༡-༢. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡-༢. པུ་བྦ་ངྒ་མཱཏི པུ་བྦེ་ཙ་རཱ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཧི ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཏ་དཱ་ཀཱ་རཱ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ཨ་ནི་ཙྩཱ་སུ་བྷ་དུ་ཀྑཱ་ན་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝེ་པི དྷ་མྨེ ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟི, ཨ་ཡ་མ་སྶཱ ཏེ་སཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ. ཡཾ པ་ན མོ་ཧེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ པཱ་པ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ པཱ་ཎཾ ཧ་ན་ཏི, ཨ་དི་ནྣཾ ཨཱ་དི་ཡ་ཏི, ཀཱ་མེ་སུ མི་ཙྪཱ ཙ་ར་ཏི, མུ་སཱ བྷ་ཎ་ཏི, ཨ་ཉྙ་མྤི ཝི་ཝི་དྷཾ དུ་སྶཱི་ལྱཾ ཨཱ་ཙ་ར་ཏི, ཨ་ཡ་མ་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཙ པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ. ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཱ་ཡཱཏི ཏ་བྦྷཱ་ཝཱ་པ་ཛྫ་ནཱ་ཡ ཨ་ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ. ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྟ་ལཱ་བྷཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི. སཱ པ་ནེ་སཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ པུ་བྦ་ངྒ་མ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་དེ་ཏནྟི ཡཾ ཨེ་ཏཾ པཱ་པཱ་ཛི་གུ་ཙྪ་ན་ཏཱ་ཡ པཱ་པ་ཏོ ཨ་ལ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་ར་ས་ཎྛི་ཏཾ ཨ་ཧི་རི་ཀཾ, པཱ་པཱ་ནུ་ཏྲཱ་ས་ཏཱ་ཡ པཱ་པ་ཏོ ཨ་བྷཱ་ཡ་ནཱ་ཀཱ་ར་ས་ཎྛི་ཏ་ཉྩ ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤཾ, ཨེ་ཏཾ དྭ་ཡཾ ཨ་ནུ་དེ་ཝ ཨ་ནྭཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ. ཨ་ནུ-ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཏནྟི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ནུ་དེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ ས་ཧེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཙ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ, ཨེ་ཝཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་ཛྫཱ་ཡ པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཝཱི་མཾ་སཱ་དྷི་པ་ཏི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩཱ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཙ པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. དྭཱི་ཧེ་ཝཱ་ཏི ཙ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩཱ་ཀཱ་ར་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ.
ལ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་ར་ས་ཎྛི་ཏཱཏི པཱ་པ་ཏོ ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱ་ཀཱ་ར་ས་ཎྛི་ཏཱ. བྷཱ་ཡ་ནཱ་ཀཱ་ར་ས་ཎྛི་ཏནྟི ཨུ་ཏྟ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་ས་ཎྛི་ཏཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཧི་རི་ཨོ་ཏྟ་པྤེ. ཝི་ད་ཏི, ཝི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཝི་ཛྫཱ. ཝི་དྡ་སཱུཏི ཙ ས་པྤ་ཉྙ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་དྡ་སུ་ནོ་ཏི ཝི་དུ་ནོ’’ཏི. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་དི་ཊྛཱིཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཱ དི་ཊྛི, སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏོ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དི་ཊྛི. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི པ་ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ སཱ ཝི་ཛྫཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ན ཨེ་ཀ་ཏོ ས་བྦཱ་ནི ལ་བྦྷ་ནྟི ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་ཛཱི་ཝཱ་ནཾ པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་རཱུ་པ་ཏྟཱ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཀ་ཏོ ལ་བྦྷ་ནྟི ཀི་ཙྩ་ཏོ བྷི་ནྣཱ་ན་མྤི ཏཱ་སཾ ཏ་ཏྠ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་བྷི་ནྣ་ཏྟཱ. ཨེ་ཀཱ ཨེ་ཝ ཧི ཝི་ར་ཏི མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཏི་སྶ་ནྣ་མྤི ཝི་ར་ཏཱི་ནཾ ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་ནྟཱི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀཱ ཨེ་ཝ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་ནྟཱི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏཱ་ནི ཙ ཁོ ས་བྦཱ་ནི ཨ་ཊྛ་པི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀེ མ་གྒེ ལ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀེཏི པ་ཋ་མ་ཛྷཱ་ན་ཝ་ནྟེ.
ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶཱཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་ནོ. ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨེ་ཝ ཨ་ངྒཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི, ཏ་སྨཱ པ་ཉྩ་ངྒི་ཀོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ ཧོ་ཏི. ‘‘པུ་བྦེ་ཝ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི ཧི ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་དཱ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཝི་ར་ཏཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ཉཱ་པེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙི་ཏྟེ་སུ ཝི་ཡ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཙི་ཏྟེ་སུ ཝི་ར་ཏི ཨ་ནི་ཡ་ཏཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་རི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནནྟི པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ, ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ ཝི་ར་ཏཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ.
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ མ་གྒ་ཝི་བྷ་ངྒེ པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་ཝཱ་རོ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་མྤི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏནྟི ‘‘པ་ཉྩ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨེ་ཀཾ ཀི་ཙྩ་ནྟ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྨི་ཉྷི ཀཱ་ལེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨི་ཉྷི ཀཱ་ལེཏི ལོ་ཀི་ཡ་ཀཱ་ལེ. ཏེ་ན ‘‘ཨེ་ཀཾ ཀི་ཙྩ་ནྟ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀ་ཀི་ཙྩཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝི་ར་ཏི་ཨུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ་དཱི་ནི པུ་གྒ་ལེ་ན མ་གྒ་ས་མ་ཡེ པ་ཛ་ཧཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནི ‘‘པ་ཉྩ ཀཱ་ར་ཀ་ངྒཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ ཧི ཝི་ར་ཏི, ཏ་ཉྩ ཨེ་ཏཱ་ནི ཀཱ་རཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི. ཝི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝི་ར་མ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་རཱ་པ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཝི་ར་ཏི་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ.
ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟོ པཱུ་ར་ཏཱིཏི ཨི་མེ་ཧི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ཧི ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟ་ཀི་ཙྩཾ པཱུ་ར་ཏི ནཱ་མ ཏེ་ཧི ཝཱི་རི་ཡཱ་དི་ཀེ་ཧི ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཏོ. ཏ་མྤི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཀཾ ཀི་ཙྩ་ནྟ་རཾ ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མཾ ཀི་ཙྩ་ནྟ་རཾ ད་སྶེ་ཏུནྟི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ་པི ཨི་མཱ་ནེ་ཝ པ་ཉྩ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་དི་ཝི་ར་ཏི་ཏྟ་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཀཱ་རཱ་པ་ཀ་ངྒཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟནྟི ‘‘ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ པ་ཉྩ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༤༩༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ལོ་ཀི་ཡ་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པ་ཉྩེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཝི་ར་ཏི པ་ན ཨ་ནི་ཡ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཚ་ཨ་ངྒི་ཀོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཉྩ་ངྒི་ཀོ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཡི་དཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་ཝཱ་ར་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ཀི་ཏྟ་ན་མ་གྒོ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ པ་ན ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཡཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་ཀཱ ད་ས, ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཙ ད་སཱ་ཏི ཝཱི་ས་ཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑི་ཡཱ, ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་ཀཱ ད་ས, ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཀུ་ས་ལཱ ཙ ད་སཱ་ཏི ཝཱི་ས་ཏི ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑི་ཡཱ མ་ཧཱ་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་ཀ་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཱ. མ་ཧཱ་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་ཀནྟི ཏ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. མི་སྶ་ཀོ་ཝ ཀ་ཐི་ཏོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སྶ་པི ཨི་དྷ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ.
ཡ་སྨཱ ཀོ་ས་ལ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ་པི ཨི་དྷ ཙ ཐེ་རེ་ན ‘‘ཨུ་པ་ཌྜྷ་མི་དཾ, བྷ་ནྟེ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མཱ ཧེ་ཝཾ ཨཱ་ན་ནྡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ‘‘ས་ཀ་ལ་མེ་ཝི་དཾ ཨཱ་ན་ནྡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏཾ སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ ཀོ་ས་ལ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀོ་ས་ལ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝཱ’’ཏི.
ཨ་ཝི་ཛྫཱ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.