༡. མ་ཧཱ་ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
བོ་དྷི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡཾ ཁ་ནྡྷ་ཀེ ལཱི་ན་པ་དཱ་དི་བྷེ་ད-པ་ཀཱ་ས་ནཾ དཱ་ནི སུ་པ་ཏྟ་ཀཱ་ལཾ;
ཏ་སྨཱ ཨ་པུ་བྦཾ ཝི་ན་ཡ་ཏྠ་མེ་ཝ, ཝ་ཀྑཱ་མི ས་ངྑེ་པ་ག་ཧ་ཎ་ཏྠཾ.
ཏ་ཏྠ ཀེ་ན་ཊྛེ་ནཱ་ཡཾ ཁ་ནྡྷ་ཀོ་ཏི? ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧ་ཏྟཱ ཝི་བྷ་ངྒོ ཝི་ཡ. ཏེ པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི? ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ དཱི་པ་ན་ཏོ. ཁ་ནྡྷཱཏི ཙེ་ཏྠ པ་བྦ་ཛྫཱ་དི་ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏཱ, ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝཱ་རི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཙ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. པ་བྦ་ཛྫཱ་དཱི་ནི ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡ་ཉྩ ཁ་ནྡྷ-ས་དྡོ དི་སྶ་ཏི ‘‘དཱ་རུ་ཀྑ་ནྡྷོ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ ཨུ་ད་ཀ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཏེ་སཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ ཝ་ཎྞ་ན་ཏོ པ་བྦ་ཛྫ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀཱ་ད་ཡོ ཝཱི་ས་ཏི ‘‘ཁ་ནྡྷ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཨ་ཝ་སཱ་ནེ དྭེ ཏཾ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཝེ་ལཱ་ཡ ས་དི་ས་ཏྟཱ སཱི་ལ་སྶ ཝེ་ལཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ. ཨ་པི་ཙ བྷཱ་ག་རཱ་ས་ཏྠ་ཏཱ་པེ་ཏྠ ཡུ་ཛྫ་ཏེ ཏེ་སཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ནཾ བྷཱ་ག་ཏོ ཙ རཱ་སི་ཏོ ཙ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཀིཾ པ་ནེ་ཏེ་སཾ ཁ་ནྡྷ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི? ནཱ་ཡཾ པུ་ཙྪཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝུ་ཏྟེ་སུ་པི ཏ་པྤ་ས་ངྒཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་བྦ་ཛྫུ་པ་ས་མྤ་དཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏྟཱ སཱ་ས་ན་པྤ་ཝེ་ས་ན་སྶ ཏ་ད་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧ་ཀོ མ་ཧཱ་ཁ་ནྡྷ་ཀོ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟོ. ཀེ་ནཱ་ཏི ཙེ? དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྠེ་རེ་ཧི. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝ་ཏྠུཾ པ་ཊི་ཙྩ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ན ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན. ཐེ་རཱ པ་ན ཏཾ ཏཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀེ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡིཾ་སུ. སེ་སཱ་ནཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
ཁ་ནྡྷ་ཀོ་ཝི་དཱཏི པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ག་རཱ་ས་ཊྛེ་ན ནེ་སཾ ཁ་ནྡྷ་ཏྠ་ཀོ་ཝི་དཱ, ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པཱ་ར་པྤ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནཾ པ་དཱ་ནཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཝཾ ཝི་སེ་སི་ཏ་ནྟི? ཏ་ཏོ སེ་ས་བྷཱ་གཱ ཡུ་ཏྟཱ. མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་གྒ་ཧ་ཎ་མྤེ་ཏྠ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡེ་ཧི ཨ་ཏྠཱ ཡེ་སཾ པ་ད་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ, ཏེ་སཾ ཏེ པ་ད་ཝི་སེ་སེ པུ་ན ཨི་དྷ ཝ་དེ་ཡྻཱ་མ, ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཀ་དཱ བྷ་ཝེ ཏེ ཏེ ཨ་ཏྠེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཏ་སྶ ནི་དྡེ་སེ་ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨུ་ཏྟཱ་ནཱ ཙེ་ཝ ཡཱ པཱ་ལི༹, ཏ་སྶཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཀི་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ? ན ཧི ཨ་ཏྠཱ ཨུ་ཏྟཱ་ནཱ་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་ཧཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི་པི ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན, ཨ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ པ་ད་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ ཧི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏ་ཏྠེ་ན, ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་ཏྠེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྠོ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡོཏི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནཱ་མ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་སུ ཨུ་ཧཱ་པོ་ཧ་ཀྐ་མ་ནི་ད་སྶ་ན་ཏོ ‘‘ན་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ.
༡. ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝཱ་ལི་ཀ་རཱ་སི་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་ཀོ གཱ་མོ, ཏ་སྨཱ ས་མཱི་པ་ཏྠེ ཨེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ. ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ན་ཛྫཱ ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡ ཏཱི་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཏ་སྨིཾ ཝཱ་ལི་ཀ་རཱ་སི་མྷི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ‘‘ཨུ་རུ་ཝེ་ལཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པཱ་ཝི་སཱི་ཏི ཡེ་ན ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་སེ་ནཱ་ནི་ག་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་རོ་དྷོ ཙ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ད་སྶི་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ…པེ… ད་ཊྛ་བྦོཏི ནི་ག་མ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏཾ ཀི་མ་ཏྠ་ནྟི ཙེ? གཱ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ད་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ‘‘སོ པ་ན གཱ་མོ ཏ་དུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཨེ་ཝཾ ནཱ་མཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་སྶ ‘‘ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝཱ་ལི་ཀ་རཱ་སི་སྶ, ཏ་སྶ ས་མཱི་པ་གཱ་མ་སྶ་པི ནཱ་མཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རོ ན ཨི་དྷ གཱ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཏཾ གཱ་མཾ གོ་ཙ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་དཱ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་སི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏྠ ཝཱ་ལི་ཀ་རཱ་སི་སྶ ས་མཱི་པེ བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ཝི་ཧཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ སོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ གཱ་མ་ཏོ དཱུ་ར་ཏ་རེ ཨ་ར་ཉྙེ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་དཱི་པ་ནེ་ན དུ་ཏི་ཡུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ནི་ཡ་མཾ ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཨ་ཀཱ་སི ཐེ་རོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ད་ཏྟ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ན་ད་ནྟཱ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ན་དཱི. ནེ་ལ་ཉྫ་ལཱ་ཡཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ལ-ཀཱ་ར་སྶ ར-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་དྡ་མ་སེ་ཝཱ་ལ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ནི་དྡོ་ས་ཛ་ལཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ནཱི་ལ་ཛ་ལཱ་ཡཱ་ཏི ཏ་སྶཱ ནཱ་མ་མེ་ཝ ཝཱ ཨེ་ཏཾ.
བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེཏི ཨེ་ཏྠ ཙ བོ་དྷི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷོ. སོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཝི་མོ་ཀྑ་ནྟི་ཀ་མེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༢) པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཏཾ ནཱ་མ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཕ་ལ་ཉཱ་ཎ་མྤི ཝ་ཏྟུཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ནཾ པ་ན ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཏཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ ཨེ་ཏྠ བོ་དྷཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཏ་ཏི་ཡ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ཡཱ’’ཏི ཏ་དེ་ཝ ད་སྶི་ཏཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ’’ཏི, ‘‘བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཙ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒེ་སུ ཉཱ་ཎཾ ‘‘བོ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ‘‘བོ་དྷི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒེ་སུ ཉཱ་ཎ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་ནི་དྡེ་ས ༡༢༡) ཝུ་ཏྟཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཉཱ་ཎ་སྶ་པི ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ. ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་དི་མ་གྒ་ཏྟ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ན བྷ་ག་ཝཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྭཱ བུ་དྡྷོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ས་མ་ཡ་ནྟ་ར་པྤ་ས་ངྒ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་དི་ཏྟ་ཡ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྦྷ་ཝེ་ན བོ་དྷི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སི་དྡྷི་ཏོ. ‘‘པུ་གྒ་ལོ་པི སེ་ནཱ་ས་ན་མྤི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༩ པ་ཙྩ་ཡ་ནི་དྡེ་ས) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཕ་ལ་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཕ་ལ་ཛ་ན་ཀོ རུ་ཀྑོ ཕ་ལ་རུ་ཀྑོ་ཏི ཝི་ཡ བོ་དྷི་ཧེ་ཏུ་རུ་ཀྑོ བོ་དྷི་རུ་ཀྑོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ‘‘ཡ་སྨཱ ཀེ་ཝ་ལཾ བོ་དྷཱི་ཏི རུ་ཀྑ་སྶ་པི ནཱ་མཾ, ཏ་སྨཱ བོ་དྷཱི’’ཏི པ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ནི་གྲོ་དྷཱ་དི་རུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན ཏ་ད་ཉྙ་བོ་དྷི་མཱུ་ལ་པྤ་ས་ངྒ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ. མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཉྷི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཏྟཱ བོ་དྷི ཙ ཏཾ མཱུ་ལ་ཉྩཱ་ཏི ས་ངྑྱཾ ལ་བྷེ་ཡྻ. པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ནི་སཱི་ད་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་དི་ཝ་སེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ཊྛཱ་ཧཾ ཨེ་ཀ་པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སི་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀ-ས་དྡོ ཏ་སྶ ནི་ས་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ པ་བྦ་ཛྫཱ་ནུ་ཡོ་གཱ་ནུ་རཱུ་པ་སྶ པ་ལླ་ངྐ་སྶ ཨ་ཉྙེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཨ་ན་ནྟ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཐ་སྶ ཨ་ཀོ་པི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཾ ཝཱ སུ་ཁ་ནྟི ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. པ་ཉྩ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཝི་མུ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་ཛ་ངྒྷ་ན་ཊྛེ་ན ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁ་ནྟི ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁཾ, ཏཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱི ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟོ ནི་སཱི་དི. ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཀཱ་ལཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ ཏཾ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ནི་སཱི་དི, ན ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁ་ས་ངྒེ་ན.
ཨ་ཐ ཁོཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ནྟ་རཱ་ར་མྦྷེ ནི་པཱ་ཏ་དྭ་ཡཾ. ཏེ་ན ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ཡ་མཱ་ནོ ན པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ མ་ན་སཱ་ཀཱ་སི, ཀི་ནྟུ ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ སུ་མ་ན་སི་ཀ་ཏ་སྶ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ པུ་ན་པྤུ་ནཾ མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཾ ག་མྦྷཱི་ར་ཏྟཱ ཨ་སྶཱ་ད་ཛ་ན་ན་ཏོ, ན ཨ་པུ་བྦ་ན་ཡ་ད་སྶ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ. པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏ་ས་བྦ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ, པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་སྶ ཝི་ས་ཡ་ཏོ ཝཱ མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཾ པ་ན ཝི་ཛི་ཏ་དེ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ ཝི་ཡ ར་ཉྙོ ཨ་པུ་བྦཾ པཱི་ཏིཾ ཛ་ནེ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཨ་མཱ་ནུ་སཱི ར་ཏཱི ཧོ་ཏི, ས་མྨཱ དྷ་མྨཾ ཝི་པ་སྶ་ཏོ’’ཏི (དྷ. པ. ༣༧༣). ར་ཏྟི་ཡཱ པ་ཋ་མཾ ཡཱ་མནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ་ན ཏ་སྶ ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མཾ མ་ན་སཱ་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཀ་ཏོ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི པ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ཀ་ཐཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? པ་ཋ་མ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ, པ་ཊི་ལོ་མ་མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཾ པ་ན ཨ་ནུ་ལོ་མེ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ, པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་ན་ཉྩ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ. ཡ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨེ་ཝ ནི་རོ་དྷཱ ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷོ, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ, ཏ་སྨཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ པ་ཙྩ་ཡོ, ཏ་སྶཱ ཙ ས་ངྑཱ་རཱ ཕ་ལ་ནྟི དཱི་པ་ན་ཏོ. ཏ་ཐཱ ནི་བྦཱ་ན་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཨ་ནུ་ལོ་མ་མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནི་རོ་དྷཱ ཕ་ལ་ནི་རོ་དྷ་སཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་བྦཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ. ན ཧི ཏཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ནི་རོ་དྷ་མ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡ་ཏོ ཁ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝེ་དཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ནུ་ལོ་མོ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི སི་དྡྷཾ. མ་གྒ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ན་ཏྠི, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་པི ཀི་ཙྩ་ཏོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙ ཏ་སྶ མ་གྒ་སྶ ཝི་ས་ཡ་ཏོ ཙ ཏ་ཏྠ མ་གྒོ ད་སྶི་ཏོ.
ཏ་ཏྠཱ་ཧ – ‘‘པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ པ་ཊི་ལོ་མཾ མ་ན་སཱ་ཀཱ་སཱི’’ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ན ཧི པ་ཊི་ལོ་མཱ་པ་དེ་སེ་ན ནི་དྡི་ཊྛཾ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ བྷ་ཝི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ན, ཏ་ད་ཏྠ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ. ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ་ནྟི ཧི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀཾ. ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ, པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ ཙ ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ མ་ན་སཱ་ཀཱ་སཱི་ཏི ཧི ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ནི་རོ་དྷ་སྶ པ་ཊི་ལོ་མ་པྤ་ས་ངྒཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་པ་ཛྫ་ཏི. པ་ཊི་ལོ་མེ ཙ པ་ནེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མ་ནི་ཡ་མོ ཨ་ནུ་ལོ་མེ ཨ་ནུ་ཀྐ་མ་ནི་ཡ་མ་ཏོ སི་དྡྷོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ པ་ཊི་ལོ་མོ ནཱ་མ ཨ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ་ཏི སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐཾ? པ་ཊི་ཙྩཱཏི ཧི ཨི་མི་ནཱ ཕ་ལ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ན, པ་ཙྩ་ཡཱ་ན་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཏ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ ཨ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན པ་ན་སྶ པ་ཊི་ལོ་མ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཏཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མ་བྷཱ་ཝ་ནི་ཡ་མ་ན་ཏོ, ཨ་ཏྠཱ་ཏི་ས་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཏ་སྶ པ་ཊི་ལོ་མོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ནི་རོ་དྷོ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཏྭེ་ཝ ཨ་སེ་ས་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་ནི་རོ་དྷཾ, ཕ་ལ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་གྒ་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ནི་རོ་དྷ་ཉྩ དཱི་པེ་ཏི. དུ་ཝི་དྷོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ནི་རོ་དྷོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ནི་རོ་དྷ་མ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན, ཏ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ. ཝི་དི་ཏ་ཝེ་ལཱ་ཡནྟི མ་ན་སི་ཀ་ཏ་ཝེ་ལཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ཨ་ཝི་དི་ཏ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ.
ཛྷཱ་ཡ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མཾ ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཛྷཱ་ཡ་ཏོ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི, ཙ་ཏུ་ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ ཝཱ པ་ཀཱ་ས་ནྟི, ཏ་ཐཱ་པི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ས་མ་ཐཱ་དི་ཡཱ་ནི་ཀ་ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀཱ་མཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ད་སྶ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་རེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘ཡོ དུ་ཀྑཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, སོ ས་མུ་ད་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ལ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༢. ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཀི་ཙྩ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏ་དུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ནི་བྦཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཀཱ་མ་ཉྩ ཏཾ ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ཡ་མ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཀྑ་ཡ་མྤི ཀ་རོ་ཏི. ཡ་ཏོ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ནི་རོ་དྷོ ད་སྶི་ཏོ, ཏ་ཐཱ་པི ཧེ་ཏུ་ནི་རོ་དྷཱ ཕ་ལ་ནི་རོ་དྷོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ དྷ་མྨཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༣. ས་མུ་ད་ཡ་ནི་རོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྠོཏི ཨེ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡོ ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན, ནི་རོ་དྷོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ. ཨེ་ཏེ་ན དྭི་པྤ་ཀཱ་རཱ ནི་རོ་དྷཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ཏ་སྶ ཨ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ པ་ལླ་ངྐཱ་བྷུ་ཛི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ‘‘པ་ལླ་ངྐོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མ་ཊྛཱ་ནཾ ‘‘པ་ལླ་ངྐ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤. ས་མྨོ་དཱིཏི ཧི་ཏ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དི. ཝེ་དེ་ཧི ཨ་ནྟནྟི ཨེ་ཏྠ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ ནཱ་མ. ཝེ་དཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ནྟཾ ག་ཏ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མེ་ན ཝེ་ད་ནྟ་གཱུ ཡ་སྨཱ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ ཝུ་སི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡོ. དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝེ་ད་ནྟ་གཱུ ཡ་སྨཱ, ཏ་སྨཱ ཝུ་སི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཀི་ཉྩཱ་པི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་དཱ་ན་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཧཱ་རོ.
ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
མུ་ཙ་ལི་ནྡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥. མུ་ཙ་ལི་ནྡ་ཝ་ཏྠུ་མྷི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཝི་ཝེ་ཀནྟི ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀཾ. ‘‘ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫཾ སུ་ཁཾ ལོ་ཀེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཋ་མ་མ་གྒཾ ད་སྶེ་ཏི ཏེ་ན ས་ཏྟེ་སུ མཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་བྱཱ་པཱ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་སི་དྡྷི་ཏོ. ‘‘པཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་སུ སཾ་ཡ་མོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དུ་ཏི་ཡ་མ་གྒཾ ད་སྶེ་ཏི. མ་གྒཱི ཧི པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་བྱཱ་པཱ་ད་ཏ་ནུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་སུ སཾ་ཡ་ཏོ ཧོ་ཏི ཝི་ཧིཾ་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧི མ་གྒཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནཱ་པི ག་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི.
མུ་ཙ་ལི་ནྡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
རཱ་ཛཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦. རཱ་ཛཱ་ཡ་ཏ་ནཾ པཱ་ཏ་ལི. ‘‘ཙ་ཏུ་དྡི་སཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ཡཾ ཀི་ར་སྶ དི་ནྣཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ལེ་ཁཱ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཨ་ཏྠི, ཏེ ཝཱ་ཎི་ཛཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ གཱ་ར་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན པ་ས་ནྣ་ཏྟཱ ས་ར་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སུཾ. དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལེ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷཱ་བྷཱ་ཝཾ, ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཉྩ ཛཱ་ནིཾ་སཱུ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི བུ་དྡྷཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
རཱ་ཛཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
བྲ་ཧྨ་ཡཱ་ཙ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧. ཨ་དྷི་ག་ཏོ ཁོ མྱཱ་ཡནྟི་ཨཱ་དི་མྷི དྷ་མྨོཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨོ, ག་མྦྷཱི་ར་ཏྟཱ དུ་དྡ་སོ. དུ་དྡ་ས་ཏྟཱ དུ་ར་ནུ་བོ་དྷོ. ས་ནྟོཏི ནི་བྦུ་ཏོ. པ་ཎཱི་ཏོཏི ཨ་ཏ་པྤ་ཀོ. ཨི་དཾ དྭ་ཡཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏ་ཀྐཱ་ཝ་ཙ་རོཏི ཏ་ཀྐེ་ན ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ཨོ་གཱ་ཧི་ཏ་བྦོ ན ཧོ་ཏི, ཉཱ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨ་ཝ་ཙ་རི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཎྜི་ཏ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡོཏི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ནྣེ་ཧི པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ཝེ་ད་ནཱི་ཡོ. ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ཐོཏི་ཨཱ་དི ས་བྦཾ ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ. ཏ་ཉྷི ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཨེ་ཀ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. རཱ་མཱཏི པ་ཛཱ. ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡཱ. ཏེ་སཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཾ སུ་ཏ་པུ་བྦཱ་ནཾ, དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝཾ ཨ་དྷི་ག་ཏ་པུ་བྦཱ་ནཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི མ་གྒཱ སུ་ཁ་པྤ་ཊི་པ་དཱ, ཏ་ཐཱ་པི བོ་དྷི་ས་ཏྟ་པ་ཊི་པ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཀི་ཙྪེ་ན མེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པ་ཀཱ་སི་ཏཾ པ་ཀཱ་སི་ཏུ’’ནྟི ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི པཱ་ཋོ. པ་རེ་ཏེ་ཧི ཡུ་ཏྟེ་ཧི. རཱ་ག་ར་ཏྟཱཏི ཀཱ་མ་རཱ་ག་དི་ཊྛི་རཱ་གེ་ཧི ར་ཏྟཱ. ཨ་ཏྟ་ནི་ཙྩཱ་དི་གཱ་ཧ་ཀཱ ན ད་ཀྑ་ནྟི ན པ་སྶི་སྶ་ནྟི.
༨. ས་ཧཾ་པ་ཏི ཀི་ར ‘‘ན་སྶ་ཏི ཝ་ཏ བྷོ ལོ་ཀོ’’ཏི ཨི་མཾ ས་དྡཾ ཏ་ཐཱ ནི་ཙྪཱ་རེ་ཏི, ཡ་ཐཱ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་བྲ་ཧྨཱ་ནོ སུ་ཏྭཱ ས་ནྣི་པ་ཏིཾ་སུ. པ་ཉྙཱ་མ་ཡེ ཨ་ཀྑི་མྷི ས་ནྟཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤཾ པ་རི་ཏྟཾ རཱ་གཱ་དི་ར་ཛཾ ཨེ་ཏེ་སཾ, ཨེ་ཝཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ. ཨ་སྶ་ཝ་ན་ཏཱཏི ཨ་སྶ་ཝ་ན་ཏཱ་ཡ.
ས་མ་ལེ་ཧི ས་ཏྠཱ་རེ་ཧི. ཨ་པཱ་པུ་རེ་ཏནྟི ཝི་ཝ་ར ཨེ་ཏཾ. ཨ་མ་ཏ་སྶ དྭཱ་རནྟི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཾ ཝཱ. ཝི་ཛྫ་ཏྟ་ཡ་ཙ་ཏུ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ཧི པུ་ན་པྤུ་ནཾ བུ་དྡྷཾ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ. སེ་ལེཏི སི་ལཱ་མ་ཡེ. ཝི་ག་ཏ་ར་ཛ་ཏྟཱ སུ་ཁ་ད་སྶ་ན་ཡོ་གྒེ ཨི་ཏོ ཙ ཨེ་ཏྟོ ཙ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཡ་ཐཱ ཋི་ཏོ ཙ་ཀྑུ་མཱ པུ་རི་སོ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཛ་ན་ཏཾ པ་སྶེ་ཡྻ. ཏྭ་མྤི སུ་མེ་དྷ སུ་ནྡ་ར་པ་ཉྙ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ. ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ས་ངྒཱ་མཱ་ནཾ ཝི་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཛི་ཏ་ས་ངྒཱ་མ. ཛཱ་ཏི་ཀ་ནྟཱ་རཱ་དི་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ་ན་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ. ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་ཨི་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཎ་ཎ.
༩. བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏྟ་ཉཱ་ཎེ་ན ཙ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན ཙ. ཨི་མེ་ས་ཉྷི དྭི་ནྣཾ ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ‘‘བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑཱུ’’ཏི ནཱ་མཾ. ཨུ་པྤ་ལི་ནི་ཡནྟི ཨུ་པྤ་ལ་ཝ་ནེ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ཨ་ནྟོ ནི་མུ་གྒ་པོ་སཱི་ནཱིཏི ཡཱ་ནི ཨ་ནྟོ ནི་མུ་གྒཱ་ནེ་ཝ པོ་སི་ཡ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཡཱ་ནི ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་ཙྩུ་གྒ་མྨ ཋི་ཏཱ་ནི, ཏཱ་ནི སཱུ་རི་ཡ་རཾ་སི་ས་མྥ་སྶཾ ཨཱ་ག་མ་ཡ་མཱ་ནཱ་ནི ཋི་ཏཱ་ནི ཨ་ཛྫ པུ་པྥ་ན་ཀཱ་ནི. ཡཱ་ནི ས་མོ་ད་ཀཾ ཋི་ཏཱ་ནི, ཏཱ་ནི སྭེ པུ་པྥ་ན་ཀཱ་ནི. ཡཱ་ནི ཨུ་ད་ཀཱ་ནུ་གྒ་ཏཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ པུ་པྥ་ན་ཀཱ་ནི. ཨུ་ད་ཀཱ པ་ན ཨ་ནུ་གྒ་ཏཱ་ནི ཨ་ཉྙཱ་ནི་པི ས་རོ་ག་ཨུ་པྤ་ལཱ་དཱི་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ཡཱ་ནི ནེ་ཝ པུ་པྥི་སྶ་ནྟི མ་ཙྪ་ཀ་ཙྪ་པ་བྷ་ཀྑཱ་ནེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ཏཱ་ནི པཱ་ལི༹་ནཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ནི, ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ན དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨེ་ཏེ་ཧི ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ ནེ་ཡྻོ པ་ད་པ་ར་མོ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་གྒ་ལཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. པ་ཙྩ་བྷཱ་སཱིཏི པ་ཏི ཨ་བྷཱ་སི.
ཨ་པཱ་རུ་ཏཱཏི ཝི་ཝ་ཊཱ. པ་ཙྪི་མ་སྶ པ་ད་དྭ་ཡ་སྶ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཨ་ཧ་ཉྷི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་གུ་ཎཾ སུ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མྤི ཨི་མཾ པ་ཎཱི་ཏཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ དྷ་མྨཾ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཀི་ལ་མ་ཐ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ ནཱ་བྷཱ་སི.
བྲ་ཧྨ་ཡཱ་ཙ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠. ཨི་དཱ་ནི པ་ན ས་བྦོ ཛ་ནོ ས་དྡྷཱ་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏུ, པཱུ་རེ་སྶཱ་མི ནེ་སཾ ས་ངྐ་པྤ་ནྟི. ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཛཱ་ཏི་ཀོཏི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱ ནི་ཀྐི་ལེ་ས་ཛཱ་ཏི་ཀོ. ཨཱ་ཛཱ་ནི་སྶ་ཏཱིཏི ཙེ ན ནི་ཊྛཱ་ན་མ་ཀཾ་སུ དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཱ ཏེ ཝི་ན་ཡ་ཀྐ་མ་ཉྙཱ, ཨ་ཧཾ དེ་སེ་ཡྻཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ‘‘མུ་དྡྷཱ་པི ཏ་སྶ ཝི་པ་ཏེ་ཡྻཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༨.༡༡; པཱ་རཱ. ༢) ཨེ་ཏྠ ཝི་ཡ ཨ་བྷཱུ་ཏ་པ་རི་ཀ་པྤོ ཀི་རེ་སོ. ལོ་ཀེ ཏ་སྶ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠ་ཉྷི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཏ་དུ་པ་དེ་སེ་ན ཨ་ཝི་དི་ཏ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ཏ་སྶ ཨ་ན་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི པ་ནེ་ཏྠ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ་པི ཁོ ཉཱ་ཎནྟི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཏ་སྶ མ་ར་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཏེ་ན ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ཏ་སྶ ས་ཏི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཁི་པྤཾ ཛཱ་ན་ན་བྷཱ་ཝཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟི དཱི་པེ་ཏི. པ་རོ་པ་དེ་ས་ཏོ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ མ་ར་ཎ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡ་མྤི ད་སྶེ་ཏི. བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི ཨ་ནེ་ཀ་ཉཱ་ཎ་ས་མོ་དྷཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཙི་ཏྟ་པུ་བྦི་ཀཱ ཧི ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ན་ཝ་ས་ཏྟ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒོ. ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཧ་ཎེ ཝི་རུ་དྡྷ་ཀཱ་ལཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཛཱ་ན་ན་པྤ་ས་ངྒོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་ཏ་ཐ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་དོ་སོ, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་སྶ ཝི་ནཱ་ནེ་ཀ་ཉཱ་ཎ་ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཝ་ནྟ་ཏྟཱ པ་ན ས་བྦ་ཉྙཱུ ཨེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ན ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཨེ་ཀ་ཏོ. ཨཱ་ལཱ༹་རཱ་དཱི་ནཾ མ་ར་ཎཱ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ་ཏི ཙེ? ན, ཏ་སྶ ཛཱ་ན་ནེ་ན པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶཱ་པི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ཡ་དཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡ་དཱ་བྷཱ་ཝོ ཏ་བྦྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྶཱ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒོ ལོ་ཀེ སི་དྡྷོ་ཏི. ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ་པི ཁོ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་ད་པཱ་དཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏ་སྶ མ་ར་ཎ་ཛཱ་ན་ནཾ སི་དྡྷ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ བྷ་ཝཾ མ་ཏེ་ནེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་ཉྙཱུ་ཏི སི་དྡྷཾ ན དེ་ཝ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་ཏོ པུ་བྦེ ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ་ཏི ཙེ? ན, ཝི་སེ་སཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རཱ པ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ, དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་དོ་ས་ཏོ ཙ. ན ཧི སོ ཀ་སྶ་ཙི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཉྙཱ་སཱི་ཏི.
ཨ་པི་ཙ ཀི་མི་དཾ ཏ་ཏྠ ཛཱ་ན་ནཾ ནཱ་མ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟཱི་ཏི ཙེ? ན, ལོ་ཀེ ས་བྦ་ཉྙུ་ནོ ཨ་ཙྩ་ནྟཱ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. སཱ་དྷི་ཀཱ ཧི མ་ཡཱ ཨེ་ཀ་ཉཱ་ཎ་ཀྑ་ཎེ ས་བྦཾ ཉཱ་ཎཾ, ཏ་ད་ཉྙེ་ས་ཉྩ ཏ་ད་ཉྙཱ་ཎཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི. ཨ་པི་ཙ ས་བྦ་ཉྙུ་ནོ ས་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡེ ཉཱ་ཎ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་སི་དྡྷི ཏ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཙེ? ན, ཧེ་ཏུ་ནི་ད་སྶ་ནཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ. ཨ་པི་ཙ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ་པི ཁོ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་ད་པཱ་དཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏྠི. ཡེ་ན དེ་ཝ་ཏཱ་རོ་ཙ་ནུ་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་ད་པཱ་དཱི་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ན ཧི ཝ་ཙ་ན་པུ་བྦཱ་པ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟེ་ན ཏ་ད་ཏྠ་པུ་བྦཱ་པ་རི་ཡ་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཨ་བྷི་དོ་ས་ཀཱ་ལཾ་ཀ་ཏོཏི པ་ཋ་མ་ཡཱ་མེ ཀཱ་ལཾ་ཀ་ཏོ. ‘‘མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མེ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་པི མ་ཧཱ་ཛཱ་ནི་ཡོ. ས་ཏྟ་དི་ཝ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེ, ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེ ཙ པ་ཏྟ་བྦ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ཏོ པ་རི་ཧཱི་ན་ཏྟཱ མ་ཧ་ཏཱི ཛཱ་ནི ཨ་སྶཱ་ཏི མ་ཧཱ་ཛཱ་ནི. ཏེ་སུ ཧི དྭཱི་སུ ཨཱ་ལཱ༹་རོ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟོ, ཨུ་ད་ཀོ བྷ་ཝ་གྒེ, ཏ་སྨཱ ནེ་སཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཀྑ་ཎེ ནི་བྦ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་སི, ན ཨི་ཏོ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀ་ཏོ ཙུ་ཏི་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་བུ་དྡྷ་ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཏ་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ནོ ཏ་ཀྐོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ.
བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ལེ སུ་པི་ན་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ ཙེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎ་པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ ཙ ཨ་ཊྛ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ. ཏེ་སུ ཏ་ཡོ དྭི་དྷཱ བྱཱ་ཀ་རིཾ་སུ ‘‘ཨི་མེ་ཧི ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་གཱ་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ནྟོ རཱ་ཛཱ ཧོ་ཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི, པ་བྦ་ཛ་ནྟོ བུ་དྡྷོ’’ཏི. པ་ཉྩ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ‘‘ཨ་གཱ་རེ ན ཏི་ཊྛ་ཏི, བུ་དྡྷོ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཀཾ་ས་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱ་ཝ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏེ་སུ པུ་རི་མཱ ཏ་ཡོ ཡ་ཐཱ་མ་ནྟ་པཱ་རཾ ག་ཏཱ. ཨི་མེ པ་ན མ་ནྟ་པཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ལ་དྡྷཾ པུ་ཉྙ་མ་ཧ་ཏྟཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ པ་བྦ་ཛིཾ་སུ. ཨི་མེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡཱ’’ཏི. ‘‘ཏེ་སཾ པུ་ཏྟཱ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཱ ཁོ མེ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. ཀིཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཨེ་ས དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ན དེ་སེ་ཏཱི་ཏི? ནོ ན དེ་སེ་ཏི. ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཀ་ཏ་ཝེ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ, ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ་དི་པ་སཾ་ས་ན་ཏྠཾ, པ་རེ་ས་ཉྩ ཀ་ཏ་ཉྙུ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ནི་ཡོ་ཛ་ན་ཏྠཾ, ཁི་པྤ་ཛཱ་ན་ན་པྤ་ས་ངྒ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ.
༡༡. ཨ་ནྟ་རཱ ཙ ག་ཡཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཙ བོ་དྷིནྟི ག་ཡཱ་ཡ ཙ བོ་དྷི་ཡཱ ཙ མ་ཛ྄ཛྷེ ཏི་གཱ་ཝུ་ཏ་ནྟ་རེ ཋཱ་ནེ. བོ་དྷི་མ་ཎྜ་ཏོ ཧི ག་ཡཱ ཏཱི་ཎི གཱ་ཝུ་ཏཱ་ནི. བཱ་རཱ་ཎ་སི་ན་ག་རཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི. ཨུ་པ་ཀོ པ་ན བོ་དྷི་མ་ཎྜ་སྶ ཙ ག་ཡཱ་ཡ ཙ ཨ་ནྟ་རེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་དྡ་ས. ཨ་ནྟ་རཱ-ས་དྡེ་ན པ་ན ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ. ཨཱི་དི་སེ་སུ ཙ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡཾ པ་ཡུ་ཛྫ་ནྟི, སོ དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡོ་ཛི་ཡ་མཱ་ནེ པ་ན ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ་ཝ ཝུ་ཏྟོ་ཏི.
ས་བྦཱ་བྷི་བྷཱུཏི ས་བྦཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. ཏ་ཎྷ་ཀྑ་ཡེཏི ནི་བྦཱ་ནེ. ཝི་མུ་ཏྟོཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟོ. ན་ཏྠི མེ པ་ཊི་པུ་གྒ་ལོཏི མ་ཡ྄ཧཾ པ་ཊི་པུ་གྒ་ལོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨ་ས་དི་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, མ་མ ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་ཝེ དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ལོ་ཀེ ཋཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ མ་མ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་པུ་གྒ་ལོ ཝཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ཧ་ཉྪཾ ཨ་མ་ཏ་དུ་ནྡུ་བྷིནྟི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ ཨ་མ་ཏ་བྷེ་རིཾ པ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ག་ཙྪཱ་མི.
ཨ་ར་ཧ་སི ཨ་ན་ནྟ་ཛི་ནོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟོ ཏྭ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ད་མྤི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཏྠུ་ནཱ་མཾ. ཧུ་པེ་ཡྻཱ་སཱིཏི ཨཱ་ཝུ་སོ ཨེ་ཝ་མྤི ནཱ་མ བྷ་ཝེ་ཡྻ. པ་ཀྐཱ་མཱིཏི ཝ་ངྐ་ཧཱ་ར་ཛ་ན་པ་དཾ ནཱ་མ ཨ་ག་མཱ་སི. བྷ་ག་ཝཱ་པི ‘‘ཏ་ཏྠ ཏ་སྶ མི་ག་ལུ་དྡ་ཀ་སྶ དྷཱི་ཏུ་ཡཱ ཙཱ་པཱ་ཡ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏྭཱ པུ་ན ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཨ་ཡཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ལ་པི. སོ ཙ ཏ་ཐེ་ཝཱ་ག་ནྟྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝི་ཧེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི.
༡༢. ས་ཎྛ་པེ་སུནྟི ཀ་ཏི་ཀཾ ཨ་ཀཾ་སུ. པ་དྷཱ་ན་ཝི་བྦྷ་ནྟོཏི པ་དྷཱ་ན་ཏོ བྷ་ཊྛོ པ་རི་ཧཱི་ནོ. ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཐ ནུ བྷཱ་སི་ཏ་མེ་ཏ’’ནྟི, ‘‘ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་སི་ཏ་མེ་ཝ’’ནྟི ཙ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀ་ཉྩི ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དཾ ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ སུ་སྶཱུ་སིཾ་སཱུཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ སོ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨ་ཉྙཱཏི ཨ་ཉྙཱ་ཡ, ཛཱ་ནི་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༡༣. ཨ་ཐ ཀི་མ་ཏྠཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱི་ཏི? ཏ་ཏོ་པི སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ, དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷི་བྷཱ་རི་ཡ་དུ་ལླ་བྷ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ, ཨ་ཀྑ་ར་ཝི་ཀྑེ་པ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠ་ཉྩ. ཏ་ཏྠ དྭེ་མེཏི ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་པི་ཙ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཎྷཱ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏི ཧི སཾ་སཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ སཱི་ས་བྷཱུ་ཏཱ དྭེ ཀི་ལེ་སཱ. ཏེ ཙ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནྟཱ ནཱ་མ. ཏེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་གཾ བྷ་ཛ་ནྟོ ས་མ་ཐཾ པ་རི་ཧཱ་པེ་ཏི བཱ་ལོ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གཾ བྷ་ཛ་ནྟོ ག་ཙྪ་ནྟོ ཝི་པ་སྶ་ན་ནྟི ན ས་ཀྐཱ ཨུ་བྷོ དྭེ ཨ་ནྟེ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཡ ཨ་མ་ཏཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་པི་ཙ ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཧཱ་ན་ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ. ལཱི་ནོ ཧི ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷོ ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ཉྩ བྷ་ཛ་ཏི, ཨི་ཏ་རོ ཨ་ཙྩཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཾ. ཨུ་བྷོ་པི ཏེ ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ ཨ་ནྟཱ ནཱ་མ. ཨ་པི་ཙ ཏི་སྶོ སཱ་ས་ནེ པ་ཊི་པ་དཱ ཝུ་ཏྟཱ ཨཱ་གཱ་ལ༹ྷཱ, ནི་ཛ྄ཛྷཱ་མཱ, མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ ཙ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་གཱ་ལ༹ྷཱ ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱི ཧོ་ཏི, ན་ཏྠི ཀཱ་མེ་སུ དོ་སོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ. ནི་ཛ྄ཛྷཱ་མཱ ‘‘ཨ་ཙེ་ལ་ཀོ ཧོ་ཏི, མུ་ཏྟཱ་ཙཱ་རོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ, མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་གོ ཨཱ་གཱ་ལ༹ྷཱ ནཱ་མ པ་ཊི་པ་དཱ ཧོ་ཏི ས་བྦཱ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གོ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་མཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཏོ. ཨུ་བྷོ་པེ་ཏེ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནྟཱ ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ ཨི་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ དྭེ་མེ་ཏི. ཀི་མ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ན ན སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ’’ཏི པ་བྦ་ཛི་ཏེ ཨེ་ཝ ཨ་དྷི་ཀ་རོ་ཏི, ན ག་ཧ་ཊྛེ་ཏི? པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ, སུ་ཁ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ, ཏ་ད་དྷི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཙ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷི་ཀ་ཏཱ, ན ག་ཧ་ཊྛཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀི་མ་ཏྠཾ ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་ག་མཱ་ཧ, ན་ནུ ཏེ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་པི ཀཱ་མ་པ་རི་ཙྩཱ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏྠཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ཏི? ན, ཏེ་སཾ ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་ནི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ ཧི ཨི་དྷ ལོ་ཀེ ཀཱ་མེ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མི་ཙྪ་ནྟི ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ ཏ་སྶེ་ཝ ཏ་པ་སྶ ཕ་ལེ་ན པེ་ཙྩ དི་བྦེ ཀཱ་མེ ཨཱ་སཱི་ས་མཱ་ནཱ ད་ལ༹ྷ་ཏ་རཾ ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ནྟ་ཏྠོ པ་ན ཨི་དྷ ཀུ་ཙྪི་ཏ་ཊྛེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ‘‘ཨ་ནྟ་མི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ནཾ, ཡ་དི་དཾ པི་ཎྜོ་ལྱ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༡; སཾ. ནི. ༣.༨༠) ཝི་ཡ.
ཡོ ཙཱ་ཡཾ ཀཱ་མེ་སུ ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་གོཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མེ་སཱུཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, དུ་ཏི་ཡོ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ. ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སུ་ཁ་མེ་ཏྠ ཀཱ་མ་སུ་ཁཾ ནཱ་མ. ཏེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་སུ་ཁ་སྶ ནི་ར་ཝ་ཛྫ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ལླཱི་ཡ་ནཾ ནཱ་མ ཏ་ད་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ. ཨ་ནུ་ཡོ་གོ ནཱ་མ བྷ་ཝ་ནྟ་རེ ཏ་ད་ནུ་ཡོ་ག་པ་ཏྠ་ནཱ. ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡ་ཀ་ར་ཏྟཱ ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑ་སྶ, ཧཱི་ན་པུ་གྒ་ལ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ, ཧཱི་ན་དྷཱ་ཏུ་པ་བྷ་ཝ་ཏྟཱ ཙ ལཱ་མ་ཀ་ཊྛེ་ན ཧཱི་ནོ. གཱ་མ་ནི་ཝཱ་སི་ས་ཏྟ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ག་མྨོ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀོ. ཨ་ན་རི་ཡོཏི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ, ཨ་ན་རི་ཡ་ཀ་ར་ཏྟཱ, ཨ་ན་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ, ཨ་ན་རི་ཡཱ་ཙི་ཎྞ་ཏྟཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ན་ཏྠ་ས་ངྑཱ་ཏ་སཾ་སཱ་ར་བྷ་ཡཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ, ཨ་ན་ཏྠ་ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ ཙ ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཀེ་ཝ་ལཾ ཁེ་དཱུ་པ་ག་མོ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐོ ནཱ་མ. སོ དི་ཊྛི་ག་ཏ་པུ་བྦ་ཀ་ཏྟ་ཏ་པཱ་ནུ་ཀྐ་མ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་སཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྶ དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ཡོ་གོ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གོ ནཱ་མ. ཨ་ཏྟ་ཝི་ཡོ་ག་ཝི་ཏྟཱ་པ་རི་སྶ་མ་ཏྟཱ, ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་མྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ མི་ག་ཡོ་ནི་གོ་ཡོ་ནི་ཀུ་ཀྐུ་ར་ཡོ་ནི་སཱུ་ཀ་ར་ཡོ་ནཱི་སུ པཱ་ཏཱ་ཡ་ཏི. ཝི་པ་ཙྩ་མཱ་ནོ ན་ར་ཀཾ ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏོ. ཨེ་ཏེ ཏྭཱཏི ཨེ་ཏེ ཏུ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཐཱ་ག་མ་ནཾ ཨཱ་ཝི ཀ་རོ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ན མ་ཡཱ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐི་ཏ་མ་ཏྟེ་ན ཝི་ཏ་ཀྐི་ཏཱ, ཀི་ནྟུ མ་ཡཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ནེ་ཝ ས་ཏཱ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི. ཙ་ཀྑུ་ཀ་ར་ཎཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་ན ཏ་མེ་ཝ པ་ཊི་པ་དཾ ཐོ་མེ་ཏི. བྷེ་ས་ཛྫཾ ཨཱ་ཏུ་ར་སྶ ཝི་ཡ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཀ་ར་ཎཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ཝི་སོ་དྷ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཉཱ་ཎ་ཀ་ར་ཎཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་དྷ་མ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ས་མཱ་ཡཱཏི ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡཱཏི ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་མྦོ་དྷཱ་ཡཱཏི ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ནི་བྦཱ་ནཱ་ཡཱཏི སོ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ.
༡༤. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་པུ་བྦིཾ ཀ་ཐཾ ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མ་ནྟ་དྭ་ཡཾ ཝ་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཊི་པ་དཾ དེ་སེ་སཱི་ཏི? ཨ་ཏྟཱ་དི་མི་ཙྪཱ་བྷི་མཱ་ན་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ, ཀུ་མྨ་གྒ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠ་ཉྩ ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་ཝ་ཛྫ་ནཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་དཱི་པ་ན་ན་ཡེ་ན ཨ་བཱ་ཧུ་ལླི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ཏེ་ས་ཉྩ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཊི་པ་དཱ་དཱི་པ་ནེ་ན ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྠཾ པ་ཙྪཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་དཾ དེ་སེ་སི, ཏ་ཏོ ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཊི་པ་དཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཝི་ས་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཾ ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན དེ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཨི་དཾ ཁོ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི. ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ནྟི མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི སུ་ཏྟཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་པ་ཀ་ཨཱ་ས་ན་ཏྠཾ ཨ་ཡ་མ་ནུ་ཀྐ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ པ་ཊི་པ་དཾ སུ་ཏྭཱ ཀི་ར ཀོ་ཎྜ་ཉྙོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཐཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཏྟི སི་ཡཱ. ཨ་ཡ་ཉྷི པ་ཊི་པ་དཱ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ. ཀི་ལེ་སཱ་ན་ཉྩ ཡ་དི ལོ་བྷ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཁུ་པྤི་པཱ་སཱ་ནཾ ཝི་ཡ, ཏ་དཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི སི་ཡཱ, ཏ་ད་ཝ་ཏྠུ་སྶ ཝཱ ཏེ་སཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི. ཏ་ད་ཝ་ཏྠུ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི སི་ཡཱ. ཨུ་བྷོ་པེ་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘ཨ་ནྟཱ’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏི་སྶཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཏྟི ས་མྦྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཧ ཨ་ནུ་པཱ་ཡཱ་སེ་ཝ་ན་ཏོ. ཀ་ཐ་ནྟི ཙེ? –
‘‘སཾ་སཱ་ར་མཱུ་ལ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ, ཏ་ཉྩ ཉཱ་ཎཱ པ་ཧི་ཡྻ་ཏི;
ཛཱི་ཝི་ཏེ ས་ཏི ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཛཱི་ཝི་ཏ་སཱ་དྷ་ནེ.
‘‘ཏ་སྨཱ ཉཱ་ཎཱ་ཡ མེ་དྷཱ་ཝཱི, ར་ཀྑེ ཛཱི་ཝི་ཏ་མ་ཏྟ་ནོ;
ཉཱ་ཎ་སཱ་དྷ་ན་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ, སཱི་ལ་ཉྩ པ་རི་པཱ་ལ་ཡེ.
‘‘ཛཱི་ཝི་ཏ་ཉྩ ཡ་ཐཱ ལོ་ཀེ, བྷི་ནྣེ ཀཱ་ཡེ ན ཝི་ཛྫ་ཏི;
ཏ་ཐེ་ཝ བྷི་ནྣ་སཱི་ལ་སྶ, ན་ཏྠི ཉཱ་ཎ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ.
‘‘ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཡུ་ཉྩ སཱི་ལ་ཉྩ, ཉཱ་ཎ་ཏྠཾ ར་ཀྑ་ཏཱ ས་ཏཱ;
སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ ན ཀཱ་མཱ་པི, ནཱ་པི ཀཱ་ཡ་ཝི་ནཱ་ས་ནཱ.
‘‘ཀཱ་མེ་སུ གེ་དྷ་མུ་པ་ག་མྨ ཧི་ནོ ག་མྨ་ཉྩ,
ཨ་ཙྩུ་དྡྷ་ནོ ཀི་ལ་མ་ཐཾ ག་མུ་པེ་ཏི མཱུ་ལ༹ྷོ;
ཡོ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ པ་ཊི་པ་དཾ པ་ར་མཾ ཨུ་པེ་ཏི,
སོ ཁི་པྤ་མེ་ཝ ལ་བྷ་ཏེ པ་ར་མཾ ཝི་མོ་ཀྑ’’ནྟི.
སུ་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཏཾ སུ་ག་ཏ་སྶ ཝཱ་ཀྱཾ,
པ་ཉྙཾ མུ་ནཱི སོ སུ་ཏ་ཛཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ;
ཙི་ནྟཱ་མ་ཡཾ ཉཱ་ཎ པ་ཝེ་ས་མཱ་ནོ,
ཨུ་ཙྪི་ནྡ་ཡཾ པ་ཉྷ་མི་མཾ ཨ་པུ་ཙྪི.
‘‘ནི་བྦེ་དྷ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ གྷོ་རཾ,
ཏ་པཾ ཀ་ཐ་མི་ཝཱ་ཏི སོ ཏྭཾ;
བྲཱུ་ཧི ཏ་དེ་ཝ ཧོ་ཏི བྷི་ཀྑུ ཙ་ར,
ཝི་རཱ་ག་མུ་པ་ཡཱ་ཏི ཙ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ;
ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ དུ་ཀྑཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ,
ཏ་མྷི དོ་ས་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི.
སུ་ཏྭཱ་ཝ ཀོ་ཎྜ་ཉྙོ མུ་ནི་ཝ་ཙ་ནཾ,
ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཧ་ཊྛོ ས་ཧ་སཱ ཨ་ཝོ་ཙ;
‘‘ཨུ་དཱ་ཧ་ར ཏྭཾ བྷ་ག་ཝཱ མ་མེ་ཏཾ,
བྷི་ཀྑུ ཡ་ཐཱ པ་སྶ་ཏི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ’’ནྟི.
ཙི་ནྟཱ་མ་ཡི་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་རི་པུ་ཎྞཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡི་པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ཏྟི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ ཨི་མེ་ཧི ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ སུ་ཏྟ་མི་ད་མཱ་ཧཱ་ཏི ཀི་ར. ཀ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་སྶ པུ་རི་མ་མེ་ཝ ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཾ ཨ་ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཀྐ་མ་མཱ་ཧཱ་ཏི? ནཱ་ཧཾ ཀ་སྶ་ཙི ཨཱ་ག་མཾ དེ་སེ་མི, ཨ་པི་ཙ ཁོ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨེ་ཝ་མ་དྷི་ག་ཏོ་མྷཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘པུ་བྦེ ཨ་ན་ནུ་སྶུ་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་དཾ ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི, ན མ་ཡཱ ཨཱ་ལཱ༹་ར་ཏོ, ཨུ་ད་ཀ་ཏོ ཝཱ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ སུ་ཏོ, ཀི་ནྟུ པུ་བྦེ ཨ་ན་ནུ་སྶུ་ཏེ་སྭེ་ཝ ཉཱ་ཎཾ མེ ཨུ་ད་པཱ་དཱི་ཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ཡ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཝི་ནཱ་པི པ་རོ་པ་དེ་སེ་ན ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི པ་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀ་ཐཾ ཏུ་མྷེ་ཝ མ་མཱ་པ་དེ་སེ་ན ན པ་སྶ་ཐཱ་ཏི.
༡༥. ཙ་ཀྑུནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩ པ་དཱ་ནི ཉཱ་ཎ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནེ་ཝ. ཉཱ་ཎ་ཉྷི ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨཱ་ལོ་ཙ་ན་ཏོ ཙ་ཀྑུ་བྷཱུ་ཏ་ཏྠ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ ཉཱ་ཎཾ. པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཛཱ་ན་ན་ཏོ པ་ཉྙཱ. ཀི་ལེ་ས་ཝི་དཱ་ར་ཎ་ཏོ, ཝི་ཛྫ་ན་ཏོ ཙ ཝི་ཛྫཱ. ས་ཙྩ་ཙྪཱ་ད་ཀ་ཏ་མ་ཝི་ནཱ་ས་ན་ཏོ, ཏེ་སཾ ག་ཏི་ཀོ་ཊི་པ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ ཨཱ་ལོ་ཀོཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མེ་ན པ་རི་ཝ་ཊྚེ་ན ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཋ་པ་ན་པ་ཉྙཾ ད་སྶེ་ཏི, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཏེ་སཾ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ན་པ་ཉྙཾ, ཏ་ཏི་ཡེ་ན ས་ཙྩེ་སུ ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི.
༡༦. ཡཱ་ཝ་ཀཱི་ཝ་ཉྩཱཏི དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཡཱ་ཝ་ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཨི་ཏི ཙི་ཏྟ་མ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝི་ཡ. རཱ་གཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཀུ་པྤ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀུ་པྤཱ ཝི་མུ་ཏྟི. ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎནྟི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ. སཱ ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ ‘‘ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝི་ར་ཛཾ ཝཱི་ཏ་མ་ལནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི་ར་ཛཾ ཝི་ས་མ་ཧེ་ཏུ་ཝཱ་ད་ཝི་ག་མ་ཏོ. ཝཱི་ཏ་མ་ལཾ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝཱ་ད་ཝི་ག་མ་ཏོ. ཝི་ར་ཛཾ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ. ཝཱི་ཏ་མ་ལཾ ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ. ཝི་ར་ཛཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ. ཝཱི་ཏ་མ་ལཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ. དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུནྟི དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནཾ, ན ཏ་ཏྠ ས་ཏྟོ ཝཱ ཛཱི་ཝོ ཝཱ ཀཱ་ར་ཀོ ཝཱ ཝེ་ད་ཀོ ཝཱ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི ས་མུ་ད་ཡ་དྷ་མྨཾ, ས་བྦ་ནྟཾ ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨ’’ནྟི. ཨི་ད་ཉྷི ཏ་སྶ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི ནི་རོ་དྷཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝ ས་ངྑ་ཏཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི.
༡༧. དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐནྟི ཨེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎ་ཉྩ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ཨེ་ཏྠ ཀི་མ་ཏྠཾ དེ་ཝཱ ས་དྡ་མ་ནུ་སྶཱ་ཝེ་སུ་ནྟི? ནཱ་ནཱ་དི་ཊྛི་ག་ཏ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ ལ་དྡྷཱ་ལོ་ཀ་ཏྟཱ, ཨ་པཱ་ཡ་བྷ་ཡ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ ཨ་སྶཱ་སཾ པ་ཏྟ་ཏྟཱ, དེ་ཝ་ཀཱ་ཡ་ཝི་མཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏོ པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫ་ཙ་ལི་ཏ་ཏྟཱ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཝ་ད་ནྟི. པ་ཐ་ཝི་ཀ་མྤ་ན་མ་ཧཱ་ས་དྡ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཙ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཀཱི་ལི༹་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ པ་ཐ་ཝི་ཀ་མྤོ. བ་ཧུ་ནོ དེ་ཝ་ས་ངྒྷ་སྶ ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཏོ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་རཱི་ར་པྤ་བྷཱ་ཛཱ་ལ་ཝི་ས་ཛྫ་ན་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ཙྩེ.
༡༨. པ་བྦ་ཛྫུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཝི་སེ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཏ་སྶ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ད་སྶ་ནོ. ཏ་ད་ཝ་སཱ་ནོ ཧི ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ. སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོཏི་ཨཱ་དི ‘‘ཨེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་མ་ནྟ་ནཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛ་ན་ད་སྶ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝོ་ཙ ‘‘སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ དྷ་མྨོ ཙ་ར…པེ… ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི ཙ ཨ་ཝོ་ཙཱ་ཏི པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཙ་ར བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི ཨ་ཝ་སི་ཊྛཾ མ་གྒ་ཏྟ་ཡ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ས་མ་དྷི་ག་ཙྪ. ཀི་མ་ཏྠཾ? ས་མྨཱ་དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་པྥ་ནྣ་ཏྟཱ ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ‘‘ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. སཱ་ཝ ཏ་སྶཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཏ་སྶཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱ་དི་ནཱ ཝི་ཙྪེ་དཱ ཝཱ ཏ་ད་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཀི་ཙྩཾ ཝཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨི་ད་མ་ཏྠ་དྭ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ནྣ་མྤི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ནཾ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑུ་ཨོ་ཝཱ་ད་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་པ་ཉྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ག་རུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ ཝི་ཙྪེ་དོ ཝཱ ཏ་ད་ཉྙཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཀི་ཙྩཾ ཝཱ ན་ཏྠི, ཨི་ཏ་ར་སྶ་ཏྠཱི་ཏི. ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་རི་ཀཱ པ་ནཱ་ཧུ ‘‘བུ་དྡྷ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ནི་ཡཱ་མོ་ཀྐ་ནྟི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་མྨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཉྩ ད་ས་ཝ་གྒ་པ་ཉྩ་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཝ་སེ་ན དྭི་དྷཱ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ད་ས་ཝི་དྷོ་པ་ས་མྤ་དཱ’’ཏི. ཀཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ནཱ་མཱ་ཏི? ཏ་ད་དྷི་ག་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་སེ་ཀྑཱ ཏ་ད་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏ་པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷི་ཀཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་ནྟ་ཏི. ཀཱ པ་ནེ་ཏྠ པ་རི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ནཱ་མ? ཏ་བྦི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་ར་ཝི་རུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྶ པ་ཏྟི་ཡཱ ཏཱ་ཡ པ་རི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཀ་ཏྠ་ཙི ‘‘ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ལོ་བྷེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་བྷ་བྦོ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི བྷཱ་ཝེ་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠཱ་ཧུ ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་རི་ཀཱ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཙི་ཏྟ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟོ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ དྷ་མྨོ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ན པུ་བྦཱ་པ་རི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཡཱ་ཝ ཨ་ཝི་ཙྪེ་དོ, ཏཱ་ཝ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཏ་ཏོ དྷ་མྨ་ནྟ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཏ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ ཝ་ཏྟ་བྦཱ ‘‘སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི. ཏེ ཙེ ཝ་དེ་ཡྻུཾ ‘‘ཡོ ཏེ་སཾ ད་ས་ནྣཾ ཨ་སེ་ཀྑཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མོ ཨ་རི་ཡོ ཧོ་ཏི ཝི་པྤ་ཧཱི་ནོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི ནོ སུ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨ་ས་ནྟ་དྷ་མྨེ་ཧི, པ་ར་ས་ཏྟེ་ཧི ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་དོ་ས་པྤ་ས་ངྒོ ནེ་སཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཀིཾ་ཀཱ་ར་ཎཾ? སུ་ཏྟ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘རཱ་ཛཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ས་ཏྟ་ཧི ར་ཏ་ནེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༡༩༩-༢༠༠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མཱ་ནཾ) ཝི་ཏྠཱ་རོ. ཝ་སི་བྷཱ་ཝོ ཏ་ཏྠ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཏ་སྶ་ཧི་ཏེ་སུ ར་ཏ་ནེ་སུ ཝ་སི་བྷཱ་ཝོ ཀཱ་མ་ཙཱ་རོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཙེ? ཨེ་ཏྠ ཝ་སི་བྷཱ་ཝོ ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏོ, ཏཾ དྷ་མྨ་ནྟ་ར་ནྟི. ཀི་མེ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ? ན་ཏྠི ཙ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཝ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ན་ཡོ པ་བྦ་ཛྫཱ་དཱི་སུ་པི ནེ་ཏ་བྦོ.
༡༩. ཀི་ཉྩཱ་པི ཝ་པྤ་ཏྠེ་ར་སྶ པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སེ…པེ… ཨ་སྶ་ཛི་ཏྠེ་ར་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ནཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་སུ པཱ་ཊེ་ཀྐཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུཾ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཏ་ཐཱ་པི ཨོ་ཝཱ་ད་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝ་པྤ་བྷ་དྡི་ཡཱ་ནཾ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ་ཨ་སྶ་ཛཱི་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༢༠. ‘‘རཱུ་པཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཀི་མ་ཏྠཾ ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི? ཏེ་སཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལེ་པི ཨི་ཏ་ར་ལ་ཀྑ་ཎ་དྭ་ཡ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ. ཏེ ཧི མ་ནཱ་པཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ད་སྶ་ནེ་ན སཾ་ཝི་གྒཱ པ་བྦ་ཛིཾ་སཱུ་ཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཏཱ་ཝ ནེ་སཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན པཱ་ཀ་ཊཾ, པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཏོ ཀཱ་ཡི་ཀ་དུ་ཀྑཾ, ཏ་ཉྩ མཱ་ན་ས་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི མཱ་ན་སི་ཀ་དུ་ཀྑ་ཉྩ པཱ་ཀ་ཊཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཝ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ དཱི་པེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཏ་ཉྩ དཱི་པེ་ནྟོ དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ དཱི་པེ་ཏུཾ ‘‘རཱུ་པ་ཉྩ ཧི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཏྟཱ ཨ་བྷ་ཝི་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀི་མ་ཏྠ་ནྟི? ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ་པི ཏེ་སཾ དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ. ཏེ་ས་ཉྷི ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎཾ སུ་ཊྛུ པཱ་ཀ་ཊཾ, ཏ་སྨཱ ཏེ་ན ཏཱ་ཝ སུ་ཊྛུ པཱ་ཀ་ཊེ་ན ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ དཱི་པེ་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་དེ་ཝ ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ནཱ་པི དཱི་པེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱུ་པཾ ནི་ཙྩཾ ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཝཱ’’ཏི ཝ་ཀྑ་ཏི. ཀ་ལླཾ ནཱུཏི ཡུ་ཏྟཾ ནུ. ཨེ་ཏཾ མ་མཱཏི ཏ་ཎྷཱ་གྒཱ་ཧོ. ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨཱིཏི མཱ་ན་གྒཱ་ཧོ. ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱཏི དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧོ. ཏ་ཎྷཱ་གྒཱ་ཧོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏ་ཝ་སེ་ན, མཱ་ན་གྒཱ་ཧོ ན་ཝ་ཝི་དྷ་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན, དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧོ དྭཱ་ས་ཊྛི་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་བྦ་ཛྫཱ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥. ཡེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡེ པ་ཉྩ་མི་ཡཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་མི་ཡཾ ནཱ་ལ༹་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ ནཱ་ལ༹་ཀ་པ་ཊི་པ་དཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ བྷ་དྡ་པ་ད་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡཾ ཡ་ས་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ པ་རི་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཏཾ ཨུ་དི་ཀྑ་ནྟོ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཝི་ཧཱ་སི, ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཡ་སོ ནཱ་མཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྶ ཀི་ར ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་སྶ ཀུ་ལ་སྶ ཀི་ཏྟི་ས་དྡ་ས་ངྑཱ་ཏོ, པ་རི་ཛ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝཱ ཡ་སོ ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏི. ཏེ་ན ཏ་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ་མ་ཀཾ་སུ. ‘‘སུ་ཁུ་མཱ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཀི་མ་ཏྠཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི? པ་ཙྪི་མ་ཛ་ན་སྶ ནེ་ཀྑ་མྨེ ས་མུ་སྶཱ་ཧ་ན་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ. ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཏྟ་མ་བྷོ་ག་ས་མ་པྤི་ཏཱ་ན་མྤི ཨུ་ཏྟ་མེ་སུ བྷོ་གེ་སུ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ་ནཱ་པི ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟེ་ན ཝི་ཏ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལཱ་ཀཱ་ལཾ ཨ་ག་ཎེ་ཏྭཱ ཝི་ཝེ་ཀཱ་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ མ་ཧ་ནྟཾ བྷོ་ག་ཀྑ་ནྡྷཾ ཏི་ཎཾ ཝི་ཡ པ་ཧཱ་ཡ གེ་ཧ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ནཱ ཨ་ཧོ་སི, ཀ་སྶ པ་ན་ཉྙ་སྶ ན སི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶཱཏི ཏེ་ཧི ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ག་ཏ་སྶ, ཨ་ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་དྡཱ ཨོ་ཀྐ་མཱིཏི མ་ནཱ་པེ་སུ་པི ཝི་ས་ཡེ་སུ པ་ཝ་ཏྟིཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སཾ ཨུ་པ་ནེ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་ར་ཏྟི་ཡོ ཙཱཏི ཏ་ཡོ་པི ཡཱ་མེ. ཏེ་ན པ་རི་ཛ་ན་སྶ ཝི་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ར་ཏྟི-ས་དྡོ པ་ནེ་ཏྠ ཀཱ་ལེ སཱུ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ, ཡཱ་མེ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ. ཡཱ་མེ་ཝི་དྷ ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་པྤ་ཝཱ་སེ ཙ. ཀ་ཙྪེཏི ཀ་ཙྪ་པ་སྶེ. ཀ་ཎྛེཏི ཀ་ཎྛ་སྶ ཧེ་ཊྛཱ. མུ་དི་ངྒ་སྶ ཧི ཨུ་པ་རི ཀ་ཎྛཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་ཡ་ནྟི་ཡཱ ཀ་ཎྛེ མུ་དི་ངྒཾ ཨ་དྡ་སཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ལ༹་མྦ་རནྟི པ་ཎ་ཝཾ. ཨུ་བྷ་ཏོ་མུ་ཁ་སྶ ཏ་ནུ་ཀཱ དཱི་གྷཱ. ཝི་ཏྠི་ནྣ་ས་མ་ཏ་ལ་སྶ ཝཱ་དི་ཏ་སྶ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་པྤ་ལ་པ་ནྟི་ཡོཏི སུ་པི་ན་ད་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ས་མྦ་ནྡྷ་པ་ལཱ་པཾ ཝི་པྤ་ལ་པ་ནྟི་ཡོ. སུ་སཱ་ནཾ མ་ཉྙེཏི སུ་སཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་དྡ་ས ས་ཀཾ པ་རི་ཛ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་དཱི་ན་ཝོཏི ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝོ. ནི་བྦི་དཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ས་ཎྛཱ་ཏཱིཏི ཝི་མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཀྐ་ཎྛཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ན་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སཱིཏི ‘‘ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨི་མཱ་ཧི ཨི་ཏྠཱི་ཧི ས་ཧ ནཱ་ཧཾ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཝཱ་ཙཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་སི. དྭེ ཀི་ར ཨཱ་ཀཱ་རཱ ཏ་སྶ པ་མཱ་ད་སུ་ཏྟ་པ་རི་ཛ་ན་ད་སྶ་ནེ པཱ་ཀ་ཊཱ ཛཱ་ཏཱ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་སུ་བྷཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ཏི་ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཙ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏ་རེ ཙ ཨ་སུ་བྷཱ་ཀཱ་རེ ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ ས་བྦོ་པི ལོ་ཀོ ཨེ་ཏྠ པཱི་ལི༹་ཏོ མུ་ཙྪི་ཏོ. ཨ་ཧོ ཀི་ལེ་སཱ བ་ལ་ཝ་ཏ་རཱ་ཏི ཧི པ་སྶ་ཏོ པ་སྶ་ཏོ ཏ་སྶ དྭེ་པི ཏེ ཨཱ་ཀཱ་རཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཛཱ་ཏཱ, ཡེ་ནེ་ཝ་མ་ཝོ་ཙཱ་ཏི.
‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་དུ་ཀཱ་ཡོ ཨཱ་རོ་ཧི་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན་སྶ ནི་སྶ་ངྒ་ཏཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཊྛ་ག་མ་ནཾ དཱི་པེ་ཏི. སོ ཧི བ་ལ་ཝ་སཾ་ཝེ་གཱ་བྷི་ཏུ་ནྣ་ཧ་ད་ཡ་ཏྟཱ པ་རི་ཛ་ན་སྶ པ་བོ་དྷེ ས་ཏི་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ག་མ་ན་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ས་ཧ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཀྐེ་ནྟོ ཝི་སྶ་ཊྛོ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨ་མ་ནུ་སྶཱཏི དེ་ཝ་ཏཱ. ཏཱ ཧི མ་ནུ་སྶེ་ཧི སུ་ག་ཏི་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎ་ས་ཎྛཱ་ནཱ་དི་གུ་ཎ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ‘‘ཨ་མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ན ཧི ཨ་ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ་ད་ཡོ ‘‘ཨ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨ་ཝ་ས་ལཱ’’ཏི ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཀི་ནྟུ ཛཱ་ཏི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝ་ས་ལཱ་ད་ཡོ ‘‘ཨ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨ་མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ མ་ནུ་སྶཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་པི ‘‘ཨ་མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ.
༢༦. ཝ་ན་ག་ཧ་ནཾ དི་སྭཱ ‘‘སུ་མུ་ཏྟོ་ཧཾ ན་ག་ར་ཏོ’’ཏི པ་མུ་དི་ཏ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨུ་དཱ་ནེ་སི. ཨི་དཾ ཁོ ཡ་སཱཏི བྷ་ག་ཝཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་ཉྷི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨ་ནུ་པ་དྡུ་ཏཾ, ཨ་ནུ་པ་ས་ཊྛ་ཏ་ཉྩ ད་སྶ་ན་མ་ཏྟེ་ནཱ་པི ཨ་སྶཱ་ད་ཛ་ན་ན་ཏོ. དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མཱིཏི ཡེ་ན ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨི་དྷ ནི་སི་ནྣ་མ་ཏྟོ་ཝ ཏྭཾ ཨ་དྷི་ག་མི་སྶ་སཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀི་རཱཏི ཨ་སྶ་དྡྷེ་ཡྻ་ཨ་བྱ་ཏྟི་པ་རི་ཧཱ་སེ་སུ ནི་པཱ་ཏོ, ཨི་དྷ ཨ་བྱ་ཏྟི་ཡཾ. སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་དུ་ཀཱ་ཡོ ཨོ་རོ་ཧི་ཏྭཱཏི ཙ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་དུ་ཀཱ་ཧི ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ. ནི་སྶ་ཀྐ་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྶ ནི་སི་ནྣ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ཉྙཾ ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཐཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦིཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི. སུ་པ་རི་པ་ཀྐི་ནྡྲི་ཡ་ཏྟཱ, པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཀྑ་ཎཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏྠཾ ཨ་ནུ་པ་དྡུ་ཏཱ་ནུ་པ་ས་ཊྛ་ཏཱ་ནཾ པཱ་པ་ཀ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་བྷི་མུ་ཁ་ཙི་ཏྟ་ཏྟཱ, སེ་ཊྛི་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་ནོ ཨ་ཙི་རཱ་ག་མ་ན་ད་སྶ་ན་ཏོ ཙ. ཀི་མ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ སཾ་ཝི་གྒ་ཧ་ད་ཡ་སྶ བྷ་ཝ་ཏོ མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝཱུ་པཱ་ཡཱ་ནི་སཾ་ས་ཀ་ཐཾ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་སཱི་ཏི? ས་བྦ་བྷ་ཝཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. སོ ཧི མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨུ་པ་དྡུ་ཏ་ཨུ་པ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་དྡ་ས, ན ས་གྒཱ་ན་ནྟི ཀ་དཱ་ཙི ས་གྒ་ལོ་ཀཾ སུ་ཁ་ཏོ མ་ཉྙེ་ཡྻ. ཏ་ཏྠ སུ་ཁ་ས་ཉྙེ་ན ནི་བྦཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཙི་ཏྟཾ པེ་སེ་ཡྻཱ་ཏི ས་གྒཱ་ན་མྤི ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་པུ་བྦིཾ ཀ་ཐཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཨེ་ཏྠ དཱ་ནཾ, དཱ་ནཱ་ནི་སཾ་སཾ, སཱི་ལཱ་ནི་སཾ་ས་ཉྩ ཀ་ཐེ་ནྟོ དཱ་ན་སཱི་ལ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏི ནཱ་མ. ས་གྒ་ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ས་གྒ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏི ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཾ, ཨ་པ་སཱ་ད་ཏཾ, མ་ཧཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏ་ཉྩ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ, ཨོ་ཀཱ་རཾ, སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཉྩ པ་ཀཱ་སེ་ཏི. ནེ་ཀྑ་མྨེ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཏཾ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ནེ་ཀྑ་མྨེ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏི ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ཨོ་ཀཱ་རནྟི ཨ་ཝ་ཀཱ་རཾ ལཱ་མ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ. སཾ་ཀི་ལེ་སནྟི སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ནཾ བཱ་དྷ་ནཾ ཨུ་པ་ཏཱ་པ་ནཾ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ལླ་ཙི་ཏྟཾ པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན, དི་ཊྛི་ཡོ་ག་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡོ་གཱ་ནཾ པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡེ་ན ཝི་ཧ་ཏ་ཏྟཱ. མུ་དུ་ཙི་ཏྟཾ ས་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ས་མཱ་ཡོ་གེ་ན, ཝི་ཧིཾ་སཱ་སཱ་ར་མྦྷཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་པ་ཝེ་སཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟ་མུ་དུ་ཏཱ་དི་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་པྤ་ཝེ་ས་ནཾ ཀ་རོ་ནྟཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ མུ་དུཾ ཀ་རོ་ཏི. ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི ཝི་སེ་ས་ཏོ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི. ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨུ་ད་གྒ་ཙི་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི ཐི་ན་མི་དྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏ་ལཱི་ན་བྷཱ་ཝ་ཝི་པ་ཀྑ་ནྟི. ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཾ ཏ་སྶ པ་སཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ. སཱ་མུ་ཀྐཾ་སི་ཀཱཏི ཨེ་ཏཾ ཝི་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཾ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རོ པ་ཀཱ་སེ་ཏི. ས་ཙྩཱ་ནི ཧི སཱ་མུ་ཀྐཾ་སི་ཀ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝི་ས་ཡཱ་ནི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི སཱ་མུ་ཀྐཾ་སི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཏ་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ ས་ཙྩཱ་ནཾ ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ.
༢༧. ཙ་ཏུ་དྡི་སཱཏི ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རེ་སཱིཏི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི. ཀི་མ་ཏྠ་ནྟི ཙེ? ཨུ་བྷི་ནྣཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏ་བྦ་ཝི་སེ་ས་ནྟ་རཱ་ཡ་ནི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཾ. ཡ་དི སོ པུ་ཏྟཾ པ་སྶེ་ཡྻ, པུ་ཏྟ་སྶ་པི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི, སེ་ཊྛི་སྶ་པི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ ན སི་ཡཱ. དི་ཊྛ་ས་ཙྩོ་པི ‘‘དེ་ཧི ཏེ མཱ་ཏུ་ཡཱ ཛཱི་ཝི་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟོ ཀི་མ་ཉྙཾ ན ཀ་རེ་ཡྻ. ཡ་སོ་པི ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧཱ་པི ས་མཱ་ནོ ས་ཡཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་ལློ་ཀེ་ནྟོ ཀི་མ་ཉྙཱ་ཡ ས་ཎྛ་ཧེ་ཡྻ.
༢༨. ཨུ་བྷོ་ཧི་པི པ་ཏྟ་བྦ་ཝི་སེ་ས་ཀོ་ཊི་ཡཱ པ་ཏྟ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝཱ པུ་ན ཏཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷེ་སི. པུ་བྦེ ཨ་གཱ་རི་ཀ་བྷཱུ་ཏོཏི ཏ་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ཀཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཧི ཨ་གཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ཝ་ས་ནཱ་ར་ཧ་ཏྟཱ ཨ་གཱ་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཨ་པ་བྦ་ཛི་ཏོ. ས་མྤ་ཏི པ་བྦ་ཛི་ཏོ ས་མཱ་ནོ ཨ་གཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷ་ཝ་ས་ན་སྶ ཨ་བྷ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་གཱ་རི་ཀོ’’ཏི ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཡ་སྶ དི་ཊྛོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཡེ་ན དི་ཊྛོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི པུ་བྦེ ཨ་གཱ་རི་ཀ་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ལ་དྡྷ་ན་ཡ་ཏྟཱ པ་ཙྪཱ ག་ཧ་པ་ཏི གི་ཧི་ཝེ་ས་དྷཱ་རི་མེ་ཝ ཡ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཡ་སེ་ན ཀུ་ལ་པུ་ཏྟེ་ན པ་ཙྪཱ་ས་མ་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཙ་ར བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀ་སཱི་ལཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར པ་རི་པཱུ་རེ་ཧི ཏཱ་ཝ, ཡཱ་ཝ ས་མྨཱ་དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཱ, ཡཱ་ཝ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ལི་ངྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི པོ་རཱ་ཎཱ, ཏ་ཉྩ ཡུ་ཏྟཾ. ལི་ངྒ་མ་ཏྟ་ཉྷི ས་ནྡྷཱ་ཡ སོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ‘‘ལ་བྷེ་ཡྻཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, པ་བྦ་ཛྫཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད’’ནྟི ཨཱ་ཧ.
ཀི་མ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ ཡ་ས་སྶ མཱ་ཏུ, པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཡཱ ཙ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ་ཝ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སཱི་ཏི? ཡ་ས་སྶ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ སོ་ཀ་ས་ལླ་ས་མ་པྤི་ཏ་ཏྟཱ དཱ་ན་ཉྩ སོ་མ་ན་སྶི་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ན ན ད་དེ་ཡྻུཾ, ས་ཏྠ་རི ཙ དོ་མ་ན་སྶ་པྤ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ མ་གྒ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་མྤི ན ལ་བྷེ་ཡྻུ་ནྟི བྷ་ག་ཝཱ པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ ཏཱ ཝི་ག་ཏ་སོ་ཀ་ས་ལླ་ཧ་ད་ཡཱ་ཡོ ཀ་ཏྭཱ པུ་ན བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཀཱ་སི.
༣༠. སེ་ཊྛཱ་ནུ་སེ་ཊྛཱི་ནནྟི ཨ་ནུ་ཀྐ་མ་སེ་ཊྛཱི་ན་ནྟི པོ་རཱ་ཎཱ. ‘‘སེ་ཊྛི་ནོ ཙཱ་ནུ་སེ་ཊྛི་ནོ ཙ ཡཱ་ནི ཀུ་ལཱ་ནི, ཏཱ་ནི སེ་ཊྛཱ་ནུ་སེ་ཊྛཱ་ནི ཀུ་ལཱ་ནི, ཏེ་སཾ སེ་ཊྛཱ་ནུ་སེ་ཊྛཱི་ནཾ ཀུ་ལཱ་ན’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོཏི སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ པཱ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨི་དྷ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ. ཨ་ཐ ཝཱ དྷ་མྨེ་ན ཝི་ན་ཡོ, ན ད་ཎྜ་ས་ཏྠེ་ཧཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ, དྷ་མྨཱ་ཡ ཝི་ན་ཡོ, ན ཧིཾ་ས་ཏྠ་ནྟི ཝཱ དྷ་མྨ་ཏོ ཝི་ན་ཡོ, ནཱ་དྷ་མྨ་ཏོ་ཏི ཝཱ དྷ་མྨོ ཝི་ན་ཡོ, ནཱ་དྷ་མྨོ་ཏི ཝཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡོ, ན ཨ་ཉྙེ་ས་ནྟི ཝཱ དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡ་ཏྟཱ, དྷ་མྨ་སཱ་མི་ཏྟཱ ཝཱ དྷ་མྨོ བྷ་ག་ཝཱ, ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཝི་ན་ཡོ, ན ཏ་ཀྐི་ཀཱ་ན་ནྟི ཝཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ. ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ ནཱི་ལུ་པྤ་ལཾ ཝི་ཡ, དྷ་མྨོ ཙ ཝི་ན་ཡོ ཙཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ ཕ་ལཱ་ཕ་ལཾ ཝི་ཡ ན་པུཾ་ས་ཀ་མི་ཏི པུ་ལླི་ངྒཱ་པ་དེ་ས་ཏོ ཨ་སྶ ལི་ངྒ་བྷཱ་ཝོ སི་དྡྷོ, ཡ་སྶ ཝཱ དྷ་མྨོ ཝི་ན་ཡོ, སོ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ སེ་ཏ་པ་ཊོ པུ་རི་སོ ཝི་ཡ, དྷ་མྨེ་ན ཡུ་ཏྟོ ཝཱ ཝི་ན་ཡོ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ ཨ་སྶ་ར་ཐོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
༣༤. ‘‘ཁ་ཎྜ་སཱི་མཾ ནེ་ཏྭཱ’’ཏི བྷ་ཎྜུ་ཀ་མྨཱ་རོ་ཙ་ན་པ་ཊི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ‘‘ས་བྷི་ཀྑུ་ཀེ ཝི་ཧཱ་རེ ཨ་ཉྙ་མྤི ཨེ་ཏ་སྶ ཀེ་སེ ཚི་ནྡཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི. པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནི ཨ་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཙེ ཀེ་ས་མ་སྶུ་ཨོ་རོ་པ་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་ཀ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛ་ཏྠཾ ས་ར་ཎཱ་ནི དེ་ཏི, ན རུ་ཧ་ཏི པ་བྦ་ཛྫཱ. ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ སཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏི, རུ་ཧ་ཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ. ཨ་པྤ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་སི་དྡྷི་ད་སྶ་ན་ཏོ, ཀ་མྨ་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙེ་ཏཾ ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠ –
‘‘ས་ལི་ངྒ་སྶེ་ཝ པ་བྦ་ཛྫཱ, ཝི་ལི་ངྒ་སྶཱ་པི ཙེ་ཏ་རཱ;
ཨ་པེ་ཏ་པུ་བྦ་ཝེ་ས་སྶ, ཏཾ དྭ་ཡཾ ཨི་ཏི ཙཱ་པ་རེ’’ཏི.
བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཧི ས་ཧ་ཏྠེ་ན ཝཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ དི་ནྣ་མེ་ཝ ཀཱ་སཱ་ཝཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་དི་ནྣཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི པ་ན ས་ནྟེ་སྭེ་ཝ ཀཱ་སཱ་ཝེ་སུ, ནཱ་ས་ནྟེ་སུ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་བྦཱ་ཛེ་ཏ་བྦོ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ. པ་ཋ་མཾ…པེ…ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི པ་བྦ་ཛྫཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན དི་ནྣེ་ཧི ཏཱི་ཧི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི པ་བྦ་ཛྫཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི ཀེ་ཝ་ལེ་ཧཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏོ –
ཨཱ་དི་ནྣ་པུ་བྦ་ལི་ངྒ་སྶ, ན་གྒ་སྶཱ་པི དྭ་ཡཾ བྷ་ཝེ;
ནེ་ཏ་ར་སྶཱ་ཏི ནོ ཁ་ནྟི, ས་བྦ་པཱ་ཋཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ་ཏི. –
ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨ་དི་ནྣཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་བྦ་ཛྫཱ ན རུ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེཔི ཏ་ཐེ་ཝ ལི་ཁི་ཏཾ. ཨུ་རཱ་དཱི་ནི ཋཱ་ནཱ་ནི ནཱ་མ. སཾ་ཝུ་ཏཱ་དཱི་ནི ཀ་ར་ཎཱ་ནི ནཱ་མ. ‘‘ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ དཱ་ནེ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཝ ཝི་ཙྪེ་དོ, ཨ་ཉྙ་ཏྲ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ནྟེ དི་ཡྻ་མཱ་ནེ ཁ་ལི་ཏྭཱ ‘‘བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི མ་ཀཱ་རེ་ན མི་སྶཱི་བྷཱུ་ཏེ ཁེ་ཏྟེ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཏྟཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ. མི་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཝ་ཙ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ན ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཝི་ཙྪེ་དཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རོ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ་མྤཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་བྷ་ཏོ་སུ་དྡྷི་ཡཱ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ པ་ཏི་ཏ་ད་ནྟཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཙ་ཏུ་ར་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི, བྱ་ཏྟ་སཱ་མ་ཎེ་རོ ས་མཱི་པེ ཋི་ཏོ པ་བྦ་ཛྫཱ་པེ་ཀྑཾ བྱ་ཏྟཾ ཝ་དཱ་པེ་ཏི. མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟཾ ཝ་དཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨི་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ ཙེ ཝ་ད་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི. ས་ངྒྷོ ཧི ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, ན པུ་གྒ་ལོ་ཏི. ན ནཱ་ནཱ་སཱི་མ་པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་སཱ་མ་ཉྙ་ན་ཡེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཨ་ཐ ཐེ་རེ་ན ཙ་ཏུ་ར་སྶཾ ཝུ་ཏྟཾ པ་བྦ་ཛྫཱ་པེ་ཀྑཾ ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཾ སཱ་མ་ཎེ་རོ ས་ཡཾ ཝ་ཏྭཱ ཝ་དཱ་པེ་ཏི, ཨུ་བྷ་ཏོ་སུ་དྡྷི ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི ཐེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ, དྷ་མྨཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ནི་བྦཱ་ནཾ, ས་ངྒྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪ་ནྟོ སེ་ཀྑ་དྷ་མྨཾ, ཨ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨ་ཉྩ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་ར་ཎ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྐ་ར་དོ་སོ. ས་བྦ་མ་སྶ ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡནྟི ད་ས་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ པ་རཱ་མཱ་སཱ་པ་རཱ་མཱ་སཱ་དི. ‘‘ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀེ་སུ ཝི་ནེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ སེ་ཁི་ཡ་ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཝ་ཏྟཱ་དི་ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀ་སཱི་ལ་མ་ནེ་ན པཱུ་རེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཙཱ་རི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎེ ཝཱ་རི་ཏྟ་སྶ ཀ་ར་ཎེ ད་ཎྜ་ཀ་མྨཱ་ར་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི.
པ་བྦ་ཛྫཱ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
དུ་ཏི་ཡ་མཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༥. ‘‘ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ’’ཏི ཧེ་ཏྭ་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
དུ་ཏི་ཡ་མཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༧-༨. ཝ་སེ་ཡྻཱ་མཱཏི ‘‘ཏྭ་ཉྩ ཨ་ཧ་ཉྩ ཝ་སེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི པི་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏ་སྶ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ ཀི་ར. ཏེ་ཛ་སཱ ཏེ་ཛནྟི ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ. ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝཱ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུཾ. ཨུ་བྷི་ནྣཾ ས་ཛོ་ཏི་བྷཱུ་ཏཱ་ནནྟི ཨ་ནཱ་ད་ར་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, བྷཱ་ཝ་ས་ཏྟ་མཱི་ཨ་ཏྠེ ཝཱ. ཨ་གྱཱ་གཱ་ར་མེ་ཝ ཨཱ་དི་ཏྟཾ, ན ཏ་ཏྠ ཝ་ས་ན་ཀོ ས་ཏྟ་ཛཱ་ཏི་ཀོ. ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻོ ཧི ཨི་དྡྷི་ཝི་ས་ཡོ. ཀ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨ་གྱཱ་གཱ་ར་མྤི ཨ་ནཱ་དི་ཏྟཾ ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་སཱི་ཏི? ཨ་ཏྟ་ནོ དུ་ཀྑུ་པྤཱ་དཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ན་ཏི་ཝི་མྷཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ཀི་མ་ཏྠཾ པ་ར་ས་ནྟ་ཀཾ མ་ཧཱ་ས་མྦྷཱ་ར་པ་ཝ་ཏྟཾ ཏཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏཱི་ཏི? པུ་ན ཡ་ཐཱ་པོ་རཱ་ཎཾ ཨི་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ. པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣོཏི ཁ་ཡཾ ནཱི་ཏོ. ཏེ་ཛ་སཱ ཏེ་ཛནྟི ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་གྱཱ་གཱ་ར་སྶ པ་རི་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་ཏ་རོ ཨ་ཏྠོ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘མ་ཀྑཾ ཨ་ས་ཧ་མཱ་ནོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ས་མེ་ཏི. ཨི་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་མ་ཀྑ་ན་ཉྷི ཏ་ཏྠ མ་ཀྑོ ནཱ་མ. པ་ཏྟེ་ནཱཏི པ་དུ་མ་པ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི་པི པོ་རཱ་ཎཱ. པ་དུ་མི་ནི་ས་ཎྜེ ཋི་ཏོ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཏེ་སཾ མ་ཏི.
༣༩. དི་ནྣནྟི ཨ་ནུ་མ་ཏི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷཱི་ཏོ ནི་བྦྷ་ཡོ. ཀ་སྨཱ? ཡ་ཏོ སོ མ་གྒེ་ན བྷ་ཡ་མ་ཏཱི་ཏོ. ‘‘སུ་མ་ན་མ་ན་སོཏི སུ་ནྡ་ར་ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏ་མ་ནོ. སུ་མ་ནོ ཨེ་ཝ ཝཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཏེ་ཛོ་ཝཱཏི ཨ་གྒི ཝི་ཡ. དྷཱ་ཏུ་ཀུ་ས་ལོཏི ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་མྷི ཀུ་ས་ལོ. ‘‘བྱ་ཝ་ཧི་ཏཱ ཙེ’’ཏི ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཙ ཨུ་པ་ས་གྒོ. ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཀུ་ས་ལོ ཨི་ཙྩེ་ཝ་ཏྠོ. ཨུ་དི་ཙྪ་རེཏི ཨུ་ལློ་ཀེ་སུཾ. ‘‘སཾ་པ་རི་ཝཱ་རེ་སུ’’ནྟི ཙ ལི་ཁི་ཏཾ. ཨི་ཏི ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧ་ཏཱཏི ས་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཀཱ་ལ༹་ཀཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཀི་རེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨཱི་ས་ཀ་མྤི བྱཱ་པཱ་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ཡེ ཙ ཨ་ནེ་ཀ་ཝ་ཎྞཱ ཨ་ཙྩི་ཡོ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནཱི་ལཱ ཨ་ཐ ལོ་ཧི་ཏི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
༤༠. ཙ་ཏུ་དྡི་སཱཏི ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ.
༤༤. པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ཨུ་པྤ་ནྣནྟི པ་རི་ཡེ་ས་མཱ་ན་སྶ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. ཙི་ཏྟ་ཝི་ཙི་ཏྟ་པཱ་ཊི་ཧཱི་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཙ སཱ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ. སཱ ཨ་ཡཾ སཱ་ཡཾ. ཏཱ ཨི་མཱ ཏ་ཡི་མཱ. དྭེ ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི. ཨཱ་ཡཱ་མི ཨ་ཧཾ ཨཱ་ཡ་མ་ཧཾ. ཨེ་ཏནྟི ཨེ་ཏ་སྶ. ཡ་ཐཱ མ་ཡནྟི ཡ་སྨཱ མ་ཡཾ.
༥༠-༥༡. ཨུ་ད་ཀ་ཝཱ་ཧ་ཀོཏི ཨུ་ད་ཀོ་གྷོ. ཨུ་ད་ཀ་སོ་ཏོ་ཏི པོ་རཱ་ཎཱ. ‘‘ཡཱ་ཡ ཏྭ’’ནྟི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཊི་པ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཙི་ར་པ་ཊི་ཀཱཏི ཙི་ར་པ་བྷུ་ཏི, ནཱ་ག་ད་མ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཙི་ར་པ་ཊི་ཀཱ. ‘‘ཙི་ར་པ་ཊི་ས་ངྑཱ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཀེ་ས་མི་སྶནྟི་ཨཱ་དི་མྷི ཨ་བྦོ་ཀི་ཎྞཾ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ པ་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ཀེ་སཱ་ད་ཡོ་ཝ ཀེ་ས་མི་སྶཱ་ཏི པོ་རཱ་ཎཱ. ཁཱ་རི་ཀཱ་ཛ་མི་སྶནྟི ཨེ་ཏྠ ཁཱ་རཱི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏཱ་པ་ས་པ་རི་ཀྑཱ་རོ. ཛ་ཊི་ལེ པཱ་ཧེ་སཱིཏི དྭེ ཏ་ཡོ ཏཱ་པ་སེ པཱ་ཧེ་སི. ‘‘སོ་ལ༹་སཱ་ཏི་རེ་ཀ་ཨ་ཌྜྷ་ཨུ་ཌྜྷཱ་ནི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༥༤. ཨ་གྒི་ཧུ་ཏྟེ ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་སཾ ཨཱ་དི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡ-མ་བྷཱ་སི (སཾ. ནི. ༤.༢༨). ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་དི་ཏྟཾ ཙ་ཀྑཱ་དི རཱ་ག་གྒི་ནཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝེ་ད་ཡི་ཏཱ་དི་ཀེ་ནེ་ཝ, ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏྠེ་ན ཙ་ཀྑཱ་དི ཨེ་ཝ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠེ་ན, ཏ་དེ་ཝ སོ་ཀཱ་དི་ནཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨཱ་དི་ཏྟ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝེ་ཀཾ པཱ་ཀ་ཊཾ, ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ན པ་ན ཨི་ཏ་རཾ ལ་ཀྑ་ཎ་དྭ་ཡ་མྤི ཏེ་ཧི དི་ཊྛ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ དུ་ཀྑཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཨི་ཏ་རཱ་ཀཱ་ར་དཱི་པ་ན་ཏོ. ས་ནྟ་སུ་ཁ་ཏ་ཎྷཱ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛ་ཏྟཱ པ་ནེ་སཾ དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
བི་མྦི་སཱ་ར་ས་མཱ་ག་མ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༥-༧. ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་བྷཱུ་ཏཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ཀཱ་མི་ཏྠི་ཡོ. དུ་ཏི་ཡཱ་ད་ཡོ ཨ་སྶཱ་ས་ཀཱ. ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ ཨེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏི བུ་དྡྷ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ལོ་ཀེ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཙ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་ཎྞཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ཝེ་དེ་སུ ས་ཧ་སྶ་ཏྟ་ཡ་མ་ཏྟཾ བུ་དྡྷ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ པ་རི་ཡ་ཏྟིཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝཱ་ཙེ་ནྟི, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཛཱ་ཏི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཙ བུ་དྡྷ་ཀ་ཐཱ ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྙཱུ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཱ, པ་ཏྠ་ཊཱ ལོ་ཀེ, ཏ་སྨཱ ཡུ་ཛྫ་ནྟི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ. ‘‘ཏ་མ་དྡ་ས བི་མྦི་སཱ་རོ, པཱ་སཱ་ད་སྨིཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་གཱ་ཐཱ་ཧི བོ་དྷི་ས་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་སི་ཏྟ་ཏཱ བི་མྦི་སཱ་ར་སྶ སི་དྡྷཱ.
༥༨. ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ བྷི་ཀྑུ པ་ཉྩ་ངྒ་ཝི་པྤ་ཧཱི་ནོ ཧོ་ཏི ཚ་ལ༹་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨེ་ཀཱ་ར་ཀྑོ ཙ་ཏུ་རཱ་པ་སྶེ་ནོ པ་ཎུ་ནྣ་པ་ཙྩེ་ཀ་ས་ཙྩོ ས་མ་ཝ་ཡ་ས་ཊྛེ་ས་ནོ ཨ་ནཱ་ཝི་ལ་ས་ངྐ་པྤོ པ་སྶ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ སུ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ སུ་ཝི་མུ་ཏྟ་པ་ཉྙོ་ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༤༨, ༣༦༠; ཨ. ནི. ༡༠.༡༩) ད་ས ཨ་རི་ཡ་ཝཱ་སཱ ནཱ་མ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ཊྛ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི་པི པོ་རཱ་ཎཱ. ཏ་ཏྠ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ པ་ཉྩ་ངྒཱ ཙ. ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ཚ་ལ༹་ངྒཱ. ས་ཏཱ་ར་ཀྑེ་ན ཨེ་ཀཱ་ར་ཀྑཱ. ས་ངྑཱ་ཡ ཨེ་ཀཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི, ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི, པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏི, ས་ངྑཱ་ཡ ཨེ་ཀཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཙ་ཏུ་རཱ་པ་སྶེ་ནོ. པུ་ཐུ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ པུ་ཐུ་པ་ཙྩེ་ཀ་ས་ཙྩཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི པ་ཧཱི་ནཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ པ་ཎུ་ནྣ་པ་ཙྩེ་ཀ་ས་ཙྩོ. ཀཱ་མེ་ས་ནཱ བྷ་ཝེ་ས་ནཱ པ་ཧཱི་ནཱ ཧོ་ཏི, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ས་ནཱ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷཱ, ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཝ་ཡ་ས་ཊྛེ་ས་ནོ. ཀཱ་མ་བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ས་ངྐ་པྤོ པ་ཧཱི་ནོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ལ་ས་ངྐ་པྤོ, སུ་ཁ་སྶ ཙ པ་ཧཱ་ནཱ…པེ… ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨེ་ཝཾ སུ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ ཧོ་ཏི. རཱ་གོ པ་ཧཱི་ནོ ཨུ་ཙྪི་ནྣ་མཱུ་ལོ…པེ… ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨོ་ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, དོ་སོ, མོ་ཧོ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨོ་ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སུ་ཝི་མུ་ཏྟ་པ་ཉྙོཏི.
‘‘ཋཱ་ནཱ་ཋཱ་ནཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཉྩ, ཉཱ་ཎཾ ས་བྦ་ཏྠ་གཱ་མི་ནིཾ;
ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ལོ་ཀཾ, ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཉྩ པཱ་ཎི་ནཾ.
‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ན་ཉྩ, པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏཾ མུ་ནི;
ཛྷཱ་ནཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་དི-ཉཱ་ཎཾ ཝི་ཛྫ་ཏྟ་ཡཾ ཏ་ཐཱ’’ཏི. –
ཨི་མཱ་ནི ད་ས བ་ལཱ་ནི. ཨ་སེ་ཀྑ་ངྒཱ་ནི ནཱ་མ ཨ་སེ་ཀྑཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི…པེ… ཨ་སེ་ཀྑ་ཝི་མུ་ཏྟི ཨ་སེ་ཀྑ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ནྟི. ཏ་ཏྠ ད་ས་མཾ ཨ་སེ་ཀྑཾ. ཨེ་ཏེ་ཧི ད་ས་ཧི ཙུ་པེ་ཏོ པཱ་ར་མཱི་ཧཱི་ཏི པོ་རཱ་ཎཱ.
བི་མྦི་སཱ་ར་ས་མཱ་ག་མ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་པ་བྦ་ཛྫཱ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༠. ཀིཾ ཀཱ་ཧ་སཱིཏི ཀིཾ ཀཱ་ཧ་ཏི. ‘‘ཀིཾ ཀ་རོ་ཏི, ཀིཾ ཀ་རོ་སཱི’’ཏི ཝཱ བྱ་ཉྫ་ནཾ བ་ཧུཾ ཝ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་པཱ་དེ་ནྟོཏི ནི་ག་མེ་ནྟོ. ‘‘པ་ཙྩ་བྱ་ཐཱ, པ་ཙྩ་བྱ་ཐ’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཀ་པྤ་ན་ཧུ་ཏེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ད་ས་ཀཱ་ནཾ ས་ཏཾ ས་ཧ་སྶཾ, ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ས་ཏཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ, ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ས་ཏཾ ཀོ་ཊི, ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ས་ཏཾ པ་ཀོ་ཊི, པ་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ས་ཏཾ ཀོ་ཊི་པ་ཀོ་ཊི, ཀོ་ཊི་པ་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ས་ཏཾ ན་ཧུ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀ་པྤ་ན་ཧུ་ཏེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཝ་མ་ནུ་སཱ་ར་ཏོ ཨ་བྦྷ་ཏཱི་ཏཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཁ་ནྡྷ་ཀ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ པཱ་ཋོ་ཏི.
༦༣. ‘‘ཀུ་ལ་ཙྪེ་དཱ་ཡཱ’’ཏི པཱ་ཋོ, ཀུ་ལུ་པ་ཙྪེ་དཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ནུ་སྶཱ ‘‘དྷ་མྨེ་ན ཀི་ར ས་མ་ཎཱ ས་ཀྱ་པུ་ཏྟི་ཡཱ ན་ཡ་ནྟི, ནཱ་དྷ་མྨེ་ནཱ’’ཏི ན པུ་ན ཙོ་དེ་སུ་ནྟི ཨེ་ཝཾ པཱ་ཋ་སེ་སེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ ཀཱ་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཐེ་རོ ནི་དཱ་ནཾ ནི་ཊྛ་པེ་སཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཧོ་ནྟི ཙེ་ཏྠ –
‘‘ཡཾ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི ཨེ་ཏྠ མཱུ་ལ-
ག་ནྠ་སྶ སི་དྡྷི་ཀྐ་མ་ད་སྶ་ནེ་ན;
ནི་དཱ་ན་ནི་ཊྛཱ་ན་མ་ཀཾ་སུ དྷ་མྨ-
ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཱ ཏེ ཝི་ན་ཡ་ཀྐ་མ་ཉྙཱུ.
‘‘ནི་དཱ་ན་ལཱི་ན་ཏྠ་པ་དཱ་ན་མེ་ཝ,
ནི་དཱ་ནི་ཊྛཱ་ན་མི་དཾ ཝི་དི་ཏྭཱ;
ཨི་ཏོ པ་རཾ ཙེ ཝི་ན་ཡ་ཏྠ་ཡུ་ཏྟ-
པ་དཱ་ནི ཝཱི་མཾ་ས་ན་མེ་ཝ ཉེ་ཡྻ’’ནྟི.
སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་པ་བྦ་ཛྫཱ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༤. བུ་དྡྷུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ན་ཀ་པྤ་ཏོ ནེ་སཾ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ས་དི་ས་ཏྟཱ ‘‘དུ་ནྣི་ཝ་ཏྠཱ དུ་པྤཱ་རུ་ཏཱ ཨ་ནཱ་ཀ་པྤ་ས་མྤ་ནྣཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟི, ཨ་པི་ཙ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་རཱི་ཏི་ཨཱ་དི. མ་ནུ་སྶཱ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི པི་པཱ་སཱ་ས་ཧ་ན་ཏོ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨཱ་ཀ་པྤ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ས་ནྣ་ཏྟཱ ཙ.
༦༥. ཀེ་ན ཀོ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི? ‘‘ཏ་དཱ སོ ཡ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦཱ་ཛི་ཏོ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཡ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་པེ་ཀྑོ ཧོ་ཏི. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན ཙ སཱ་དྷཱུ་ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི ཀེ་ཧི་ཙི ལི་ཁི་ཏཾ. ཏཾ ཏེ ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ན་ནྟི ‘‘ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན ‘སཱ་ཧཱུ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏེ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་སྶ ‘སཱ་དྷུ སུ་ཊྛུ ས་མྤ་ཊི་ཙྪཱ་མཱི’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཀེ་ཝ་ལཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨཱ་ཙི་ཎྞ་མེ་ཝ, ན ཀ་ཏྠ་ཙི དི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝི་ནཱ་པི ཏེ་ན ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ག་ཧི་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ སཱ་ཧཱུཏི སཱ་དྷཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ལ་ཧཱུཏི ལ་ཧུ, ཏྭཾ མ་མ ན བྷཱ་རི་ཡོ་སཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨོ་པཱ་ཡི་ཀནྟི ཨུ་པཱ་ཡ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ, ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཏྭཾ མེ ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷཱ་རོ ཛཱ་ཏོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཏི་རཱུ་པནྟི ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཏེ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༦༦. ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝ མུ་ཁ་དྷོ་ཝ་ནོ་ད་ཀཾ ཨུ་ཏུ་མྷི ཨེ་ཀ་ས་བྷཱ་གེ་ཏི. ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ‘‘ན ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ བྷ་ཎ་མཱ་ན་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན-ཀཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཏེ་ན ‘‘ནཱ་ཏི་དཱུ་རེ ག་ནྟ་བྦཾ, ནཱ་ཙྩཱ་ས་ནྣེ ག་ནྟ་བྦ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན-ཀཱ་རེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ས་ཙི་ཏྟ་ཀཱ ཨ་ཡཾ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ཏི? ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ས་ཙི་ཏྟ་ཀཱ. ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ཀ་ཐཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སེ སེ་ཁི་ཡཱ་ནཾ ག་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ཀ་ར་ཎ་ཉྷི ཁ་ནྡྷ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ. ཨི་དཾ པ་ན ལ་ཀྑ་ཎཾ ཙཱ་རི་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ན ཝཱ་རི་ཏྟེ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་མཾ་ས་ཁཱ་ད་ནཱ་དི་ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ. ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝཱ་རི་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་ཧི ས་ངྒ་ཧོ, སེ་ཁི་ཡ་ཝཱ་རི་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀེ་ཧི སཱུ་པོ་ད་ན་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ཧཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ན-ཀཱ་རེ་ན པ་ཊི་སེ་དྷོ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ཀིཾ ས་བྦ་ཏྠ དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི? ཨཱ་མ. ཡ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ན་ཡོ ན ད་སྶི་ཏོ, ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ཏྠ. པ་ར་ཏོ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ས་ཙེ པ་ན ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཏཱ ཝཱ སུ་དྷཱ་བ་དྡྷཱ ཝཱ ཧོ་ཏི ནི་ར་ཛ་མ་ཏྟི་ཀཱ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཱ ཋ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ.
ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཡ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཾཡེ་ཝ ‘‘ས་ཙེ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཧོ་ཏི, དི་ཊྛི་ག་ཏཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༦༦) བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནཱ་ཏི་དཱུ་རེ ནཱ་ཙྩཱ་ས་ནྣེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ན་ལེ་སོ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ‘‘པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟི དེ་ས་ནི་ཡ་མ་ན་ཏོ. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན ཨ་ནུ་མ་ཏཾ་ཡེ་ཝ པ་ཋ་མ་ག་མ་ན་ནྟི ཙེ? ན, ཨ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ, སི་དྡྷེ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་སི་དྡྷི་ཏོ ཙ. ན ཧི ཝཱ་རི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་མ་ཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཀོ་ཊྛ་ཀནྟི དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀཾ. ན ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, ན ནི་ད་ཧི་ཏ་བྦཾ ཝཱ.
ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ན་ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༨. ཨ་དྷི་མ་ཏྟཾ གེ་ཧ་སྶི་ཏ་པེ་མཾ ན ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ གེ་ཧ་སྶི་ཏ་པེ་མཾ ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་མི་ཙྩེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ན་མྤི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨི་མ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ. ན ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨ་ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཙེ? ན, ཏེ་སཾ ན པ་ཎཱ་མེ་ཏ་བྦཾ ཏཾ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ན་སི་དྡྷི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘‘མ་མེ་ས བྷཱ་རོ’’ཏི མ་མ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཾ ཏ་ཏྠ པེ་མ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨེ་ཀོ ཝ་ཏྟ་ས་མྤ་ནྣོ…པེ… ཏེ་སཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཡ ས་ཙེ ཨེ་ཀོ ཝ་ཏྟ་ས་མྤ་ནྣོ བྷི་ཀྑུ ‘བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷེ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐཱ ཧོ་ཐ, ཨ་ཧཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཾ, ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཾ ཝཱ གི་ལཱ་ནཾ ཝཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མི, ཨོ་ཝ་དི་ཏ་བྦཾ ཨོ་ཝ་དི་སྶཱ་མི, ཨི་ཏི ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་སུ ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་སྶཱ་མཱི’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏེ ཨེ་ཝཱ་ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་ད་ཡོ ‘བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷེ་ཝ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐཱ ཧོ་ཐཱ’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཝ་ཏྟཾ ཝཱ ན སཱ་དི་ཡ་ནྟི, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ན་ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
རཱ་དྷ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༣. ‘‘པཱུ་ཏི་མུ་ཏྟནྟི མུ་ཏྟཾ པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡོ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ་པི ‘‘པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན མུ་ཏྟཾ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཊྛཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ པཱུ་ཏི་མུ་ཏྟ་བྷེ་ས་ཛྫ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ས་བྦ་ཏྠ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ་ཏི ཨེ་ཀོ་ཝ ན-ཀཱ་རོ ཧོ་ཏི.
རཱ་དྷ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༦. ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ནི་སྶཱ་ཡ ཝ་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཨོ་ཝཱ་དཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝ་སཱ་མཱི’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ནི་སྶཱ་ཡཱཏི ཝཱ ནི་སྶ་ཡཱ, ནི་སྶ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོཏི ཝཱ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ.
ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་སྶ་ཡ་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༣. དི་སཾ ག་ཏོཏི ཏ་ཏྠ དྷུ་ར་ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཝཱ་སོ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་རོ་གཱ་མཾ ག་ཏོ. ཡ་ཏྠ ནི་སྶ་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ‘‘ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ན ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་མ་ནེ ཙེ་ས ཨུ་སྶཱ་ཧོ ར་ཀྑ་ཏི. མཱ ཨི་དྷ པ་ཊི་ཀྐ་མཱིཏི མཱ ཨི་དྷ ག་ཙྪ. ས་བྷཱ་གཱ ནཱ་མ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ སི་སྶཱ. ཏ་ཏྠ ནི་སྶ་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀོ ཝི་སེ་སོ་ཏི ཙེ? ཏེ་ན ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ ཁ་མེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཝ་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ཙེ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཙི་རེ་ན ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ་ཝ ནི་སྶ་ཡོ. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཙེ ཨ་ལ་ཛྫཱི ཧོ་ཏི, ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ཝི་ར་མ་ནྟཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ པ་ཧཱ་ཡ ཝི་ནཱ་པི ནི་སྶ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ནེ་ན ཨ་ཉྙ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ནི་སྶ་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་སི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ ཙེ ལི་ངྒཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མྤི ན ར་ཀྑ་ཏི. པ་ཀྑ་པ་ཎྜ་ཀོ ཙེ ཧོ་ཏི, ནི་སྶ་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཙེ ‘‘ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ སུ་ཀྐ་པ་ཀྑཾ ཨཱ་ག་མེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ས་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ ཨཱ་ག་མེ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཙེ ཨུ་ཀྑེ་པ་ནི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི, ནཱ་ནཱ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ནི་སྶ་ཡོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏི. ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟཾ པ་ན པ་སྶི་ཏྭཱ ཀ་མྨ་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷིཾ ཨཱ་ག་མེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི. མཱ་ན་ཏྟཱ་ཙཱ་རཱི ཙེ ཧོ་ཏི, ཨ་བྦྷཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མེ་ཏ་བྦཾ. དཱི་གྷཾ ཙེ པ་རི་ཝཱ་སཾ ཙ་ར་ཏི, ཨ་ཉྙ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ནི་སྶ་ཡོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ. པ་རི་ཝཱ་ས་མཱ་ན་ཏྟ་ཙཱ་རི་ནཱ ཧི ན ནི་སྶ་ཡོ དཱ་ཏ་བྦོ. ཡཾ པ་ན པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་ན་མྤི སཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༧༥), ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏི ཨེ་ཝ. ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཙེ ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ‘ཏུ་མྷེ, བྷ་ནྟེ, ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨ་མ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ནྟི་ཡེ་ཝ, གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཾ ཨཱ་པུ་ཙྪ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ཏཾ ཝཱ་རི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི. ཏཾ ཝ་ཏྟ་སཱ་དི་ཡ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ, ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་ནཾ སཱ་པེ་ཀྑ་ཏཾ ཝཱ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ ཏེ ཙེ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན ཝཱ་རི་ཏཱ་ནུ་རཱུ་པ་མེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི, ནི་སྶ་ཡོ ཏེ་སཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷོ་ཏི སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི.
དྭེ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ དི་སཱ་པ་ཀྐ་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་དྷུ་རེ་པི ནི་སྶ་ཡོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ དྭེ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏེ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མྨ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་དྭ་ཡ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཏི་རོ་ཝི་ཧཱ་རེ་པི པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ ཝཱ ཝ་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ནོ ཏ་ཀྐོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ, ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟེ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝི་ཧཱ་རོཏི ཙེ་ཏྠ ‘‘ཏཱ་དི་ས་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་ནྟེ ཋི་ཏཱ ཨེ་ཀཱ ཀུ་ཊི་ཀཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་ཙེ ཨུ་བྷོ་པི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ ཀེ་ན་ཙི…པེ… ནི་སྶ་ཡོ ན པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དོ ས་མེ་ཏི. ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ ཝཱཏི དྭི་ནྣཾ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཝཱ ཧོ་ཏི ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཝཱ. ‘‘བ་ཧི་སཱི་མ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ནྟོ་ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ དྭེ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་པི ཝ་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷ་ཏྟཱ པ་ན ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དོ ན ས་མེ་ཏི. ཨེ་ཀཱ་ཝཱ་སེ ཧི པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ ཝཱ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ ཝཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨ་ནྟོ་ཏི་ཡོ་ཛ་ནེ་པི ཝ་ས་ཏོ ནི་སྶ་ཡོ ན པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏི. སོ ཙ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྣོ, སཱ ཙ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པེ་ན ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཨེ་ཀཱ་ཝཱ་སོ.
ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཨེ་ཀཱ་ཝཱ་ས་ཝི་མ་ཏི་ཡཾ སཱི་མཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཙེ? ན, ཙཱི་ཝ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘སཱི་མ་ཊྛ་ཀ་ས་ངྒྷོ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏཱུ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩). ཀ་ཏ་ར་སཱི་མཱ་ཡ བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦཾ? མ་ཧཱ་སི་ཝ་ཏྠེ་རོ ཀི་རཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཡཱ’’ཏི. ཏ་ཏོ ནཾ ཨཱ་ཧཾ་སུ ‘‘ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ ནཱ་མ ཏི་ཡོ་ཛ་ནཱ་པི ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཏི་ཡོ་ཛ་ནེ ཋི་ཏཱ ལཱ་བྷཾ ག་ཎྷི་སྶ་ནྟི, ཏི་ཡོ་ཛ་ནེ ཋ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨཱ་རཱ་མཾ པ་ཝི་སི་ཏ་བྦཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ག་མི་ཀོ ཏི་ཡོ་ཛ་ནཾ ག་ནྟྭཱ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་སྶ་ཏི, ནི་སྶ་ཡ་པ་ཊི་པྤ་ནྣ་སྶ ཏི་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ནི་སྶ་ཡོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷི་སྶ་ཏི, པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀེ་ན ཏི་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཏི་ཡོ་ཛ་ནེ ཋ་ཏྭཱ ཨཱ་རཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨ་ནྟོ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་དྭ་ཡཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་པི ཝ་ས་ཏོ ནི་སྶ་ཡོ ཏི་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ནི་སྶ་ཡོ ན པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷཾ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཏི་ཡོ་ཛ་ན་པྤ་མཱ་ཎཱ་ཡ, ཨ་ཏི་རེ་ཀཱ་ཡ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་ས་པྤ་ས་ངྒོ སི་ཡཱ་ཏི. སཱ ཧི ཨཱ་ཝཱ་སེ་སུ ཝ་ཌྜྷ་ནྟེ་སུ ཝ་ཌྜྷ་ཏི, པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟེ་སུ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་ནྟེ ཋི་ཏཱ ཨེ་ཀཱ ཀུ་ཊི ཝི་ཧཱ་རོ་ཏི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. སཱ་པི ཏ་སྶེ་ཝ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཀུ་ཊི་ཀཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ སོ ཨཱ་ཝཱ་སོ ཧོ་ཏི. ནཱ་ནཱ་ཝཱ་སོ ཨེ་ཝ ཙེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ‘‘ཨ་ནྟེ ཋི་ཏཱ ཀུ་ཊི་ཀཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. དྭི་ནྣཾ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ པ་ན ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ ནཱ་ནཱ་ཝཱ་སེ ནི་སྶ་ཡོ ན པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏཱི་ཏི ཡྭཱ་ཡཾ ‘‘ནོ ཏ་ཀྐོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, སོ ཏཱ་དི་སེ ནཱ་ནཱ་ཝཱ་སེ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧ་སྶ ཨ་པྤ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟོ. སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ ཧི ‘‘ག་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ཨཱ་ལ་ཡོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏཱི’’ཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཨི་ཏ་ར་ཏྠ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པཱ་ལི༹ ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་པ་ན་ནྡོ ས་ཀྱ་པུ་ཏྟོ ཨེ་ཀོ དྭཱི་སུ ཨཱ་ཝཱ་སེ་སུ ཝ་སྶཾ ཝ་སི…པེ… དེ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མོ་གྷ་པུ་རི་ས་སྶ ཨེ་ཀཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༦༤). ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཉྩ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ད་ཉྩ ནཱ་ནཱ་ལཱ་བྷེ་ཧི ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ཧི ཨེ་ཀ་སཱི་མ་ཝི་ཧཱ་རེ་ཧི ཀ་ཐི་ཏཾ, ནཱ་ནཱ་སཱི་མ་ཝི་ཧཱ་རེ པ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༦༤). ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཱ ནཱ་ནཱ་ཝཱ་སཱ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་ར་ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ནྟི. པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཉྩ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་དྭ་ཡ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ཏོ ནི་སྶ་ཡོ པ་ན ན པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏི, པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ སཱ་དྷི་ཏོ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – དྭེ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་ཝ ས་ཏོ་པི ནི་སྶ་ཡོ ན པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ས་ཙེ ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ས་མྤ་ཏྟེ་སུ ད་ཧ་རེ་སུ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་གྒ་ཙྪ་ཏི, ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ནི་སྶ་ཡོ པ་ན ན པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༩༥)? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཏཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན ས་མཱ་ག་མེ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ དྷུ་ཝ་ཝཱ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ན ཝི་ལོ་མེ་ནྟི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘དྭེ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨཱ་ཏི ཨི་དཾ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཝ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི མ་མ ཏ་ཀྐོ. དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྠ་བྦ་ནྟི ཧི ནེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ དི་སྶ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་ན ཨ་པ་ཀ་ཏ་ཉྙཱུ་ཧི ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ནི་སྶ་ཡ་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦ་པ་ཉྩ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༤. ན ཨ་སེ་ཀྑེ་ན སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི ‘‘ཨ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ པ་ཋ་མཾ, པ་ཏི་རཱུ་པེ ནི་ཝེ་ས་ཡེ’’ཏི (དྷ. པ. ༡༥༨) ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཨ་ངྒ་ཝ་སེ་ན. ནཱི་ལ་ས་མཱ་ཡོ་ག་ཏོ ནཱི་ལཾ ཝི་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་སེ་ཀྑེ་ན ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་དྷི་སཱི་ལེ སཱི་ལ་ཝི་པ་ནྣོ ནཱ་མ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་ཝུ་ཊྛི་ཏོ.
ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦ་པ་ཉྩ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་པུ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༦. ཡོ སོ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་པུ་བྦོཏི ཨེ་ཏྠ དྭེ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤཱ – ཏ་སྶ པ་སཱུ་ར་སྶ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་པུ་བྦོ, སོ བྷི་ཀྑུ ཏཾ་ཡེ་ཝ ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་ངྐ་མཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཀོ ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཀྐ་ནྟ་ཀོ པུ་ན གི་ཧི་ཝེ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་པུ་བྦོ, སོ ཨཱ་ག་ཏོ ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཀོ ཨ་ཏྠོ. ཏཾ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཀྐ་ནྟ་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཡོ སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་པུ་བྦོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ན གི་ཧི་ཝེ་ས་དྷཱ་ར་ཎོ་ཝ པུ་བྦ་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ཀི་ནྟུ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཡ་ཐཱ་ས་མཱ་དི་ནྣ་ཏི་ཏྠི་ཡ་ཝེ་སེ ཋི་ཏོ་པི. དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏི་ཏྠི་ཡ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཏི་ཏྠི་ཡ་པུ་བྦོ, སོ པ་ནཱ་ག་ཏོ ཝི་བྦྷ་ནྟོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྶ པ་རི་ཝཱ་ས་དཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. ཀིཾ ཨི་མ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་པུ་བྦ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ཝེ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ན སཱ་མ་ཎེ་ར་པ་བྦ་ཛྫཱ ཛཱ་ཏཱ, ན ཛཱ་ཏཱ་ཏི? ཀི་ཉྩེ་ཏྠ ཡ་དི ཛཱ་ཏཱ, ‘‘ཡོ སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙོ་པི ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་པུ་བྦོ ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི པ་བྦ་ཛྫཾ, ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ, ཏ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སེ པ་རི་ཝཱ་སོ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༨༦) ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨ་ཐ ན ཛཱ་ཏཱ, པ་རི་ཝཱ་ས་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཨ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ནོ ‘‘སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶེ་ཝ ས་ཏོ པ་རི་ཝཱ་སོ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨི་ཏ་རེ ཏ་ཐཱ ན ཝ་ད་ནྟི. ཏེ ཧི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨཱ་རཱ་དྷ་ཀོ ཁོ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་པུ་བྦོ ཨཱ་ག་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༨༧) སུ་ཏྟ་པ་དཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ, པུ་རེ ཙ པ་ཙྪཱ ཙ ‘ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་པུ་བྦོ’ཏི ཝ་ཙ་ན་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ན སཱ་མ་ཎེ་རོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཙེ, ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ་ཝ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཏོ ཙ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟ་སུ་ཏྟཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ‘ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་ངྐ་ནྟོ’ཏི པཱ་ཋོ་པི ན སུ་ནྡ་རཾ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ས་ཙེ བྷི་ནྡ་ཏི, ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སེ པ་རི་པུ་ཎྞེ་པི པུ་ན པ་རི་པཱུ་རེ་ཏ་བྦཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཏ་སྶ སཾ་ཝ་རཾ བྷི་ཀྑུ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ སཱི་ལེ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ས་ར་ཎཱ་ནི ས་ཙེ བྷི་ཛྫ་ནྟི སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶེ་ཝ.
ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་པུ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.