༦. སཱི་ཧ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༨. སཱི་ཧོཏི པ་རི་སྶ་ཡ་ས་ཧ་ན་ཏོ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ན་ན་ཏོ ཙ ‘‘སཱི་ཧོ’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ མི་གཱ་དྷི་པ་ཏི. ཙ་ཏྟཱ་རོཏི ཙ ས་མཱ་ནེ་པི སཱི་ཧ་ཛཱ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཎྞ་ཝི་སེ་སཱ་དི་སི་དྡྷེ་ན ཝི་སེ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ སཱི་ཧཱ. ཏེ ཨི་དཱ་ནི ནཱ་མ་ཏོ ཝ་ཎྞ་ཏོ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་སཱི་ཧཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཏི་ཎ་སཱི་ཧོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏི་ཎ་བྷ་ཀྑོ སཱི་ཧོ ཏི་ཎ་སཱི་ཧོ པུ་རི་མ་པ་དེ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ཡ་ཐཱ ‘‘སཱ་ཀ་པ་ཏྠི་ཝོ’’ཏི. ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ལ༹་སཱི་ཧོ. ཏ་ཐཱ པ་ཎྜུ་སཱི་ཧོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ལ༹་སཱི་ཧོ ཀཱ་ལ༹་གཱ་ཝི་ས་དི་སོ, པ་ཎྜུ་སཱི་ཧོ པ་ཎྜུ་པ་ལཱ་ས་ཝ་ཎྞ་གཱ་ཝི་ས་དི་སོ’’ཏི. ར་ཏྟ་ཀ་མྦ་ལ་སྶ ཝི་ཡ ཀེ་ས་རོ ཀེ་ས་ར་ཀ་ལཱ་པོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀེ་ས་རཱི. ལཱ་ཁཱ་ར་ས་པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ཏེ་ཧི ཝི་ཡ པཱ་ད་པ་རི་ཡ་ནྟེ་ཧཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷ་ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩ་མ་ཧེ་ས་ཀྑ་ཏཱ་ཧི ས་བྦ་མི་ག་ག་ཎ་སྶ རཱ་ཛཱ སུ་ཝ་ཎྞ་གུ་ཧ་ཏོ ཝཱཏི་ཨཱ་དི ‘‘སཱི་ཧ་སྶ ཝི་ཧཱ་རོ ཀི་རི་ཡཱ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.
ས་མཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱཏི ས་བྦ་བྷཱ་གེ་ཧི ས་མ་མེ་ཝ བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ. ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱཏི པུ་ར་ཏོ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ. ཨ་བྷི་ཧ་རི་ཏྭཱཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཧ་རི་ཏྭཱ. ས་ངྒྷཱ་ཏནྟི ཝི་ནཱ་སཾ. ཝཱི་ས་ཏི་ཡ་ཊྛི་ཀཾ ཋཱ་ནཾ ཨུ་ས་བྷཾ.
ས་མ་སཱི་ཧོཏི ས་མ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ས་མ་བྷཱ་གོ ཙ སཱི་ཧོ. ས་མཱ་ནོ་སྨཱིཏི དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟཾ, ས་མ་པྤ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ་པི ན བྷཱ་ཡ་ཏི. ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་བ་ལ་ཝ་ཏཱ་ཡཱཏི ‘‘ཀེ ཨ་ཉྙེ ཨ་མྷེ་ཧི ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཱ, ཨ་ཐ ཁོ མ་ཡ་མེ་ཝ མ་ཧཱ་བ་ལཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ བ་ལཱ་ཏི་མཱ་ན་ནི་མི་ཏྟཱ་ཡ ཨ་ཧ་ངྐཱ་ར་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ བ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱཏི ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ནི་ར་ཧ་ངྐཱ་ར་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧ་སྶ སུ་ཊྛུ ས་མུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏ་ཏྟཱ ན བྷཱ་ཡ་ཏི.
ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱཏི སཱི་ཧ་ས་དི་ས་ཏཱ་དི་ནཱ ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་ཐེ་སཱི་ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱི་ཧོ་ཏི ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་སྶ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ བོ་དྷི་ཡཱ ནི་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་བྷཱ་ཝཱི་བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏཱི་སུ པཱ་སཱ་དེ་སུ ནི་ཝཱ་ས་ཀཱ་ལོ, མ་ག་དྷ་ར་ཉྙོ པ་ཊི་ཉྙཱ་དཱ་ན་ཀཱ་ལོ, པཱ་ཡཱ་ས་སྶ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་ཀཱ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ཏོ པུ་རི་མཱ་ཝ་ཏྠཱ་པི སཱི་ཧ་ས་དི་སཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཱ. བྷཱ་ཝི་ནི, བྷཱུ་ཏོ་པ་ཙཱ་རོ་པི ཧི ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རོ. ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ བྷཱུ་ཏ་ཝི་ཛྫཱ ཨི་ཏ་ར་ཝི་ཛྫཱ་པི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ས་མྨ་ས་ན་ཏོ ཏཾ པུ་རེ་ཏ་རཾ སི་དྡྷཾ ཝི་པཱ་ཀཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཝི་སོ་དྷེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཡ་མ་ཀ་ཉཱ་ཎ་མ་ནྠ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་ར་ནྟ་སྶཱཏི ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷ་མཱུ་ལེ ཝི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མེ དི་ཝ་སེཏི ས་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ཧ་ཏོ པ་རཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མེ དི་ཝ་སེ. ཨ་ཙ་ལ་པ་ལླ་ངྐེཏི ཨི་སི་པ་ཏ་ནེ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ནི་སི་ནྣ་པ་ལླ་ངྐེ. ཏ་མྤི ཧི ཀེ་ན་ཙི ཨ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟི་ཡ་དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ནི་ས་ཛྫཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཛི་རཱ་ས་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཙ་ལ་པ་ལླ་ངྐཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་མ་སྨི་ཉྩ པ་ན པ་དེཏི ‘‘དྭེ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟེ ཨི་མ་སྨིཾ ས་དྡྷ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ. དྷ་མྨ་གྷོ་སོ…པེ… ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་སི ‘‘ས་བྦ་ཏྠ ཋི་ཏཱ སུ་ཎ་ནྟཱུ’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན. སོ་ལ༹་ས་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ‘‘དུ་ཀྑ་པ་རི་ཉྙཱ, ས་མུ་ད་ཡ་པྤ་ཧཱ་ནཾ, ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ, མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ མ་གྒེ ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ་ཏྟཱ་རི ཀ་ཏྭཱ སོ་ལ༹་ས་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི.
ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ, ན ཨི་དྷ ཝ་ཏྟ་བྦོ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་སྨཱ ཙ ཨ་པ་རེ་ཧི་པི ཨ་ཊྛ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཨུ་དཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱདཱི་སུ་པི (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༡༨; ཨི་ཏི་ཝུ. ༣༨) ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་དི་པི བྷ་ག་ཝཱ ན བོ་དྷི་པ་ལླ་ངྐེ ནི་སི་ནྣ་མ་ཏྟོ་ཝ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ཛཱ་ཏོ, ཏ་ཐཱ་པི ཏཱ་ཡ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ནི་སི་ནྣོ་ཝ པ་ནུ་ཛྫ ས་བྦ་པ་རི་སྶ་ཡཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ཛཱ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ‘‘ཨ་པ་རཱ་ཛི་ཏ་པ་ལླ་ངྐ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྨཱ ‘‘ཡཱ་ཝ བོ་དྷི་པ་ལླ་ངྐཱ ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ན ཨ་པ་རི་ཏུ་སྶ་ནྟོ ‘‘ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཱ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཨི་ཏི རཱུ་པནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ན རཱུ་པཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ པ་རི་མཱ་ཎ་ཏོ པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ད་སྶི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ རུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨི་དཾ རཱུ་པ’’ནྟི ཧི ཨི་མི་ནཱ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་བྷེ་ད་རཱུ་པཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶི་ཏཾ. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ རཱུ་པནྟི ཨི་མི་ནཱ ཏཾ པ་རི་མཱ་ཎ་ཏོ ད་སྶི་ཏཾ. ཏ་སྶ ཙ པ་རི་མཱ་ཎ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ‘‘ན ཨི་ཏོ བྷི་ཡྻོ རཱུ་པཾ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ. ས་ར་ས་ཏོཏི ས་ཀི་ཙྩ་ཏོ. པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏོཏི པ་རི་མཱ་ཎ་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏོ. པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོཏི ཡ་ཏྟ་ཀེ ཋཱ་ནེ ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི, ཏ་སྶ པ་རི་ཙྪེ་ད་ན་ཏོ. པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོཏི པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ཏོ. ཏཾ ས་བྦཾ ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཝི་བྷཱ་གེ་ན. ཨ་ཡཾ རཱུ་པ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ ནཱ་མཱཏི ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དི རཱུ་པ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཏྠ་ངྒ་མོཏི ནི་རོ་དྷོ. ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ད་ཡཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི ཙ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ སེ་སེ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
པ་ཎྞཱ་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏནྟི པ་ཎྞཱ་ས་ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱུ་སི་ཏཾ ས་མུ་ད་ཡ་ཏྠ་ངྒ་མ་ག་ཧ་ཎ་ཏོ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཏྟཱཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ སཱ་ཝ་སེ་ས་ཉྩ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཏྟཱ. ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི་ན་མྤི ཧི བྷ་ཡཾ ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་སོ ཙ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝེ་གོ བྷ་ཡ་ཏཱུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཉཱ་ཎཾ. ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ན དེ་ཝཱ་ནནྟི ཨ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝེ དེ་ཝེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. བྷོ་ཏི དྷ་མྨཱ་ལ་པ་ན་མ་ཏྟནྟི ཝཱ་ཙ་སི་ཀཾ ཏ་ཐཱ་ལ་པ་ན་མ་ཏྟཾ.
ཙ་ཀྐ་ནྟི ས་ཏྠུ ཨཱ་ཎཱ་ཙ་ཀྐཾ, ཏཾ པ་ན དྷ་མྨ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་ནྟི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དྷ་མྨ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་ནྟི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. ཨི་ཏ་རེ་སཾ དེ་ས་ནཱ་དྷ་མྨ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་ནྟི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. དུ་ཝི་དྷེ་པི ཉཱ་ཎཾ པ་དྷཱ་ན་ནྟི ཉཱ་ཎ་སཱི་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎ་མྤི དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་མྤཱི’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཉཱ་ཎ་དྭ་ཡཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎཾ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ཙ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝཱ ཏཱ་ནི ས་ཊྛི ན་ཡ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ནི ས་ཊྛི ན་ཡ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ སི་དྡྷཱ་ནཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཊྛི་ཡཱ ཙ ན་ཡ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚནྟི ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཙ, པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ནྟི ཙ, པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ནྟི ཙ ཨེ་ཝཾ ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚཾ, ཏཾ་ཡེ་ཝ དྭཱ་ད་སཱ་ཀཱ་རཾ. ཏནྟི དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི ཨེ་ས བྷ་ག་ཝཱ. ཨ་པྤ་ཊི་པུ་གྒ་ལོཏི པ་ཏི་ནི་དྷི་བྷཱུ་ཏ་པུ་གྒ་ལ་ར་ཧི་ཏོ. ཨེ་ཀ་ས་དི་ས་སྶཱཏི ནི་བྦི་ཀཱ་ར་སྶ.
སཱི་ཧ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.