༢. བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ
༡. པ་བྦ་ཏ་ཝ་གྒོ
༡.ཧི་མ་ཝ་ནྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༢. བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཾ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི བོ་དྷཾ, དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒཱི, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ པ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི བོ་དྷི. ཨ་ངྒཱཏི ཀཱ་ར་ཎཱ. ཡཱ་ཡ དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ. ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ. ལཱི་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ. ཀཱ་མ་སུ་ཁཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ. ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (སཾ. ནི. ༡.༡) –
‘‘ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ, ས་བྦཱ་ཀུ་ས་ལཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་ཀུ་ས་ལཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ’’ཏི –
ཝུ་ཏྟེ་སུ པ་ཀཱ་རེ་སུ ཨི་དྷ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀི་ལེ་ས་ས་ནྟཱ་ན་ནི་དྡཱ་ཡ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན སི་ཁཱ་པ་ཏྟ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ན་མྤི ས་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཙ་ཏྟཱ་རཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་གྒ་ཕ་ལེ་ན ས་ཧ་ག་ཏཱ་ནཾ. ས་ཏྟ་ཧི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ་ཧི བྷཱ་ཝི་ཏེ་ཧི ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཐ་མི་དཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཛྷཱ་ན་ངྒ་མ་གྒ་ངྒཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡཱཏི ཨེ་ཏེ་ན བོ་དྷི་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ས་དྡཱ་ནཾ ས་མུ་དཱ་ཡཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ས་ཡ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. སེ་ན་ངྒ་ར་ཐ་ངྒཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡཱཏི ཨེ་ཏེ་ན པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.
བོ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོ ཨ་ངྒ་ས་དྡོ’’ཏི. བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི བོ་དྷི, བོ་དྷི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨ་ངྒཱ་ཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ’’ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཾ བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་མུ་ཁཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ས་མྨཱ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྠུ་ཝི་སེ་ས་དཱི་པ་ཀེ་ཧི ཨུ་པ་རི་མ་གྒེ་ཧི ཨ་ནུ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་བོ་དྷི་ས་དྡེ་ཧི ནི་པྤ་དེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ལཱི་ན་པ་ཏི་ཊྛཱ་ན-ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་ག-ཨུ་ཙྪེ་དཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ-ཝཱི་རི་ཡ་པཱི་ཏི་པ་དྷཱ་ན-དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒཱི པ་ཊི་པ་ཀྑོ. ཨུ་དྡྷ་ཙྩཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག-ས་སྶ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ནཾ པ་སྶ་དྡྷི་ས་མཱ་དྷི-ཨུ་པེ་ཀྑཱ་པ་དྷཱ་ན-དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒཱི པ་ཊི་པ་ཀྑོ. ས་ཏི པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཧི སཱ ས་བྦ་ཏྠི་ཀཱ ཝུ་ཏྟཱ.
སཾ-ས་དྡོ པ་སཾ་སཱ་ཡཾ. པུ་ན་དེ་ཝ སུ་ནྡ་རོ ཙ ཨ་ཏྠོ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ས་ཏྠོ སུ་ནྡ་རོ ཙ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ’’ཏི. ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏཱིཏི ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏི ས་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི. ‘‘ཨེ་ཀེ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཏྟ་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཝེ་ཀ་དྭ་ཡཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཏཱ་ཝ ཀི་ཙྩ་ཏོ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཝི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ནི་ཙྪ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཀ་སི་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ན་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཧི་མ་ཝ་ནྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཀཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༣. ཏི་ཊྛ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཋི་ཏི, ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀ་མྨ་ཨུ་ཏུ་ཙི་ཏྟཱ་ཧཱ་ར་ས་ཉྙི་ཏོ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ པ་ཙྩ་ཡོ ཋི་ཏི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛི་ཏི་ཀོ. ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ས་དྡཱ ཧི ཨེ་ཀ་ཏྠཱ. སུ་བྷ་མྤཱིཏི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ པ་ཙྩ་ཡོ, ཨ་སུ་བྷེ སུ་བྷཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ སུ་བྷ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་ཏྟཱ སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟནྟི. སུ་བྷ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ སུ་བྷ་སྶ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤཱིཏི སུ་བྷཱ་ཀཱ་རེ་ན, ཨི་ཊྛཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝཱ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོཏི ཨཱ་ཀ་ངྑི་ཏ་སྶ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་སྶ ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཐ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོཏི ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཏ་སྨིནྟི ཡ་ཐཱ་ནི་དྡྷཱ་རི་ཏེ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་བྷཱུ་ཏེ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ ཙ དུ་ཝི་དྷེ་པི སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟེ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘སུ་བྷཱ་ར་མྨ་ཎེ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི་ཨཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་ད་སྶ་ན་པཱ་ལི༹ ཨུ་ཏྟཱ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་སུ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི.
པ་ཊི་གྷོ་པི པ་ཊི་གྷ་ནི་མི་ཏྟཾ པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣ་སྶ པ་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཊི་གྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ ནཱ་མ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རཱ. ཨ་ར་ཏཱིཏི པ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ར་མ་ཎཾ. ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏཱཏི ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་བྷཱ་ཝོ. པ་ནྟེ་སཱུཏི དཱུ་རེ་སུ, ཝི་ཝི་ཏྟེ་སུ ཝཱ. ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལེ་སཱུཏི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷ་མྨེ་སུ. ཨ་ར་ཏི ར་ཏི་པ་ཊི་པ་ཀྑོ. ཨ་ར་ཏི་ཏཱཏི ཨ་ར་མ་ཎཱ་ཀཱ་རོ. ཨ་ན་བྷི་ར་ཏཱིཏི ཨ་ན་བྷི་ར་ཏ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ན་བྷི་ར་མ་ཎཱཏི ཨ་ན་བྷི་ར་མ་ཎཱ་ཀཱ་རོ. ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏཱཏི ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ནཱ་ཀཱ་རོ. པ་རི་ཏ་སྶི་ཏཱཏི ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱ.
ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཾ, ན ས་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷཾ. ཀཱ་ཡཱ་ལ་སི་ཡནྟི ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ ཨ་ལ་ས་བྷཱ་ཝོ. ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ པ་ན ‘‘ཏ་ནྡཱི་ཏི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་ལ་སི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ད་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏི་སཱི་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྐོ་ཙཱ་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠུ་ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༨༥༧). ཏ་ནྡཱིཏི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་ལ་སི་ཡཾ. ཏ་ནྡི་ཡ་ནཱཏི ཏ་ནྡི་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རོ. ཏ་ནྡི་མ་ན་ཀ་ཏཱཏི ཏ་ནྡི་ཡཱ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ. ཨ་ལ་ས་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ལ་སྱཾ. ཨཱ་ལ་སྱཱ་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཨཱ་ལ་སྱཱ་ཡ་ནཱ. ཨཱ་ལ་སྱཱ་ཡི་ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ལ་སྱཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཾ. ཨི་ཏི ས་བྦེ་ཧི་པི ཨི་མེ་ཧི པ་དེ་ཧི ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡཱ་ལ་སི་ཡཾ ཀ་ཐི་ཏཾ.
ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་མྨོ་ཧ་ཝ་སེ་ན. ཀཱ་ཡ་ཝི་ན་མ་ནཱཏི ཀཱ་ཡ་སྶ ཝི་རཱུ་པ་ཏོ ན་མ་ནཱ. ཛ་མྦྷ་ནཱཏི ཕ་ནྡ་ནཱ. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཛ་མྦྷ་ནཱ ཝི་ཛ་མྦྷ་ནཱ. ཨཱ་ན་མ་ནཱཏི པུ་ར་ཏོ ན་མ་ནཱ. ཝི་ན་མ་ནཱཏི པ་ཙྪ་ཏོ ན་མ་ནཱ. ས་ནྣ་མ་ནཱཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ན་མ་ནཱ. པ་ཎ་མ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ ཧི ཏ་ནྟ་ཏོ ཨུ་ཊྛི་ཏ་པེ་ས་ཀཱ་རོ ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ ཨུ་པ་རི་ཊྛི་ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་ཛུཾ ཀཱ་ཡཾ ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨུ་དྡྷཾ ཋ་པ་ནཱ. བྱཱ་དྷི་ཡ་ཀནྟི ཨུ་པྤ་ནྣ་བྱཱ་དྷི་ཏཱ. ཨི་ཏི ས་བྦེ་ཧི་པི ཨི་མེ་ཧི པ་དེ་ཧི ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་ཕ་ནྡ་ན་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༨༥༨).
བྷ་ཏྟ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོཏི བྷ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ལཱ༹་ཧུ་པྤ་ཏྟི. བྷུ་ཏྟཱ་ཝི་སྶཱཏི བྷུ་ཏྟ་ཝ་ཏོ. བྷ་ཏྟ་མུ་ཙྪཱཏི བྷ་ཏྟ་གེ་ལ་ཉྙཾ. ཨ་ཏི་བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧི མུ་ཙྪཱ་པ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. བྷ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐོཏི བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀི་ལ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ. བྷ་ཏྟ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོཏི བྷ་ཏྟ་ད་ར་ཐོ. ཀུ་ཙྪི་པཱུ་རཾ བྷུ་ཏྟ་ཝ་ཏོ ཧི པ་རི་ལཱ༹་ཧུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ཧ་ཏི་ནྡྲི་ཡོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ཀཱ་ཡོ ཁི་ཛྫ་ཏི. ཀཱ་ཡ་དུ་ཊྛུ་ལླནྟི བྷུ་ཏྟ་བྷ་ཏྟཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱ.
ཙི་ཏྟ་སྶ ལཱི་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རོཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟ་སྶ ས་ངྐོ་ཙ་པྤ་ཏྟི. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཀ་ལྱ་ཏཱཏི ཙི་ཏྟ་སྶ གི་ལཱ་ན་བྷཱ་ཝོ. གི་ལཱ་ནོཏི ཨ་ཀ་ལླ་ཀོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཀ་ལླ་ཀོ’’ཏི. ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱཏི ཙི་ཏྟ་གེ་ལ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ནཱ་ཀཱ་རོ. ཨོ་ལཱི་ཡ་ནཱཏི ཨོ་ལཱི་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རོ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐི་ཀ་མྤི ཙི་ཏྟཾ ཡ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨོ་ལཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྶ ཏཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨོ་ལཱི་ཡ་ནཱ’’ཏི. དུ་ཏི་ཡ་པ་དཾ ཨུ་པ་ས་གྒེ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ. ལཱི་ནནྟི ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ ས་ངྐོ་ཙ་པྤ་ཏྟཾ. ཨི་ཏ་རེ དྭེ ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་དྡེ་སཱ. ཐི་ནནྟི ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཧ་ནཱ ཨ་ས་ངྒ་ཧ་ན་ས་ངྒ་ཧ་ནཾ. ཐི་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཐི་ཡ་ནཱ. ཐི་ཡི་ཏ་ཏྟནྟི ཐི་ཡི་ཏ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་རོ, ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཙེ་ཏ་སོ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་མོཏི ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏཱ ཨ་ས་ནྣི་སི་ནྣ་བྷཱ་ཝོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ནེ་ཏནྟི སྭཱ་ཡཾ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ཀཱ་རོ ཝི་ཀྑེ་པ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་ཀྑེ་པ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཏཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་མེ་ཝ.
ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ‘‘བུ་དྡྷེ ཀ་ངྑ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ངྑཱ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ དྷ་མྨཱ. ཡ་སྨཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ བྱཱ་པཱ་དཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀ་ངྑཱ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཝ ད་སྶི་ཏཾ ‘‘ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ པ་ཙྪཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་པི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡ་དྷ་མྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ཏི་ཊྛ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཋཱ་ནཱི་ཡཱ, ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨེ་ཝ ཋཱ་ནཱི་ཡཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ་པི ཏ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཏི ཨི་མེ དྭེ དྷ་མྨཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཧི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཡ་ཐཱ ‘‘པ་ཊི་གྷ་མྤི པ་ཊི་གྷ་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ཀ་ཏྭཱ ‘‘བྱཱ་པཱ་དོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཀ་ཐི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ སུ་བྷ་མྤི སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཀ་ཐི་ཏོ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. སེ་སཱ ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ, ཏ་ཐཱ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ནྟི. ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་མྤི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ་ཛཱ་ཏེ་ན ཙ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཙཱ’’ཏི.
ཡ་སྨཱ ས་ཏི ནཱ་མ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏེ དྷ་མྨཱ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡཱ ནཱ་མ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ ཙ ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དི་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཀོ་ས་ལླཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཉྙཱ, ཏ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ. ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ ཧུ་ཏྭཱ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱ ཝི་པ་ཙྩ་ན་ཀཱ. པ་ད་དྭ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀི་ཙྩ་ཏོ ཕ་ལ་ཏོ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཀུ་ས་ལ་ནི་དྡེ་སེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སཱ་ཝ་ཛྫཱཏི གཱ་ར་ཡ྄ཧཱ. ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱཏི ཨ་གཱ་ར་ཡ྄ཧཱ. ཧཱི་ནཱ ལཱ་མ་ཀཱ. པ་ཎཱི་ཏཱ སེ་ཊྛཱ. ཀ་ཎྷཱ ཀཱ་ལ༹་ཀཱ ཨ་སུ་དྡྷཱ. སུ་ཀྐཱ ཨོ་དཱ་ཏཱ སུ་དྡྷཱ. པ་ཊི་བྷཱ་ག-ས་དྡོ པ་ཋ་མེ ཝི་ཀ་པྤེ ས་དི་ས་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏྠོ, དུ་ཏི་ཡེ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏྠོ, ཏ་ཏི་ཡེ ནི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཀུ་ས་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨཱ་དི་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱི་རི་ཡཾ དྷི་ཏི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་མྦྷ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི པ་ཋ་མཱ་ར་མྦྷ་ཝཱི་རི་ཡ’’ནྟི. ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ནཾ ཝཱི་རི་ཡཾ བ་ལ་པྤ་ཏྟཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཝི་དྷ་མ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ནི་ཀྐ་མ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཀོ་ས་ཛྫ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་ར’’ནྟི. ཨ་དྷི་མ་ཏྟཱ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏ་རཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་དྷ་མ་ན་ས་མ་ཏྠཾ པ་ཊུ་པ་ཊུ་ཏ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ར་ཀྐ་མ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི པ་རཾ པ་རཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ཀྐ་མ་ན་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏོ་པི བ་ལ་ཝ་ཏ་ར’’ནྟི.
ཏི་ཊྛ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཋཱ་ནཱི་ཡཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ, པཱི་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ ཋཱ་ནཱི་ཡཱ་ཏི པཱི་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡཱཏི ‘‘པཱི་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པཱི་ཏི་པི ཏ་ཐཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ‘‘པཱི་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི. ད་ར་ཐ་པ་སྶ་དྡྷཱིཏི ད་ར་ཐོ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ, སོ པ་སྶ་མྦྷ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ད་ར་ཐ་པ་སྶ་དྡྷི, ཀཱ་ཡ་པ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཁ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡ་སྶ ཝི་ཡ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ་པི པ་སྶ་མྦྷ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཙི་ཏྟ་པ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཝ པ་སྶ་མྦྷ་ནཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ལ་ཧུ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ དུ་ཝི་དྷ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ས་མཱ་ཧི་ཏཱ་ཀཱ་རཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནོ ས་མ་ཐོ་ཝ ས་མ་ཐ་ནི་མི་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟ་མྤི. ཝི་ཝི་དྷཾ ཨ་གྒཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི བྱ་གྒོ, ཝི་ཀྑེ་པོ. ཏ་ཐཱ ཧི སོ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ན་ར་སོ བྷ་ནྟ་ཏཱ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཀ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྱ་གྒ་པ་ཊི་པ་ཀྑོ་ཏི ཨ་བྱ་གྒོ, ས་མཱ་དྷི, སོ ཨེ་ཝ ནི་མི་ཏྟ་ནྟི པུ་བྦེ ཝི་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི.
ཡོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་ཀཱ་རཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ཀཱ་རོ, ཡོ ཙ པུ་བྦེ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ཀཱ་རོ, དུ་ཝི་དྷོ་པི སོ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ཀཱ་རོ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ཀ་ཐི་ཏཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶེ་ཝ ཏེ་སཾ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སེ་སཱཏི ཝཱི་རི་ཡཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷ་མྨཱ. ཏེ་ས་ཉྷི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ་ཝ སཱ་ཏི་ས་ཡོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ་ཏི.
ཀཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. སཱི་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༤. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ སཱི་ལཾ ནཱ་མ མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་ཛཱི་ཝཱ སཱི་ལ་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟཱ ཏ་ད་ཉྙེ ཙེ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ. ལོ་ཀི་ཡཾ པ་ན ཀི་རི་ཡཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ཙཱ་རི་ཏྟ་སཱི་ལཾ, ཝཱ་རི་ཏྟ་སཱི་ལ་སྶ པ་ན ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝ ན་ཏྠི ཝི་ར་མ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘པུ་བྦ་བྷཱ་ག་སཱི་ལཾ ལོ་ཀི་ཡ་སཱི་ལ’’ནྟི ཀེ་ཙི.
ཙ་ཀྑུ་ད་སྶ་ནནྟི ཙ་ཀྑཱུ་ཧི ད་སྶ་ནཾ. ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ད་སྶ་ནནྟི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ངྑ་ཏཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ, ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ད་སྶ་ནཾ. པ་ཛ་ཧ་ནྟོ་པི ཧི ཏེ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ པ་སྶ་ཏི ནཱ་མ. ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཏ་ཐ་ལ་ཀྑ་ཎཾ མ་གྒ་ཕ་ལེ་ཧི ད་སྶ་ནཾ, ཏཾ པ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ. ཛྷཱ་ནེ་ན པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དཱི་ནཾ, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཧི རཱུ་པཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་མྤི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝ. ཙ་ཀྑུ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ས་ཝ་ན་པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཱ་ནཾ པ་ར་ཏོ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. པ་ཉྷ་པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནནྟི པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཀ་མྨ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་སྶ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནེ་ནེ་ཝ ཛོ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ.
ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི ནཱ་མ གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཏྠཱ་པི ལ་དྡྷ་ཨོ་ཝཱ་དཱ་ཝ་ཛྫ་ན་མུ་ཁེ་ན ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛྷཱ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙེ་སཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྟི་ཀེཏི ཨ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་སཾ སཱ་ས་ནི་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྟི་ཀེ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནུ་པ་བྦ་ཛྫཱ ནཱ་མཱ’’ཏི. ཨ་ཉྙེ་སཱུཏི སཱ་ས་ནི་ཀེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་སུ ཏཱ་པ་ས་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་དཱི་སུ. ཏ་ཏྠ ཧི པ་བྦ་ཛྫཱ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་བྦ་ཛྫཱ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཱ ཨ་ཧེ་སུཾ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་ཐེ་ར་སྶ. ལ་ངྐཱ་དཱི་པེཏི ནི་སྶ་ཡ་སཱི་སེ་ན ནི་སྶི་ཏ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎཾ. ན ཧི པ་བྦ་ཛྫཱ དཱི་པ་པ་ཊི་ལ་དྡྷཱ, ཨ་ཐ ཁོ དཱི་པ་ནི་ཝཱ་སི་ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ཊི་ལ་དྡྷཱ. མ་ཧི་ནྡ…པེ… པ་བྦ་ཛ་ནྟི ནཱ་མ ཏ་སྶ པ་རི་ཝཱ་ར་ཏཱ་ཡ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡཱ་ཏི.
ས་ར་ཏཱིཏི ཏཾ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་དྷ་མྨཾ ཙི་ནྟེ་ཏི ཙི་ཏྟེ ཀ་རོ་ཏི. ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ཧ་ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ནེ་ན ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ནི་པྥཱ་དི་ཏཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨཱ་ར་དྡྷོ ཧོ་ཏཱིཏི ས་མྤཱ་དི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏཾ པ་ན ས་མྤཱ་ད་ནཾ པཱ་རི་པཱུ་རི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ དྷ་མྨེ. ཉཱ་ཎ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨོ་ཝཱ་ད་དྷ་མྨེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཝི་སེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ. པ་ཝི་ཙི་ན་ཏཱིཏི ‘‘ཨི་དཾ རཱུ་པཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཙ་ཡཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཉཱ་ཎ་ཉྩ རོ་པེ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ ཙ་ལཾ པ་ལོ་ཀཾ པ་བྷ་ངྒཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཝཱི་མཾ་ས་ནཾ…པེ… ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི རཱུ་པ་ས་ཏྟ་ཀཱ་རཱུ་པ་ས་ཏྟ་ཀ་ཀྐ་མེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཝི་ཡ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ད་སྶ་ནཾ ས་མྨ་ས་ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི.
ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏནྟི ཕ་ལཱ་ནི་སཾ་སཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་དྭ་ཡཾ. ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་དྡ་ཏྟཱ. པ་ཊི་ཀ་ཙྩཱཏི པ་གེ་ཝ. མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེཏི མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལ་ས་མཱི་པེ. ས་མཱི་པ་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ བྷུ་མྨ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ར་ཎ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ལེ’’ཏི.
སོ ཏི་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི ཉཱ་ཎ་སྶ ཏི་ཀྑ་མ་ཛ྄ཛྷ་མུ་དུ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཱ་ཡུ་ཀེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་པ་ཧ་ཙྩ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི ནཱ་མ ཨཱ་ཡུ་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ན་ཏོ. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཨ་ཝི་ཧཱ་དཱི་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི. ས་པྤ་ཡོ་གེ་ནཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པ་ཡོ་གེ་ན, ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཡོ་གེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨུ་དྡྷཾ་ཡེ་ཝ མ་གྒ་སོ་ཏོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་བྷ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི.
ཨ་ཝི་ཧཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་པི ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ་ག་མ་ནཱ་ར་ཧོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི ཨེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀོ ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི་ཏི པ་ཉྩ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཏེ་སནྟི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་དི་པི ཧེ་ཊྛི་མཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མི ནི་བྦ་ཏྟ་ཏེ་ཝ, ཏ་ཐཱ་པི ཏ་ཏྠ བྷཱུ་མཱི་སུ ཨཱ་ཡུཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་བྷ་ཝེ ཨཱ་ཡུ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ སོ་ལ༹་ས་ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ‘‘ས་ཏྟ ཕ་ལཱ ས་ཏྟཱ་ནི་སཾ་སཱ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝི་པ་སྶ་ནཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏྟ་ནྣ་མྤི ས་ཧ་བྷཱ་ཝོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མཾ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཡི་དཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ‘‘ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནཾ པ་ན ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ‘‘ནཱ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
སཱི་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཝ་ཏྠ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༥. ‘‘ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཙེ མ་ཡ྄ཧཾ ཧོ་ཏཱིཏི ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ ནཱ་མ སེ་ཊྛོ ཨུ་ཏྟ་མོ པ་ཝ་རོ, ཏ་སྨཱ་ཧཾ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སཱི་སེ་ན ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ཨ་པྤེ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙེ མ་ཡ྄ཧཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་པྤ་མཱ་ཎོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཧོ་ཏཱིཏི སྭཱ་ཡཾ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ, ས་བྦ་སོ པ་མཱ་ཎ་ཀ་ར་ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙ ཨ་པྤ་མཱ་ཎོ་ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ནྟོ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏི. སུ་པ་རི་པུ་ཎྞོཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ སུ་ཊྛུ པ་རི་པུ་ཎྞོ་ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ནྟོ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ ཏི་ཊྛ་ཏི པ་ཊི་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན. ཨུ་པྤཱ་དཾ ཨ་ནཱ་ཝ་ཛྫི་ཏ་ཏྟཱཏི ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་རེ་ན. ཨུ་པྤཱ་ད་སཱི་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ནྟོ་ཝ ས་ངྑཱ་རཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཨ་ནུ་པྤཱ་དནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ནྟེ་ཧི ཙ ཝི་ནི་སྶ་ཊ་ཏྟཱ. པ་ཝ་ཏྟནྟི ཝི་པཱ་ཀ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ. ནི་མི་ཏྟནྟི ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟཾ. ཨ་ནི་མི་ཏྟནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ. ས་ངྑཱ་རེཏི ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཨ་ནཱ་མ་ས་ནེ་ན ཀེ་ཝ་ལ་མེ་ཝ ས་ངྑཱ་ར་ག་ཧ་ཎཾ. ཝི་ས་ངྑཱ་རནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ. ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨ་ཊྛ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་ལེ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ཧི ཙེ་ཝ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ཧི ཙ ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ཝི་པ་རཱི་ཏེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཙ་ཝ་ནྟཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ་པི ག་ཙྪ་ནྟཾ ཙ་ཝ་ཏཱིཏི ཐེ་རོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི.
ཕ་ལ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱཏི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ. ཀིཾ པ་ན ཏེ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་དཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱི་སཾ ཀ་ཏྭཱཏི པ་དྷཱ་ནཾ སེ་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏ་ད་ནྭ་ཡཱཏི ཏ་ད་ནུ་ག་ཏཱ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཾ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ན་ཀཱ. ཏ་ཉྩ ཁོ ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཏཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཝ་ཏྠ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. བྷི་ཀྑུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༦. བོ་དྷཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ བོ་དྷོ ནཱ་མ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ, ཏཾ པ་ན ཀི་སྶ ཀེ་ནཱ་ཏི པུ་ཙྪ་ནྟོ ‘‘ཀིཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མ་གྒེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. མ་གྒེ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩ་ཏཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, པ་ཋ་མ་ཝི་ཀ་པྤེ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨེ་ཝ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཏེ་ན ཨ་ཏུ་ཊྛེ ‘‘མ་གྒེ་ན ཝཱ’’ཏི དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤ་མཱ་ཧ. ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝི་རཱ་ག་ནི་སྶི་ཏནྟི པ་དེ་ཧི ས་བྦཾ མ་གྒ་ཀི་ཙྩཾ ཏ་སྶ ཕ་ལ་ཉྩ ད་སྶི་ཏཾ. ནི་རོ་དྷ་ནི་སྶི་ཏནྟི ཨི་མི་ནཱ ནི་བྦཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ. ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་པི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ཝི་མུ་ཏྟ་སྨིཾ ཝི་མུ་ཏྟ་མི་ཏི ཉཱ་ཎཾ ཧོ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ད་སྶི་ཏཱ.
བྷི་ཀྑུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦-༧. ཀུ་ཎྜ་ལི་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༧-༡༨༨. ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཨཱ་རཱ་མེ ནི་སཱི་ད་ན་སཱི་ལོ་ཏི ཨཱ་རཱ་མ་ནི་སཱ་དཱི. པ་རི་སཾ ཨོ་གཱ་ལ༹ྷོ ཧུ་ཏྭཱ ཙ་ར་ཏཱི་ཏི པ་རི་སཱ་ཝ་ཙ་རོཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝནྟི ཨི་མི་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ག་ཧ་ཎནྟི ནི་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཏེ་ན པུ་ཙྪཱ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ནི་བྦེ་ཋ་ནནྟི ནི་གྒ་ཧ་ནི་བྦེ་ཋ་ནཾ. ཏེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨི་ཏི་ཝཱ་དོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པཱ་ར་མྦྷཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝ་ད་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ་དོ, དོ་སོ. ཨི་ཏི་ཝཱ་དོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་མ་སྶ ཨུ་པ་རི ཝཱ་དཱ་རོ་པ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏི་ཝཱ་ད་པྤ་མོ་ཀྑོཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏོ པ་མོ་ཀྑོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝཱ་ད་པྤ་མོ་ཀྑཱ་ནི་སཾ་སཾ པ་རེ་ཧི ཨཱ་རོ་པི་ཏ་དོ་ས་སྶ ནི་བྦེ་ཋ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི དོ་ས་པ་ཝེ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡཾ པུ་ཙྪཱ་ཡ དོ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཋཱ་ནནྟི་ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ‘‘ཏཱི་ཎི སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཋཱ་ནཾ. ཨི་མཾ དེ་ས་ནནྟི ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཨི་མཾ དེ་ས་ནཾ. ནཱ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏཱིཏི ན ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི. ནཱ་བྷི་ཧཾ་ས་ཏཱིཏི ན ཨ་བྷི་ཏུ་སྶ་ཏི. གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ཋི་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཋི་ཏཾ ཧོ་ཏི ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ས་ཎྛི་ཏ’’ནྟི. སུ་ས་ཎྛི་ཏནྟི ས་མྨཱ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཋི་ཏཾ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ. སུ་ཊྛུ ཝི་མུ་ཏྟ་ནྟི སུ་ཝི་མུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨིཾ ཨ་མ་ནཱ་པ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ ན མ་ངྐུ ཝི་ལ་ཀྑོ ན ཧོ་ཏི. ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན དོ་ས་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཨ་ཐ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ. ཀོ་ཝེ་སེ་ན ཧི ཙི་ཏྟཾ ཐ་དྡྷཾ ཧོ་ཏི, ན མུ་དུ་ཀཾ. ཨ་དཱི་ན་མཱ་ན་སོཏི དོ་མ་ན་སྶ་ཝ་སེ་ན ཡོ དཱི་ན་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་དྡོ་ས་མཱ་ན་སོ. ཨ་པཱུ་ཏི་ཙི་ཏྟོཏི བྱཱ་པ་ཛྫཱ་བྷཱ་ཝེ་ན སཱི་ཏི་བྷཱུ་ཏ་ཙི་ཏྟོ.
ཨི་མེ་སུ ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་བྷེ་དེ་ན. ཏཱ་ནི ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེཏི ན་ཡ་དཱ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཏེ་ན ‘‘ཨ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ དོ་སཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏི་ཝི་དྷ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ‘‘མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎེ མོ་ཧཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ. མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙེ་ན པ་ན ཏཱི་ཎི་ཡེ་ཝ དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ པི་ཎྜ་ག་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནེཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་སི་དྡྷེ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནེ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནེ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མཱ་ནཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཚ་དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི. དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནཱིཏི དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ཨ་པྤ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནེ ཋི་ཏ་སྶ དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ. པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏཱིཏི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏི དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནི ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ. ཨེ་ཝནྟི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་ས་མྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཏི་ཎྞཾ སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནཾ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ‘‘ཏཱི་ཎི སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནི པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟཱི’’ཏི པ་དཾ, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ. སཱི་ལཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཀཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལནྟི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལ་སྶ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཀཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ ཀ་ཐི་ཀཾ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཏ་དེ་ཝ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཀཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཏཱི་ཎི སཱི་ལཱ་ནཱིཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར-ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི-པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ-སཱི་ལཱ་ནི. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མི་སྶ་ཀཱཏི ལོ་ཀི་ཡཱ་པི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་པི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏྟ་ནྣཾ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནནྟི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ནཾ ས་ཏྟ་ནྣཾ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནཾ. མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ, ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁོ, ཀུ་ཎྜ་ལི་ཡ, ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟཱི’’ཏི. ཏེ་པཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་མཱུ་ལ་ཀཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱཏི ལོ་ཀི་ཡ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་མཱུ་ལ་ཀཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ཝ. པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀེ་ཙི ‘‘པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ ཙཱ’’ཏི པཱ་ཋཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘པུ་བྦེ་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ ཙཱ’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ཝི་ཛྫཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་མཱུ་ལ་ཀཱཏི ‘‘ས་ཏྟ ཁོ, ཀུ་ཎྜ་ལི་ཡ, བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ཝི་ཛྫཱ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཝ ཝི་ཛྫཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ས་ཧ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཀུ་ཎྜ་ལི་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཨུ་པ་ཝཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༩. པ་ཙྩ་ཏྟནྟི ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ ཨ་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝཱ’’ཏི. ཀུ་རུ་མཱ་ནོ་ཡེ་ཝཱཏི ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ ཨེ་ཝ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཊྛུ ཝི་མུ་ཏྟནྟི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་ཧི སུ་ཊྛུ ཝི་མུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠཾ ཀ་རི་ཏྭཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ ཀ་ཏྭཱ. ‘‘མ་ཧཱ ཝ་ཏ མེ ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠོ ཨུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི ཨ་ཏྠི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ.
༩. པ་ཋ་མ་ཨུ་པྤ་ནྣ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༠. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ར་ཏ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
པ་བྦ་ཏ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. གི་ལཱ་ན་ཝ་གྒོ
༡-༣. པཱ་ཎ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༢-༡༩༤. ཡེ་སནྟི ཡེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ ཨ་ཏྠི ལ་བྦྷ་ནྟི ཏ་དུ་པ་ག་ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ལཱ་བྷེ་ན. ཨེ་ཏནྟི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ ཀ་པྤེ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ས་ཧ་ཝི་པ་སྶ་ན་ཀེ མ་གྒ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡཱ་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ.
༤-༡༠. པ་ཋ་མ་གི་ལཱ་ན་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༥-༢༠༡. ཝི་སུ་དྡྷཾ ཨ་ཧོ་སི ཝི་ས་བྷཱ་ག་དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ནྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པོ་ཀྑ་ར་པ་ཏྟེ …པེ… ཝི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ག་ཏོ’’ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ པཱ་ལི༹་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན པ་ཉྩ་མ་ཚ་ཊྛཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཝི་ས་རུ་ཀྑ་ཝཱ་ཏ་ས་མྥ་སྶེ་ནཱཏི ཝི་ས་རུ་ཀྑ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཝཱ་ཏ་ས་མྥ་སྶེ་ན. མ་ནྡ་སཱི་ཏ་ཛ་རོཏི མུ་དུ་ཀོ སཱི་ཏ་ཛ་རོ. སེ་སནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་ཏྟ་མཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ.
གི་ལཱ་ན་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཨུ་དཱ་ཡི་ཝ་གྒོ
༡-༢. བོ་དྷཱ་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༢-༢༠༣. ཀི་ཏྟ་ཀེ་ན ནུ ཁོ ཀཱ་ར་ཎེ་ན བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ཨ་ངྒཱ ནཱ་མ ཝུ་ཙྩ་ནྟི བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ངྒཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ནྟི. མི་སྶ་ཀ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ཀ་ཐི་ཏཱ ས་ཧ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ མ་གྒ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཀ་ཐི་ཏོ ག་ཎ་ནཱ་མ་ཏྟེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ན བྷཱུ་མ་ནྟ་ར་པ་རི་ཙྪེ་དོ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དི་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཝཱ.
༣-༥. ཋཱ་ནི་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༤-༢༠༦. ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན ག་དྷི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི. ‘‘མ་ན་སི་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལཱི་ཀཱ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་དོཏི ཨེ་ཏེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན་པེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ཋ་མ་ཝ་གྒ་སྶ ཧི དུ་ཏི་ཡེ སུ་ཏྟེ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ. མི་སྶ་ཀ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ཀ་ཐི་ཏཱ ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡེཏི ཏཱི་ཧི སི་ཀྑཱ་ཧི ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནཱ་ཝ་ཧེ.
༦-༧. ཏ་ཎྷ་ཀྑ་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༧-༢༠༨. ‘‘སོ མཾ པུ་ཙྪི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨོ་སཱ་པི་ཏ་དེ་ས་ནཾ. པ་ཏྠ་ཊ་ཏྟཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཾ ག་ཏ་ཏྟཱ. མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝནྟི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ མ་ཧ་ཏྟཾ ག་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝ་ཌྜྷི་པྤ་མཱ་ཎཱ. ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ག་མེ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ བྱཱ་པཱ་དོ ཝི་ག་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝེ་ན བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི. ཏ་ཎྷཱ་མཱུ་ལ་ཀནྟི ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ. ཡ་ཉྷི ཏ་ཎྷཱ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཨ་ས་ཧ་ག་ཏ་མྤི ཏ་ཎྷཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ནི་པྥ་ནྣཾ, ས་བྦཾ ཏཾ ཏ་ཎྷཱ་མཱུ་ལ་ཀཾ. པ་ཧཱི་ཡ་ཏི ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན. ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཡཱ, ན ཏེ་སཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ. ཨེ་ཏེ་ཧི ཏ་ཎྷ་ཀྑ་ཡཱ་དི་པ་དེ་ཧི.
༨. ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༩. ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི ནི་བྦེ་དྷཱ, ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷ་ན་དྷ་མྨཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཱ་ད་ཡོ, ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གེ ག་ཏོ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡོ, ཏཾ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་སི་ཡ’’ནྟི. བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་མྤི ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘མ་གྒ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ མི་སྶ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ཧཱིཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ་ཧི བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ. ཏེ ཝཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཕ་ལ་ཙི་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མེ་ཝ. ཏ་མྤཱིཏི ཕ་ལ་ཙི་ཏྟ་མྤི མ་གྒཱ་ན་ནྟ་ར་ཏཱ་ཡ མ་གྒ་ནི་སྶི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ མི་སྶ་ཀ་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ‘‘བོ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ.
༩. ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༠. སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཝི་ནི་བ་ནྡྷཱཏི ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དི་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཉྙི་ཏཱ བ་ནྡྷ་ནཱ. པ་རི་ནི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎཱཏི གི་ལི་ཏྭཱ ཝི་ཡ པ་རི་ནི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རཱ.
༡༠. ཨུ་དཱ་ཡི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༡. བ་ཧུ་ཀ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི བ་ཧུ་ཀཱ་རོ བ་ཧུ་མཱ་ནོ, ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ བ་ཧུ་ཀ་ཏ་ནྟི ཨ་བ་ཧུ་ཀ་ཏོ, ཨ་ཀ་ཏ་བ་ཧུ་མཱ་ནོ. དྷ་མྨོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨུ་ཀྐུ་ཛྫ་ནྟོ ཝི་ཡ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོ ཨ་ཝ་ཀུ་ཛྫ་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་ཀྐུ་ཛྫཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨུ་ད་ཡོ, ཨ་ཝ་ཀུ་ཛྫཾ ཝ་ཡོ’’ཏི. པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཏི་པི དུ་ཀྑཱ་ཏི་པི ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི་པི. ‘‘ཨེ་སོ ཧི ཏེ ཨུ་དཱ་ཡི མ་གྒོ པ་ཊི་ལ་དྡྷོ, ཡོ ཏེ…པེ… ཏ་ཐ་ཏྟཱ་ཡ ཨུ་པ་ནེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏྠ སཱ་དྷ་ཀཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ན ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ཧ་ར་ནྟནྟི ཡེ་ན ས་མྨ་ས་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧ་ར་ནྟཾ. ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏཱི་ཏི…པེ… ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ’’ཏི.
ཨུ་དཱ་ཡི་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝ་གྒོ
༣-༤. ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༤-༢༡༥. ན ཙ པ་བྷཱ་ཝ་ནྟནྟི ན ཙ པ་བྷཱ་ས་མྤ་ནྣཾ. པ་བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝནྟི ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཱ་ལ་ནེ པ་བྷ་ངྒུ་ཏཾ. ཨ་ཝ་སེ་སཾ ལོ་ཧནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ ཛཱ་ཏི་ལོ་ཧཾ, ཝི་ཛཱ་ཏི་ལོ་ཧཾ, ཀི་ཏྟི་མ་ལོ་ཧ་ནྟི པ་བྷེ་དཾ ས་བྦ་མྤི ལོ་ཧཾ. ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ནེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ན་ནུ ལོ་ཀི་ཡ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་སྶ་པི སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ནེ་ན ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཡ་སྨིཾ པ་ན ས་ནྟཱ་ནེ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི ལ་དྡྷ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ནི, ཏ་ཏྠ མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཀུ་ས་ལ་སྶ་པི ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ, པ་གེ་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀུ་ས་ལ་སྶ, པ་རི་ཏྟ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ན ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ནཱི་ཝ་ར་ཎེ ཧི ཝཱུ་པ་ས་ནྟེ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཧོ་ཏི, ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་དཱི་པ་ཀ་པ་ལླི་ཀ་ཝ་ཊྛི་ཏེ་ལཱ་དི་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ དཱི་པོ ཝི་ཡ, ཨ་པི་ཙ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ནེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ད་གྒེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཙུ་ཎྞ་ཝི་ཙུ་ཎྞ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ན ཨཱ་ཝ་ར་ནྟཱིཏི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ན ཨཱ་ཝ་ར་ནྟི, ཨ་ཐ ཁོ ཏེ་སཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཧོ་ནྟི. ན པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ནྟཱིཏི ན ཝི་ན་ནྡྷ་ནྟི. ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ, ཏེ་ཧི ཨ་ཀི་ལི་སྶ་ན་ཏོ.
༨. ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༩. པ་ཉྙཱ དུ་བྦ་ལཱ ཧོ་ཏི, ན བ་ལ་ཝ་ཏཱི པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ནྡཱ ཨ་ཝི་ས་དཱ’’ཏི.
པ་ཉྩ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ དཱུ་རེ ཧོ་ནྟི ཨཱ་ཝ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་མེ་ཝ པཱི་ཏིནྟི ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨ་ས་ཝ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ པཱི་ཏིཾ. ཏ་སྶཱ ཏ་དཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཀཱ་ར་ས་ལླ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟོ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཏ་སྶཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨི་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ དི་ཝ་སེ་པི ན ཝི་ན་སྶ་ནྟི, སཱ དྷ་མྨ་པཱི་ཏི ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཏཾ ‘‘ཨི་མ་སྶ པ་ཉྩ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ན ཧོ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫ་པ་ཀྑི་ཡཱཏི པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫ་པ་ཙྩ་ཡཱ. ན་སྶ་ནྟཱིཏི ནི་རོ་དྷ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ན་སྶ་ནྟི. ས་བྷཱ་ག་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན པུ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱ་པི…པེ… ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ.
༩. རུ་ཀྑ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢༠. ཨ་བྷི་རུ་ཧ་ན་ཀཱཏི ས་མཱི་པ་རུ་ཀྑེ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ རུ་ཧ་ན་ཀཱ. ཨ་ཊྛི་ཀ་ཙྪ་ཀོཏི ཨ་ཊྛི་བ་ཧུ་ལ་ཀ་ཙྪ་ཀོ. ཀ་པི་ཐ་ན་ས་དི་ས་ཕ་ལ་ཏྟཱ ཀ་པི་ཏྠ་ནོཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ.
༡༠. ནཱི་ཝ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢༡. ཨ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཱ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་སྶ ཝི་བ་ནྡྷ་ན་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ‘‘ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀ་ར་ཎཱ པ་ཉྙཱ་ནི་རོ་དྷི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཝི་ཧ་ན་ཏི ཝི་བཱ་དྷ་ཏཱི་ཏི ཝི་གྷཱ་ཏོ, དུ་ཀྑ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་གྷཱ་ཏ་པ་ཀྑི་ཡཱ་ཏི དུ་ཀྑ་པ་ཀྑི་ཀཱ’’ཏི. ནི་བྦཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ ན སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནི་བྦཱ་ན་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ. མི་སྶ་ཀ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཀཱ་ནཾ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ.
ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་གྒོ
༡. ཝི་དྷཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢༢. ཝི་དྷཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཝི་དྷཱ, མཱ་ནཱ་དི་བྷཱ་གཱ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཡོ མཱ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝི་ད་ཧ་ན་ཏོཏི ‘‘སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏེ་ན ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ད་ཧ་ན་ཏོ ཋ་པ་ན་ཏོ, ཋ་པེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཝཱ.
༢. ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢༣. སི་རི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ རཱ་ཛ་ཏི དི་པྤ་ཏི སོ་བྷ་ཏཱི་ཏི རཱ་ཛཱ, དཱ་ན་པི་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ཨ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ་ས་མཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི. ར་ཉྫེ་ཏཱིཏི ར་མེ་ཏི. ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨུ་དཱི་རི་ཏཱ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ག་ཙྪ་ན་ཏོ. ཙ་ཀྐཾ ཝ་ཏྟེ་ཏཱིཏི ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. དེ་ཝ་ཊྛཱ་ནནྟི པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་དེ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ. ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏ་ཊྛེ་ནཱཏི པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་གྒྷོ ན་ཏྠི ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ས་མྦྷ་ཝ་པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷ་ར་ཏ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཉྙེ་ཧི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ པ་རི་གྒ་ཧ་བྷཱུ་ཏ་ར་ཏ་ནེ་ཧི. ལོ་ཀེཏི མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ. ཏེ་ན ཏ་ད་ཉྙ་ལོ་ཀཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཝི་ཛྫ་མཱ་ནགྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. བུ་དྡྷཱ ཙ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ར་ཧ་ཙི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ་པི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ནོ་མ་སྶཱཏི ཨ་ལཱ་མ་ཀ་སྶ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་སྶ. སེ་སཱ་ནི ར་ཏ་ནཱ་ནི.
ཏ་ཏྲཱཏི ཝཱ་ཀྱོ་པ་ཉྙཱ་ས་ནེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྨིཾ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ནེ. ‘‘ཨ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ཧི ར་ཏ་ནེ་ཧི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟ་ན་ནི་ཡ་མཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ན་སྶ. ནི་ཡ་མེ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན. ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི བྷཱ་ཝི་ནི བྷཱུ་ཏེ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ཡ་ཐཱ – ‘‘ཨ་ག་མཱ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ བུ་དྡྷོ’’ཏི (སུ. ནི. ༤༡༠). ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་སྶཱཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ལོ་ཀེ ལ་དྡྷ་ས་མ་ཉྙ་སྶ པ་ཏྠ་ནཱི་ཡ་སྶ པུ་རི་ས་ཝི་སེ་ས་སྶ. མཱུ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ་པཱིཏི ‘‘ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སྶ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ པ་ཋ་མུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཙ་ན་ཏོ་པི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཡོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡོ ཧི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་རཱ་ཛཱ, ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ན་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ནཱ་མཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ‘‘ཙ་ཀྐཾ ཝ་ཏྟེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན ནི་ཡཱ་མཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ར་ཏ་ནཱ་ནུ་པྤ་ཏྟིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏོ ས་ཉྙཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ‘‘ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཀ་མེ་ཝཱཏི ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ན་མེ་ཝ པ་ཋ་མཾ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ཏི. ཡ་སྨིཾ བྷཱུ་ཏེ ར་ཉྙོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ས་མ་ཉྙཱ, ཨ་ཐ པ་ཙྪཱ ར་ཏ་ནཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི བ་ཧཱུ་ནཾ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ བ་ཧུ་ལ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ་པི ཨེ་ཏཾ ‘‘ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སྶ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ ར་ཏ་ནཱ་ནཾ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟུ་ས་ཉྙི་ཏོ ཨ་ཏྠ་བྷེ་དོ. པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱཏི པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་རོ བྷི་ནྣ་ས་ནྟཱ་ན་ཏཱ་ཡ ར་ཏ་ནཱ་ན་མྤི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཧེ་ཏཱུཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཡུ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ.
ཝ་ཏྟ་བྦ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཨ་ཏྠ་ནི་དྡེ་སོ, ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ས་ངྑེ་པཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སྶ་རི་ཡ་སྶ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ‘‘དཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡོ་ཛ་ན་པྤ་མཱ་ཎེ པ་དེ་སེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡོ་ཛ་ན་པྤ་མཱ་ཎཾ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ. ཨ་ཏི་དཱི་གྷཱ་ཏི་ར་སྶ་ཏཱ་དིཾ ཚ་བྦི་དྷཾ དོ་སཾ ཝི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ.
ས་བྦེ་སཾ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པུ་རེ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ག་ཏི་ཡོ ས་མ་ནྭེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི་པི ཨ་པྤ་ཧཱ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ མ་ཧ་ནྟ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡེ ཙ ཛེ་ཊྛ་ཀ་ཊྛེ་ན དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡཱུ་པ་པ་ནྣཾ. པ་ཉྙཱ་པཱ་སཱ་ད་ཏཱ་ཡ ཙ་སྶ ཨུ་པ་རི་ག་ཏ་ཊྛེ་ན ཨ་ཙྩུ་གྒ་ཏཾ. ཝི་ཏྠ་ཏ་ཊྛེ་ན ཝི་པུ་ལཾ. མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ མ་ཧ་ནྟཾ. ཨ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝི་ཏ་སྶ ཀི་ལེ་ས་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཁ་ཎེ་ནེ་ཝ ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཏོ སཱི་གྷཾ ལ་ཧུ ཛ་ཝནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡཱ. བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟ-ཀུ་ས་ལ་ཏྟཱ’’ཏི. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པཱི་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ལོ་ཀ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྪེ་དོཏི ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཏྟཱ ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀོ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཀ་ཐི་ཏོ.
༤-༡༠. དུ་པྤ་ཉྙ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢༥-༢༣༡. ཨེ་ལ༹ཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི དོ་སོ, ཨེ་ལེ༹་ན མཱུ་གོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ལ༹་མཱུ་གོཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མུ་ཁེ་ན ཝཱ་ཙ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. སཱ་ཀ་ཙྪ་ཝ་གྒོ
༡. ཨཱ་ཧཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣༢. པུ་རི་མ་ན་ཡ་ཏོཏི ‘‘ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡ་ཏོ. ཨེ་ཝནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ས་ཏི ཙ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཉྩ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ས་ཏི་པ་དྷཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་དཱི་སུ ས་ཏྠ་ཀ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ཀ་ཉཱ་ཎཾ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཏཾ ས་བྦ་ཏྠ ས་ཏོ་ཀཱ་རཱི་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཙ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི་ར་ཧི་ཏ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཛྫ་ནཱ ས་ཏོ་ཀཱ་རཱི་པུ་གྒ་ལ་སེ་ཝ་ནཱ ཙ ཏ་ཏྠ ཙ ཡུ་ཏྟ་པ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རཱི ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ར་ཧཱ་ཝ ‘‘ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
དྷ་མྨཱ་ནཾ, དྷ་མྨེ་སུ ཝཱ ཝི་ཙ་ཡོ, སོ ཨེ་ཝ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ, ཏ་སྶ དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ. པ་རི་པུ་ཙྪ་ཀ་ཏཱཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱ པ་ཉྩ་པི ནི་ཀཱ་ཡེ ས་ཧ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་རི་ཡོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཡཾ ཡཾ ཏ་ཏྠ ག་ཎྛི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ‘‘ཨི་དཾ, བྷ་ནྟེ, ཀ་ཐཾ ཨི་མ་སྶ ཀོ ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྠ་པུ་ཙྪ་ཀ་བྷཱ་ཝོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁ་ནྡྷ…པེ… བ་ཧུ་ལ་ཏཱ’’ཏི.
ཝ་ཏྠུ་ཝི་ས་ད་ཀི་རི་ཡཱཏི ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་རཱི་རཾ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ནི ཙ ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནི ཨི་དྷ ‘‘ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཡ་ཐཱ ཙི་ཏྟ་སྶ སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཀ་ར་ཎཾ ཏེ་སཾ ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨུ་སྶ་ནྣ་དོ་སནྟི ཝཱ་ཏཱ་དི་ཨུ་སྶ་ནྣ་དོ་སཾ. སེ་ད་མ་ལ་མ་ཀྑི་ཏནྟི སེ་དེ་ན ཙེ་ཝ ཛ་ལླི་ཀཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་རཱི་ར་མ་ལེ་ན ཙ མ་ཀྑི་ཏཾ. ཙ-ས་དྡེ་ན ཨ་ཉྙ་མྤི ས་རཱི་ར་སྶ ཙ ཙི་ཏྟ་སྶ ཙ པཱི་ལཱ༹་ཝ་ཧཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཝཱཏི ཝཱ-ས་དྡེ་ན པ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཝི་ས་དེ ས་ཏི, ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ཝཱ. ཀ་ཐཾ བྷཱ་ཝ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཏཱ་ནི ཝི་ས་ཡོ་ཏི? ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ ཧི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ཡ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི་ཡཱ་པི ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀེ་སུ ནི་སྶ་ཡཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་སུ. ཉཱ་ཎ་མྤཱིཏི པི-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ནེ. ཏེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཏཾ ཝ་ཏྠུ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་སྨིཾ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷེ ཉཱ་ཎ་མྤི ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ནི་སྶ་ཡཱ་པ་རི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ནི་སྶི་ཏཱ་པ་རི་སུ་དྡྷི ཝི་ཡ ཝི་ས་ཡ་སྶ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཝི་ས་ཡཱི་ནཾ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏི ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ.
ས་མ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ ཀི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ. ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་ཀི་ཙྩ་སྶ པ་ཊུ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཝི་ས་ད་ཏཱ་ཡ ཝཱི་རི་ཡཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་བ་ལ་པྤ་དཱ་ན་སི་ཐི་ལ་ཏཱ་དི་ནཱ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ བ་ལ་ཝཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏ་རཱ་ནི མ་ནྡཱ་ནཱི’’ཏི. ཏ་ཏོཏི ཏ་སྨཱ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་ཏ་རེ་ས་ཉྩ མ་ནྡ་ཏྟཱ. ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑེ པ་ཏི་ཏུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་གྒ་ཎྷ་ནཾ ཨ་ནུ་བ་ལ་པྤ་དཱ་ནཾ པ་གྒ་ཧོ, པ་གྒ་ཧ་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཋཱ་ནཾ, ཨ་ནི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཝཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཝི་ཀྑེ་པ་པ་ཊི་པ་ཀྑོ. ཡེ་ན ཝཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི, སོ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ. རཱུ་པ་ག་ཏཾ ཝི་ཡ ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཡེ་ན ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ས་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཾ པ་སྶ་ཏི, ཏཾ ད་སྶ་ན་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི བ་ལ་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ. ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ ཧི ཨི་ནྡ་ཊྛཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ར་ས་ཏཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ. ཏ་སྨཱཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཏནྟི ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ.
དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎེ་ནཱཏི ཡ་སྶ ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏཱ་དི་གུ་ཎེ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ བ་ལ་ཝཾ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཝཱི་མཾ་ས་ནེ་ན. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨེ་ཝཾ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ན་ཡེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ས་ར་ས་ཏོ པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ས་ཝི་པྥཱ་རོ ཨ་དྷི་མོ་ཀྑོ ན ཧོ་ཏི – ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་མེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝོ’’ཏི པ་ཉྙཱ་བྱཱ་པཱ་ར་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཱ. དྷུ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཧི ཡ་ཐཱ ས་དྡྷཱ་ཡ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ པ་ཉྙཱ་ཡ མ་ནྡ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙཱ་ཡ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ ས་དྡྷཱ་ཡ མ་ནྡ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏཾ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎེ་ན…པེ… ཧཱ་པེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཏ་ཐཱ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན བྷཱ་ཝ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ བ་ལ་ཝཾ ཛཱ་ཏཾ, ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཾ ནཱ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་དྷ དུ་ཝི་དྷེ་ན ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན ཀི་ཙྩུ་ཏྟ་རི་ཡ་ཏོ ཝཱི་རི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ མ་ནྡ་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཝི་ཀ་པྤེ ཧཱ་པ་ན་ཝི་དྷི ད་སྶི་ཏོ, དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ན ཡ་ཐཱ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཝཱི་རི་ཡཱ་དཱི་ནཾ མ་ནྡ་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ བ་ལ་ཝཾ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཝཱི་རི་ཡཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊུ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧེ་ན མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ ཏེ་ཧི ས་མ་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཧཱ་པེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་སི་ནྡྲི་ཡེ་སུ་པི ཧཱ་པ་ན་ཝི་དྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཝ་ཀྐ་ལི་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠཱུཏི སོ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ས་དྡྷཱ་དྷི་མུ་ཏྟོ ཏ་ཏྠ ཙ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ས་ཏྠུ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ད་སྶ་ནེ པ་སུ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཱ – ‘‘ཀིཾ ཏེ, ཝ་ཀྐ་ལི, ཨི་མི་ནཱ པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡེ་ན དི་ཊྛེ་ན, ཡོ ཁོ, ཝ་ཀྐ་ལི, དྷ་མྨཾ པ་སྶ་ཏི, སོ མཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༣.༨༧) ཨོ་ཝ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ནི་ཡོ་ཛི་ཏོ་པི ཏཾ ཨ་ན་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟོ པ་ཎཱ་མི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ནི་པཱ་ཏེ་ཏུཾ པ་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ཡ་ཐཱ་ནི་སི་ནྣོ་ཝ ཨོ་བྷཱ་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ –
‘‘པཱ་མོ་ཛྫ་བ་ཧུ་ལོ བྷི་ཀྑུ, པ་ས་ནྣོ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ;
ཨ་དྷི་ག་ཙྪེ པ་དཾ ས་ནྟཾ, ས་ངྑཱ་རཱུ་པ་ས་མཾ སུ་ཁ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༣༨༡) –
གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཧི, ཝ་ཀྐ་ལཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཏེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་མ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་བྷི་སི་ཏྟོ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་སི, ས་དྡྷཱ་ཡ བ་ཧུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝཱི་ཐིཾ ནཱ་རོ་ཧ་ཏི. ཏཾ ཉ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ས་མ་ཏྟ་པ་ཊི་པཱ་ད་ནཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. སོ ས་ཏྠཱ་རཱ དི་ནྣ་ན་ཡེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཝ་ཀྐ་ལི་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ཙེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨེ་ཏྠཱཏི ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ སེ་སི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ས་ཀི་ཙྩཱ་ཀ་ར་ཎེ.
ཨི་ཏ་ར་ཀི་ཙྩ་བྷེ་དནྟི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ཝི་སེ་སཾ. པ་སྶ་དྡྷཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་དྷི་ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཧཱ་པེ་ཏ་བྦནྟི ཡ་ཐཱ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎེ་ན ཧཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ པ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཧཱ་ཡ་ཏི ས་མཱ་དྷི་པ་ཀྑི་ཀ་ཏྟཱ ཏ་སྶཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཾ ཀོ་ས་ཛྫ་པཱ་ཏ་ཏོ ར་ཀྑ་ནྟཱི ཝཱི་རི་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝི་ཡ ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་པཱ་ཏ་ཏོ ར་ཀྑ་ནྟཱི ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ཧཱ་པེ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་སྶ་དྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཧཱ་པེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. སོ་ཎ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝ་ཏྠཱུཏི སུ་ཀུ་མཱ་ར་སོ་ཎ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝ་ཏྠུ. སོ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ་པི ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སཱི་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ – ‘‘མ་མ ས་རཱི་རཾ སུ་ཁུ་མཱ་ལཾ, ན ཙ ས་ཀྐཱ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ སུ་ཁཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ, ཀཱ་ཡཾ ཀི་ལ་མེ་ཏྭཱ་པི ས་མ་ཎ་དྷ་མྨོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཋཱ་ན་ཙ་ངྐ་མ་ན་མེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ པ་དྷཱ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟོ པཱ་ད་ཏ་ལེ་སུ ཕོ་ཊེ་སུ ཨུ་ཊྛི་ཏེ་སུ་པི ཝེ་ད་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ད་ལ༹ྷ་ཝཱི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ཙྩཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཝི་སེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. ས་ཏྠཱ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཝཱི་ཎོ་པ་མོ་ཝཱ་དེ་ན ཨོ་ཝ་དི་ཏྭཱ ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ཏཱ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ སོ་དྷེ་ཏྭཱ གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊཾ ག་ཏོ. ཐེ་རོ་པི ས་ཏྠཱ་རཱ དི་ནྣ་ན་ཡེ་ན ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ཏཾ ཡཱ་ཛེ་ཏྭཱ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ་ཎ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝ་ཏྠུ ད་སྶེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. སེ་སེ་སུ་པཱིཏི ས་ཏི་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡེ་སུ་པི.
ས་མ་ཏནྟི ས་དྡྷཱ་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ, ཏ་ཐཱ ས་མཱ་དྷི་ཝཱི་རི་ཡཱ་ན་ཉྩ. ཡ་ཐཱ ཧི ས་དྡྷཱ་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ དྷུ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཀི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཏོ ཏེ་སཾ ས་མ་དྷུ་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་ནཱ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་དྷི་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནཾ ཀོ་ས་ཛྫུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཀཱ་ནཾ ས་མ་ཏཱ་ཡ ས་ཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ན་ཏོ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་པཱ་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་པྤ་ནཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི. བ་ལ་ཝ་ས་དྡྷོཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ས་མ་ཏྠ་ནཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡོ བ་ལ་ཝ་ཏི་ཡཱ ས་དྡྷཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་ཝི་ས་ད་ཉཱ་ཎོ, སོ མུ་དྷ་པྤ་ས་ནྣོ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་ས་ནྣོ. ཏ་ཐཱ ཧི སོ ཨ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་སཱི་ད་ཏི, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཏི་ཏྠི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ. ཀེ་རཱ་ཊི་ཀ་པ་ཀྑནྟི སཱ་ཋེ་ཡྻ་པ་ཀྑཾ བྷ་ཛ་ཏི. ས་དྡྷཱ་ཧཱི་ནཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནྟོ ‘‘དེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན ཝི་ནཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟེ་ན་པི དཱ་ན་མ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏི ཧེ་ཏུ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀེ་ཧི ཝ་ཉྩི་ཏོ, ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ལཱུ་ཁ་ཏ་ཀྐ་ཝི་ལུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ནཱ་དི་ཡ་ཏི, ས་ཉྙ་ཏྟིཾ ན ག་ཙྪ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷེ་ས་ཛྫ་ས་མུ་ཊྛི་ཏོ ཝི་ཡ རོ་གོ ཨ་ཏེ་ཀི་ཙྪོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་མ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧོ, ཝི་ས་མ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧོ, ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་དྷི་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་མ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧོ, ཨི་ཏ་རོ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧོ, ཏ་ཐཱ ས་མ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པཱ་ཝ་ཧོ, ཨི་ཏ་རོ ཝི་ཀྑེ་པཱ་ཝ་ཧོ. ཀོ་ས་ཛྫཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི, ཏེ་ན ཨ་པྤ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཏ་དུ་བྷ་ཡནྟི ས་དྡྷཱ་པ་ཉྙཱ་དྭ་ཡཾ ས་མཱ་དྷི་ཝཱི་རི་ཡ་དྭ་ཡ་ཉྩ. ས་མཾ ཀཱ་ཏ་བྦནྟི ས་མ་ཏཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ.
ས་མཱ་དྷི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶཱཏི ས་མ་ཐ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་སྶ. ཨེ་ཝནྟི ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ, ས་དྡྷཱ་ཡ ཐོ་ཀཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་དྡ་ཧ་ནྟོཏི ‘‘པ་ཐ་ཝཱི པ་ཐ་ཝཱི་ཏི མ་ན་སི་ཀཱ་ར་མ་ཏྟེ་ན ཀ་ཐཾ ཛྷཱ་ནུ་པྤ་ཏྟཱི’’ཏི ཨ་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་དྡྷཱ ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ས་དྡ་ཧ་ནྟོ ས་དྡྷཾ ཛ་ནེ་ནྟོ. ཨོ་ཀ་པྤེ་ནྟོཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝི་ཡ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཀ་པྤེ་ནྟོ པ་ཀྑ་ནྡ་ནྟོ. ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཱ བ་ལ་ཝ་ཏཱི ཝ་ཊྚ་ཏི ས་མཱ་དྷི་པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཛྷཱ་ན་སྶ. ཨུ་བྷི་ནྣནྟི ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ནཾ. ས་མཱ་དྷི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ ས་མཱ་དྷི་ནོ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ་པི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ཏཱ་ཡ་པཱི’’ཏི, ས་མ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པྤ་ནཱཏི ལོ་ཀི་ཡ་ཨ་པྤ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི སཱ་ས་ངྐཾ ཝ་ད་ཏི, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་པྤ་ནཱ པ་ན ཏེ་སཾ ས་མ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཡུ་ག་ན་དྡྷཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༡༧༠). ཡ་དི ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་དྡྷཱ་པ་ཉྙཱ་ནཾ ས་མཱ་དྷི་ཝཱི་རི་ཡཱ་ན་ཉྩ ས་མཱ་ན་ཏཾ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཀ་ཐཾ ས་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཏི པ་ན ས་བྦ་ཏྠ བ་ལ་ཝ་ཏཱི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཀེ་སུ པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡེ་སུ. ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཀེ་ཀ་དེ་སེ ག་ཎྷ་ནྟོ ‘‘ས་དྡྷཱ་ཝཱི་རི་ཡ་པ་ཉྙཱ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ པཱི་ཏི ཙ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ སི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑི་ཀེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཙ ‘‘པ་སྶ་དྡྷི་ས་མཱ་དྷི་ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཧཱི’’ཏི. སཱཏི ས་ཏི. ས་བྦེ་སུ རཱ་ཛ་ཀ་མྨེ་སུ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ས་བྦ་ཀ་མྨི་ཀོ. ཏེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ, ཏེ་ན ཨཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ས་བྦ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟཱ ས་བྦ་ཏྠི་ཀཱ, ས་བྦེ་ན ཝཱ ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཀེ་ན བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ་ན ཨ་ཏྠེ་ཏ་བྦཱ ས་བྦ་ཏྠི་ཡཱ, ས་བྦ་ཏྠི་ཡཱ་ཝ ས་བྦ་ཏྠི་ཀཱ. ཙི་ཏྟནྟི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ. ཏ་སྶ ཧི ས་ཏི་པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ པ་རཱ་ཡ་ཎཾ ཨ་པྤ་ཏྟ་སྶ པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ར་ཀྑ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཁ་ནྡྷཱ་དི་བྷེ་དེ ཨ་ནོ་གཱ་ལ༹ྷ་པ་ཉྙཱ་ནནྟི པ་རི་ཡ་ཏྟི་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ན་པི ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བུ་དྡྷཱི་ནཾ. བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སེ་ཝ་ནཱ ཧི སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ཝ་ཧཱ. ཏ་རུ་ཎ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མ་ངྒཱི་པི བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ པ་ཉྙ་ཝཱ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མ་པ་ཉྙཱ་ས…པེ… པུ་གྒ་ལ་སེ་ཝ་ནཱ’’ཏི. ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཏ་པྤ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཉཱ་ཎ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝ་ག་ཧ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ག་མྦྷཱི་རེ་སུ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ག་མྦྷཱི་ར་པ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི. ཏ་ཉྷི ཉེ་ཡྻཾ ཏཱ་དི་སཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཏོ ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཾ, ཏ་སྶཱ ཝཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཏྠ པ་བྷེ་ད་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ, ཏ་སྶཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་མྦྷཱི་ར་པ་ཉྙཱ་ཡ པ་བྷེ་ད་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟོ ནཱ་མ ཨ་ར་ཧཱ ཨེ་ཝ, ཨེ་ཝཾ སོ ཨེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟོ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རཱི ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཝཱི་རི་ཡཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ་ཏི.
‘‘ཏ་ཏྟཾ ཨ་ཡོ་ཁི་ལཾ ཧ་ཏྠེ ག་མེ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་བ་ནྡྷ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཱ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་ས་ཏྟ་སྶ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི དེ་ཝ་དཱུ་ཏ་སུ་ཏྟཱདཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༥༠), ཏ་སྶཱ ཨཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་བ་ནྡྷ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི. ས་ཀ་ཊ་ཝ་ཧ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལེཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཏ་ད་ཉྙ་མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཏི་ར་ཙྪཱ་ནེ་ཧི ཙ ཝི་བཱ་དྷ་ནཱི་ཡ་ཀཱ་ལཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རནྟི ཨི་དཾ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པེ་ཏེ་སུ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ས་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཝཱ པེ་ཏཱ་ནཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཏ་ཐཱ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་པི སི་ཡཱ་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཀཱ་ལོ ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ ཙ་ཏུ་ནྣཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ རཱུ་པ་ད་སྶཱ་ཝཱི.
ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶཱ་ཝི་ནོཏི ‘‘ཝཱི་རི་ཡཱ་ཡ་ཏྟོ ཨེ་ཝ ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶ་ན་སཱི་ལ་སྶ. ག་མ་ན་ཝཱི་ཐིནྟི ས་པུ་བྦ་བྷཱ་གཾ ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ནིཾ པ་ཊི་པ་དཾ. ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི, ས་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ར་མྤ་རཱ ཝཱ. སཱ ཧི ཝ་ཊྚ་ཏོ ནི་ཡྻཱ་ནཱ་ཡ ག་ནྟ་བྦཱ པ་ཊི་པ་དཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ག་མ་ན་ཝཱི་ཐི ནཱ་མ.
ཀཱ་ཡ་ད་ལ༹ྷཱི་བ་ཧུ་ལོཏི ཀཱ་ཡ་སྶ པོ་ས་ན་པ་སུ་ཏོ. པི་ཎྜནྟི ར་ཊྛ་པི་ཎྜཾ. པ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནི ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀ་ར་ཎེ་ན པི་ཎྜཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱ་ཡ པ་ཊི་པཱུ་ཛ་ནཱ པི་ཎྜཱ་པ་ཙཱ་ཡ་ནཱ. ནཱི་ཧ་ར་ནྟོཏི པ་ཏྟ་ཏྠ་ཝི་ཀ་ཏོ ནཱི་ཧ་ར་ནྟོ. ཏཾ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱཏི ཏཾ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཎྞ་སཱ་ལ་དྭཱ་རེ ཋི་ཏོ་ཝ པ་ཉྩཱ་བྷི་ཉྙ་ཏཱ་ཡ དི་བྦ་སོ་ཏེ་ན སུ་ཏྭཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. མ་ནུ་སྶ་ས་མྤ་ཏྟི, དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི, ཨ་ནྟེ ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཏི ཏི་སྶོ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ. སི་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟོ་ཝཱཏི ‘‘ཨ་ཀི་ཙྪེ་ནེ་ཝ མ་ཡཱ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཝ་སཱ་ནེ ས་ཉྫཱ་ཏ་པཱ་མོ་ཛྫ་ཝ་སེ་ན སི་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨེ་ཝ.
ཨ་ལ་སཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ནཱ་མ་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་སྶ པོ་ས་ན་བ་ཧུ་ལཱ་ནཾ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ སེ་ཡྻ་སུ་ཁཱ་དིཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟཱ་ནཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐི་ཀཱ་ནཾ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ཝ་ཛྫ་ནཾ ཀུ་སཱི་ཏ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཱ. ‘‘དི་ཝ་སཾ ཙ་ངྐ་མེ་ན ནི་ས་ཛྫཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ར་མྦྷ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནཾ ད་ལ༹ྷ་པ་ར་ཀྐ་མཱ་ནཾ ཀཱ་ལེ་ན་ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སེ་ཝ་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ཙྪིཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ པ་ན ‘‘ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ, ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་མ་ཧ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི ཨི་དཾ དྭ་ཡཾ ན ག་ཧི་ཏཾ, ‘‘ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏཱ, ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི ཨི་དཾ དྭ་ཡཾ ག་ཧི་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ག་ཧི་ཏཱ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཝཱི་རི་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཝི་ནོ་ད་ནཾ ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཾ, ཝཱི་རི་ཡུ་པྤཱ་ད་ནེ ཡུ་ཏྟ་པ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཝི་ནོ་ད་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷ་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཝི་ནོ་ད་ནཾ ཀུ་སཱི་ཏ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན-ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ-སེ་ཝ་ན- ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ན-པ་ཙྩ་ཡཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན, ཨ་པཱ་ཡ་བྷ་ཡ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ད་ཡོ ས་མུ་ཏྟེ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ.
བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷི་ནི་ཊྛ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཱ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ’’ཏི. ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཕ་ར་མཱ་ནོཏི པཱི་ཏི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པེ་ཧི ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཕ་ར་མཱ་ནོ. དྷ་མྨ་ས་ངྒྷ་གུ་ཎེ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟ་སྶ་པི ཡཱ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཕ་ར་མཱ་ནོ པཱི་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ སེ་ས་ཨ་ནུ་སྶ་ཏཱི་སུ པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཙ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ ཏ་སྶཱ་པི ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་གྒ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཀཱ་ལེཏི དུ་བྦྷི་ཀྑ་བྷ་ཡཱ་དཱི་སཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ. ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ…པེ… ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ ཨུ་པ་ས་མཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ས་ངྑཱ་རཱ་ན་ཉྷི ས་པྤ་དེ་ས་ཝཱུ་པ་ས་མེ་པི ནི་པྤ་དེ་ས་ཝཱུ་པ་ས་མེ ཝི་ཡ ཏ་ཏྠ ས་པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མ་ཏྠོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷིཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟོ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པཱི་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི. པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ པ་སཱ་ད་སི་ནེ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན སཾ་སཱུ་ཙི་ཏ་ཧ་ད་ཡ་ཏཱ ལཱུ་ཁ་ཏཱ. སཱ ཙ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ད་ར་གཱ་ར་ཝཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ སཾ་སཱུ་ཙི་ཏ་ལཱུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ’’ཏི.
ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ད་ར་ཐ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ལ་ཀྑ་ཎཱ པ་སྶ་དྡྷི ཨེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་བོ་དྷི་ཨ་ངྒ་བྷཱུ་ཏོ པ་སྶ་དྡྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ, ཏ་སྶ པ་སྶ་དྡྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ. པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་སེ་ཝ་ན་ཏཱཏི པ་ཎཱི་ཏ་ས་པྤཱ་ཡ་བྷོ་ཛ་ན་སེ་ཝ་ན་ཏཱ. ཨུ་ཏུ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎེ་ཧི ས་པྤཱ་ཡ་ཨུ་ཏུ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཉྷི ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ས་པྤཱ་ཡཾ སེ་ཝི་ཡ་མཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་སྶ ཀ་ལླ་ཏཱ་པཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཀ་ལླ་ཏཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟཾ དུ་ཝི་དྷཱ་ཡ་པི པ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི. ས་ཏྟེ་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ སུ་ཁ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཀོ ཨ་ནྟོ, ཨི་སྶ་རཱ་དི་ཝི་ས་མ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ནྟི ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡོ, ཨེ་ཏེ ཨུ་བྷོ ཨ་ནྟེ ཨ་ནུ་པ་ག་མྨ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཀ་མྨུ་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི. མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ པ་ཡོ་གོ ཡ་སྶ སོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་པ་ཡོ་གོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་པ་ཡོ་ག་ཏཱ. ཨ་ཡ་ཉྷི པ་ཧཱ་ན་སཱ་ར་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཏཱ-ས་ངྑཱ་ཏ་པ་སྶ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ནྟཱི པ་སྶ་དྡྷི་དྭ་ཡཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ སཱ་ར་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན-པ་སྶ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སེ་ཝ་ནཱ་ནཾ ཏ་དཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏཱ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཝ་ཏྠུ་ཝི་ས་ད་ཀི་རི་ཡཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ས་མ་ཏྟ་པ་ཊི་པཱ་ད་ནཱ ཙ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཝ་ཧཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ས་མ་ཐཱ་ཝ་ཧཱ་པི ཏཱ ཧོ་ནྟི ས་མ་ཐཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝ་ཏྠུ་ཝི་ས་ད…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི.
ཀ་ར་ཎ་ཀོ་ས་ལླ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀོ་ས་ལླཱ་ནཾ ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ར་ཀྑ་ཎ་ཀོ་ས་ལླ་སྶ ཙ ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ‘‘ནི་མི་ཏྟ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ ནཱ་མ ཀ་སི་ཎ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏི་སི་ཐི་ལ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ཉྙཱ་པ་ཡོ་ག་མ་ནྡ་ཏཾ ཨ་པྤ་མཱ་ད་ཝེ་ཀ་ལླ་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་སྶ པ་གྒ་ཎྷ་ནནྟི ཏ་སྶ ལཱི་ན་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་དི་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནེ་ན ལ་ཡཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘ཡ་སྨི་ཉྩ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡེ ལཱི་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཀཱ་ལོ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ, ཀཱ་ལོ ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ, ཀཱ་ལོ པཱི་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ལཱི་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟཾ, ཏཾ ཨེ་ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི སུ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཡཾ ཧོ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་རི་སོ པ་རི་ཏྟཾ ཨ་གྒིཾ ཨུ་ཛྫཱ་ལེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་སྶ, སོ ཏ་ཏྠ སུ་ཀྑཱ་ནི ཙེ་ཝ ཏི་ཎཱ་ནི པ་ཀྑི་པེ་ཡྻ, སུ་ཀྑཱ་ནི གོ་མ་ཡཱ་ནི པ་ཀྑི་པེ་ཡྻ, སུ་ཀྑཱ་ནི ཀ་ཊྛཱ་ནི པ་ཀྑི་པེ་ཡྻ, མུ་ཁ་ཝཱ་ཏ་ཉྩ ད་དེ་ཡྻ, ན ཙ པཾ་སུ་ཀེ་ན ཨོ་ཀི་རེ་ཡྻ, བྷ་བྦོ ནུ ཁོ སོ པུ་རི་སོ པ་རི་ཏྟཾ ཨ་གྒིཾ ཨུ་ཛྫཱ་ལེ་ཏུ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༢༣༤).
ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་དཱི་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, སཱ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ ཨེ་ཝ.
ཨ་ཙྩཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ཉྙཱ་པ་ཡོ་ག་བ་ལ་ཝ་ཏཾ པ་མོ་དུ་པྤི་ལཱ་ཝ་ན་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་སྶ ནི་གྒ་ཎྷ་ནནྟི ཏ་སྶ ཨུ་དྡྷ་ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མཱ་དྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་དི་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ནི་སེ་དྷ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘ཡ་སྨི་ཉྩ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡེ ཨུ་དྡྷ་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཀཱ་ལོ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ པ་སྶ་དྡྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ, ཀཱ་ལོ ས་མཱ་དྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ, ཀཱ་ལོ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཨུ་དྡྷ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟཾ, ཏཾ ཨེ་ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི སུ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཡཾ ཧོ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་རི་སོ མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷཾ ནི་བྦཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་སྶ, སོ ཏ་ཏྠ ཨ་ལླཱ་ནི ཙེ་ཝ ཏི་ཎཱ་ནི….པེ… པཾ་སུ་ཀེ་ན ཙ ཨོ་ཀི་རེ་ཡྻ, བྷ་བྦོ ནུ ཁོ སོ པུ་རི་སོ མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷཾ ནི་བྦཱ་པེ་ཏུ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༢༣༤).
ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་སྶ་དྡྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་དཱི་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ པ་སྶ་དྡྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ, ས་མཱ་དྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ, ཨི་ཏ་ར་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝ་ཀྑ་ཏི. པ་ཉྙཱ་པ་ཡོ་ག་མ་ནྡ་ཏཱ་ཡཱཏི པ་ཉྙཱ་བྱཱ་པཱ་ར་སྶ ཨ་པྤ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡ་ཐཱ ཧི དཱ་ནཾ ཨ་ལོ་བྷ་པྤ་དྷཱ་ནཾ, སཱི་ལཾ ཨ་དོ་ས་པྤ་དྷཱ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨ་མོ་ཧ་པྤ་དྷཱ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཡ་དཱ པ་ཉྙཱ ན བ་ལ་ཝ་ཏཱི ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧཱ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ན་བྷི་ས་ངྑ་ཏོ ཝི་ཡ ཨཱ་ཧཱ་རོ པུ་རི་ས་སྶ ཡོ་གི་ནོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷི་རུ་ཙིཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཏེ་ན ཏཾ ནི་ར་སྶཱ་དཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་མྨ་དེ་ཝ ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ས་མ་སུ་ཁཾ ན ཝི་ནྡ་ཏི, ཏེ་ན་པི ཙི་ཏྟཾ ནི་ར་སྶཱ་དཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཡོ་ག…པེ… ནི་ར་སྶཱ་དཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་སྶ སཾ་ཝེ་གུ་པྤཱ་ད་ན་ཉྩ པ་སཱ་དུ་པྤཱ་ད་ན་ཉྩ ཏི་ཀི་ཙྪ་ན་ནྟི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཊྛ སཾ་ཝེ་ག་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་བྱཱ་དྷི་མ་ར་ཎཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ སུ་ག་ཏི་ཡཾ དུ་གྒ་ཏི་ཡ་ཉྩ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏ་ད་ཉྙ་མེ་ཝ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་བ་ནྡྷ་ནཱ་དི་ཁུ་པྤི་པཱ་སཱ་དི་ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་བཱ་དྷ་ནཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཡི་དཾ ས་བྦཾ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བྷ་ཝ་ནི་སྶི་ཏཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཙ ཀཱ་ལེ ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལ་ཀ་དུ་ཀྑཱ་ནི ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ. ཡེ པ་ན ས་ཏྟཱ ཨཱ་ཧཱ་རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ ཏ་ཏྠ ཙ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཕ་ལཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ, ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཛཱི་ཝི་ཀ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ཊྛ་མཾ སཾ་ཝེ་ག་ཝ་ཏྠུ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ས་མ་ཡེ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱཏི ཨ་ཡཾ ས་མྤ་ཧཾ་སི་ཏ་བྦ་ས་མ་ཡེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན སཾ་ཝེ་ག་ཛ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ པ་སཱ་དུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ཧཾ་ས་ནཱ, སཾ་ཝེ་ག་ཛ་ན་ན་པུ་བྦ་ཀ་པ་སཱ་དུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཏོ་ས་ནཱ་ཏི་ཨ་ཏྠོ.
ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་ག་མྨཱཏི ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་ཝི་ར་ཧེ་ན ས་མ་ཐ་ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ས་མྨ་དེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་ག་མྨ.
ཨ་ལཱི་ནནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑི་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ན་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ལཱི་ནཾ, ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ན་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཏཾ, པ་ཉྙཱ་པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ས་མ་སུ་ཁཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཙ ཨ་ནི་ར་སྶཱ་དཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ས་མ་ཐ་ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ནྣ་ཉྩ. ཏ་ཏྠ ཨ་ལཱི་ན་ཏཱ་ཡ པ་གྒ་ཧེ, ཨ་ནུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཙ ནི་གྒ་ཧེ, ཨ་ནི་ར་སྶཱ་ད་ཏཱ་ཡ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནེ ན བྱཱ་པཱ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ལཱི་ནཱ་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་ཏཱ་ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ, ཨ་ནི་ར་སྶཱ་ད་ཏཱ་ཡ ས་མ་ཐ་ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ནྣཾ, ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ལཱི་ནཾ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཏཾ, ས་མ་ཐ་ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནི་ར་སྶཱ་ད་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ས་མ་ཡེ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ན་ཏཱཏི ཨ་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ས་མ་ཡེ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་གྒ་ཧ་ནི་གྒ་ཧ་ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནེ་སུ བྱཱ་ཝ་ཊ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཨུ་པེ་ཀྑ་ནཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་སཱཏི ས་མཱ་དྷི་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རཱི ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ས་མཱ་དྷི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟོ་པི ཨ་ར་ཧཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝི་རོ་དྷ་པ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཏ་སྨིཾ ས་ཏི སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ, ཨ་ས་ཏི ཙ ཨ་སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ, སོ ཙ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ ས་ངྑཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ’’ཏི. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཙ་སྶ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ པ་སྶ་དྡྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ དཱུ་རཱི་ཀ་ཏ་ནྟི ཨ་ནུ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་སྶེ་ཝ པ་ཧཱ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཏྟ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་ཀེ་ལཱ་ཡ་ན་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཾ ‘‘ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཧི ཝི་སེ་ས་ཏོ རཱ་གོ པ་ཊི་པ་ཀྑོ, ཏ་ཏོ རཱ་ག་བ་ཧུ་ལ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ‘‘ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. དྭཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ཨི་མེ་ཧི དྭཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. དྭཱི་ཧེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ས་ངྑཱ་ར་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ ས་ངྑྱཱ་ས་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ས་ངྑྱཱ ཨེ་ཝ ཧེ་ཏྠ ས་མཱ་ནཾ, ན ས་ངྑྱེ་ཡྻཾ ས་བྦ་ཐཱ ས་མཱ་ན་ནྟི. ཨ་སྶཱ་མི་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ན་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ. ས་ཏི ཧི ཨ་ཏྟ་ནི ཏ་སྶ ཀི་ཉྩ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྟ་ནི་ཡཾ ནཱ་མ སི་ཡཱ, སོ པ་ན ཀོ་ཙི ན་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ན་དྡྷ་ནི་ཡནྟི, ན ཨ་དྡྷཱ་ན་ཀྑ་མཾ, ན ཙི་ར་ཊྛཱ་ཡི ཨི་ཏྟ་རཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ.
མ་མཱ་ཡ་ཏཱིཏི མ་མ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏི. མ་མཱ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ ཏི་ཊྛ་ཏི. དྷ་ནཱ་ཡ་ནྟཱཏི དྷ་ནཾ ད་བྦཾ ཀ་རོ་ནྟཱ. ཨ་སྶཱཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རཱི ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཨེ་ཝ ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ་ནི་པྥ་ཏྟི.
ཨ་སུ་བྷཱ་ར་མྨ་ཎཱ དྷ་མྨཱཏི ཨ་སུ་བྷ་པྤ་ཀཱ་རཱ ཨ་སུ་བྷ་ཛྷཱ་ན་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ དྷ་མྨཱ. ཀཱ་མཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ་པི ཀེ་སཱ་ད་ཡོ ཨ་སུ་བྷ་པྤ་ཀཱ་རཱ ཨེ་ཝ, ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ན ཛི་གུ་ཙྪི་ཏ་བྦེ ཛི་གུ་ཙྪཱ་ཝ་ཧེ ག་ཎྷ་ནྟོ ‘‘ད་སཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡ་ཐཱ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ས་བྷཱ་ཝ་ས་ར་ས་ཏོ ཏ་ཏྠ ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཨུ་པཱ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཨ་སུ་བྷེ ཨ་སུ་བྷ་པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནཾ, ཡ་ཐཱ ཝཱ ཏ་ཏྠ ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧོ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་ཝ་ཧཱ་ཡ ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནཱ ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གོ.
མ་ན་ཙྪ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ སུ་ཊྛུ སུ་སཾ་ཝ་ར་ཎེ ས་ཏི ཨ་ཝ་ས་རཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏེ་ཝ, ཏ་ཐཱ བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙུ་ནོ མི་ཏཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཐི་ན་མི་དྡྷཱ་བྷི་བྷ་ཝཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨོ་ཏཱ་རཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི. ཡོ པ་ན ཨཱ་ཧཱ་རེ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ས་ཉྙཾ ཏ་བྦི་པ་རི་ཎཱ་མ་སྶ ཏ་དཱ་དྷཱ་ར་སྶ ཏ་སྶ ཙ ཨུ་ད་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཛེ་གུ་ཙྪ་ཏཾ, ཀཱ་ཡ་སྶ ཙ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏི་ཊྛ་ཀ་ཏཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི, སོ ས་བྦ་སོ བྷོ་ཛ་ནེ པ་མཱ་ཎ་སྶ ཛཱ་ན་ནེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ ནཱ་མ. ཏ་སྶ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏེ་ཝ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨ་པྤཱ་ཧཱ་ར་ཏཾ་ཡེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨི་ཀ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ད་ནྟ་ཊྛི་ད་སྶཱ་ཝཱི. པ་ཧཱི་ན་སྶཱཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱི་ན་སྶ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་བྦོ་པི ལོ་བྷོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ནྟི ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
མེ་ཛྫ་ཏི ཧི་ཏ་ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སི་ནི་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི མི་ཏྟོ, ཧི་ཏེ་སཱི པུ་གྒ་ལོ, ཏ་སྨིཾ མི་ཏྟེ བྷ་ཝཱ, མི་ཏྟ་སྶ ཝཱ ཨེ་སཱ་ཏི མེ་ཏྟཱ, ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ. སཱ ཨེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཙེ་ཏ་སོ ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི མེ་ཏྟཱ་ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི. ཏ་ཏྠ མེ་ཏྟཱ་ཡ་ན་སྶ ས་ཏྟེ་སུ ཧི་ཏ་ཕ་ར་ཎ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ མེ་ཏྟཱ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨོ་དི་སྶ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་པི་ཡ་ས་ཧཱ་ཡ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝེ་རི་ཝ་སེ་ན ཨོ་དི་སྶ་ཀ་ཏཱ. སཱི་མཱ་ས་མྦྷེ་དེ ཀ་ཏེ ཨ་ནོ་དི་སྶ་ཀ་ཏཱ. ཨེ་ཀཱ་དི་དི་སཱ་ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན དི་སཱ་ཕ་ར་ཎ་ཏཱ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནེ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨུ་གྒ་ཧོ ཡཱ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨུ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ, ས་བྦཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ པུ་རི་སཱ ཨ་རི་ཡཱ ཨ་ན་རི་ཡཱ དེ་ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀཱ་ཏི ས་ཏྟོ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཏྟ་ཝི་དྷཱ, ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཱ ཝཱ, ད་ས་ཧི དི་སཱ་ཧི དི་སོ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ད་ས་ཝི་དྷཱ, ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་དི་ཨི་ཏྠཱ་དི་ཨ་ཝེ་རཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཨ་སཱི་ཏཱ་དྷི་ཀ་ཙ་ཏུ་ས་ཏ་པྤ་བྷེ་དཱ ཙ ཨོ་དྷི་སོ་ཕ་ར་ཎ་མེ་ཏྟཱ. ས་བྦེ ས་ཏྟཱ, པཱ་ཎཱ, བྷཱུ་ཏཱ, པུ་གྒ་ལཱ, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ. ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ཝེ་རཱ ཧོ་ནྟུ, ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫཱ, ཨ་ནཱི་གྷཱ, སུ་ཁཱི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟཱུ་ཏི ཙ་ཏུ་དྷཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཱ ཨ་ནོ་དྷི་སོ་ཕ་ར་ཎ་མེ་ཏྟཱ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ – ‘‘ཨོ་དྷི་སོ…པེ… བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶ་པཱི’’ཏི. ཏྭཾ ཨེ་ཏ་སྶཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནེ ཋི་ཏ་སྶཱཏི ཀོ་དྷེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་སྶ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ཀོ་དྷེ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་སྶ ཙ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནེ ས་མྨ་དེ་ཝ ཛཱ་ན་ནེ. སེ་ཝ་ནྟ་སྶཱཏི བྷ་ཛ་ནྟ་སྶ བྱཱ་པཱ་དོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི.
ཨ་ཏི་བྷོ་ཛ་ནེ ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧོཏི ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་བྷོ་ཛ་ནེ ཐི་ན་མི་དྡྷ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧོ, ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ བྷུ་ཏྟེ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཏྟ་ཀེ ནོ’’ཏི ཐི་ན་མི་དྡྷ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ཎ་གྒཱ་ཧོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དི་ཝཱ སཱུ་རི་ཡཱ་ལོ་ཀནྟི དི་ཝཱ ག་ཧི་ཏ་ནི་མི་ཏྟཾ སཱུ་རི་ཡཱ་ལོ་ཀཾ, ར་ཏྟི་ཡཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ་པཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནཾ ཝཱི་རི་ཡ་ནི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷུ་ཏ་ངྒ་ནི་སྶི་ཏ་ས་པྤཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཡ་པཱི’’ཏི.
ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་མྤི ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏཱ་ནུ་སོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཙེ་ཏ་སོ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་མཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཨུ་དྡྷ་ཙྩེ་ན ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ པ་ཧཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙེ་ཏ་སོ ཝཱུ་པ་ས་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྨཱ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཱ་དི ཏ་སྶ པ་ཧཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙ ཚ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ ག་ནྠ་ཏོ, ཨ་ཏྠ་ཏོ དྷ་མྨཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཨ་ཏྟ་ཝེ་དཱ་དི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཝི་ཀྑེ་པོ ན ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཝི་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ ཨ་ན་ཝ་ས་རོ་ཝཱ་ཏི ‘‘བཱ་ཧུ་ས་ཙྩེ་ན་པི…པེ… ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ད་གྒེ་ན བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་ཝ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ད་གྒེ་ན པ་རི་པུ་ཙྪ་ཀ་ཏཱ་ཝི་ན་ཡ་པ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ་ཧི་པི ཏཾ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝུ་དྡྷ་སེ་ཝི་ཏཱ ཙ ཝུ་དྡྷ་སཱི་ལི་ཏཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཙེ་ཏ་སོ ཝཱུ་པ་ས་མ་ཀ་ར་ཏྟཱ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་སྶ པ་ཧཱ་ན་ཀཱ་རཱི ཝུ་ཏྟཱ, ཝུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ པ་ན ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཝི་ནོ་ད་ཀཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཝི་ཀྑེ་པོ ཙ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་བ་ཧུ་ལ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ན་ཡ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་རི་པུ་ཙྪ་ཀ་ཏཱ་ད་ཡོ ནི་དྡི་ཊྛཱ. པ་ཧཱི་ནེ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩེཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨཾ. ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་སྶ དོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཝུ་ཏྟོ.
ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཀཱ་མཾ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་པ་རི་པུ་ཙྪ་ཀ་ཏཱ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་པི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་མཱུ་ལི་ཀཱ སེ་ས་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཱི་ཎི ར་ཏ་ནཱ་ནི ཨཱ་ར་བྦྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་ན་ཡེ པ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ཙ ས་ཏི སི་ཀྑཱ་ཡ ཀ་ངྑཱ་ཡ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝ, ཏ་ཐཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎཱ་ཝ་བོ་དྷེ ས་ཏི པུ་བྦ་ནྟཱ་དཱི་སུ སཾ་ས་ཡ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ན་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨོ་ཀ་པྤ་ནཱི་ཡ་ས་དྡྷཱ ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝི་ཡ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ནཾ, ཏ་ཉྩ ཏ་ཐཱ ཨ་དྷི་མོ་ཀྑུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝ. ས་དྡྷཱ་ཡ ནི་ནྣ་པོ་ཎ་པ་བྦྷཱ་ར་ཏཱ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི. ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ་ན ཀཱུ་ཊཾ ག་ཎྷི ས་ཏྟ་པི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨོ་སཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ.
ཨཱ་ཧཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. པ་རི་ཡཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣༣. ས་མྦ་ཧུ་ལཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི ས་ངྒྷ་ས་མ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏོ པ་རནྟི ཏི་ཎྞཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི ས་ངྒྷོ ཙ་ཏུ་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་དི་ས་ངྒྷ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཀ་མྨ་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱ. པ་ཝི་སིཾ་སཱུཏི བྷཱ་ཝི་ནི པ་ཝི་ས་ནེ བྷཱུ་ཏེ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཝི་ཊྛཱ’’ཏི. བྷཱ་ཝི་ནི ཧི བྷཱུ་ཏེ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཏེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཏེ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་ན ཏེ པ་ནཱཏི ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཏི་ཏྠི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཙ.
ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཉྙཱ་པ་ནེཏི ‘‘པ་ཉྩ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ པ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟེ ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀཱ་རེ ཨ་ཏྠ་པ་ཉྙཱ་པ་ནེ. ཝི་སི་སྶ་ཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཏོ པ་བྷི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝི་སེ་སོ, བྷེ་དོ. སྭཱ་ཡཾ ཨི་དྷ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀོ ཝི་སེ་སོ་ཏི ཀིཾ ཨ་དྷི་ཀ’’ནྟི. ཨ་དྷི་ཀཾ པ་ཡ་ས་ནཾ པ་ཡུ་ཉྫ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤ་ཡཱ་སོ, ཨ་དྷི་ཀ་པྤ་ཡོ་གོ. ནཱ་ནཱ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ, བྷེ་དོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ ནཱ་ན་ཏྟ’’ནྟི. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེཏི ‘‘ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་དེ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཡ་ཐཱ པ་ཋ་མ་སྨིཾ པ་དེ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ, ཨེ་ཝཾ དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ.
ཏཱི་ཎི ཋཱ་ནཱ་ནཱིཏི དེ་ཝ་མཱ་ར་བྲ་ཧྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཏཱི་ཎི ‘‘ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ལོ་ཀེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ‘‘ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི དྭེ ཋཱ་ནཱ་ནི. ‘‘པ་ཛཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨི་ཏི པ་ཉྩ་ཧི པ་དེ་ཧི. ཨུ་དྡེ་སནྟི ཨུ་དྡི་སི་ཏ་བྦ་ཏཾ. ག་ཎ་ནནྟི ཨེ་ཀོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དཱི་སཱུཏི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ས་མུ་དཱ་ཡཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཊི་གྷ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཝི་མ་ཏི ‘‘ཨ་ཧཾ ནུ ཁོ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.
ཀི་ཉྩཱ་པི ས་བྦཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་མེ་ཝ, ཡཾ པ་ན ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན མ་ན་སི ཀཱ་ཡི་ཀ་པ་ཡོ་ག་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཀཱ་ཡི་ཀ་ནྟི ལ་དྡྷ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ནྟི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་དུ་ཏི་ཡ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཡ་དི་པི ཡ་ཐཱ་ཀ་པྤི་ཏ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་ནྡྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཀཱ་ཡ་སྶ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, ཏ་ཐཱ་པི ན ཏཱ་དི་སོ ཀཱ་ཡ་པ་ཡོ་གོ, ཏ་དཱ པ་ཝ་ཏྟོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ཡ་པ་ཡོ་གཾ ཝི་ནཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝཱི་རི་ཡ’’ནྟི. ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ས་དི་སོ ཝཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀེ ས་ངྑཱ་རེ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི.
‘‘མི་སྶ་ཀ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ངྐ་མ་ནྟེ་ན་པི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་གྒཾ ཨ་པ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡ’’ནྟི. བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ན ལ་བྦྷ་ནྟཱིཏི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ན ལ་བྦྷ་ནྟཱི. བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སེ་སཱཏི བ་ཧི་དྡྷཱ་དྷ་མྨེ་སུ ས་ཏི-དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ-ཨུ་པེ་ཀྑཱ-ཙེ་ཏ་སི་ཀ-ཝཱི་རི་ཡ-ས་ཝི་ཏ་ཀྐ-ས་ཝི་ཙཱ་ར-པཱི་ཏི-ས་མཱ་དྷཱི དྭེ པ་སྶ་དྡྷི་ཡོ ཙ. ཨ་ཡཾ པ་ན ན་ཡོ པ་ཙུ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. ཐེ་ར་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཨ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱ པཱི་ཏི་ས་མཱ་དྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་པི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏེ་པི ག་ཧེ་ཏྭཱ ད་ས མི་སྶ་ཀཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ་ཏི.
པ་རི་ཡཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཨ་གྒི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣༤. ལོ་ཎ་དྷཱུ་པ་ནནྟི ལོ་ཎ་ཉྩ དྷཱུ་པ་ན་ཉྩ ལོ་ཎ་དྷཱུ་པ་ནཾ. ཡོ་དྷ་ཀ་མྨནྟི ཡོ་དྷ་པུ་གྒ་ལེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་མྨཾ. མ་ནྟ་ཀ་མྨནྟི རཱ་ཛ་ཀི་ཙྩ་མ་ནྟ་ནཾ. པ་ཊི་ཧཱ་ར་ཀ་མྨནྟི ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ར་ཉྙོ ནི་ཝེ་དེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ནེ་སཾ པ་ཊི་ཧ་ར་ཎ་ཀ་མྨཾ. ཏ་སྨཱཏི ས་བྦ་ཏྠི་ཀ་ཏྟཱ ས་ཏི་ཡཱ. ཨེ་ཝཾ ‘‘ས་ཏི་ཉྩ ཁྭཱ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨ་ཝོ་ཙ. པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝི་པ་སྶ་ནཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཱ པ་གྒ་ཧ་ནི་གྒ་ཧ་ཝི་ནོ་དི་ཏ་ཏྟཱ.
ཨ་གྒི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣༥. ཀཱི་དི་སཱ ག་ཏི ནི་བྦ་ཏྟི ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཀིཾ་ག་ཏི་ཀཱ, ཀིཾ་ནི་ཊྛཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀཱི་དི་སཱི པ་ར་མཱ ཨུ་ཏྟ་མཱ ཀོ་ཊི ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཀིཾ་པ་ར་མཱ. ཀཱི་དི་སཾ ཕ་ལཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ཨུ་ད་ཡོ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཀིཾ་ཕ་ལཱ. སཾ་ས་ཊྛཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟནྟི ཨི་དཾ ས་ཧ་ག་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ, ཨི་དྷ པ་ན མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ཙ ‘‘མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ་སུ ས་བྦེ་སུ ཙ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ.
པ་ཊི་ཀཱུ་ལེ་ཏི ཝི་ར་ཛྫ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ཀཱུ་ལཾ, ཨ་ནི་ཊྛཾ. ན པ་ཊི་ཀཱུ་ལཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལཾ, ཨི་ཊྛཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཊྛེ ཝ་ཏྠུ་སྨི’’ནྟི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ. ཨེ་ཝནྟི པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི. ས་ཏྟེ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལེ ཨ་སུ་བྷ་ཕ་ར་ཎཾ, ས་ངྑཱ་རེ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལེ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ. ཨ་སུ་བྷཱ་ཡཱཏི ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ་ཡ. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཝཱ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་པ་ཊི་ཀཱུ་ལེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑནྟི ཚ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ པ་ཧཱི་ནཱ་ནུ་རོ་དྷ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཚ་ལ༹་ངྒ་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པེ་ཀྑཾ.