༡. པ་བྦ་ཏ་ཝ་གྒོ
༡.ཧི་མ་ཝ་ནྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༢. བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཾ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི བོ་དྷཾ, དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒཱི, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ པ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི བོ་དྷི. ཨ་ངྒཱཏི ཀཱ་ར་ཎཱ. ཡཱ་ཡ དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ. ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ. ལཱི་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ. ཀཱ་མ་སུ་ཁཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ. ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (སཾ. ནི. ༡.༡) –
‘‘ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ, ས་བྦཱ་ཀུ་ས་ལཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་ཀུ་ས་ལཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ’’ཏི –
ཝུ་ཏྟེ་སུ པ་ཀཱ་རེ་སུ ཨི་དྷ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀི་ལེ་ས་ས་ནྟཱ་ན་ནི་དྡཱ་ཡ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན སི་ཁཱ་པ་ཏྟ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ན་མྤི ས་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཙ་ཏྟཱ་རཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་གྒ་ཕ་ལེ་ན ས་ཧ་ག་ཏཱ་ནཾ. ས་ཏྟ་ཧི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ་ཧི བྷཱ་ཝི་ཏེ་ཧི ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཐ་མི་དཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཛྷཱ་ན་ངྒ་མ་གྒ་ངྒཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡཱཏི ཨེ་ཏེ་ན བོ་དྷི་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ས་དྡཱ་ནཾ ས་མུ་དཱ་ཡཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ས་ཡ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. སེ་ན་ངྒ་ར་ཐ་ངྒཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡཱཏི ཨེ་ཏེ་ན པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.
བོ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོ ཨ་ངྒ་ས་དྡོ’’ཏི. བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི བོ་དྷི, བོ་དྷི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨ་ངྒཱ་ཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ’’ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཾ བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་མུ་ཁཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ས་མྨཱ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྠུ་ཝི་སེ་ས་དཱི་པ་ཀེ་ཧི ཨུ་པ་རི་མ་གྒེ་ཧི ཨ་ནུ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་བོ་དྷི་ས་དྡེ་ཧི ནི་པྤ་དེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ལཱི་ན་པ་ཏི་ཊྛཱ་ན-ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་ག-ཨུ་ཙྪེ་དཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ-ཝཱི་རི་ཡ་པཱི་ཏི་པ་དྷཱ་ན-དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒཱི པ་ཊི་པ་ཀྑོ. ཨུ་དྡྷ་ཙྩཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག-ས་སྶ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ནཾ པ་སྶ་དྡྷི་ས་མཱ་དྷི-ཨུ་པེ་ཀྑཱ་པ་དྷཱ་ན-དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒཱི པ་ཊི་པ་ཀྑོ. ས་ཏི པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཧི སཱ ས་བྦ་ཏྠི་ཀཱ ཝུ་ཏྟཱ.
སཾ-ས་དྡོ པ་སཾ་སཱ་ཡཾ. པུ་ན་དེ་ཝ སུ་ནྡ་རོ ཙ ཨ་ཏྠོ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ས་ཏྠོ སུ་ནྡ་རོ ཙ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ’’ཏི. ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏཱིཏི ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏི ས་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི. ‘‘ཨེ་ཀེ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཏྟ་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཝེ་ཀ་དྭ་ཡཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཏཱ་ཝ ཀི་ཙྩ་ཏོ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཝི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ནི་ཙྪ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཀ་སི་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ན་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཧི་མ་ཝ་ནྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཀཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༣. ཏི་ཊྛ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཋི་ཏི, ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀ་མྨ་ཨུ་ཏུ་ཙི་ཏྟཱ་ཧཱ་ར་ས་ཉྙི་ཏོ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ པ་ཙྩ་ཡོ ཋི་ཏི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛི་ཏི་ཀོ. ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ས་དྡཱ ཧི ཨེ་ཀ་ཏྠཱ. སུ་བྷ་མྤཱིཏི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ པ་ཙྩ་ཡོ, ཨ་སུ་བྷེ སུ་བྷཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ སུ་བྷ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་ཏྟཱ སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟནྟི. སུ་བྷ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ སུ་བྷ་སྶ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤཱིཏི སུ་བྷཱ་ཀཱ་རེ་ན, ཨི་ཊྛཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝཱ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོཏི ཨཱ་ཀ་ངྑི་ཏ་སྶ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་སྶ ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཐ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོཏི ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཏ་སྨིནྟི ཡ་ཐཱ་ནི་དྡྷཱ་རི་ཏེ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་བྷཱུ་ཏེ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ ཙ དུ་ཝི་དྷེ་པི སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟེ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘སུ་བྷཱ་ར་མྨ་ཎེ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི་ཨཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་ད་སྶ་ན་པཱ་ལི༹ ཨུ་ཏྟཱ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་སུ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི.
པ་ཊི་གྷོ་པི པ་ཊི་གྷ་ནི་མི་ཏྟཾ པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣ་སྶ པ་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཊི་གྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ ནཱ་མ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རཱ. ཨ་ར་ཏཱིཏི པ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ར་མ་ཎཾ. ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏཱཏི ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་བྷཱ་ཝོ. པ་ནྟེ་སཱུཏི དཱུ་རེ་སུ, ཝི་ཝི་ཏྟེ་སུ ཝཱ. ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལེ་སཱུཏི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷ་མྨེ་སུ. ཨ་ར་ཏི ར་ཏི་པ་ཊི་པ་ཀྑོ. ཨ་ར་ཏི་ཏཱཏི ཨ་ར་མ་ཎཱ་ཀཱ་རོ. ཨ་ན་བྷི་ར་ཏཱིཏི ཨ་ན་བྷི་ར་ཏ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ན་བྷི་ར་མ་ཎཱཏི ཨ་ན་བྷི་ར་མ་ཎཱ་ཀཱ་རོ. ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏཱཏི ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ནཱ་ཀཱ་རོ. པ་རི་ཏ་སྶི་ཏཱཏི ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱ.
ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཾ, ན ས་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷཾ. ཀཱ་ཡཱ་ལ་སི་ཡནྟི ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ ཨ་ལ་ས་བྷཱ་ཝོ. ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ པ་ན ‘‘ཏ་ནྡཱི་ཏི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་ལ་སི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ད་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏི་སཱི་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྐོ་ཙཱ་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠུ་ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༨༥༧). ཏ་ནྡཱིཏི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་ལ་སི་ཡཾ. ཏ་ནྡི་ཡ་ནཱཏི ཏ་ནྡི་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རོ. ཏ་ནྡི་མ་ན་ཀ་ཏཱཏི ཏ་ནྡི་ཡཱ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ. ཨ་ལ་ས་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ལ་སྱཾ. ཨཱ་ལ་སྱཱ་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཨཱ་ལ་སྱཱ་ཡ་ནཱ. ཨཱ་ལ་སྱཱ་ཡི་ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ལ་སྱཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཾ. ཨི་ཏི ས་བྦེ་ཧི་པི ཨི་མེ་ཧི པ་དེ་ཧི ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡཱ་ལ་སི་ཡཾ ཀ་ཐི་ཏཾ.
ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་མྨོ་ཧ་ཝ་སེ་ན. ཀཱ་ཡ་ཝི་ན་མ་ནཱཏི ཀཱ་ཡ་སྶ ཝི་རཱུ་པ་ཏོ ན་མ་ནཱ. ཛ་མྦྷ་ནཱཏི ཕ་ནྡ་ནཱ. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཛ་མྦྷ་ནཱ ཝི་ཛ་མྦྷ་ནཱ. ཨཱ་ན་མ་ནཱཏི པུ་ར་ཏོ ན་མ་ནཱ. ཝི་ན་མ་ནཱཏི པ་ཙྪ་ཏོ ན་མ་ནཱ. ས་ནྣ་མ་ནཱཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ན་མ་ནཱ. པ་ཎ་མ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ ཧི ཏ་ནྟ་ཏོ ཨུ་ཊྛི་ཏ་པེ་ས་ཀཱ་རོ ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ ཨུ་པ་རི་ཊྛི་ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་ཛུཾ ཀཱ་ཡཾ ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨུ་དྡྷཾ ཋ་པ་ནཱ. བྱཱ་དྷི་ཡ་ཀནྟི ཨུ་པྤ་ནྣ་བྱཱ་དྷི་ཏཱ. ཨི་ཏི ས་བྦེ་ཧི་པི ཨི་མེ་ཧི པ་དེ་ཧི ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་ཕ་ནྡ་ན་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༨༥༨).
བྷ་ཏྟ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོཏི བྷ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ལཱ༹་ཧུ་པྤ་ཏྟི. བྷུ་ཏྟཱ་ཝི་སྶཱཏི བྷུ་ཏྟ་ཝ་ཏོ. བྷ་ཏྟ་མུ་ཙྪཱཏི བྷ་ཏྟ་གེ་ལ་ཉྙཾ. ཨ་ཏི་བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧི མུ་ཙྪཱ་པ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. བྷ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐོཏི བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀི་ལ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ. བྷ་ཏྟ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོཏི བྷ་ཏྟ་ད་ར་ཐོ. ཀུ་ཙྪི་པཱུ་རཾ བྷུ་ཏྟ་ཝ་ཏོ ཧི པ་རི་ལཱ༹་ཧུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ཧ་ཏི་ནྡྲི་ཡོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ཀཱ་ཡོ ཁི་ཛྫ་ཏི. ཀཱ་ཡ་དུ་ཊྛུ་ལླནྟི བྷུ་ཏྟ་བྷ་ཏྟཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱ.
ཙི་ཏྟ་སྶ ལཱི་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རོཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟ་སྶ ས་ངྐོ་ཙ་པྤ་ཏྟི. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཀ་ལྱ་ཏཱཏི ཙི་ཏྟ་སྶ གི་ལཱ་ན་བྷཱ་ཝོ. གི་ལཱ་ནོཏི ཨ་ཀ་ལླ་ཀོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཀ་ལླ་ཀོ’’ཏི. ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱཏི ཙི་ཏྟ་གེ་ལ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ནཱ་ཀཱ་རོ. ཨོ་ལཱི་ཡ་ནཱཏི ཨོ་ལཱི་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རོ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐི་ཀ་མྤི ཙི་ཏྟཾ ཡ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨོ་ལཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྶ ཏཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨོ་ལཱི་ཡ་ནཱ’’ཏི. དུ་ཏི་ཡ་པ་དཾ ཨུ་པ་ས་གྒེ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ. ལཱི་ནནྟི ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ ས་ངྐོ་ཙ་པྤ་ཏྟཾ. ཨི་ཏ་རེ དྭེ ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་དྡེ་སཱ. ཐི་ནནྟི ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཧ་ནཱ ཨ་ས་ངྒ་ཧ་ན་ས་ངྒ་ཧ་ནཾ. ཐི་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཐི་ཡ་ནཱ. ཐི་ཡི་ཏ་ཏྟནྟི ཐི་ཡི་ཏ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་རོ, ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཙེ་ཏ་སོ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་མོཏི ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏཱ ཨ་ས་ནྣི་སི་ནྣ་བྷཱ་ཝོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ནེ་ཏནྟི སྭཱ་ཡཾ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ཀཱ་རོ ཝི་ཀྑེ་པ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་ཀྑེ་པ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཏཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་མེ་ཝ.
ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ‘‘བུ་དྡྷེ ཀ་ངྑ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ངྑཱ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ དྷ་མྨཱ. ཡ་སྨཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ བྱཱ་པཱ་དཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀ་ངྑཱ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཝ ད་སྶི་ཏཾ ‘‘ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ པ་ཙྪཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་པི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡ་དྷ་མྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ཏི་ཊྛ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཋཱ་ནཱི་ཡཱ, ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨེ་ཝ ཋཱ་ནཱི་ཡཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ་པི ཏ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཏི ཨི་མེ དྭེ དྷ་མྨཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཧི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཡ་ཐཱ ‘‘པ་ཊི་གྷ་མྤི པ་ཊི་གྷ་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ཀ་ཏྭཱ ‘‘བྱཱ་པཱ་དོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཀ་ཐི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ སུ་བྷ་མྤི སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཀ་ཐི་ཏོ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. སེ་སཱ ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ, ཏ་ཐཱ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ནྟི. ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་མྤི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ་ཛཱ་ཏེ་ན ཙ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཙཱ’’ཏི.
ཡ་སྨཱ ས་ཏི ནཱ་མ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏེ དྷ་མྨཱ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡཱ ནཱ་མ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ ཙ ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དི་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཀོ་ས་ལླཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཉྙཱ, ཏ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ. ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ ཧུ་ཏྭཱ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱ ཝི་པ་ཙྩ་ན་ཀཱ. པ་ད་དྭ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀི་ཙྩ་ཏོ ཕ་ལ་ཏོ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཀུ་ས་ལ་ནི་དྡེ་སེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སཱ་ཝ་ཛྫཱཏི གཱ་ར་ཡ྄ཧཱ. ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱཏི ཨ་གཱ་ར་ཡ྄ཧཱ. ཧཱི་ནཱ ལཱ་མ་ཀཱ. པ་ཎཱི་ཏཱ སེ་ཊྛཱ. ཀ་ཎྷཱ ཀཱ་ལ༹་ཀཱ ཨ་སུ་དྡྷཱ. སུ་ཀྐཱ ཨོ་དཱ་ཏཱ སུ་དྡྷཱ. པ་ཊི་བྷཱ་ག-ས་དྡོ པ་ཋ་མེ ཝི་ཀ་པྤེ ས་དི་ས་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏྠོ, དུ་ཏི་ཡེ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏྠོ, ཏ་ཏི་ཡེ ནི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཀུ་ས་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨཱ་དི་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱི་རི་ཡཾ དྷི་ཏི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་མྦྷ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི པ་ཋ་མཱ་ར་མྦྷ་ཝཱི་རི་ཡ’’ནྟི. ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ནཾ ཝཱི་རི་ཡཾ བ་ལ་པྤ་ཏྟཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཝི་དྷ་མ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ནི་ཀྐ་མ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཀོ་ས་ཛྫ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་ར’’ནྟི. ཨ་དྷི་མ་ཏྟཱ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏ་རཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་དྷ་མ་ན་ས་མ་ཏྠཾ པ་ཊུ་པ་ཊུ་ཏ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ར་ཀྐ་མ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི པ་རཾ པ་རཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ཀྐ་མ་ན་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏོ་པི བ་ལ་ཝ་ཏ་ར’’ནྟི.
ཏི་ཊྛ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཋཱ་ནཱི་ཡཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ, པཱི་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ ཋཱ་ནཱི་ཡཱ་ཏི པཱི་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡཱཏི ‘‘པཱི་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པཱི་ཏི་པི ཏ་ཐཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ‘‘པཱི་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི. ད་ར་ཐ་པ་སྶ་དྡྷཱིཏི ད་ར་ཐོ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ, སོ པ་སྶ་མྦྷ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ད་ར་ཐ་པ་སྶ་དྡྷི, ཀཱ་ཡ་པ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཁ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡ་སྶ ཝི་ཡ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ་པི པ་སྶ་མྦྷ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཙི་ཏྟ་པ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཝ པ་སྶ་མྦྷ་ནཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ལ་ཧུ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ དུ་ཝི་དྷ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ས་མཱ་ཧི་ཏཱ་ཀཱ་རཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནོ ས་མ་ཐོ་ཝ ས་མ་ཐ་ནི་མི་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟ་མྤི. ཝི་ཝི་དྷཾ ཨ་གྒཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི བྱ་གྒོ, ཝི་ཀྑེ་པོ. ཏ་ཐཱ ཧི སོ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ན་ར་སོ བྷ་ནྟ་ཏཱ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཀ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྱ་གྒ་པ་ཊི་པ་ཀྑོ་ཏི ཨ་བྱ་གྒོ, ས་མཱ་དྷི, སོ ཨེ་ཝ ནི་མི་ཏྟ་ནྟི པུ་བྦེ ཝི་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི.
ཡོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་ཀཱ་རཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ཀཱ་རོ, ཡོ ཙ པུ་བྦེ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ཀཱ་རོ, དུ་ཝི་དྷོ་པི སོ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ཀཱ་རོ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ཀ་ཐི་ཏཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶེ་ཝ ཏེ་སཾ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སེ་སཱཏི ཝཱི་རི་ཡཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷ་མྨཱ. ཏེ་ས་ཉྷི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ་ཝ སཱ་ཏི་ས་ཡོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ་ཏི.
ཀཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. སཱི་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༤. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ སཱི་ལཾ ནཱ་མ མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་ཛཱི་ཝཱ སཱི་ལ་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟཱ ཏ་ད་ཉྙེ ཙེ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ. ལོ་ཀི་ཡཾ པ་ན ཀི་རི་ཡཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ཙཱ་རི་ཏྟ་སཱི་ལཾ, ཝཱ་རི་ཏྟ་སཱི་ལ་སྶ པ་ན ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝ ན་ཏྠི ཝི་ར་མ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘པུ་བྦ་བྷཱ་ག་སཱི་ལཾ ལོ་ཀི་ཡ་སཱི་ལ’’ནྟི ཀེ་ཙི.
ཙ་ཀྑུ་ད་སྶ་ནནྟི ཙ་ཀྑཱུ་ཧི ད་སྶ་ནཾ. ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ད་སྶ་ནནྟི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ངྑ་ཏཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ, ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ད་སྶ་ནཾ. པ་ཛ་ཧ་ནྟོ་པི ཧི ཏེ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ པ་སྶ་ཏི ནཱ་མ. ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཏ་ཐ་ལ་ཀྑ་ཎཾ མ་གྒ་ཕ་ལེ་ཧི ད་སྶ་ནཾ, ཏཾ པ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ. ཛྷཱ་ནེ་ན པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དཱི་ནཾ, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཧི རཱུ་པཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་མྤི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝ. ཙ་ཀྑུ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ས་ཝ་ན་པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཱ་ནཾ པ་ར་ཏོ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. པ་ཉྷ་པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནནྟི པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཀ་མྨ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་སྶ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནེ་ནེ་ཝ ཛོ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ.
ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི ནཱ་མ གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཏྠཱ་པི ལ་དྡྷ་ཨོ་ཝཱ་དཱ་ཝ་ཛྫ་ན་མུ་ཁེ་ན ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛྷཱ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙེ་སཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྟི་ཀེཏི ཨ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་སཾ སཱ་ས་ནི་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྟི་ཀེ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནུ་པ་བྦ་ཛྫཱ ནཱ་མཱ’’ཏི. ཨ་ཉྙེ་སཱུཏི སཱ་ས་ནི་ཀེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་སུ ཏཱ་པ་ས་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་དཱི་སུ. ཏ་ཏྠ ཧི པ་བྦ་ཛྫཱ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་བྦ་ཛྫཱ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཱ ཨ་ཧེ་སུཾ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་ཐེ་ར་སྶ. ལ་ངྐཱ་དཱི་པེཏི ནི་སྶ་ཡ་སཱི་སེ་ན ནི་སྶི་ཏ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎཾ. ན ཧི པ་བྦ་ཛྫཱ དཱི་པ་པ་ཊི་ལ་དྡྷཱ, ཨ་ཐ ཁོ དཱི་པ་ནི་ཝཱ་སི་ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ཊི་ལ་དྡྷཱ. མ་ཧི་ནྡ…པེ… པ་བྦ་ཛ་ནྟི ནཱ་མ ཏ་སྶ པ་རི་ཝཱ་ར་ཏཱ་ཡ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡཱ་ཏི.
ས་ར་ཏཱིཏི ཏཾ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་དྷ་མྨཾ ཙི་ནྟེ་ཏི ཙི་ཏྟེ ཀ་རོ་ཏི. ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ཧ་ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ནེ་ན ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ནི་པྥཱ་དི་ཏཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨཱ་ར་དྡྷོ ཧོ་ཏཱིཏི ས་མྤཱ་དི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏཾ པ་ན ས་མྤཱ་ད་ནཾ པཱ་རི་པཱུ་རི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ དྷ་མྨེ. ཉཱ་ཎ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨོ་ཝཱ་ད་དྷ་མྨེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཝི་སེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ. པ་ཝི་ཙི་ན་ཏཱིཏི ‘‘ཨི་དཾ རཱུ་པཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཙ་ཡཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཉཱ་ཎ་ཉྩ རོ་པེ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ ཙ་ལཾ པ་ལོ་ཀཾ པ་བྷ་ངྒཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཝཱི་མཾ་ས་ནཾ…པེ… ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི རཱུ་པ་ས་ཏྟ་ཀཱ་རཱུ་པ་ས་ཏྟ་ཀ་ཀྐ་མེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཝི་ཡ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ད་སྶ་ནཾ ས་མྨ་ས་ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི.
ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏནྟི ཕ་ལཱ་ནི་སཾ་སཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་དྭ་ཡཾ. ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་དྡ་ཏྟཱ. པ་ཊི་ཀ་ཙྩཱཏི པ་གེ་ཝ. མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེཏི མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལ་ས་མཱི་པེ. ས་མཱི་པ་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ བྷུ་མྨ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ར་ཎ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ལེ’’ཏི.
སོ ཏི་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི ཉཱ་ཎ་སྶ ཏི་ཀྑ་མ་ཛ྄ཛྷ་མུ་དུ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཱ་ཡུ་ཀེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་པ་ཧ་ཙྩ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི ནཱ་མ ཨཱ་ཡུ་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ན་ཏོ. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཨ་ཝི་ཧཱ་དཱི་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི. ས་པྤ་ཡོ་གེ་ནཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པ་ཡོ་གེ་ན, ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཡོ་གེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨུ་དྡྷཾ་ཡེ་ཝ མ་གྒ་སོ་ཏོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་བྷ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི.
ཨ་ཝི་ཧཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་པི ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ་ག་མ་ནཱ་ར་ཧོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི ཨེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀོ ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི་ཏི པ་ཉྩ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཏེ་སནྟི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་དི་པི ཧེ་ཊྛི་མཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མི ནི་བྦ་ཏྟ་ཏེ་ཝ, ཏ་ཐཱ་པི ཏ་ཏྠ བྷཱུ་མཱི་སུ ཨཱ་ཡུཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་བྷ་ཝེ ཨཱ་ཡུ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ སོ་ལ༹་ས་ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ‘‘ས་ཏྟ ཕ་ལཱ ས་ཏྟཱ་ནི་སཾ་སཱ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝི་པ་སྶ་ནཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏྟ་ནྣ་མྤི ས་ཧ་བྷཱ་ཝོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མཾ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཡི་དཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ‘‘ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནཾ པ་ན ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ‘‘ནཱ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
སཱི་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཝ་ཏྠ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༥. ‘‘ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཙེ མ་ཡ྄ཧཾ ཧོ་ཏཱིཏི ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ ནཱ་མ སེ་ཊྛོ ཨུ་ཏྟ་མོ པ་ཝ་རོ, ཏ་སྨཱ་ཧཾ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སཱི་སེ་ན ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ཨ་པྤེ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙེ མ་ཡ྄ཧཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་པྤ་མཱ་ཎོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཧོ་ཏཱིཏི སྭཱ་ཡཾ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ, ས་བྦ་སོ པ་མཱ་ཎ་ཀ་ར་ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙ ཨ་པྤ་མཱ་ཎོ་ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ནྟོ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏི. སུ་པ་རི་པུ་ཎྞོཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ སུ་ཊྛུ པ་རི་པུ་ཎྞོ་ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ནྟོ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ ཏི་ཊྛ་ཏི པ་ཊི་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན. ཨུ་པྤཱ་དཾ ཨ་ནཱ་ཝ་ཛྫི་ཏ་ཏྟཱཏི ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་རེ་ན. ཨུ་པྤཱ་ད་སཱི་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ནྟོ་ཝ ས་ངྑཱ་རཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཨ་ནུ་པྤཱ་དནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ནྟེ་ཧི ཙ ཝི་ནི་སྶ་ཊ་ཏྟཱ. པ་ཝ་ཏྟནྟི ཝི་པཱ་ཀ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ. ནི་མི་ཏྟནྟི ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟཾ. ཨ་ནི་མི་ཏྟནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ. ས་ངྑཱ་རེཏི ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཨ་ནཱ་མ་ས་ནེ་ན ཀེ་ཝ་ལ་མེ་ཝ ས་ངྑཱ་ར་ག་ཧ་ཎཾ. ཝི་ས་ངྑཱ་རནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ. ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨ་ཊྛ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་ལེ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ཧི ཙེ་ཝ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ཧི ཙ ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ཝི་པ་རཱི་ཏེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཙ་ཝ་ནྟཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ་པི ག་ཙྪ་ནྟཾ ཙ་ཝ་ཏཱིཏི ཐེ་རོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི.
ཕ་ལ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱཏི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ. ཀིཾ པ་ན ཏེ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་དཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱི་སཾ ཀ་ཏྭཱཏི པ་དྷཱ་ནཾ སེ་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏ་ད་ནྭ་ཡཱཏི ཏ་ད་ནུ་ག་ཏཱ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཾ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ན་ཀཱ. ཏ་ཉྩ ཁོ ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཏཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཝ་ཏྠ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. བྷི་ཀྑུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༦. བོ་དྷཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ བོ་དྷོ ནཱ་མ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ, ཏཾ པ་ན ཀི་སྶ ཀེ་ནཱ་ཏི པུ་ཙྪ་ནྟོ ‘‘ཀིཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མ་གྒེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. མ་གྒེ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩ་ཏཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, པ་ཋ་མ་ཝི་ཀ་པྤེ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨེ་ཝ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཏེ་ན ཨ་ཏུ་ཊྛེ ‘‘མ་གྒེ་ན ཝཱ’’ཏི དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤ་མཱ་ཧ. ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝི་རཱ་ག་ནི་སྶི་ཏནྟི པ་དེ་ཧི ས་བྦཾ མ་གྒ་ཀི་ཙྩཾ ཏ་སྶ ཕ་ལ་ཉྩ ད་སྶི་ཏཾ. ནི་རོ་དྷ་ནི་སྶི་ཏནྟི ཨི་མི་ནཱ ནི་བྦཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ. ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་པི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ཝི་མུ་ཏྟ་སྨིཾ ཝི་མུ་ཏྟ་མི་ཏི ཉཱ་ཎཾ ཧོ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ད་སྶི་ཏཱ.
བྷི་ཀྑུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦-༧. ཀུ་ཎྜ་ལི་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༧-༡༨༨. ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཨཱ་རཱ་མེ ནི་སཱི་ད་ན་སཱི་ལོ་ཏི ཨཱ་རཱ་མ་ནི་སཱ་དཱི. པ་རི་སཾ ཨོ་གཱ་ལ༹ྷོ ཧུ་ཏྭཱ ཙ་ར་ཏཱི་ཏི པ་རི་སཱ་ཝ་ཙ་རོཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝནྟི ཨི་མི་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ག་ཧ་ཎནྟི ནི་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཏེ་ན པུ་ཙྪཱ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ནི་བྦེ་ཋ་ནནྟི ནི་གྒ་ཧ་ནི་བྦེ་ཋ་ནཾ. ཏེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨི་ཏི་ཝཱ་དོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པཱ་ར་མྦྷཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝ་ད་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ་དོ, དོ་སོ. ཨི་ཏི་ཝཱ་དོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་མ་སྶ ཨུ་པ་རི ཝཱ་དཱ་རོ་པ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏི་ཝཱ་ད་པྤ་མོ་ཀྑོཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏོ པ་མོ་ཀྑོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝཱ་ད་པྤ་མོ་ཀྑཱ་ནི་སཾ་སཾ པ་རེ་ཧི ཨཱ་རོ་པི་ཏ་དོ་ས་སྶ ནི་བྦེ་ཋ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི དོ་ས་པ་ཝེ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡཾ པུ་ཙྪཱ་ཡ དོ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཋཱ་ནནྟི་ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ‘‘ཏཱི་ཎི སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཋཱ་ནཾ. ཨི་མཾ དེ་ས་ནནྟི ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཨི་མཾ དེ་ས་ནཾ. ནཱ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏཱིཏི ན ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི. ནཱ་བྷི་ཧཾ་ས་ཏཱིཏི ན ཨ་བྷི་ཏུ་སྶ་ཏི. གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ཋི་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཋི་ཏཾ ཧོ་ཏི ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ས་ཎྛི་ཏ’’ནྟི. སུ་ས་ཎྛི་ཏནྟི ས་མྨཱ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཋི་ཏཾ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ. སུ་ཊྛུ ཝི་མུ་ཏྟ་ནྟི སུ་ཝི་མུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨིཾ ཨ་མ་ནཱ་པ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ ན མ་ངྐུ ཝི་ལ་ཀྑོ ན ཧོ་ཏི. ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན དོ་ས་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཨ་ཐ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ. ཀོ་ཝེ་སེ་ན ཧི ཙི་ཏྟཾ ཐ་དྡྷཾ ཧོ་ཏི, ན མུ་དུ་ཀཾ. ཨ་དཱི་ན་མཱ་ན་སོཏི དོ་མ་ན་སྶ་ཝ་སེ་ན ཡོ དཱི་ན་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་དྡོ་ས་མཱ་ན་སོ. ཨ་པཱུ་ཏི་ཙི་ཏྟོཏི བྱཱ་པ་ཛྫཱ་བྷཱ་ཝེ་ན སཱི་ཏི་བྷཱུ་ཏ་ཙི་ཏྟོ.
ཨི་མེ་སུ ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་བྷེ་དེ་ན. ཏཱ་ནི ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེཏི ན་ཡ་དཱ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཏེ་ན ‘‘ཨ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ དོ་སཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏི་ཝི་དྷ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ‘‘མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎེ མོ་ཧཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ. མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙེ་ན པ་ན ཏཱི་ཎི་ཡེ་ཝ དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ པི་ཎྜ་ག་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནེཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་སི་དྡྷེ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནེ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནེ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མཱ་ནཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཚ་དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི. དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནཱིཏི དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ཨ་པྤ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནེ ཋི་ཏ་སྶ དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ. པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏཱིཏི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏི དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནི ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ. ཨེ་ཝནྟི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་ས་མྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཏི་ཎྞཾ སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནཾ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ‘‘ཏཱི་ཎི སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནི པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟཱི’’ཏི པ་དཾ, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ. སཱི་ལཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཀཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལནྟི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལ་སྶ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཀཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ ཀ་ཐི་ཀཾ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཏ་དེ་ཝ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཀཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཏཱི་ཎི སཱི་ལཱ་ནཱིཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར-ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི-པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ-སཱི་ལཱ་ནི. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མི་སྶ་ཀཱཏི ལོ་ཀི་ཡཱ་པི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་པི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏྟ་ནྣཾ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནནྟི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ནཾ ས་ཏྟ་ནྣཾ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནཾ. མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ, ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁོ, ཀུ་ཎྜ་ལི་ཡ, ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟཱི’’ཏི. ཏེ་པཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་མཱུ་ལ་ཀཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱཏི ལོ་ཀི་ཡ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་མཱུ་ལ་ཀཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ཝ. པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀེ་ཙི ‘‘པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ ཙཱ’’ཏི པཱ་ཋཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘པུ་བྦེ་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ ཙཱ’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ཝི་ཛྫཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་མཱུ་ལ་ཀཱཏི ‘‘ས་ཏྟ ཁོ, ཀུ་ཎྜ་ལི་ཡ, བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ཝི་ཛྫཱ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཝ ཝི་ཛྫཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ས་ཧ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཀུ་ཎྜ་ལི་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཨུ་པ་ཝཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༩. པ་ཙྩ་ཏྟནྟི ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ ཨ་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝཱ’’ཏི. ཀུ་རུ་མཱ་ནོ་ཡེ་ཝཱཏི ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ ཨེ་ཝ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཊྛུ ཝི་མུ་ཏྟནྟི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་ཧི སུ་ཊྛུ ཝི་མུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠཾ ཀ་རི་ཏྭཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ ཀ་ཏྭཱ. ‘‘མ་ཧཱ ཝ་ཏ མེ ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠོ ཨུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི ཨ་ཏྠི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ.
༩. པ་ཋ་མ་ཨུ་པྤ་ནྣ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༠. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ར་ཏ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
པ་བྦ་ཏ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.