༧. ཀ་ཐི་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀ་ཐི་ནཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠༦. ‘‘ཀ་ཐི་ནནྟི པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་སེ ཨ་ནྟོ་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཐི་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘པ་ཉྩ ཀ་པྤ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་པྤི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཝོ’’ཏི ཨི་མ་སྶ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་པ་ཀྑེ ཡུ་ཛྫ་ཏི ཏེ་སཾ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཨ་ན་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ན་ཏྟཱ. དྭཱི་སུ པ་ནེ་ཏེ་སུ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ་སུ པ་ཙྪི་མོ ཡུ་ཏྟོ ས་བྦེ་ས་མྤི ཏེ་སཾ པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀཱ་ནཾ ས་བྦ་དྷུ་ཏ་ངྒ་དྷ་ར་ཏྟཱ. ནི་མ་ནྟ་ནཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཧི ཨ་ནཱ་མ་ནྟ་ཙཱ་རོ པ་ཉྙ་ཏྟོ, ཏ་ཐཱ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ. ཨ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཙཱ་རོ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ན་ཏྠི ཨ་ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀ་སྶ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠ་ཙཱི་ཝ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་དི་ཙཱི་ཝ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨི་ཏ་ར་སྶཱ་པི ཨ་ན་དྷི་ཊྛཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ལ་བྦྷ་ཏི. ཙཱི་ཝ་རུ་པྤཱ་དོ ཨ་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་སྶེ་ཝ. ‘‘ཀ་ཐི་ན་ཏྠ་ཏ་སཱི་མཱ་ཡ’’ནྟི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མ་ཊྛ་སྶ མ་ཏ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་བྷཱ་གི་ཡ་ཏཱ་ཡ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡ ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཝེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི. ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཾ ཀེ ལ་བྷ་ནྟཱིཏི ཀེ སཱ་དྷེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྩ ཛ་ནཱ སཱ་དྷེ་ནྟི. ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་སྶ ཧི དཱ་ཡ་ཀཱ པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཀོ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀོ་ཏི. ‘‘ཏ་ཏྲ ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡྭཱ་ཡཾ ཙ་ཏུ་ཝ་གྒོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏཱི་ཎི ཀ་མྨཱ་ནི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ པ་ཝཱ་ར་ཎཾ ཨ་བྦྷཱ་ན’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༨༨) ཙ་མྤེ་ཡྻ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ན པ་ཉྩ་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཡ་སྶ ས་ངྒྷོ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ དེ་ཏི, ཏཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཨ་ཀ་ཏྭཱ་པི བ་ཧི་སཱི་མཱ་ཡ ཋི་ཏ་སྶ་པི དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ? ‘‘ཏ་སྶ ཀ་མྨ་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་དེ་ན ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྠེ་སུ ཙེ་ཏཱ་པི་ཏེ་སུ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཱ་ན་མེ་ཝ ཏཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ཝ་ཏྠེ་ཧི པ་ན ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དཱི་སུ ཙེ་ཏཱ་པི་ཏེ་སུ ས་བྦེ་སཾ ཏཱ་ནི པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཋ་མ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ ལ་བྷ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ན་མྤི ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶཱ་ནཾ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨི་ཏ་རེ ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀེ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ་ནྟི ཀ་ཐཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ‘‘དྭི་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་མོ་ད་ཀ་སྶ ཙཱ’’ཏི (པ་རི. ༤༠༣) པ་རི་ཝཱ་རེ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཏོ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ, ག་ཎ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ན’’ནྟི (པ་རི. ༤༡༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ.
ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶཱ་པི ན ལ་བྷ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ ཀིཾ ཨེ་ཀ་སཱི་མ་སྨིཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ནཱ་ནཱ་སཱི་མ་སྨི་ནྟི? ཀི་ཉྩེ་ཏྠ – ཡ་དི ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀ་སཱི་མ་སྨིཾ, པ་ར་ཏོ ‘‘ས་ཙེ པ་ན ཨེ་ཀ་སཱི་མཱ་ཡ བ་ཧཱུ ཝི་ཧཱ་རཱ ཧོ་ནྟི, ས་བྦེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏྠ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦཾ, ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨི་ད་ཉྷི ཝ་ཙ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཀོ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ཐ ནཱ་ནཱ་སཱི་མ་སྨིཾ, ཨུ་པ་ན་ནྡ་སྶ ཨེ་ཀཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་དཱ་ནཱ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘དེ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མོ་གྷ་པུ་རི་ས་སྶ ཨེ་ཀཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༦༤). ཨི་ད་ཉྷི ཝ་ཙ་ནཾ དྭཱི་སུ་པི ཨཱ་ཝཱ་སེ་སུ ཏ་སྶ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་སི་དྡྷིཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཝི་རོ་དྷོ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ ཨ་པྤ་ཊི་སི་དྡྷ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་སཱི་མ་སྨིཾ ཝཱ ནཱ་ནཱ་སཱི་མ་སྨིཾ ཝཱ ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶཱ་པི ན ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ པ་ཋ་མ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཝཱ་རེ་ཏུ་མྤི ལ་བྷ་ཏི, ཝ་སྶི་ཀོ ཙ ཧོ་ཏི ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཉྩ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ཝ་སྶཱུ་པ་ག་མ་ནཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ ཧོ་ཏི, སཱ་མ་ཎེ་རཱ ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སཾ ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཏི་ཎྞཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་པྤ་ཧོ་ན་ཀནྟི ཨི་དཾ ‘‘ན ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒེ་ན ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ན’’ནྟི ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི པཱ་ལི༹ ཏི་ཎྞཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝི་ར་ཧེ་ནཱ་པི ན ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ན་ནྟི དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན, ཏ་ད་ཏྠ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ, ན ཏི་ཎྞཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝི་ར་ཧེ་ན ན ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ན་ནྟི ཧི དཱི་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ བྷ་ག་ཝཱ ཏཾ པཱ་ལི༹་མཱ་ཧ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒེ་ན ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀེ་ནཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡཱ་ཏི ཙེ? ན, ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ་ཝ. ཡོ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ན ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏ་ར་ཏྠཱ་པཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནེ་ཝ སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ ‘‘ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ‘‘ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ན་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ, ས་ཏྟ་ར་ས་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ན’’ནྟི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ཀ་ཎྷ་པ་ཀྑེ ཨུ་ལླི་ཁི་ཏ…པེ… ནི་སྶཱི་མ་ཊྛཱ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན་པི ནི་མི་ཏྟ་ཀ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན་པི ན ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ་པི ཨ་ཧ་ཏཱ་ཧ་ཏ་ཀ་པྤ…པེ… སཱི་མ་ཊྛཱ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་ནཾ ས་ཏྟ་ར་ས་ནྣཾ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན་པི ཨི་ཏ་རེ་སཾ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན་པི ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་རོ་དྷོ, ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཏ་ཏྲི་དཾ མུ་ཁ་མ་ཏྟ་ནི་ད་སྶ་ནཾ – ཀ་ཎྷ་པ་ཀྑེ ‘‘ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ན ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ན ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ཏཾ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཏཾ སི་ཡཱ. སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ ཙ ‘‘ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་ཏེ་ན ཀ་ཐི་ནེ ཨ་ཏྠ་ཏེ ཏ་ཉྩེ པ་རི་ཀ་ཐཱ ཀ་ཏཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཏ་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡཾ དུ་ཝི་དྷོ་པི ཝི་རོ་དྷོ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ ག་ཧི་ཏེ པ་རི་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཡོ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ བ་ཧུཾ དེ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡ་ལོ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཡ དཱི་པེ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠ་ཙཱི་ཝ་ར་པ་རི་ཡེ་ས་ན་པ་ཉྙཱ་པ་ན་མུ་ཁེ་ན དྭཱ་རཾ དི་ནྣ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ས་ངྒྷཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་ཀཱ་ཏུཾ ན ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡེ་ན ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ཨ་ནུ་མོ་དཱ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ནུ་མོ་དཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཀ་ཀེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ‘‘ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཀི་ར ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ་ཙཱ་ཡ བྷི་ནྣ་མ་ཏྟཱ་ཡ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ པ་ན ཨེ་ཀཱ་ཡེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་སྶ ཨེ་ཝ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ, སེ་ས་ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ནེ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཨེ་ཀ་སཱི་མཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཀ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘བ་དྡྷ་སཱི་མཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ཨེ་ཀ་སཱི་མཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཏྠ་རི་ཏེ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་རི་ཏཾ ཧོ་ཏི ‘ས་བྦེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏེ་ཧི་པི ཨ་ནུ་མོ་ད་ནྟེ་ཧི ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པ་རི་ཙྪི་ནྣེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ལ་དྡྷཾ ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི ལ་དྡྷ་བྦཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ཝི་ཊྛེ་ཧི་པི ལ་བྷི་ཏ་བྦཾ ས་བྦེ་ཧི་པི ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡམྤི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ.
༣༠༨. ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་བྷཱུ་མི་ཀཾ. ‘‘དཱི་གྷ་སི་བྦི་ཏནྟི པ་ཙྪཱ་ཀ་ཏ་སི་བྦ་ནཾ, ཨོ་ཝ་ཊྚི་ཏྭཱ སི་བྦ་ནཾ ཝཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཀ་ཎྜུ་སཾ ནཱ་མ པུ་བྦ་བ་ནྡྷ་ནཾ. པ་ཋ་མ་ཙི་མི་ལི་ཀཱ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱ ཧོ་ཏཱིཏི ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ དུ་བྦ་ལཾ དི་སྭཱ ཏཾ བ་ལ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཀ་ཏི་དུ་སྶེ་ན ས་དྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དུ་པ་ཊྚཾ ཀ་ཏྭཱ སི་བྦི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ཧི ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་ཏོ པ་ཀ་ཏི་དུ་སྶ་སྶ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ པ་ཋ་མཾ ཏ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པཾ བ་ནྡྷ་ཀ་ཎྜུ་སེ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ར་ཛྫུ་ཀེ་ཧི བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨ་པྤ་ཏཱ་ཡ པ་ཋ་མཾ བ་དྡྷ་དུ་སྶཾ ཀུ་ཙྪི་ཙི་མི་ལི་ཀཱ ཧོ་ཏི, མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ, ཀུ་རུ་ནྡི་ཡཉྩ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནི་ད་སྶ་ནཾ, བྱ་ཉྫ་ནེ ཨེ་ཝ བྷེ་དོ, ཨ་ཏྠེ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཀིཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཏ་ཐཱ་ཀ་ཏཾ དུ་པ་ཊྚ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཀ་ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ པ་ཀ་ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ངྑྱ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི, ན ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ངྑྱ་ནྟི ཀ་སྶ་ཙི སི་ཡཱ, ནེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཀུ་ཙྪི་ཙི་མི་ལི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏ་མྤི ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ. མ་ཧ་ནྟ་མྤི ཏཾ པ་ཀ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི. ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ པ་ཉྩ་ཀ་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཁ་ཎྜཱ་ཁ་ཎྜཾ བ་ཧུ་དྷཱ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ སི་བྦི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་ར་ཏོ པ་ཊྚཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཨ་ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རེ པ་ཊྚ་མཱ་རོ་པེ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཨ་ཐ ཝཱ བ་ཧཱུ་ནི ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཱ་ནི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནི ཁུ་དྡ་ཀ་ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ, མ་ཧ་ནྟཱ་ནི ཙ ཨཱུ་ན་ཏྠཱ་ཡ དི་ནྣཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་ར་ཏོཏི བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ཏོ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་ར་ཏོ པ་ཊྚཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཀིཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནི ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཱ་ནི ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་ག་པ་ཙྪི་མཱ་ནི དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི་པཱི་ཏི? ཨེ་ཏྠ ཨ་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ངྑྱ་ཏྟཱ ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི དཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ ཏ་ཏྠ ན རུ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ‘‘པཾ་སུ་ཀཱུ་ལེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ན་ཡ་དཱ་ན་ཏོ ཀུ་ཙྪི་ཙི་མི་ལི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏ་སྶ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ན་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པ་ག་སྶ པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་ར་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ར་ཧ་སྶ་པི ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་ར་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་མ་ཏི་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་དཱ་ན་ཏོ ཙ ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི་པི དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ཉྷི ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཀོ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཀ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ, ཡུ་ཏྟ་ཏ་རཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ནི་ཙ་ཡ་ས་ནྣི་དྷི ས་ངྒྷཱ་ཡ་ཏྟཱ ས་ངྒྷེ་ན ཀ་ཏ་ཏྟཱ. ར་ཏྟཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ནི་སྶ་གྒི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཉྩ ཁ་ཎྜཱ་ནི པ་ཊྚཱ་ནི པ་མཱ་ཎཾ ཨ་སྶཱ་ཏི པ་ཉྩ་ཀཾ. ཏེ་ན ཝཱ ཨ་ཏི་རི་ཏྟེ་ན ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ད་ཧེ་ཝ ས་ཉྪི་ནྣེ་ནཱཏི ས་ངྒྷེ་ན ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ ཝ་ཏྭཱ དི་ནྣེ་ནེ་ཝ ཏ་ད་ཧེ་ཝ ས་ཉྪི་ནྣེ་ན ས་མ་ཎྜ་ལི་ཀ་ཏེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ དི་ནྣཾ་ཡེ་ཝ ཧི པ་རི་ཝཱ་རེ ‘‘པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎཾ ས་ཏྟ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ན དཱ་ཡ་ཀེ་ན དི་ཡྻ་མཱ་ནཾ, ཏ་སྨཱ པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཙེ དཱ་ཡ་ཀོ ས་ངྒྷ་སྶ དེ་ཏི, ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ན ཙ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སཱི་མཱ་མ་ཎྜ་ལེ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ས་ངྒྷོ ཨ་ནུ་མོ་དཱ་པེ་ཏ་བྦོ ཀ་ཏ་པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎ་སྶ པུ་ན ཀ་ཏྟ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ ཧ་ཏྠ་ག་ཏ་མེ་ཝ ཧི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ན ཨུ་ལླི་ཁི་ཏ་མ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎ་མྤི པུ་ན དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཝི་སི་བྦི་ཏྭཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་པ་མཱ་ཎ་ཏོ་ཏི ཙེ? ན, ཚི་ནྣ་སྶ པུ་ན ཚེ་དཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཚི་ནྡི་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི ཙེ? ན, པ་བྦ་ཛྫཱ་དྷི་ཀཱ་རེ ‘‘ཀེ་ས་མ་སྶུཾ ཨོ་ཧཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ མུ་ཎྜི་ཀ་སྶ ཚི་ནྣེ་པི ཀེ་སེ པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ སི་ར་སྨིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ པུ་ན ཨོ་ཧཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏ་བྦ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ, ན ཨི་དྷ ན-ཀཱ་རེ་ན པ་ཊི་སི་དྡྷ་ཏྟཱ་ཏི ཙེ? ན, ‘‘ན ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ’’ཏི ན-ཀཱ་རེ་ན པ་ཊི་སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏེ ཨ་ན་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ན ཀཱ་ཏ་བྦོ. ‘‘བ་ཧི་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཋི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་པི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
༣༠༩. ཨ་ས་ནྣི་དྷི་ཀ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཀིཾ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་མཱ་སེ་ཡེ་ཝ དུ་ཝི་དྷོ་པི ས་ནྣི་དྷི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ་པི, དཱ་ཡ་ཀེ་ན ཝཱ ཀ་དཱ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཀིཾ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་མཱ་སེ་ཡེ་ཝ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ་པི, ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་མཱ་སེ་པི ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ ད་མྨཱི་ཏི དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་མཱ་སེ ཨེ་ཝ དུ་ཝི་དྷོ་པི ས་ནྣི་དྷི. དཱ་ཡ་ཀེ་ནཱ་པི ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ ཝི་ཡ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་དྡི་སྶ དི་ནྣཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ‘‘ཀ་ཐི་ན་དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༦) ན་ཡེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་མ་ཏྟ་མེ་ཏ་ནྟི ཙེ? ན, ‘‘ཀ་ཐི་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏི་ཨུ་ཀྐ་ཊྛཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༨) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ན ཨཱ་ག་མ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? ན, ཨི་ད་མྤི ཨཱ་ག་མ་ན་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, པུ་བྦེ དི་ནྣཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི.
༣༡༠. ཀ་ཐི་ན་སྶཱཏི ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་སྶ. ཨུ་བྦྷཱ་རཱ་ཡཱཏི ཝཱུ་པ་ས་མཱ་ཡ, ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་མ་ཏྠི་ཡཾ ཨུ་བྦྷཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི ཙེ? པ་ཉྩ་ཧི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཡ་ནྟ་ད་སྶ་ནེ་ན ཏེ་སུ སཾ་ཝ་རུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལ་ས་མ་ཡོ ནཱ་མ ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཝ་སྶཱ་ན་སྶ པ་ཙྪི་མོ མཱ་སོ, ཨ་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ པ་ཉྩ མཱ་སཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༤༩) ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀཱ་དི་ཨུ་བྦྷཱ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་པི པ་ཉྩ་ཧི པ་ཉྩ་སུ མཱ་སེ་སུ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧོ སི་ཡཱ. ཏ་ཏོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཁེ་ཏྟེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཁེ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཏཾ ཏཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨི་ཏ་རེ་ས་ཉྩ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ལཱ་བྷ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨཱ་དཱ་ཡ་ས་ཏྟ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༡༡. ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀེ དྭེ་པི པ་ལི་བོ་དྷཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཚི་ཛྫ་ནྟཱིཏི ཨི་དྷ, པ་རི་ཝཱ་ར་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཉྩ ཝུ་ཏྟཾ ཨི་མི་སྶཱ ཁ་ནྡྷ་ཀ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་མེ་ཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཨི་དཾ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ཡ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ པ་རི་ཝཱ་རེ ‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རཱ སི་ཡཱ ཨ་ནྟོ་སཱི་མཱ་ཡ ཨུ་དྡྷ་རི་ཡྻ་ནྟི, སི་ཡཱ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ཡ ཨུ་དྡྷ་རི་ཡྻ་ནྟི, ནི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀོ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀོ ནཱ་ས་ན་ནྟི་ཀོ ཨཱ་སཱ་ཝ་ཙྪེ་དི་ཀོ’ཏི (པ་རི. ༤༡༦). ཏ་ཏྠ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ཡ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀོ ཨུ་དྡྷ་རི་ཡྻ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྷ ད་སྶི་ཏ་ན་ཡོ་ཝ. ཀ་ཐཾ ཨ་ནྟོ་སཱི་མཱ་ཡ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀོ? ཨ་ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ‘ན པ་ཙྩེ་སྶ’ནྟི ག་ཏོ, ག་ཏ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ཏ་མེ་ཝ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ ཋི་ཏོ. སོ ཙ ‘ནེ་ཝི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀཱ་རེ་སྶ’ནྟི ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣ་མ་ཏྟེ ཚི་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནྟོ་སཱི་མཱ་ཡ ཨུ་དྡྷ་རི་ཡྻ་ཏི, ཏ་སྨཱ དུ་ཝི་དྷོ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀོ’’ཏི པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ ལི་ཁི་ཏཾ, ཏཾ ཡུ་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ནྟོ་སཱི་མཱ་ཡ ‘‘ནེ་ཝི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀཱ་རེ་སྶ’’ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ཨུ་བྦྷཱ་རོ ཨི་ཏ་རེ་སུ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏི་རི་ཏྟོ སི་ཡཱ. སཱི་མཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟི་ཀོཏི ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལ་སཱི་མཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟི་ཀོ. ས་ཨུ་བྦྷཱ་རེ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ པ་ཋ་མཾ ཚི་ཛྫ་ནྟོ ཝི་ཡ ཁཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ སཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་ར་ཎེ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ལེ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་རི་ཝཱ་རཝ་སེ་ན ‘‘དྭེ པ་ལི་བོ་དྷཱ ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མཾ ཚི་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༡༡) ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི.
༣༡༦. ས་བྦཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཀྑཱ་རཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མ་ནྟོ ‘‘ས་མཱ་དཱ་ཡ པ་ཀྐ་མ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རེ ཝི་སེ་སོ ན་ཏྠི. པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཝཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ་ཝཱ་རཱ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ས་བྦེ་སུ ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ལི་ཁི་ཏཾ. ཨི་དྷ པ་ན པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ. པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ‘‘ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་པྤ་ཀ་ཏེ་པི དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྨཱ པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀ་ཝཱ་རོ་པི ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ཙེ? ན, ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ཨ་ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ན ས་ཝ་ན་ནྟི་ཀ་ཏཱ ཙ.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝཱ་ར་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ – ཨཱ་དཱ་ཡ་ཝཱ་རཱ ས་ཏྟ, ཏ་ཐཱ ས་མཱ་དཱ་ཡ་ཝཱ་རཱ་ཏི དྭེ ས་ཏྟ་ཀ་ཝཱ་རཱ. ཏ་ཏོ པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨཱ་དཱ་ཡ་ཝཱ་རཱ, ས་མཱ་དཱ་ཡ་ཝཱ་རཱ ཙཱ་ཏི དྭེ ཚ་ཀྐ་ཝཱ་རཱ. ཏ་ཏོ པ་རཾ ནི་ཊྛཱ་ན་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནཱ་ས་ན་ནྟི་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི ཏི་ཀཱ་ནི ད་སྶི་ཏཱ་ནི, ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཏྟི་ཀཾ ཨ་ནྟོ་སཱི་མཱ་ཡ ‘‘ན པ་ཙྩེ་སྶ’’ནྟི ཨི་མཾ ཝི་དྷིཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ཡཾ ཨེ་ཝ ‘‘ན པ་ཙྩེ་སྶ’’ནྟི པ་ཝ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀ་སཱི་མཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟི་ཀ་ས་ཨུ་བྦྷཱ་རཱ ཏ་ཏྠ ན ཡུ་ཛྫ་ནྟི. ‘‘ཨཱ་སཱ་ཝ་ཙྪེ་དི་ཀོ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟོ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ན ཝུ་ཏྟོ. དུ་ཏི་ཡ་ཏྟི་ཀཾ ཨ་ནྟོ་སཱི་མཱ་ཡ ‘ན པ་ཙྩེ་སྶ’ནྟི པ་ཝ་ཏྟཾ, ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཡེ་ཧི ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ ཚི་ཛྫ་ཏི, ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ན ཝུ་ཏྟོ’’ཏི པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་སྨི་མྤི པ་ནྣ་ར་ས་ཀེ ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶེ་ཝཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་ཀྐོ. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པ་གེ ཙ ཝི་པྤ་ཀ་ཏེ ས་ཏི ན ནི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀོ. ནི་ཊྛཱ་ནཱ་ཝ་སེ་སེ ས་ཏི ན ནཱ་ས་ན་ནྟི་ཀོ་ཏི པོ་རཱ་ཎཱ. ཏ་ཏི་ཡ་ཏྟི་ཀཾ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏ-པ་དེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཾ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཋ་མ་ཏྟི་ཀེ་ན ས་མེ་ཏི. ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཀི་ར ཏཾ. ཡ་སྨཱ ཨི་མེ ཏ་ཡོ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤཱ ཨི་མེ་ཧི ཨེ་ཝ ཏཱི་ཧི ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རེ་ཧི ས་ཀྐཱ ད་སྶེ་ཏུཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་མེ་ཝ ཡོ་ཛི་ཏཱ ཨེ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན, ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ཋ་མ་ཏྟི་ཀཾ ཚ་ཀྐཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ ཨི་མ་སྶ པ་ནྣ་ར་ས་ཀ་སྶ ཨ་ནྟེ ཚ་ཀྐཾ ཝི་ཡ. ཏ་ཏི་ཡ་ཏྟི་ཀཱ་ན་ནྟ་རཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཏྟི་ཀཾ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཾ ‘‘ཨ་ནྟོ་སཱི་མཱ་ཡཾ ‘པ་ཙྩེ་སྶ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཝི་སེ་སེ་ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཙ ཡོ་ཛི་ཡ་མཱ་ནཾ ཨི་ཏ་རེ་ཧི ས་ཝ་ན་ནྟི་ཀཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝི་རུ་དྡྷ་ཀྐ་མཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཏྟི་ཀཾ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ཚ་ཀྐཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཏཱི་ཎི ཏི་ཀཱ་ནི ཨེ་ཀཾ ཚ་ཀྐ་ཉྩཱ་ཏི པ་ཋ་མཾ པ་ནྣ་ར་ས་ཀཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཱ་ནི ཨི་ད་མེ་ཝ པ་ནྣ་ར་ས་ཀཾ ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝི་སེ་སེ་ན དུ་ཏི་ཡཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ་པ་ནྣ་ར་ས་ཀཾ ནཱ་མ ཀ་ཏཾ. པུ་ན ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡཱ་ཏི ཏ་ཏི་ཡཾ པ་ནྣ་ར་ས་ཀཾ, ས་མཱ་དཱ་ཡཱ་ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠཾ པ་ནྣ་ར་ས་ཀཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏྟཱ་རི པ་ནྣ་ར་ས་ཀཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡེ་སུ པ་ནྣ་ར་ས་ཀེ་སུ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཨི་ཏ་རེ་སུ དྭཱི་སུ ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘པུ་བྦེ ནི་བ་དྡྷ་ཊྛཱ་ནེ ཙཱི་ཝ་རཱ་སཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣཱ་ཡ ཙེ ཙཱི་ཝ་རཱ་སཱ་ཡ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ན ཏཾ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ནི་སྶ་གྒི་ཡེ་སུ ཏ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ནེ ཨཱ་ག་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཙྩཱ་སཱ ཨི་དྷ ཙཱི་ཝ་རཱ་སཱ་ཏི ཏ་ཀྐོ. ཡ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་རཱ་སཱ, ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ‘‘ཙཱི་ཝ་རཱ་སཱ’’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་སཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནཱ་སཱ་ཡ ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཨ་ནཱ་སཱ་ཡི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ནི་ཊྛཱ་ན་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནཱ་ས་ན་ཨཱ་སཱ་ཝ་ཙྪེ་དི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀོ ཝཱ་རོ་ཏི ཨི་ད་མེ་ཀཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཏི་ཀཱ་ནི ཨཱ་སཱ་ཝ་ཙྪེ་དི་ཀཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཙ་ཏུ་ཀྐཱ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཀཾ ཨ་ནཱ་སཱ་ཡ་དྭཱ་ད་ས་ཀ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ད་ན་ནྟ་རེ ཨཱ་སཱ་ཡ་དྭཱ་ད་ས་ཀེ ཀི་ཉྩཱ་པི པ་ཋ་མ་དྭཱ་ད་ས་ཀྐ་མོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཏཾ ནི་བྦི་སེ་ས་ནྟི ཏ་མེ་ཀཾ དྭཱ་ད་ས་ཀཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ཨ་ནྟོ་སཱི་མཱ་ཡ པ་ཙྩེ་སྶ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ དུ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཀྐེ ‘‘སོ བ་ཧི་སཱི་མ་ག་ཏོ སུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཀྐེ ས་ཝ་ན་ནྟི་ཀཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཾ པ་ན དྭཱ་ད་ས་ཀཾ ཨ་ནཱ་སཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ན་མྤི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ ན ད་སྶི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ དྭེ དྭཱ་ད་ས་ཀཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏཱ་ནི. ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་དྭཱ་ད་ས་ཀེ་པི ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏ་ཨ་ནཱ་སཱ་ཡ་དྭཱ་ད་ས་ཀཾ, ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷཾ ཨཱ་སཱ་ཡ་དྭཱ་ད་ས་ཀ་ཉྩཱ་ཏི དྭེ དྭཱ་ད་ས་ཀཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨི་དཱ་ནི དི་སཾ་ག་མི་ཀ་ན་ཝ་ཀཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ‘‘དི་སཾ་ག་མི་ཀོ པ་ཀྐ་མ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ‘‘ན པ་ཙྩེ་སྶ’’ནྟི ཨི་དཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷ་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ.
༣༢༡. ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་ཝཱི་སཾ ཨ་པ་ཝི་ལཱ་ཡ་མཱ་ནོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷ་ས་མ་ངྒི་ཏ་མ་སྶ ད་སྶེ་ཏི. པ་ཊི་ཝཱི་སོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟ་བྦོ ཙཱི་ཝ་ར་བྷཱ་གོ. ཨ་པ་ཝི་ལཱ་ཡ་མཱ་ནོཏི ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོ. ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་ལཱ་བྷེ ས་ཏི ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཏྠཱ་ཝཱ་སེ ནི་ཊྛཱ་ན་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནཱ་ས་ན་ནྟི་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཾ ཏི་ཀཾ, ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཨེ་ཀཾ, ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཀ་ནྟི ཏི་ཎྞཾ ཏི་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཾ ན་ཝ་ཀཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏོ པ་རཾ ནི་ཊྛཱ་ན་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནཱ་ས་ན་ནྟི ཀ་སཱི་མཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟི་ཀ་ས་ཨུ་བྦྷཱ་རཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཉྩ་ཀཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ སེ་ས་ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རཱ་ས་མྦྷ་ཝོ པཱ་ཀ་ཊོ་ཝ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ པ་ཉྩ་ཀེ ཝི་སེ་སོ – ས་མཱ་དཱ་ཡ་ཝཱ་རོ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ‘‘པ་ཙྩེ་སྶ’’ནྟི པ་ཙྩཱ་ག་མ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ.
༣༢༥. དྭེ་མེ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཀ་ཐི་ན་སྶ པ་ལི་བོ་དྷཱཏི ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་སྶ ཨ་ནུ་པ་བ་ནྡྷ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཏི.
ཀ་ཐི་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.