༡༠. ཀི་མི་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༨༦. ཐེ་རོཏི ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ. ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱཏི ‘‘ཀ་ཐཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ནུ ཁོ ཀི་མི་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ. ཀཱ་ཡ་ཉྙ་ཏ་རནྟི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཀོ་ཊྛཱ་སེ. ཨེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ བྷི་ཀྑུ ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཛཱ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ཝཱ་རེ་སུ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
དེ་ས་ནཱ་སཱི་སནྟི དེ་ས་ནཱ་པ་དེ་སཾ. མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་དེ་སེ་ན ཝེ་ད་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཏཾ ས་བྦཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་ས་ཏོ ཨ་པ་དི་ས་ཏི. ཡ་ཐེ་ཝ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་པ་ད་དྭ་ཡེཏི ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱི པ་སྶ་མྦྷ་ཡཾ ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ད་དྭ་ཡེ.
ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱིཏི པཱི་ཏི་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་པ་དེ་སེ་ན ཡ་དི ཝེ་ད་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི. ཨེ་སཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ ཝེ་ད་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ན ཧོ་ཏི. ཝེ་ད་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཙ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ཏ་སྨཱ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ ཝེ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ སུ་ཁཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྠུནྟི སུ་ཁཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ རཱུ་པ་ས་དྡཱ་དིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཝེ་ད་ནཱ ཝེ་དི་ཡ་ཏི, ན པུ་གྒ་ལོ པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝེ་ད་ནཱ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ནི་སྶཱ་ཡ ཡ་ཐཱ ‘‘པུ་གྒ་ལོ ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷཱ་པི ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟི, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སཱི་སེ་ན ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶཱི བྷི་ཀྑུ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ཏཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ. ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཨ་ནུ་ཡོ་ག་སྶ.
ས་པྤཱི་ཏི་ཀེ དྭེ ཛྷཱ་ནེ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི པཱི་ཏི་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ནི པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏ་སྶཱཏི ཏེ་ན. པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏ་ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཧི ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ ཨེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེཏི ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཀྑ་ཎེ. ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ནཱཏི ཛྷཱ་ནེ་ན ས་མ་ངྒཱི་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཛྷཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ པཱི་ཏི པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ས་པྤ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ཙ་ར་ནྟེ་ན ཏ་སྶ ཨཱ་ས་ཡེ པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏེ སོ་པི པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏོ ཧོ་ཏི མ་ནྟཱ་ག་ད་བ་ལེ་ན ཏ་སྶ ག་ཧ་ཎ་སྶ སུ་ཀ་ར་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ པཱི་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏེ སཱ པཱི་ཏི པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཙ ཏ་སྶཱ ག་ཧ་ཎ་སྶ སུ་ཀ་ར་ཏྟཱ. ཝི་པ་སྶ་ན་ཀྑ་ཎེཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ ཝི་ས་ཡ་ཏོ ད་སྶ་ན་ཀྑ་ཎེ. ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ནཱཏི པཱི་ཏི་ཡཱ ས་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཙ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན. ཡ་ཉྷི པཱི་ཏི་ཡཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཙ ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཏ་སྨིཾ ཝི་དི་ཏེ སཱ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཝི་དི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ པཱི་ཏི པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ དཱི་གྷཾ ཨ་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི དཱི་གྷ་སྶ ཨ་སྶཱ་ས་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན. པ་ཛཱ་ན་ཏོ སཱ པཱི་ཏི པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཾ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པཾ པ་ཛཱ་ན་ཏོཏི ཛྷཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཀ་གྒ་ཏཾ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཛཱ་ན་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མུ་ཁེ་ན པཱི་ཏི པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མུ་ཁེ་ན པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ས་ཏི ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ཧོ་ཏཱིཏི དཱི་གྷཾ ཨ་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཛྷཱ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ས་ཏི ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཛྷཱ་ནེ་པི ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ སཱ པཱི་ཏི པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏཱ ཧོ་ཏི. དཱི་གྷཾ པ་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་དཱ་ནི་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི.
ཡ་ཐེ་ཝཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན ཡ་ཐཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ པཱི་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ཏེ་ན ཝི་ནཱ ཏེ་སཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཛྷཱ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཏཾ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཝེ་ད་ནཱ པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏཱ ཧོ་ཏི ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མེ་ན ཝི་ཡ སཱུ་རི་ཡ་སྶ ཏེ་ན ཝི་ནཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏི་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཝེ་ད་ནཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཏ་ནྟི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཙོ་ད་ནཾ ནི་རཱ་ཀ་རོ་ཏི.
ཨཱ་ར་མྨ་ཎེཏི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ནི་མི་ཏྟཾ ཝ་ད་ཏི. ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ཡེ་ཝ ནཱ་མེ་ས ཧོ་ཏི ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙི་ཏྟ་པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨི་ཏ་རཱ ཏི་སྶོ་པི ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
སོཏི དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ. ཡཾ ཏཾ པ་ཧཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་ཉཱ་ཎཾ. པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨ་པ་རཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནི་ཙྩ་ཝི་རཱ་གཱ་དི་ཏོ དི་སྭཱ དུ་ཝི་དྷཱ་ཡ་པི ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཨི་ད་ཉྷི ཙ་ཏུ་ཀྐནྟི ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཾ. ཏ་སྶཱ་པི དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ. པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི པ་ཧཱ་ནནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཾ…པེ… པ་ཧཱ་ན་ཀ་ར་ཉཱ་ཎཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ’’ནྟི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ར་མྤ་རནྟི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཝི་པ་སྶ་ན་མཱ་ཧ. པ་ཐ་པ་ཊི་པ་ནྣཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏཱིཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ནྣཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟཾ པ་གྒ་ཧ་ནི་གྒ་ཧཱ་ནཾ ཨ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནནྟི ཡ་སྨཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ས་མ་ཐ་ཝཱི་ཐི་ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ཏྠ ཙ པ་ཀྑ་ནྡ་ནེ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ར་ས་བྷཱ་ཝེ་ན, ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་སེ་སཾ ཨེ་ཀ་གྒ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནེ. ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ན་མྤི ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཱ ཧོ་ཏི ཏེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ན་ཏོ. ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡ དི་སྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་དྷ་མྨེ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ …པེ… པ་ཉྙཱ་ཡ དི་སྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
པཾ་སུ་པུ་ཉྫ་ཊྛཱ་ནི་ཡ་སྶ ཀི་ལེ་ས་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་པ་ཐོ ཝི་ཡ ཚ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་ཡཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ཙ་ཏཱུ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སཱུཏི ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ པ་ཝ་ཏྟཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ པཾ་སུ་པུ་ཉྫ་ཊྛཱ་ནི་ཡ་སྶ ཀི་ལེ་ས་སྶ ཨུ་པ་ཧ་ན་ན་ཏོ.
ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.