༡. ཁ་ནྡྷ་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ
༡. ན་ཀུ་ལ་པི་ཏུ་ཝ་གྒོ
༡. ན་ཀུ་ལ་པི་ཏུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. བྷ་གྒཱ ནཱ་མ ཛཱ་ན་པ་དི་ནོ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཱ. ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་སོ ཨེ་ཀོ་པི ཛ་ན་པ་དོ རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན ‘‘བྷ་གྒཱ’’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ ཛ་ན་པ་དེ’’ཏི, ཨེ་ཝཾ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ’’ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨིཾ ཝ་ན་ས་ཎྜེཏི ཡོ པ་ན ཝ་ན་ས་ཎྜོ པུ་བྦེ མི་གཱ་ནཾ ཨ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་ཡ དི་ནྣོ, ཏ་སྨིཾ ཝ་ན་ས་ཎྜེ. ཡ་སྨཱ སོ ག་ཧ་པ་ཏི ཏ་སྨིཾ ན་ག་རེ ‘‘ན་ཀུ་ལ་པི་ཏཱ’’ཏི པུ་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན་ཀུ་ལ་པི་ཏཱ’’ཏི ན་ཀུ་ལ་སྶ ནཱ་མ དཱ་ར་ཀ་སྶ པི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་རི་ཡཱ་པི་སྶ ‘‘ན་ཀུ་ལ་མཱ་ཏཱ’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ.
ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞོཏི ཛ་རཱ་ཝ་སེ་ན ཛི་ཎྞོ, ན བྱཱ་དྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཛི་ཎྞོ. ཝ་ཡོ་ཝུ་ཌྜྷོཏི ཛི་ཎྞ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཝ་ཡོ་ཝུ་ཌྜྷི་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཌྜྷོ, ན སཱི་ལཱ་དི་ཝུ་ཌྜྷི་ཡཱ. ཛཱ་ཏི་ཡཱ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཙི་ར་ར་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ལླ་ཀོ. ཏི་ཡ་དྡྷ་ག་ཏོཏི པ་ཋ་མོ མ་ཛ྄ཛྷི་མོ པ་ཙྪི་མོ་ཏི ཏ་ཡོ ཨ་དྡྷེ ག་ཏོ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མཾ དུ་ཏི་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཏྟཱ པ་ཙྪི་མཾ ཨུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ཡོ་ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ. ཨཱ་ཏུ་ར་ཀཱ་ཡོཏི དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་པ་ཝི་ས་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་སྶཱ་ད་ཀཱ་ཡོ. གེ་ལ་ཉྙཾ པ་ན དུ་ཀྑ་ག་ཏི་ཀ་ནྟི ‘‘གི་ལཱ་ན་ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༡༩༠ ཨཱ་ད་ཡོ) དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནི་དྡེ་སེ དུ་ཀྑ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ བྱཱ་དྷི ན ནི་དྡི་ཊྛོ. ནི་ཙྩ་པ་གྒྷ་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱཏི ས་བྦ་དཱ ཨ་སུ་ཙི་པ་གྒྷ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན. སོ པ་ན་སྶ ཨཱ་ཏུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ཏུ་རཾ་ཡེ་ཝ ནཱ་མཱ’’ཏི. ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི ཨ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨཱ་ཏུ་ར་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཏུ་རོ. ས་ངྒཱ་མ་པྤ་ཏྟོ ས་ནྟ་ཏྟ་ཀཱ་ཡོ. ཛ་རཱ་ཡ ཨཱ་ཏུ་ར་ཏཱ ཛ་རཱ་ཏུ་ར་ཏཱ. ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑ་ཝ་ཌྜྷ་ནེ་ན མ་ནོ བྷཱ་ཝེ་ནྟཱི་ཏི མ་ནོ་བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡཱ. མ་ན་སཱ ཝཱ བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡཱ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡཱ་ཏི མ་ནོ་བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡཱ. ཨ་ནུ་སཱ་ས་ཏཱུཏི ཨ་ནུ ཨ་ནུ སཱ་ས་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ སཱ་ས་ཏཱུ’’ཏི. ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཧི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ནོ་ཏི་ཎྞེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཡོ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་ཡཾ གུ་ཎོ དོ་སོ་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ནྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ནྟི་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ་ན ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི ནཱ་མ. པ་ཝེ་ཎཱིཏི ཏ་ནྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ.
ཨ་ཎྜཾ ཝི་ཡ བྷཱུ་ཏོཏི ཨ་དྷི་ཀོ་པ་མཱ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཎྜ་ཀོ་ས་ཏོ ཨ་བ་ལ་དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཎྜཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. བཱ་ལོ་ཡེ་ཝ ཏཱ་དི་ས་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་མ་ངྒཱི མུ་ཧུ་ཏྟ་མྤི ཨཱ་རོ་གྱཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟོ.
ཝི་པྤ་ས་ནྣཱ་ནཱིཏི པ་ཀ་ཏི་མཱ་ཀཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཝི་སེ་སེ་ན པ་ས་ནྣཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘སུ་ཨུ པ་ས་ནྣཱ་ནཱི’’ཏི. པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛི་ཏ་རཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཧི ཏཱ་ཧི ཏ་སྶ མུ་ཁ་ཝ་ཎྞ་སྶ པཱ་རི་སུ་དྡྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷོ་ཏི ནི་དྡོ་སོ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ་སྶི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་པྤ་ས་ནྣ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཎ་མྤི སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ས མུ་ཁ་ཝ་ཎྞོ. ན་ཡ་གྒཱ་ཧ་པ་ཉྙཱ ཀི་རེ་སཱཏི ཨི་དཾ ཨ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ.
ཡཾ ནེ་ཝ པུ་ཏྟ་སྶཱཏི་ཨཱ་དི ‘‘ཨོ་ཝ་ད་ཏུ ནོ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ ཡ་ཐཱ མ་ཡཾ པ་ར་ལོ་ཀེ་པི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་མཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. མ་དྷུ་ར་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡེ་ཝ ས་ཏྠུ ས་མྨུ་ཁཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷཱ, ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ པེ་མ་གཱ་ར་ཝ་ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་མ་ཏཱ་བྷི་སེ་ཀོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨི་དཾ པ་ད་དྭ་ཡཾ. ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧི མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ. ཨ་ན་ཡེཏི ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཡཾ, ཨ་ན་ཏྠེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ན་ཡེ ཝཱ ཨ་ནུ་པཱ་ཡེ. ན ཨི་རི་ཡ་ན་ཏོ ཨ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཨ་ཡེཏི ཝ་ཌྜྷི་ཡཾ ཨ་ཏྠེ ཨུ་པཱ་ཡེ ཙ. ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོཏི པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ. ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན པ་ད་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ པུ་རི་མེ་སུ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ་སུ, པ་ཙྪི་མེ པ་ན ས་དྡ་ས་ཏྠ་ཝ་སེ་ན་པི. ཡ་དི་པི ཨ་རི་ཡ་ས་དྡོ ‘‘ཡེ ཧི ཝོ ཨ་རི་ཡཱ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༥) ཝི་སུ་དྡྷཱ་ས་ཡ་པ་ཡོ་གེ་སུ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་སུ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན ས་བྦ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘བུ་དྡྷཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཙ ས་པྤུ་རི་སཱཏི ཨི་དཾ ‘‘ཨ་རི་ཡཱ ས་པྤུ་རི་སཱ’’ཏི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨ་བྷི་ནྣ་ས་བྷཱ་ཝཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་བྦེ་ཝ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཧི བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ཧི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ པ་ར་ཏོ གྷོ་ས་མ་ནྟ་རེ་ན པ་ཋ་མ་མ་གྒ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ་ཝ ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘མ་མ་ཉྷི, ཨཱ་ན་ནྡ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཾ ཨཱ་ག་མྨ ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨཱ ས་ཏྟཱ ཛཱ་ཏི་ཡཱ པ་རི་མུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༡.༡༢༩; ༥.༢). སོ ཨེ་ཝ ཙ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པ་སཱ་དཱ་དྷི་ག་མེ་ན ད་ལ༹ྷ་བྷ་ཏྟི ནཱ་མ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘ཡཾ མ་ཡཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཏཾ མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧེ་ཏུ་པི ནཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟཱི’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༤༥; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༨༥). ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ་དཱི་ཧི པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་བུ་དྡྷཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཏཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏ་ཉྙཱུ. ཀ་ཏཾ ཝི་དི་ཏཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏ་ཝེ་དཱི. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ཧི ཨ་ནེ་ཀེ་སུ་པི ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་སུ ཀ་ཏཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ ཛཱ་ན་ནྟི, ཀ་ཏ་ཉྩ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟི ས་ཏི་ཛ་ན་ན་ཨཱ་མི་ས་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཐཱ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑི་ཏ་སྶ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟི ཀི་ཙྩཾ, ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ པ་ན ཀ་པྤཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ས་ཧ་སྶེ་སུ་པི ཀ་ཏཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཉྩ ཛཱ་ན་ནྟི, པཱ་ཀ་ཊ་ཉྩ ཀ་རོ་ནྟི. སཱི་ཧོ ཝི་ཡ ཙ ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ས་ཀྐ་ཙྩ་མེ་ཝ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་རི་ཡཱ དི་ཊྛཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྶཱ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཾ, ཏ་ཏྠ ཙ ཨཱ་ད་རཱ་བྷཱ་ཝོ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ, ན ཙ ད་སྶ་ནེ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རི་ཏཱཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཀྑུ ནཱ་མ ན མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝཱ’’ཏི. ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝོཏི ཡེ་ཧི ཡོ་ག་ཏོ ‘‘ཨ་རི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ མ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ ད་ཊྛ་བྦཱ.
ཏ་ཏྲཱཏི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་སྶེ་ཝ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ. ཝ་ཏྠཱུཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་ཉཱ་པ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་པཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན ཨ་ཏྟུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟེ་པི. དྷ་མྨནྟི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཾ ཝཱ. ཨ་རི་ཡ་ཀ་ར་དྷ་མྨཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ད་ཡོ, ཝི་པ་སྶི་ཡ་མཱ་ནཱ ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ད་ཡོ, ཙ་ཏྟཱ་རི ཝཱ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི.
ཨ་ཝི་ནཱི་ཏོཏི ན ཝི་ནཱི་ཏོ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ན སི་ཀྑི་ཏོ. ཡེ་སཾ སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཡཾ ‘‘ཨ་ཝི་ནཱི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏེ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དུ་ཝི་དྷོ ཝི་ན་ཡོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, སོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀོ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ. ས་ཏི་སཾ་ཝ་རོཏི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ར་ཀྑཱ, སཱ ཙ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཏི་ཡེ་ཝ. ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རོཏི ‘‘སོ་ཏཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཾ བྲཱུ་མཱི’’ཏི (སུ. ནི. ༡༠༤༡) ཝ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཏེ པི་དྷཱི་ཡ་རེ’’ཏི (སུ. ནི. ༡༠༤༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ སོ་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རོ པི་ད་ཧ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཁ་ནྟི་སཾ་ཝ་རོཏི ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནཱ, སཱ ཙ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ ཁ་ནྡྷཱ, ཨ་དོ་སོ ཝཱ, ‘‘པ་ཉྙཱ’’ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི. ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ནོ་ད་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝ. ཏེ་ན ཏེ་ན ཨ་ངྒེ་ན ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ངྒ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ. སེ་ས་པ་ད་ཏྟ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. ཏ་ཏྠ ས་མུ་པེ་ཏོཏི ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘ཨུ་པ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༥༡༡) ཨཱ་ག་ཏཾ སཾ་ཝ་ར་ཝི་བྷ་ངྒཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ནནྟི དུ་སྶཱི་ལྱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ནཾ མུ་ཊྛ་ས་ཙྩ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ པ་མཱ་ད་སྶ, ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ཀྑ་ནྟི་ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ཀོ་ས་ཛྫཱ་ན་ཉྩ. སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཏོཏི པི་ད་ཧ་ན་ཏོ, ཝི་ན་ཡ་ན་ཏོཏི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་རཱུ་པ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ན་ཡ་ན་ཏོ, ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་པ་ན་ཡ་ན་ཏོ, ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཛི་མྷ་པ་ཝ་ཏྟིཾ ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨུ་ཛུ་ཀ་ན་ཡ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝ སཾ་ཝ་ར་ཎཾ ཝི་ན་ཡ་ན་ཉྩ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཡཾ པ་ཧཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་དཱི་སུ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་སཱུ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ? ན་ནུ ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་ད་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱ་ནི ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ས་མྨ་ས་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ནཱ་མ་རཱུ་པ་མ་ཏྟ་མི་དཾ, ‘‘ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནི་ཡཾ ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཉཱ་ཎཾ ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ. ས་ཏི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཀཱ་ཡེ, ས་ཡཾ ཝཱ ས་ཏཱི ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ དི་ཊྛི ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི, སཱ ཙ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་དི་ཊྛི. ཏ་སྶ ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ ཀ་མྨཱ་ཝི་ཛྫཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་ཉཱ་ཎཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧོ. ‘‘ན་ཏྠི ཧེ་ཏུ, ན་ཏྠི པ་ཙྩ་ཡོ ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཧེ་ཏུ་དི་ཊྛི. ‘‘ཨི་སྶ་ར་པུ་རི་ས་པ་ཛཱ་པ་ཏི་པ་ཀ་ཏི་ཨ་ཎུ་ཀཱ་ལཱ་དཱི་ཧི ལོ་ཀོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི ཙཱ’’ཏི ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟཱ དི་ཊྛི ཝི་ས་མ་ཧེ་ཏུ་དི་ཊྛི. ཏ་སྶེ་ཝཱཏི པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧ་སྶེ་ཝ. ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ ཀ་མྨཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཏྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་པཱི་ཏི ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཉཱ་ཎེ་ན. ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི་བྷཱ་ཝ་སྶཱཏི ‘‘ཨ་ཧོ་སིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཧཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་མ་དྡྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ (མ. ནི. ༡.༡༨; སཾ. ནི. ༢.༢༠) སཾ་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ནེ་ནཱཏི ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི རཱུ་པཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༣.༤༨-༤༩) ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་སུ ཨོ་ཀཱ་སེ་སུ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ས་མྨ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ན. ཨ་ཧཾ མ་མཱ་ཏི གཱ་ཧ་སྶཱཏི ‘‘ཨ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནི་ཡ’’ནྟི ག་ཧ་ཎ་སྶ. མ་གྒཱ་མ་གྒ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ་ནཱཏི མ་གྒཱ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ. ཨ་མ་གྒེ མ་གྒ་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨ་མ་གྒེ ཨོ་བྷཱ་སཱ་དི་ཀེ ‘‘མ་གྒོ’’ཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་ཉྙཱ་ཡ. ཡ་སྨཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ན པ་ན ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ག་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་ད་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཡཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཝ་ཡཾ ‘‘ཡ་དི་པི་མེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣཱ ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ནྣཱ པ་ན ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟེ་ཝཱ’’ཏི པ་སྶ་ཏོ ཀུ་ཏོ ས་སྶ་ཏ་གྒཱ་ཧོ. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝ་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཡཱ’’ཏི. བྷ་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི བྷ་ཡ་ཏཱུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཉཱ་ཎེ་ན. ས་བྷ་ཡེཏི ས་བྦ་བྷ་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་ཀ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཀ་ལ་དུ་ཀྑ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ པ་ར་མ་སྶཱ་ས་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ས་བྷ་ཡེ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀེ. ཨ་བྷ་ཡ་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨ་བྷ་ཡཾ ཁེ་མ’’ནྟི ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་ཉྙཱ་ཡ. ཨ་སྶཱ་ད་ས་ཉྙཱ ནཱ་མ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ ཨ་སྶཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ, ཡོ ‘‘ཨཱ་ལ་ཡཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་བྷི་ར་ཏི་ས་ཉྙཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་བྷི་ར་མ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ, ཡཱ ‘‘ན་ནྡཱི’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ ཨཱ་དཱ་ནཾ. ཨ་ནུ་པེ་ཀྑཱ ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ཨ་ནི་བྦི་ནྡ་ནཾ, སཱ་ལ་ཡ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དེ. པ་ཊི་ལོ་མ་བྷཱ་ཝོ ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་གྒཱ་ཧོ, པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་མོ་ཧོ ཝཱ. ནི་བྦཱ་ནེ ཙ པ་ཊི་ལོ་མ་བྷཱ་ཝོ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ན་ཏི, ནི་བྦཱ་ན་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་མོ་ཧོ ཝཱ. ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧོཏི ཡཱ་དི་ས་སྶ ཀི་ལེ་ས་སྶ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟཾ ན མུ་ཉྩ་ཏི, སོ ཀི་ལེ་སོ, ཡོ ‘‘སཾ་ཡོ་གཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་སྶ, ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་མེ་ཝ ཝཱ པ་ཧཱ་ནཾ.
པ་ཝ་ཏྟི ཨེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ, པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པ་ཀྑི་ཡཱ ཀི་ལེ་སཱ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ད་ཡོ ཙ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་ནཾ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ཡཾ པ་ཧཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀེ་ན པ་ན པ་ཧཱ་ན་ནྟི? ‘‘ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ཧེ་ཝཱ’’ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནོ་ཡ་མ་ཏྠོ ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ‘‘ས་མུ་ད་ཡ་པ་ཀྑི་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི མ་གྒཱ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦེ་ན ཏེ་ན ཏེ་ན ས་མུ་ད་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ལོ་བྷེ་ན ས་ཧ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ས་མུ་ད་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཙ. ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཙ ས་བྦ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ས་མུ་ད་ཡ་པ་ཀྑི་ཀཱ’’ཏི དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. པ་ཊི་པ་སྶ་དྡྷ་ཏྟཾ ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏཱ.
ས་ངྑ་ཏ་ནི་སྶ་ཊ་ཏཱ ས་ངྑཱ་ར་ས་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝོ. པ་ཧཱི་ན་ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏནྟི ཝི་ར་ཧི་ཏ་ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏཾ, ཝི་ས་ངྑཱ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཧཱ་ན་ཉྩ ཏཾ ཝི་ན་ཡོ ཙཱ་ཏི པ་ཧཱ་ན་ཝི་ན་ཡོ པུ་རི་མེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན. དུ་ཏི་ཡེ་ན པ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ཧཱ་ནཾ, ཏ་སྶ ཝི་ན་ཡོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ.
བྷི་ནྣ་སཾ་ཝ་ར་ཏྟཱཏི ན་ཊྛ་སཾ་ཝ་ར་ཏྟཱ, སཾ་ཝ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཨ་ས་མཱ་དི་ནྣ་སཾ་ཝ་རོ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏི. ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན ཧི ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ སཾ་ཝ་རོ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་རི་ཡེཏི ཨ་རི་ཡོ. པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཉྷེ་ཏཾ. ཨེ་སེ་སེཏི ཨེ་སོ ཨེ་སོ, ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཛྫཱ་ཏེཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝོ, ས་པྤུ་རི་སོ ཨ་རི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝོ, ཨ་རི་ཡོ ཙ ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
སོ ཨ་ཧནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་རི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ ཝ་ད་ཏི. ‘‘ཨ་ཧཾ་བུ་དྡྷི་ནི་བ་ནྡྷ་ནོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཧི ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དི་ནོ ལ་དྡྷི. ཨ་དྭ་ཡནྟི དྭ་ཡ་ཏཱ་ར་ཧི་ཏཾ. ཨ་བྷི་ནྣཾ ཝ་ཎྞ་མེ་ཝ ‘‘ཨ་ཙྩཱི’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཙྩཱི་ཏི ཝ་ཎྞོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཏེ་སཾ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ པ་སྶ་ནྟོ ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ‘‘རཱུ་པ’’ནྟི, ཡ་ཐཱ་དི་ཊྛཾ ཝཱ རཱུ་པཾ, ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ པ་སྶ་ནྟོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི རཱུ་པེ ཨ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཨ་ཙྩི་ཡཾ ཝ་ཎྞ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཡ ‘‘ཨ་དྭ་ཡ་ད་སྶ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་མཱ་ཡོ ཙ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟཱ་དི་ག་ཧ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ, ན ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ན ཧི ཨ་ཏྟ་ནི སཱ་མི་བྷཱ་ཝེ་ན རཱུ་པ་ཉྩ ས་ཀི་ཉྩ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནི ཝཱ རཱུ་པནྟི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ རཱུ་པ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན. རཱུ་པ་སྨིཾ ཝཱ ཨ་ཏྟཱ་ནནྟི རཱུ་པ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན དི་ཊྛི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་སྶ་ཏི. པ་རི་ཡུ་ཊྛ་ཊྛཱ་ཡཱིཏི པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཏྟཱ་ཧི དི་ཊྛི་ཏ་ཎྷཱ་ཧི ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟཱ, རཱུ་པ་ཝཱ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ མི་ཙྪཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཡོ ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ ཝུ་ཏྟོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡོ, ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སོ ཨེ་ཝ ན་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
སུ་དྡྷ་རཱུ་པ་མེ་ཝཱཏི ཨ་རཱུ་པེ་ན ཨ་མི་སྶི་ཏཾ ཀེ་ཝ་ལཾ རཱུ་པ་མེ་ཝ. ཨ་རཱུ་པནྟི སུ་དྡྷ་ཨ་རཱུ་པཾ རཱུ་པ་སྶ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཙ་ཏཱུ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཏི་ཎྞཾ ཏི་ཎྞཾ ཝ་སེ་ནཱཏི ཙ་ཏཱུ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཏི་ཎྞཾ ཏི་ཎྞཾ ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་མི་སྶ་ཀོ ཨ་ཏྟཱ ཀ་ཐི་ཏོ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ག་ཧ་ཎེ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་བྦ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ཙ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧ་ཎ་སི་དྡྷི་ཏོ. པ་ཉྩ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི ཀ་ཐི་ཏཱ, ཏེ ཏེ ཨེ་ཝ དྷ་མྨེ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཧ་ཎ་ཏོ ཏེ་ས་ཉྩ ཨུ་ཙྪེ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཝ་སེ་སེ་སུ པ་ན པ་ནྣ་ར་ས་སུ ཋཱ་ནེ་སུ རཱུ་པཾ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ་པི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ ཏ་ཏྠ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཾ ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པེ་ན ཏཾ མི་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཙ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ད་སྶ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ་སྶ ཏ་ཏྠ་པི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན་པི. མ་གྒཱ་ཝ་ར་ཎཱ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶ་ན་ཏོ. ན ས་གྒཱ་ཝ་ར་ཎཱ ཨ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་པྤ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ. ཨ་ཀི་རི་ཡཱ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ན་ཏྠི་ཀ་དི་ཊྛི་ཡོ ཨེ་ཝ ཧི ཀ་མྨ་པ་ཐ་དི་ཊྛི་ཡོ.
ཀཱ་ཡོཏི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ. སོ ཨཱ་ཏུ་རོ་ཡེ་ཝ ཨ་ས་ཝ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ་ནུ་ག་ཏནྟི ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧ་ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟཾ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ. ད་སྶི་ཏཾ ཨཱ་ཏུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན. ནི་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡཱཏི ས་ཡཾ པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་ཏཱ་ཡ. སེ་ཁཱ ནེ་ཝ ཨཱ་ཏུ་ར་ཙི་ཏྟཱ པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ, ཨ་པྤ་ཧཱི་ནེ པ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ཏུ་ར་ཙི་ཏྟཱ. ཨ་ནཱ་ཏུ་ར་ཙི་ཏྟ་ཏཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ཛ་ནྟི ཝ་ཊྚཱ་ནུ་སཱ་རི་མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཝི་ཡ ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཏུ་ར་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ན་ཀུ་ལ་པི་ཏུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. དེ་ཝ་ད་ཧ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢. དེ་ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི རཱ་ཛཱ་ནོ ‘‘དི་བྦ་ནྟི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ཀཱི་ལ༹་ནྟི ལ་ལ༹་ནྟི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཛོ་ཏ་ནྟཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་སཾ ད་ཧོ་ཏི དེ་ཝ་ད་ཧོ. ས་ཡཾ་ཛཱ་ཏོ ཝཱ སོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ་པི ‘‘དེ་ཝ་ད་ཧོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཏ་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ནི་ག་མོ ‘‘དེ་ཝ་ད་ཧ’’ནྟྭེ་ཝ ས་ངྑཾ ག་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝ་ར་ཎཱ་ན་ག་རཾ, གོ་དྷཱ་གཱ་མོ’’ཏི. པ་ཙྪཱ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨ་པ་ར་དི་སཱ་ཡཾ ནི་ཝི་ཊྛ་ཛ་ན་པ་དོ པ་ཙྪཱ་བྷཱུ་མཾ, ཏཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ པ་ཙྪཱ་བྷཱུ་མ་ག་མི་ཀཱ. ཏེ ས་བྷཱ་རེཏི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཐེ་ར་སྶ ཝ་སེ་ན ས་བྷཱ་རེ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ. ཡ་དི ཐེ་རོ ཏེ་སཾ བྷཱ་རོ, ཐེ་ར་སྶ་པི ཏེ བྷཱ་རཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཏེ ས་བྷཱ་རེ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཐེ་རོ ཏེ ཨོ་ཝ་དི་ཏ་བྦེ ཨ་ནུ་སཱ་སི་ཏ་བྦེ མ་ཉྙ་ཏཱི་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཡོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཡཾ ནི་བྦྷཱ་རོ ནཱ་མ ཀ་ཉྩི པུ་གྒ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ.
ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་ནཱཏི དྷཱ་ཏུ་ཀོ་ས་ལླཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀོ་ས་ལླཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཀོ་ས་ལླཾ ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ན་ཀོ་ས་ལླ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་ན.
ཏེ མ་ཧ་ལླ་ཀཱ་བཱ་དྷི་ཀཱ་ཏི་ད་ཧ་ར་པུ་གྒ་ལེ ག་ཎྷི་ཏྭཱ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི. ཏེ ཧི དི་ཝ་ས་དྭ་ཡེ་ན ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་པ་རི་སྶ་མཱ ཨེ་ཝ. ཧ་ཏྠི་ཝཱ་ན་ར་ཏི་ཏྟི་རཔ་ཊི་བ་དྡྷཾ ཝ་ཏྠུཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ. ‘‘ཨེ་ལ༹་ཀཱ་ལ༹་གུ་མྦེཏི ཀཱ་ལ༹་ཏི་ཎ་ག་ཙྪ་མ་ཎྜ་པེ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི.
ཝི་ཝི་དྷཾ ནཱ་ནཱ་བྷཱུ་ཏཾ ར་ཛྫཾ ཝི་ར་ཛྫཾ, ཝི་ར་ཛྫ་མེ་ཝ ཝེ་ར་ཛྫཾ, ཏ་ཏྠ ག་ཏཾ, པ་ར་དེ་ས་ག་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙི་ཏྟ་སུ་ད་ཏྟཱ་ད་ཡོཏི ཙི་ཏྟ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀཱ་ད་ཡོ. ཝཱི་མཾ་ས་ཀཱཏི དྷ་མྨ་ཝི་ཙཱ་ར་ཀཱ. ཀིནྟི ཀཱི་དི་སཾ. ད་སྶ་ནནྟི སི་དྡྷ་ནྟཾ. ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི ཀཱི་དི་ས་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དྷ་མྨ་སྶཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་སྶ. ཨ་ནུ་དྷ་མྨནྟི ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ ཨ་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་དྷ་མྨཾ. སོ པ་ན ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པ་དེ་ས་ནཱ་ཝི་ཏྠཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝུ་ཏྟ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི. དྷཱ་རེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་ནྟི དྷ་མྨོ, ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀོ་ཏི ས་ཀཱ་ར་ཎོ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ་པི པཱ་ཋ་ནྟ་རེ་ན ཝཱ་དོ ཨེ་ཝ དཱི་པི་ཏོ, ན ཏེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཀི་རི་ཡཱ.
ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཚ་ནྣ་མྤི པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་སྨཱ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་སཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཎྷཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་ཧ་ན་ནྟི ཀཱ་ཡཾ ཙི་ཏྟ་ཉྩཱ་ཏི ཝི་གྷཱ་ཏོ, དུ་ཀྑ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཝི་གྷཱ་ཏོ་ཏི ནི་དུ་ཀྑོ’’ཏི. ཨུ་པཱ་ཡཱ་སེ་ཏི ཨུ་པ་ཏཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པཱ་ཡཱ་སོ, ཨུ་པ་ཏཱ་པོ. ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑོ པ་ན ཨ་ནུ་པཱ་ཡཱ་སོ ནི་རཱུ་པ་ཏཱ་པོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦ་ཝཱ་རེ་སུ.
དེ་ཝ་ད་ཧ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཧཱ་ལི་དྡི་ཀཱ་ནི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣. ‘‘ཨ་ཝ་ནྟི་ད་ཀྑི་ཎཱ་པ་ཐེ’’ཏི ཨ་ཉྙེ་སུ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་ནྟི་ད་ཀྑི་ཎཱ་པ་ཐ་ས་ངྑཱ་ཏེ’’ཏི. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་ས་ཏོ ཧི ད་ཀྑི་ཎ་དི་སཱ་ཡ ཨ་ཝ་ནྟི་ར་ཊྛཾ. པ་ཝ་ཏྟ་ཡི་ཏྠ ཨེ་ཏྠ ལ་དྡྷཱི་ཏི པ་ཝ་ཏྟཾ, པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ལ་དྡྷི་པ་ཝ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི. རུ་པྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ དྷ་མྨོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཝུ་ཏྟོ. རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་མྷི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་ན རཱ་གེ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏེ་ན་པི ཨ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏེ་ན་པི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཝི་ནི་བ་དྡྷཾ པ་ཊི་བ་དྡྷཾ ཀ་མྨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ཨོ་ཀ་སཱ་རཱིཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི – ‘‘ཏ་སྨིཾ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ས་ཉྙི་ཏེ ཨོ་ཀེ ས་ར་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏྠ ག་ཙྪ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨོ་ཀཾ, པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘གེ་ཧ་སཱ་རཱི ཨཱ་ལ་ཡ་སཱ་རཱི’’ཏི.
ཨུ་ག་ཙྪ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་མ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ཨོ་ཀོ, ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པཱ་དི. པ་ཙྩ་ཡོཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ. པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་ས་མ་ན་ནྟ་རཱ་དི་ནཱ ཙེ་ཝ ཀ་མྨཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ནཱ ཙ. ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཀ་མྨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་སུ ཀ་ཏ་རཾ ནུ ཁོ’’ཏི ས་མྨོ་ཧོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཏ་སྶ ས་མྨོ་ཧ་སྶ ཝི་གྷཱ་ཏ་ཏྠཾ ཨ་པ་ག་མ་ན་ཏྠཾ. ཨ་ས་མྦྷི་ནྣཱ་ཝཱཏི ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཱ་ཝ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ – ‘‘རཱུ་པུ་པ་ཡཾ ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏི་ཊྛ་མཱ་ནཾ ཏི་ཊྛེ་ཡྻ, རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༣.༥༣). ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ ད་སྶེ་ཏུ་མྤི.
ད་ལ༹ྷཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨུ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་པ་ཡཱ, ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཡོ. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ. ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་བྷཱུ་ཏཱཏི ཏཾ ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ. ཨ་ནུ་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཱཏི རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ. ཨུ་པ་རི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱཏི པ་ཧཱ་ན་སྶ ཨུ་པ་རི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ. བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྙེ་ཝ ཧི ཏེ ས་ཝཱ་ས་ནཱ པ་ཧཱི་ནཱ. པུ་བྦེ ཨ་གྒ་ཧི་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཀ་སྨཱ ཨི་དྷ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཙོ་དེ་ཏི – ‘‘ཨི་དྷ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཀ་སྨཱ ག་ཧི་ཏ’’ནྟི. པུ་བྦེ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་རཱ་ག་ཝི་ནི་བ་ནྡྷ་ཉྩ ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ས་མྨོ་ཧོ སི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཝི་བྷཱ་ག་སྶ དུ་ཀྐ་ར་ཏྟཱ, ཨི་དྷ པ་ན ས་མྨོ་ཧ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ་ཝ ན་ཏྠི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན པ་ཉྩ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཀ་མྨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཨོ་ཀཾ ཨ་ས་ར་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ས་ར་ནྟེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟེ་ན.
པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན. ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ…པེ… ནི་ཀེ་ཏནྟི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན རཱུ་པ་མེ་ཝ ནི་ཀེ་ཏ་ནྟི རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟ་ནི་ཀེ་ཏཾ.
ཚ་ནྡ་རཱ་ག་སྶ བ་ལ་ཝ་དུ་བྦ་ལ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀེ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ ‘‘ཨོ་ཀོ’’ཏི, བ་ཧི་དྡྷཱ ཚ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཏ་སྶ དུ་བྦ་ལ་ཏཱ་ཡ ཏཱ་ནི ‘‘ནི་ཀེ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མཱ་ནེ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨོ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི གེ་ཧ་མེ་ཝ ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ནི་ཀེ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨུ་ཡྻཱ་ནཱ་དི དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏོ དུ་བྦ་ལ་ཏ་རོ ཧོ་ཏི ཚ་ནྡ་རཱ་གོ.
གེ་ཧ་སྶི་ཏ་སུ་ཁེ་ནཱཏི གེ་ཧ་ནི་སྶི་ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ སུ་ཁེ་ན སུ་ཁི་ཏོ སུ་ཁ་པྤ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་སཱུཏི ཁུ་དྡ་ཀེ་སུ ཙེ་ཝ མ་ཧ་ནྟེ་སུ ཙ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏྠེ་སུ. ས་ཡནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ. ཨ་ནྟོཏི ཙི་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ.
ཨེ་ཝཾ་རཱུ་པོཏི ཨཱི་དི་ས་རཱུ་པོ. ཝ་ཎྞ་ས་དྡོ ཝི་ཡ རཱུ་པ་ས་དྡོ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཝི་ཡ ས་ཎྛཱ་ན་སྶ་པི ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘དཱི་གྷ་ར་སྶ ཀཱ་ལོ༹་དཱ་ཏཱ་དཱི་སུ རཱུ་པེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཁཱ་དཱི་སཱུཏི སོ་མ་ན་སྶཱ་དཱི་སུ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ཨ་བྷི་ཎྷཾ སོ་མ་ན་སྶི་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི པ་ཏྠ་ནཱ སི་ཡཱ. ཨེ་ཝཾ་ས་ཉྙོ ནཱ་མཱཏི ཝི་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་ཉྙཱ་ཝི་སེ་ས་པ་ཏྠ་ན་མཱ་ཧ. ཨེ་ཝཾ་ཝི་ཉྙཱ་ཎོཏི པ་ན ཨི་དྷ ཝི་ས་ཡ་མུ་ཁེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་སེ་ས་པ་ཏྠ་ནཾ ཝ་ད་ཏི – ‘‘ཨེ་ཝཾ་ནི་པུ་ཎ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་ས་མ་ཏྠཾ, ཨེ་ཝཾ་པ་ཉྩ་པ་སཱ་ད་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་ནི་སྶ་ཡ་ཉྩ མེ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི.
ཝ་ཊྚཾ པུ་ར་ཏོ ཨ་ཀུ་རཱུ་མཱ་ནོཏི ལོ་ཀེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་པ་ཏྠེ་ནྟོ. ཨ་སི་ལི་ཊྛཾ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཨ་ས་མྦ་དྡྷཾ. ཝ་ད་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ་དོ, དོ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧཾ དོ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དྷེ་ཝ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་ག་མེ. ནི་བྦེ་ཋེ་ཧི དོ་ས་ཏོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ མོ་ཙེ་ཧི.
ཧཱ་ལི་དྡི་ཀཱ་ནི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. དུ་ཏི་ཡ་ཧཱ་ལི་དྡི་ཀཱ་ནི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤. ཙཱུ་ལ༹་ཚ་ཀྐ་པ་ཉྷེཏི མཱུ་ལ་པ་ཎྞཱ་སེ ཙཱུ་ལ༹་ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑ་ཡ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༡.༣༩༠ ཨཱ་ད་ཡོ). མ་ཧཱ་ས་ཀྐ་པ་ཉྷེ་པཱིཏི མ་ཧཱ་ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑ་ཡ་སུ་ཏྟེ་པི (མ. ནི. ༡.༣༩༦ ཨཱ་ད་ཡོ). ཨེ་ཏནྟི ‘‘ཡེ ཏེ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་སུ་ཏྟ་པ་དཾ. ཏ་ཎྷཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཁཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑ་ཡོ, ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑ་ཡེ ནི་བྦཱ་ནེ’’ཏི. ཨ་ནྟཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ནི་ཊྛཱཏི ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏ་ནི་ཊྛཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཏ་ཏ་ནི་ཊྛཱ’’ཏི. སེ་ས་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཡོ་ག་ཀྑེ་མི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ.
དུ་ཏི་ཡ་ཧཱ་ལི་དྡི་ཀཱ་ནི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ས་མཱ་དྷི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥. ས་མཱ་དྷཱིཏི ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷི ཝཱ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནནྟི ས་མཱ་དྷི་པཱ་ད་ཀཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. ‘‘ཕཱ་ཏིཾ ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ཋོ. པ་ཏྠེ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མེ ཨཱི་དི་སཾ རཱུ་པཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏཱིཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་ཡ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨ་ཧོ པི་ཡཾ ཨི་ཊྛ’’ནྟི ཝ་ཙཱི་བྷེ་དེ ཨ་ས་ཏི་པི ཏ་ཐཱ ལོ་བྷུ་པྤཱ་དེ ས་ཏི ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏི་ཡེ་ཝ ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་ཙཾ ཨ་བྷི་ནྡ་ནྟོ’’ཏི. ‘‘མ་མ ཨི་ད’’ནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཉྙ་གོ་ཙ་རཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘གི་ལི་ཏྭཱ་ཏི པ་རི་ནི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ན་ནྡཱི’’ཏི དྭཱ་ར་པྤ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན. པ་ཋ་མེ་ཧི པ་དེ་ཧི ཨ་ནུ་ས་ཡོ, པ་ཙྪི་མེ་ན པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཀེ་ཙི ‘‘ག་ཧ་ཎ་ཊྛེ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ན’’ནྟི ཀ་ཏྭཱ. ནཱ་བྷི་ན་ནྡ་ཏི ནཱ་བྷི་ཝ་ད་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ན ‘‘ཨི་ཊྛཾ ཀ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ད་ཏཱིཏི ‘‘ཨི་ཊྛ’’ནྟི ན ཝ་ད་ཏི, ‘‘ཀ་ནྟ’’ནྟི ན ཝ་ད་ཏི. ནཱ་བྷི་ཝ་ད་ཏི་ཡེ་ཝ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ཡ་ཏྟཱ.
ས་མཱ་དྷི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. པ་ཊི་ས་ལླཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦. ཉ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཱཏི ‘‘ས་ཏི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀེ ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀོ, ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀོ ཙ ཨི་མེ་སཾ ལ་དྡྷུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ.
པ་ཊི་ས་ལླཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཨུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧. ག་ཧ་ཎེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ པ་རི་ཏ་སྶ་ནནྟི ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀེ ‘‘ཨ་ཧཾ མ་མཱ’’ཏི ག་ཧ་ཎེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཏ་སྶ་ནཾ དི་ཊྛི་པ་རི་ཏ་སྶ་ན་ཉྩ. ཨ་པ་རི་ཏ་སྶ་ནནྟི པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝཾ, པ་རི་ཏ་སྶ་ན་པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཝཱ. ཨ་ཧུ ཝ་ཏ མེ་ཏཾ བ་ལ་ཡོ་བྦ་ནཱ་དི. ཀ་མྨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎནྟི ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏ་ད་ནུ་ཝ་ཏྟི ཙ. ཨ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི ནཱ་མ ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཱ་ར་མྨ་ཎ་ཙི་ཏྟ་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ས་མུ་པྤཱ་དཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ཉྙཱ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ. པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱཏི ཁེ་པེ་ཏྭཱ, ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ད་ཏྭཱ. ས་ཨུ་ཏྟཱ་སོཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ས་ཨུ་ཏྟཱ་སོ. ག་ཎྷི་ཏྭཱཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧེ་ཧི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏེ་ས་ཉྩེ་ཝ ཝ་སེ་ན པ་རི་ཏ་སྶ་ཀོ. རཱུ་པ་བྷེ་དཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི ཙི་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏི. ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. དུ་ཏི་ཡ་ཨུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨. ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཙ་ཏཱུ་སུ སུ་ཏྟེ་སཱུཏི པ་ཉྩ་མཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ. ཙ་ཏུ་ཏྠེ པ་ན ཝི་ཝ་ཊྚ་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཾ.
དུ་ཏི་ཡ་ཨུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ཀཱ་ལ་ཏྟ་ཡ་ཨ་ནི་ཙྩ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩. ཡ་དི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩཾ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་མྤི ཏ་དཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ ཏ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་མྷི ཀ་ཐཱ་ཝ ཀཱ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ཏ་སྶ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ནི་བྦ་ཏྟཱ ཡེ ཙ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཨཱ་ར་གྒེ སཱ་ས་པཱུ་པ་མཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༠).
ཀཱ་ལ་ཏྟ་ཡ་ཨ་ནི་ཙྩ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠-༡༡. ཀཱ་ལ་ཏྟ་ཡ་དུ་ཀྑ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠-༡༡. ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ པུ་གྒ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན ན་ཝ་མཾ སུ་ཏྟཾ ཀ་ཐི་ཏཾ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝཱ་ཏི. ཏེ ཀི་ར བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏཾ ‘‘དུ་ཀྑ’’ནྟི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ, ཏ་ཐཱ ‘‘ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ ཀི་ལ་མིཾ་སུ. ‘‘ཨ་ཐ ནེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི ས་བྦཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
ཀཱ་ལ་ཏྟ་ཡ་དུ་ཀྑ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ན་ཀུ་ལ་པི་ཏུ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨ་ནི་ཙྩ་ཝ་གྒོ
༡-༡༠. ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢-༢༡. པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀཾ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ.
ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨ་ནི་ཙྩ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. བྷཱ་ར་ཝ་གྒོ
༡. བྷཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢. ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཁ་ནྡྷཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ. པ་རི་ཧཱ་ར་བྷཱ་རི་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི པ་རི་ཧཱ་ར་སྶ བྷཱ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་རུ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏེ་ས་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཨེ་ཏཱ་ནི ཋཱ་ན་ག་མ་ནཱ་དཱི་ནི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ངྒུ་ལ་ཛ་ཙྩ་ནྡྷཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱུ་པ་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ན པ་ཙྩེ་ཀཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཏེ་ས’’ནྟི ཨ་ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ. པུ་གྒ་ལནྟི ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཝ་ད་ཏི. ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནོ ཧི ཨ་ཝི་ཙྪེ་དེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཡཱ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ ཁ་ནྡྷ་བྷཱ་རཾ ཝ་ཧ་ནྟོ ཝི་ཡ ལོ་ཀེ ཁཱ་ཡ་ཏི ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ས་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་གྒ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷཱ་ར་ཧཱ་རོ་ཏི ཛཱ་ཏོཏི བྷཱ་ར་ཧཱ་རོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏོ.
པུ་ན་བྦྷ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝོ, ཏཾ ཕ་ལཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ཏ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཝཱ པོ་ནོ་བྷ་ཝི་ཀཱ. ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་ནི་ད་སྶ་ནཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི, ན སཾ་ས་ཊྛ་ས་ཧ་ག་ཏཾ, ནཱ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ཧ་ག་ཏཾ. ‘‘ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲཱ’’ཏི ཡཾ ཡཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ, རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝཱ པ་ཏྭཱ ཏ་ཏྲ་ཏ་ཏྲཱ་བྷི་ན་ནྡི་ནཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀོཏི པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎོ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝེ རཱ་གོ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝ་རཱ་གོ. ཛྷཱ་ན་ནི་ཀ་ནྟི ཛྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ཀ་མྨ་བྷ་ཝེ རཱ་གོ. ས་སྶ་ཏཱ་དི་ཊྛཱིཏི བྷ་ཝ་དི་ཊྛི, ཏཾ་ས་ཧ་ག་ཏོ རཱ་གོ. ཨ་ཡནྟི རཱ་གོ བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ ནཱ་མ. ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི ཝི་བྷ་ཝ་དི་ཊྛི ནཱ་མ, ཏཾ་ས་ཧ་ག་ཏོ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ ཝི་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ ནཱ་མ. ཨེ་ས པུ་གྒ་ལོ ཁ་ནྡྷབྷཱ་རཾ ཨཱ་དི་ཡ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ. ‘‘ཨ་སེ་ས་མེ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ ཝི་ར་ཛྫ་ཏི པ་ལུ་ཛྫ་ཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྦ་པ་དཱ་ནི ནི་བྦཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦཾ ནི་བྦཱ་ན་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི.
བྷཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. པ་རི་ཉྙ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣. པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦེཏི པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦེ. ཏ་ཐཱ པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཉྩ ཏ་ཏྠ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནཾ, ཏེ་སཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦེ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨ་ཙྩ་ནྟ་པ་རི་ཉྙནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.
པ་རི་ཉྙ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤. ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ ཀ་ཐི་ཏཱ ‘‘ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཛཱ་ན་ན’’ནྟི ཀ་ཏྭཱ. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ནཱཏི ‘‘པ་རི་ཛཱ་ན’’ནྟི པ་དེ་ན. ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ཧཱིཏི ‘‘ཝི་རཱ་ཛ་ཡཾ པ་ཛ་ཧ’’ནྟི པ་དེ་ཧི.
ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤-༩. ཚ་ནྡ་རཱ་ག་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥-༣༠. དྷཱ་ཏུ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཀེ་ཝ་ལ་ཉྷི ཨེ་ཏྠ ཁ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏ་ཏྠ དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སོ. ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ན་ཝ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ.
ཚ་ནྡ་རཱ་ག་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ཨ་གྷ་མཱུ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༡. ཨ་གྷཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པཱ་པཾ, ཨ་གྷ་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་གྷཾ དུ་ཀྑཾ. ཨི་ད་ཉྷི དུ་ཀྑཾ ནཱ་མ ཝི་སེ་ས་ཏོ པཱ་པ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ས་ཉྙི་ཏཾ. ཏ་ཐཱ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ. ཨ་གྷ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་གྷཾ དུ་ཀྑཾ. ཝ་ཊྚཱ་ནུ་སཱ་རཱི མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཧི དུ་ཀྑཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཏ་སྶ པ་ཏི་ཀཱ་རཾ མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཏཾ ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི.
ཨ་གྷ་མཱུ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༡. པ་བྷ་ངྒུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢. པ་བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝནྟི ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ པ་བྷ་ངྒུ་ས་བྷཱ་ཝཾ.
པ་བྷ་ངྒུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
བྷཱ་ར་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ན་ཏུ་མྷཱ་ཀཾ་ཝ་གྒོ
༡. ན་ཏུ་མྷཱ་ཀཾ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༣. ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནེ་ནཱཏི ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་སྶ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་སྶ པ་ཛ་ཧ་ནེ་ན. ད་བྦཱ་དི པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ཏི་ཎཾ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་པཱ་ཀ་ཊཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཏཱ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀེ་རཱ་དི ད་སྶི་ཏཾ, ཏི་ཎ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ བྷེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. པི་ཡཱ་ལོ ཕཱ་རུ་ས་ཀཾ.
ན་ཏུ་མྷཱ་ཀཾ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྷི་ཀྑུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༥. ཡ་དི རཱུ་པཾ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱིཏི རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཡ་དི རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏེ་ན ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཏེ་ན རཱ་གཱ་དི་ནཱ ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི་པུ་གྒ་ལོ ས་ངྑཱ་ཏ་བྦ་ཏཾ ‘‘ར་ཏྟོ དུ་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝོ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཏཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་བྷཱུ་ཏེ་ནཱཏི ཨ་ཛཱ་ཏེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ན. ཨ་ནུ་ས་ཡ་སཱི་སེ་ན ཧེ་ཏྠ ཨ་བྷི་བྷ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི. ཡ་ཏོ ‘‘ར་ཏྟོ དུ་ཊྛོ མཱུ་ལ༹ྷོ་ཏི ས་ངྑཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཧི མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཀི་ལེ་སཱ ཨ་ནུ་ས་ཡོ.
ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྷི་ཀྑུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. དུ་ཏི་ཡ་ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྷི་ཀྑུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༦. ཏཾ ཨ་ནུ་ས་ཡི་ཏཾ རཱུ་པནྟི ཏཾ རཱ་གཱ་དི་ནཱ ཨ་ནུ་ས་ཡི་ཏཾ རཱུ་པཾ མ་ར་ནྟེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡེ་ན ཨ་ནུ་མ་ར་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡེ་ན མ་ར་ནྟེ་ན ཏཾ ཨ་ནུ་མ་ར་ཏི. ཏེ་ན ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཏོ ཏེ་ན ‘‘ར་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝོ་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏི. ཡེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ནུ་མཱི་ཡ་ཏི, ཏེ་ན.
དུ་ཏི་ཡ་ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྷི་ཀྑུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥-༦. ཨཱ་ན་ནྡ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༧-༣༨. ཋི་ཏི་ཡཱ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ་ན ས་ཧི་ཏཾ ཋི་ཏཾ. ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟནྟི ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ. པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི. པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན དྷ་ར་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཛ་རཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཋི་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཛཱི་ཝི…པེ… ནཱ་མཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ (དྷ. ས. ༡༩) ‘‘ཨཱ་ཡུ ཋི་ཏཱི’’ཏི ནི་དྡི་ཊྛཾ. ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་ནྟི ཛ་རཱ་ཡ ནཱ་མ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཏཱི་ཎི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཧོ་ནྟི ས་ངྑ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ. ཡོ ཀོ་ཙི རཱུ་པ་དྷ་མྨོ ཝཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨོ ཝཱ ལོ་ཀི་ཡོ ཝཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ ཝཱ ས་ངྑཱ་རོ. ས་ངྑཱ་རོ, ན ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ལ་ཀྑ་ཎཾ, ན ས་ངྑཱ་རོ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ན ཙ…པེ… ས་ཀྐཱ ས་ངྑཱ་ར་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ. ནཱ་པི ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝི་ནཱ ས་ངྑཱ་རོ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ ས་ངྑཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ལ་ཀྑ་ཎེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཀཱ་ལ༹་ར་ཏྟ་ས་བ་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་སུ་ཀ་སྶ གཱ་ཝཱི’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ས་ངྑཱ་རོ་པི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎ་མྤི ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཀཱ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏོཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏོ. ཏ་སྶ ས་ངྑཱ་ར་སྶ. ཁ་ཎོ་པཱིཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎོ་པི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨུ་པྤཱ་དོ་པཱིཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎོ་པི. ཛ་རཱ་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཛཱི་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཏཾ ‘‘ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ས་ངྑཱ་རོ་པི ཏཾ་ལ་ཀྑ་ཎ་མྤི ཀཱ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཏ་སྶ ཁ་ཎོ་པི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ཋོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཛ་རཱ་པཱི’’ཏི པ་ད་མྤེ་ཏྠ པ་ཀྑི་པ་ནྟི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ན ཧི ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཏ་རུ་ཎོ ཧུ་ཏྭཱ ས་ངྑཱ་རོ བྷི་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཛི་ཡྻ་མཱ་ནོ མ་ཧ་ལླ་ཀོ ཝི་ཡ ཛི་ཎྞོ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ བྷི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི, བྷ་ངྒེ་ནེ་ཝ པ་ན ཛ་རཱ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ་ཏི ཁ་ཎ་སྶ ཨ་ཏི་ཨི་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ས་ཀྐཱ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ཋི་ཏི་ཡཱ་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏཱ་ནཱིཏི ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏཱི་ཎི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི. ཨ་ཏྠི་ཀྑ་ཎནྟི ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཀྑ་ཎཾ, ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནནྟི ས་བྦེ་སཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཋི་ཏི་ཡཱ ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྶེ་ཝཱཏི ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ ཋི་ཏི་ཡཱ. ཏ་མ་ཏྠནྟི ཛ་རཱ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་ཉྙེ པ་ན ‘‘ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཋཱ་ནཾ ཋི་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ཡི་དཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་སྨཱ སུ་ཏྟེ ‘‘ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡེ་ཧི ནི་བྦི་སེ་སེ་ན ཋི་ཏི་ཡཱ ཛོ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨ་པི་ཙ ཡ་ཐཱ དྷ་མྨ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ བྷི་ནྣཱ བྷ་ངྒཱ་ཝ་ཏྠཱ ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བྷ་ངྒཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ་པི བྷི་ནྣཱ བྷ་ངྒཱ་བྷི་མུ་ཁཱ་ཝ་ཏྠཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ. ན ཧི ཨ་བྷ་ངྒཱ་བྷི་མུ་ཁོ བྷི་ཛྫ་ཏི. ན ཙེ་ཏྠ ས་ཀྐཱ ཨུ་པྤཱ་དཱ་བྷི་མུ་ཁཱ་ཝ་ཏྠཾ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏུཾ ཏ་དཱ ཏ་སྶ ཨ་ལ་དྡྷ་ཏྟ་ལཱ་བྷ་ཏྟཱ. ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོཏི ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎོ ནཱ་མ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ, ན ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན་ནྟི ཨ་ཡཾ ཨཱི་དི་སོ ཝི་སེ་སོ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མ་ཏི ནཱ་མ ཏ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ མ་ཏི, སཱ ས་བྦ་དུ་བྦ་ལཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨཱ་ན་ནྡ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧-༡༠. ཨ་ནུ་དྷ་མྨ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༩-༤༢. ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑེ ས་ཀ་ལ་སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑེ ཙ པ་ཏི་ཏུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན དྷ་མྨོ, མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི. ཏ་ད་ནུ་ལོ་མི་ཀཱ ཙ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ནི་བྦི་དཱ་བ་ཧུ་ལོ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་དུ་དྡྷཱ་རོ ཀ་ཏོ, པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ‘‘ནི་བྦི་དཱ་བ་ཧུ་ལཾ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ. ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ན་བ་ཧུ་ལོཏི ས་བྦ་བྷ་ཝེ་སུ ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ན་བ་ཧུ་ལོ. ཏཱི་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཧཱིཏི ཉཱ་ཏ་ཏཱི་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཧི. པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨེ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏི. པ་རི་མུ་ཙྩ་ཏི ས་བྦ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏོ ‘‘མ་གྒོ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ པ་རི་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ ཏཱི་སུ མ་གྒོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ. ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏཱཏི ཨ་གྒ་ཧི་ཏཱ. ཏེ་སུ ནི་ཡ་མི་ཏཱ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. སཱཏི ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ནི་ཡ་མི་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཨི་དཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཡ་དི མེ བྱཱ་དྷ་ཡོ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, དཱ་ཏ་བྦ་མི་ད་མོ་ས་དྷ’’ནྟི. ན ཧི ས་ཀྐཱ ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ས་མྨ་ས་ནཱ་ཙཱ་རཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏུ་ནྟི.
ཨ་ནུ་དྷ་མྨ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ན་ཏུ་མྷཱ་ཀཾ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཨ་ཏྟ་དཱི་པ་ཝ་གྒོ
༡. ཨ་ཏྟ་དཱི་པ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༣. དྭཱི་ཧི བྷཱ་གེ་ཧི ཨཱ་པོ ཨེ་ཏྠ ག་ཏཱ་ཏི དཱི་པོ, དཱི་པོ ཝི་ཡཱ་ཏི དཱི་པོ ཨོ་གྷེ་ཧི ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ. ཡོ པ་རོ ན ཧོ་ཏི, སོ ཨ་ཏྟཱ, ཨི་དྷ པ་ན དྷ་མྨོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨ་ཏྟཱ དཱི་པོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ཏྟ་དཱི་པཱ. པ་ཊི་ས་ར་ཎ་ཏྠོ དཱི་པ་ཊྛོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཏྟ་ས་ར་ཎཱ་ཏི ཨི་དཾ ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ དྷ་མྨོ ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཨེ་ཀ་ནྟ་ནཱ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཋ་མེ་ན པ་དེ་ན ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠོ དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ ཕ་ལཾ པ་ས་ཝ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ནི, ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀིཾ པ་བྷུ་ཏི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཀིཾ པ་བྷུ་ཏི་ཀཱ. པ་ཧཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ ཙེ་ཝ…པེ… ཏེ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི. ན པ་རི་ཏ་སྶ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཏྟཱ་ས་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་པ་སྶ་ན་ངྒེ་ནཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན.
ཨ་ཏྟ་དཱི་པ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. པ་ཊི་པ་དཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༤. ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ས་ནྟོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ ཀཱ་ཡོ རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧོ་ཏི ས་ཀྐཱ་ཡོཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཀྐཱ་ཡོ དུ་ཀྑ’’ནྟི. དི་ཊྛི ཨེ་ཝ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, དི་ཊྛི་ས་ཧི་ཏཱ ཝཱ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ དི་ཊྛི་ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, དི་ཊྛི་མ་ཉྙ་ནཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཨི་ཏ་ར་མ་ཉྙ་ནཱ. ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཙ་ཏུ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ པ་སྶ་ནཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ.
པ་ཊི་པ་དཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཨ་ནི་ཙྩ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༥. ཝི་རཱ་གོ ནཱ་མ མ་གྒོ, ཝི་མུ་ཏྟི་ཕ་ལ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཝི་ར་ཛྫ་ཏི, ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཝཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནེ་ཧི ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ‘‘ཨ་ཧཾ མ་མཱ’’ཏི ཀ་ཉྩི དྷ་མྨཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ. ‘‘ཙི་ཏྟཾ ཝི་ར་ཏྟཾ, ཝི་མུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཕ་ལཾ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ‘‘ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ ཕ་ལེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི. ཨུ་པ་རི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཋི་ཏ’’ནྟི. ཡཾ པ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཨ་གྒ་ཕ་ལ་སྶ པ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ས་ནྟུ་ཊྛཾ པ་རི་ཏུ་ཊྛཾ.
ཨ་ནི་ཙྩ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. དུ་ཏི་ཡ་ཨ་ནི་ཙྩ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༦. པུ་བྦ་ནྟཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཁ་ནྡྷ་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ. ཨ་ནུ་ག་ཏཱཏི ས་སྶ་ཏཱ་དཱི་ནི ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ག་ཏཱ. ཨ་ཊྛཱ་ར་ས དི་ཊྛི་ཡོཏི ཙ་ཏ་སྶོ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཡོ, ཙ་ཏ་སྶོ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཡོ, ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟི་ཀ་དི་ཊྛི་ཡོ, ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པ་དི་ཊྛི་ཡོ, དྭེ ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་དི་ཊྛི་ཡོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས དི་ཊྛི་ཡོ ན ཧོ་ནྟི པ་ཙྩ་ཡ་གྷཱ་ཏེ་ན. ཨ་པ་ར་ནྟནྟི ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ཁ་ནྡྷ་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ས་སྶ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ག་ཏཱ. སོ་ལ༹་ས ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དཱ, ཨ་ཊྛ ཨ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དཱ, ཨ་ཊྛ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དཱ, ས་ཏྟ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱ, པ་ཉྩ པ་ར་མ་དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ན་ཝཱ་དཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས དི་ཊྛི་ཡོ ན ཧོ་ནྟི པ་ཙྩ་ཡ་གྷཱ་ཏེ་ན. ས་སྶ་ཏདི་ཊྛི་ཐཱ་མ་སོ ཙེ་ཝ སཱི་ལ་བྦ་ཏདི་ཊྛི་པ་རཱ་མཱ་སོ ཙ ན ཧོ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་གྷཱ་ཏེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པ་ཋ་མ་མ་གྒོ ད་སྶི་ཏོ’’ཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་དི་ཊྛི་པ་ཧཱ་ན་ཀི་ཏྟ་ན་ཏོ. པ་ཧཱི་ནཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ. ཨི་དཾ པ་ནཱཏི ‘‘རཱུ་པ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི.
དུ་ཏི་ཡ་ཨ་ནི་ཙྩ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༧. པ་རི་པུ་ཎྞ་གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷེ ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཏེ་སཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནྟི. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ. ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་དི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ཏྠི པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན ཨ་ཝི་ཧ་ཏ་ཏྟཱ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི. པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནནྟི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ.
ཨཱ་ར་མྨ་ཎནྟི ཀ་མྨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ. མཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཙ ‘‘ཨ་སྨཱི’’ཏི གཱ་ཧེ སི་ཛ྄ཛྷ་ནྟེ ཏཾ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ་པི ཏ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཨ་སྨཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི་སྶ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཧཾ་ཀཱ་ར་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཨ་ཡཾ ཨ་ཧ་མ་སྨཱིཏི ཨ་ཡཾ ཙ་ཀྑཱ་དི་ཀོ, སུ་ཁཱ་དི་ཀོ ཝཱ ཨ་ཧ་མ་སྨི. ‘‘རཱུ་པཱི ཨ་ཏྟཱ ཨ་རོ་གོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱུ་པཱི བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ས་བྦཱ་ནི ས་སྶ་ཏ་མེ་ཝ བྷ་ཛ་ནྟཱི’’ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཏོ པུ་བྦེ ཡ་ཐེ་ཝཱ་ཀཱ་རཱ་ནི པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི, ཨ་ཐ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཏོ པ་རཾ ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཀཱ་རེ་ན ཋི་ཏེ་སུ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ཨ་ཝི་ཛྫཱ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷ་ཨེ་ཏྭཱ མ་གྒ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན, ཨ་ཐ མ་གྒ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཝི་ཛྫཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཡོ ཀ་མྨ་ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀ་མྨ་སྶ…པེ… ཨེ་ཀོ ས་ནྡྷཱིཏི ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ས་ནྡྷི. པུ་ན ཨེ་ཀོ ས་ནྡྷཱིཏི ཕ་ལ་ཧེ་ཏུ་ས་ནྡྷི་མཱ་ཧ. ཏ་ཡོ པ་པ་ཉྩཱ ཨ་ཏཱི་ཏོ ཨ་དྡྷཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་བྷ་ཝ་ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ད་སྶི་ཏོ ཨ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཏོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན. སུ་ཏ་ཝ་ཏོ པ་ན ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝ་ཊྚ་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི.
ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཁ་ནྡྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༨. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ་ཧི ཨུ་པཱ་དཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡཾ. ཨི་དྷཱ་པཱིཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ་པི. ཝི་བྷཱ་ག་ཏྠེ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒོ་པི སི་ཡཱ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཙ རཱ་ས་ཊྛོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏོ, ‘‘ཏ་དེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་བྷི་སཾ་ཡུ་ཧི་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘རཱ་ས་ཊྛེ་ན’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
ཁ་ནྡྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧-༨. སོ་ཎ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༩-༥༠. ཝི་སི་ཊྛོཏི པ་དྷཱ་ནོ. ཨུ་ཏྟ་མོཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ. ཨ་ཉྙཾ ཀིཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱཏི ཨ་ཉྙཾ ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ ཏ་ཐཱ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཝ་ཙ་ན་པ་རི་ཊྛི་ཏི་པ་བྷི་ནྣ་ཏོ. ཝ་ཛི་ར་བྷེ་ད་དེ་ས་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏེ་པ་རི་ཝ་ཊྚ་དེ་ས་ནཱ.
སོ་ཎ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩-༡༠. ན་ནྡི་ཀྑ་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༡-༥༢. ན་ཝ་མ་ད་ས་མེ་སཱུཏི སུ་ཏྟ་དྭ་ཡཾ ས་ཧེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་ཊཾ, དྭཱི་སུ་པི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ས་རི་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན་ནྡ་ན་ཊྛེ་ན ན་ནྡཱི, ར་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན རཱ་གོ. ས་ཏི་པི ས་དྡ་ཏྠ་ཏོ བྷེ་དེ ‘‘ཨི་མེ་སཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ་པི པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་དྷ་མྨ་བྷེ་དེ་ན པ་ན ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ བྷེ་ད་མ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ར་ཛྫ་ནྟོ རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ‘‘ན་ནྡི་ཀྑ་ཡཱ རཱ་ག་ཀྑ་ཡོ’’ཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཾ ནི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀི་ཙྩ་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་ན. རཱ་ག་ཀྑ་ཡཱཏི ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ རཱ་ག་སྶ ཁེ་པི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ན་ནྡི་ཀྑ་ཡོཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ མ་གྒཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ན་ནྟ་རཾ པ་ན ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལེ་ན པ་ཊི་པ་སྶ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ན་ནྡི་རཱ་ག་ཀྑ་ཡཱ ས་བྦཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཕ་ལཾ ད་སྶི་ཏ’’ནྟི.
ན་ནྡི་ཀྑ་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨ་ཏྟ་དཱི་པ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
མཱུ་ལ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀོ ས་མ་ཏྟོ.
༦. ཨུ་པ་ཡ་ཝ་གྒོ
༡. ཨུ་པ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༣. ཨུ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ཡོ. ཀ་ཐ་མུ་པེ་ཏི? ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཀ་ཐ་མི་དཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི? ‘‘ཨ་ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཧི བ་དྡྷོ, ཀིཾ ཨུ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷེ’’ཏི ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཏ་ཐཱ ཨུ་པེ་ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀོ པ་ནུ་པེ་ཏཱི་ཏི? ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི་པུ་གྒ་ལོ. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ག་མ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎནྟི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཛ་ཝཱ་པེ་ཏྭཱཏི ག་ཧི་ཏ་ཛ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ. ཡ་ཐཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཾ, ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་གྒ་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ‘‘ཨོ་ཀཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ནི་ཀེ་ཏ་སཱ་རཱི’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ. ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཛ་ན་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝོ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི. པ་ཏི་ཊྛཱ ན ཧོ་ཏི ས་རཱ་ག་ཀཱ་ལེ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཨ་ན་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱཏི ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡ་གྷཱ་ཏེ་ན.
ཨུ་པ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. བཱི་ཛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༤. བཱི་ཛ་ཛཱ་ཏཱ་ནཱིཏི ཛཱ་ཏ-ས་དྡོ པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བཱི་ཛཱ་ནཱི’’ཏི. ཝ་ཙནྟི སེ་ཏ་ཝ་ཙཾ. ཨ་ཛྫུ་ཀནྟི ཏ་ཙྪ་ཀཾ. ཕ་ཎི་ཛྫ་ཀཾ ཏུ་ལ་སི. ཨ་བྷི་ནྣཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན་པི ཨ་ཁ་ཎྜི་ཏཱ་ནི. བཱི་ཛ་ཏྠཱ་ཡཱཏི བཱི་ཛ་ཀི་ཙྩཱ་ཡ. ན ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏཱིཏི པ་ཙྩ་ཡོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ན པཱ་པི་ཏཱ་ནཱིཏི པཱུ་ཏི་ཏཾ ན ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནི. ཏ་ཎྜུ་ལ་སཱ་ར་སྶ ཨཱ་དཱ་ན་ཏོ སཱ་རཱ་དཱ་ནི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན. སི་ནེ་ཧ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན སི་ནི་དྡྷ་ཏཱ་པཱ་ད་ནེ་ན, ཡ་ཏོ ‘‘ན་ནྡཱུ་པ་སེ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝི་རོ་པི་ཏཾ ཏཾ ཀ་མྨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨ་ངྐུ་རུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠཾ ཧོ་ཏི. ས་པྤ་ཙྩ་ཡནྟི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཨ་ཡོ་ནི་སོ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་པྤ་ཙྩ་ཡཾ. ཝི་རུ་ཧ་ཏི ཝི་པཱ་ཀ་ས་ནྟཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠོ ཧུ་ཏྭཱ.
བཱི་ཛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཨུ་དཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༥. ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ཧ་རཱིཏི ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཝཱ་ཙཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་སི. ཨེ་ས ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོ ཨུ་དཱ་ཧཱ་རོ. བྷུ་སོ ནི་སྶ་ཡོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ, དཱ་ན་མེ་ཝ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ དཱ་ནཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཏ་ཏྠ དཱ་ནཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཨ་ནྣཱ་དི་ཝ་ཏྠཱུ་སུ བ་ལ་ཝཱ་ཏི བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བ་ཧུ་ལོ ཀཱ་མ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནེ་ནེ་ཝ ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡ་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟོ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་ཐཱ སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཀཱ་མ་དོ་ས་ཛི་གུ་ཙྪ་ནེ་ན. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ཨི་མེ དྭེ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ དུ་བྦ་ལཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ? ཝི་ཛྫཱུ་པ་མ་ཉྙཱ་ཎ་སྶེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སོ་པི བྷཱ་ཝ་ནཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་ཧཱ་ཡ་ལཱ་བྷེ་ནེ་ཝ, ན ཀེ་ཝ་ལཾ. བྷཱ་ཝ་ནཱ པ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བ་ལ་ཝཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ. ཏ་ཐཱ ཧི སཱ ཝ་ཛི་རཱུ་པ་མ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷཱ་ཝ་ནཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི.
སོཏི མི་ལ་ཀ་ཏྠེ་རོ. ཝི་ཧཱ་རནྟི ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ. ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ནྟེ ཧི པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ་ཡ ཐེ་རོ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན. ཀཱུ་ཊ་གོ་ཎོ ཝི་ཡ ག་མ་ན་ཝཱི་ཐིཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ལླ་ཀ་ཊྛ་རཱ་སི་མྷི. ཨུ་ད་ཀ་མ་ཎི་ཀཱ་ནནྟི ཨུ་ད་ཀ་ཐེ་ཝཱ་ནཾ.
ཨ་ཏྟ་ནི་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ནེ་སི ཨུ་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནི སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡ་ཉྷི མི་ལ་ཀ་ཏྠེ་རོ སི་ཀྑཱ་ཡ གཱ་ར་ཝོ ས་པྤ་ཏི་སྶོ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ནྟོ ཝི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལོ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘‘དུ་བྦ་ལཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་དཱ་ནེ་ནྟོ ‘‘ནོ ཙ་སྶཾ…པེ… ས་ཉྙོ་ཛ་ནཱ་ནཱི’’ཏི.
ས་ཙེ ཨ་ཧཾ ན བྷ་ཝེ་ཡྻནྟི ཡ་དི ཨ་ཧཾ ནཱ་མ ཀོ་ཙི ན བྷ་ཝེ་ཡྻཾ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨ་ཧཾ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ མ་མ པ་རི་ཀྑཱ་རོ་པི ན བྷ་ཝེ་ཡྻཏ་སྶ ཙ པ་བྷ་ངྒུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟུ་དྡེ་སི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ད་དྭ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ས་ཙེ ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝ་སེ་ན སུ་ཉྙ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཱ་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དཱ་ནི པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ནྟོཏི ཨེ་དི་སཾ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟིཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ. ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཝི་ན་སྶི་སྶ་ཏི. ཝི་བྷ་ཝོ ཧི ཝི་ནཱ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཝི་བྷ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ ཝི་བྷ་ཝོཏི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་བྷ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ནཱ’’ཏི. ཝི་བྷ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཙྩ་ནྟཱ་ཡ ཝི་ནཱ་ས་སྶ ད་སྶ་ནཾ. ཏནྟི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ. སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ ཧེ་སཱ ཝི་སེ་ས་ནི་ཊྛཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨུ་པ་རི མ་གྒ་ཕ་ལནྟི ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཕ་ལཾ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏི་སྶཱ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨ་ནྟ་ར་ནྟི ཨ་ན་ནྟ་རཱ, ཨ་ན་ནྟ་རཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ མ་གྒ་སྶ. གོ་ཏྲ་བྷཱུ པ་ན ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཝཱི་ཐི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ག་ཏི་ཀཾ ཝཱ སི་ཡཱ, ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ མ་གྒ་ག་ཏི་ཀཾ ཝཱ་ཏི ན ཏེ་ན མ་གྒོ ཨ་ནྟ་རི་ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ མ་གྒ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣཱ་ན་ནྟ་རཾ ནཱ་མཱ’’ཏི. ཕ་ལཾ པ་ན ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཛ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཀ་མྨ་མ་གྒ་ག་ཏི་ཀ་མེ་ཝ, ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན ནེ་སཾ ཨ་ཏྠོ པ་བྷེ་དོ་ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཕ་ལ་སྶ སི་ཡཱ ཨ་ན་ནྟ་ར་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཕ་ལ་སྶ དཱུ་རཱ་ན་ནྟ་རཾ ནཱ་མཱ’’ཏི. ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡོ’’ཏི པ་ན ཨ་གྒ་མ་གྒེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཨ་ཏ་སི་ཏཱ་ཡེཏི ན ཏ་སི་ཏ་བྦེ ཏཱ་སཾ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦེ. ཏཱ་སོཏི ཏཱ་ས་ཧེ་ཏུ ‘‘ཏ་ས་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. སོཏི ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ. ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཧ་ཏནྟི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ལ་ཀྑི་ཏཾ. མ་ན་མྷི ན་ཊྛོཏི ཨཱི་ས་ཀཾ ན་ཊྛོ་མྷི, ཏ་ཏོ པ་ར་མྤི ཏ་ཏྠེ་ཝ ཋ་ཏྭཱ ཀི་ཉྩི ཨ་པཱུ་རི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ མུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ན ཏཱ་སོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཧི བྷ་ཡ་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཉཱ་ཎེ་ན ‘‘ས་བྷ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི ཝི་པ་སྶ་ནྟོ ན ཨུ་ཏྟ་ས་ཏི.
ཨུ་དཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཨུ་པཱ་དཱ་ན་པ་རི་པ་ཝ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༦. ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་རི་ཝ་ཊྚ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཙྩེ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཾ པ་རི་ཝ་ཊྚ་ན་ཝ་སེ་ན. རཱུ་པཾ ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སིནྟི ས་ཀ་ལ་བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཾ ཀུ་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཙ ཏུ་ཙྪ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཏཱ་ཡ ‘‘དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ’’ནྟི ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཉྙཱ་སིཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷིཾ. ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཧཱ་ནི་ཝུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཙ ཏ་སྶ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ད་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཝ་ཊྚ་ཀ་ཐཱ་ཏི ‘‘ས་ཙྪ་ནྡ་རཱ་གོ’’ཏི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཚ་ནྡ་རཱ་གགྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀ་མྨཱ་ཝི་ཛྫཱ་པི ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ. པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་པྤ་ཡོ་གོ ཧེ་ས ཡ་ཐཱ ‘‘ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟཱིཏི པ་ཏི་ཊྛཾ ལ་བྷ་ནྟི. ཀེ་ཝ་ལི་ནོཏི ཨི་དྷ ཝི་མུ་ཏྟི་གུ་ཎེ་ན པཱ་རི་པཱུ་རཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ལི་ནོ ཀ་ཏ་ས་བྦ་ཀི་ཙྩཱ’’ཏི. ཡེ་ན ཏེཏི ཡེ་ན ཨ་ཝ་སི་ཊྛེ་ན ཏེ ཨ་སེ་ཀྑེ པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟཱ པ་ཉྙཱ་པེ་ཡྻུཾ, ཏཾ ནེ་སཾ ཝ་ཊྚཾ སེ་ཀྑཱ་ནཾ ཝི་ཡ ན་ཏྠི པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ཡ. ཝ་ཊྚ་ནྟི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཊྚ་ན་ཊྛེ་ན ཕ་ལ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན. ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི་ཝཱ་རོཏི ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི་པྤ་ཝ་ཏྟི.
ཨུ་པཱ་དཱ་ན་པ་རི་པ་ཝ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.