༢. དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་གྒོ
༡. དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༨༡. ‘‘ཨི་སཱི་ནཾ པ་ཏ་ནུ་པྤ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ཨོ་སཱི་ད་ན་ཨུ་པྤ་ཏ་ན་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ‘ཨི་སི་པ་ཏ་ན’ནྟི ‘ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ’ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘ཨེ་ཏྠ ཧཱི’’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྨཱ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཡཾ ཨཱ་མ་ནྟ་ནཱ, ཏ་སྨཱ ས་མུ་དཱ་ག་མ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཏྠུ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཏཾ ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ‘‘དཱི་པ་ངྐ་ར་པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ མཱ་ར་བ་ལཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱཏི མཱ་ར་ཉྩ མཱ་ར་བ་ལ་ཉྩ བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ. ཨ་ཐ ཝཱ མཱ་ར་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ བཱ་ཧི་ར་ཉྩཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷཾ བ་ལཾ བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ. ‘‘དྭེ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟ-ས་དྡོ ‘‘པུ་བྦ་ནྟེ ཉཱ་ཎཾ ཨ་པ་ར་ནྟེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༠༦༣) ཝི་ཡ བྷཱ་ག་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭེ ཨི་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀོ་ཊྛཱ་སཱ’’ཏི. ས་ཧ ས་མུ་དཱ་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ས་མ་ཀཱ་ལཾ. པ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན. བྲ་ཧྨཱ་ནོ ས་མཱ་ག་ཙྪིཾ་སུ པ་རི་པ་ཀྐ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མྦོ་དྷཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ.
གི་ཧི་ས་ཉྙོ་ཛ་ནནྟི གི་ཧི་བ་ནྡྷ་ནཾ. ཚི་ནྡི་ཏྭཱཏི ཧ་རི་ཏྭཱ. ན ཝ་ལ༹་ཉྫེ་ཏ་བྦཱཏི ནཱ་ནུ་ཡུ་ཉྫེ་ཏ་བྦཱ. ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་སུ་ཁ་སྶཱཏི ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་ཡུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཁ་སྶ. ཨ་ནུ་ཡོ་གོཏི ཨ་ནུ་བྷ་ཝོ. གཱ་མ་ཝཱ་སཱི་ཧི སེ་ཝི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ གཱ་མ་ཝཱ་སཱི་ནཾ ས་ནྟ་ཀོ. ཨ་ཏྟ་ནོཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ. ཨཱ་ཧི་ཏོ ཨ་ཧཾ་མཱ་ནོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྟཱ, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. དུ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎནྟི དུ་ཀྑུ་པྤཱ་ད་ནཾ. ཨ་ཏྟ་མཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི ཨ་ཏྟ་བཱ་དྷ་ནེ་ཧི. ཨུ་པ་ས་མཱ་ཡཱཏི ཀི་ལེ་ས་ཝཱུ་པ་ས་མོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་ད་ཏྠ་ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ལེ་སཱུ་པ་ས་མ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི.
ས་ཙྩ་ཉཱ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ པ་རི་ཝ་ཊྚཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚཾ, ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙྩ་ཉཱ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཉཱ་ཎནྟི པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎཾ ཨཱ་ཧ. ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ ས་ཙྩེ་སུ. ཉཱ་ཎེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཙ པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་དི་ཀི་ཙྩ་སྶ ཙ ཛཱ་ན་ན་ཉཱ་ཎཾ, ‘‘ཏ་ཉྩ ཁོ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏོ པ་གེ་ཝཱ’’ཏི ཀེ་ཙི. པ་ཙྪཱ་ཏི ཨ་པ་རེ. ཏ་ཐཱ ཀ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ. དྭཱ་ད་སཱ་ཀཱ་རནྟི དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷ་ཨཱ་ཀཱ་ར་བྷེ་དཾ. ཨ་ཉྙ་ཏྠཱཏི ཨ་ཉྙེ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ.
པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎ་མྤི དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་མྤི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐནྟི ཨི་དཾ ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩཾ པ་དྷཱ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་དྷ་མྨ་ས་མུ་དཱ་ཡོ པ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཙ་ཀྐ་ནྟི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཙ་ཀྐ་ནྟི ཨཱ་ཎཱ, དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་ཉྩ ཏཾ ཙ་ཀྐ་ཉྩ, དྷ་མྨེ་ན ཉཱ་ཡེ་ན ཙ་ཀྐ་ནྟི་པི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི ཙ་ཀྐ་ཉྩཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ, ཙ་ཀྐ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི དྷ་མྨ་ཉྩཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ, དྷ་མྨེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ, དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ’’ནྟི་ཨཱ་དི (པ་ཊི. མ. ༢.༤༠-༤༡). ཨུ་བྷ་ཡ་མྤཱིཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎཾ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི. ཨེ་ཏནྟི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ. ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡཱཏི ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟེ་ན པ་ཀཱ་སེ་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་དྭ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ནཱ་མ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀི་ཙྩ་སྶ ཨ་ནི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ. པ་ཏི་ཊྛི་ཏེཏི ཨ་ཉྙཱ་སི ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་ཏྠེ་རེ་ན སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ. པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ནཱ་མ ཀ་སྶ་པ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དོ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་པུ་བྦ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ, ཨུ་པ་རི་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མོ པ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི.
ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ པ་ཧཱ་ར་ས་ཉྙི་ཏེ་ན ཀཱ་ལེ་ན. དི་ཝ་ས་སྶ ཧི ཏ་ཏི་ཡོ བྷཱ་གོ པ་ཧཱ་རོ ནཱ་མ. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ‘‘ཏེ་ན ཁ་ཎེ་ན ཏེ་ན ལ་ཡེ་ན ཏེ་ན མུ་ཧུ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ པ་ཧཱ་ར་ཀྑ་ཎ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎོ་བྷཱ་སོཏི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཨོ་བྷཱ་སོ ཙི་ཏྟཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་སྶ ཨཱ་ར་མྦྷེ ཝི་ཡ པ་རི་ས་མཱ་པ་ནེ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་མཾ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨི་མ་སྶ་པི ཨུ་དཱ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
༩. ས་ངྐཱ་ས་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༨༩. ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནེ ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ནྟེ་ཏི ཝ་ཎྞཱ. ཏེ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཀྑ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཀྑ་རཱ་ནི. ཨ་ཏྠཾ བྱ་ཉྫེ་ནྟཱི་ཏི བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨ་ཀཱ་རཱ་དི་ཀེ ས་ར་ས་མ་ཉྙཱ, ཀ་ཀཱ་རཱ་དི་ཀེ བྱ་ཉྫ་ན་ས་མ་ཉྙཱ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཝ་ཎྞ་ས་མ་ཉྙཱ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝ་ཎྞཱ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཀ་དེ་སཱ ཡ་དི་དཾ བྱ་ཉྫ་ནཱ ནཱ་མཱ’’ཏི. ནེ་ཏྟི་ཡཾ པ་ན ཝཱ་ཀྱེ བྱ་ཉྫ་ན་ས་མ་ཉྙཱ. བྱ་ཉྫ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་རུ་ཏྟི་ནི་དྡེ་སཱ ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ངྐཱ་ས་ནཱཏི ཨ་ཏྠ་སྶ ཉཱ་པ་ནཱ བྷཱ་ག་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡོ’’ཏི. ས་ངྐཱ་ས་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ པ་ཀཱ་ས་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡོ ཧི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཝི་ཝ་ར་ནྟི, ཏཱ་ཧི ཀཱ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི, ཏཱ་ཧི་པི ཨ་ཏྠ་པ་དཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ནེ་ཏྟི་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ས་བྷཱ་གཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ནནྟི ཏ་སྨིཾ པ་ན ཝི་ཏྠཱ་རེ པ་ཝ་ཏྟ་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ. ཏ་སྨཱཏི ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནྟ་ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱཏི ‘‘ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ ཝ་ཎྞཱ བྱ་ཉྫ་ནཱ ས་ངྐཱ་ས་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
༡༠. ཏ་ཐ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༩༠. ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀ་དཱ་ཙི་པི ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནེ་ན ཏ་ཐ་ས་བྷཱ་ཝཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྑ་ཉྷི དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ས་བྷཱ་ཝ་སྶཱཏི དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ. ཨ་མོ་གྷ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ཝ་ཉྫྷ་ཏཱ་ཡ. ཨ་ཝི་ཏ་ཐནྟི ན ཝི་ཏ་ཐཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧི དུ་ཀྑཾ ཨ་དུ་ཀྑཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཉྙ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པ་ག་མེ་ནཱཏི ས་མུ་ད་ཡཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པ་ག་མ་ནེ་ན མུ་སཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཉྙོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་ཉྙ་ཐཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.