༣. ཨུ་པ་ནི་ས་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣. ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ད་སྶ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ་ཝ ད་སྶ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ན མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭེ་པི པ་དཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཏྠཱ་ནཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱིཏི པ་ད་དྭ་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟེ་པི ཉཱ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ས་ཡ་སྶྶ ཏ་ཐཱ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝཱ་ཝི་རོ་དྷ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྷི ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷཱ་ཝནྟི ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཝི་ས་ཡོ་བྷཱ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཎེ་ན ཝི་ཝ་ཊྚེ དྷ་མྨེ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོཏི ཙ ཛཱ་ན་ན་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཉཱ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཛཱ་ན་ཏོཏི ཝཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ན་ཏོ, ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན པ་སྶ་ཏོ. ཛཱ་ན་ཏོཏི ཝཱ ཝ་ཏྭཱ ན ཛཱ་ན་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ རཱུ་པཱ་ནི ཝི་ཡ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན རཱུ་པཱ་དཱི་ནི ཏེ་ས་ཉྩ ས་མུ་ད་ཡཱ་དི་ཀེ པ་ཙྩ་ཀྑེ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶ་ན་ནྟི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ.
ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡནྟི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་པྤ་ཧཱ་ནཾ. སོ པ་ན ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷོ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཁཱི་ཎཱ་ཀཱ་རོ ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ཀཱ་རཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ཛུ་མ་གྒཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོཏི ཀི་ལེ་ས་ཝ་ངྐ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ངྐཱ་དཱི་ནཾ པ་ཧཱ་ནེ་ན ཨུ་ཛུ་བྷཱུ་ཏེ ས་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒ་དྷ་མྨེ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟ་སྶ. ཡ་དེ་ཝ ཧི་སྶ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཾ. ཁ་ཡ་སྨིཾ པ་ཋ་མཾ ཉཱ་ཎཾ ‘‘ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ ཨ་ན་ནྟ་རཱ’’ཏི ཁ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་གྒ་མ་གྒེ ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝ ཉཱ་ཎཾ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ པ་ན ཨ་ཉྙཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནྟི. ཡ་དི་པི གཱ་ཐཱ་ཡ ‘‘ཁ་ཡ་སྨིཾ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ན ‘‘ཨཱ་ས་ཝེ ཁཱི་ཎེ མ་གྒོ ཁ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ’’ཏི. ས་མ་ཎོཏི ས་མི་ཏ་པཱ་པོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, སོ པ་ན ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ’’ཏི ཨི་དྷ ཕ་ལཾ, པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ན ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ མ་གྒོ, ཏེ་ན པ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཕ་ལཾ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ནི་བྦཱ་ན་སྶ་པི ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཝ པ་སྶ་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ནི་ཡ་མོ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནི་ཊྛཱ་པ་ནྣོ་ཝཱ་ཏི ཏ་སྶ ནི་ཡ་མ་སྶ ཕ་ལཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནོ ཨ་ཛཱ་ན་ཏོ ནོ ཨ་པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ པ་ན ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ན པ་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ནོ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཱ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ནོ ཨ་ཛཱ་ན་ཏོ, ནོ ཨ་པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཏེ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱཏི ཀེ པ་ན ཏེ་ཏི? ‘‘བཱ་ལེ ཙ པ་ཎྜི་ཏེ ཙ ས་ནྡྷཱ་ཝི་ཏྭཱ སཾ་ས་རི་ཏྭཱ དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟི (དཱི. ནི. ༡.༡༦༨; མ. ནི. ༢.༢༢༨) ཨ་ཧེ་ཏཱུ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ས་ཏྟཱ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༦༨; མ. ནི. ༢.༡༠༡, ༢༢༧) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཝཱ་དཱ. ཏེ་སུ ཀེ་ཙི ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ས་ངྐ་ནྟི་མ་ཏྟེ་ན སཾ་སཱ་ར་སུ་དྡྷིཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟི, ཨ་ཉྙེ ཨི་སྶ་ར་པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཀཱ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཡི་དཾ ས་བྦཾ སཾ་སཱ་རཱ་དཱི་ཧཱི་ཏི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. པུ་རི་མེ་ན པ་ད་དྭ་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ད་དྭ་ཡེ་ན. ཨུ་པཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཱ’’ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ. ཨི་མི་ནཱཏི ‘‘ནོ ཨ་ཛཱ་ན་ཏོ, ནོ ཨ་པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ད་དྭ་ཡེ་ན. ཨ་ནུ་པཱ་ཡོ ཧོ་ཏི ཨེ་ས ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡ་སྶ, ཡ་དི་དཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏི ‘‘ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་པ་ཊི་སེ་དྷོ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ བོ་དྷི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་མེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠ་ཏོ བོ་དྷི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ཨེ་ཝཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ད་བྦ་ཛཱ་ཏི་ཀོཏི ད་བྦ་རཱུ་པོ. སོ ཧི ‘‘དྲ་བྱོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘དྲ་བྱཾ ཝི་ན་སྶ་ཏི ནཱ་དྲ་བྱ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ. ད་བྦ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཝཱ སཱ་ར་ས་བྷཱ་ཝོ, སཱ་རུ་པྤ་སཱི་ལཱ་ཙཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ན ཁོ ད་བྦ ད་བྦཱ ཨེ་ཝཾ ནི་བྦེ་ཋེ་ནྟཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༨༤). ཝ་ཏྟ་སཱི་སེ ཋ་ཏྭཱཏི ཝ་ཏྟཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ དྷུ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཡོ ཧི པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཛཱི་ཝོ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཝ་སྶ་ཝཱ་ཏཱ་དི་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་ཏྠཾ ཚ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ཏི, སོ ཝ་ཏྟ་སཱི་སེ ཋ་ཏྭཱ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ. པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱིཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ནཱ་ཐ་ཀ་ར་ཎ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་གྒ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཱ་ནི ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི, ཏ་ཏྠ ད་ཀྑོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༣.༣༤༥). ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ན་ཏོཏི ཨེ་ཝཾ ཝེ་ཛྫ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ཛཱ་ན་ན་ཧེ་ཏུ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ས་ཝཱ ཝ་ཌྜྷ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ན པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཁོ…པེ… ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཡུ་ཏྟཾ ཕ་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཧེ་ཏུ་ནོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡ་ནྟེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི.
ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཨཱ་ག་མོ, ཏཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡཱ, པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ. ཁ་ཡ་སྨིནྟི བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎེ བྷུ་མྨཾ, ཁ་ཡེཏི པ་ན ཝི་ས་ཡེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ’’ཏི. ཨུ་པ་ནི་སཱི་ད་ཏི ཕ་ལཾ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཨུ་པ་ནི་སཱ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་ས་ཏོ. སཱཏི ཝི་མུ་ཏྟི. ཨ་སྶཱཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ. མ་ན་སྨིཾ ཝི་ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏེ པ་ན ཨ་ན་ནྟ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་པི པ་ཙྩ་ཡཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝི་ར་ཛྫ་ཏི ཨ་སེ་ས་ས་ངྑཱ་ར་ཏོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་རཱ་གོ, མ་གྒོ. ནི་བྦི་ནྡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ནི་བྦི་དཱ, བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་པི མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པ་ཀྑི་ཀཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡཱ་ཝ མ་གྒཱ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི, ཏཱ་ཝ ཏ་རུ་ཎ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ’’ཏི ཧི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་མུ་ཏྟ་ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ཏོ པ་རཾ བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏོ སཱ་མ་ཉྙ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཡོ ཡོ ས་བྷཱ་ཝོ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྶ ཛཱ་ན་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཛཱ་ན་ནཾ. ཏ་དེ་ཝ ད་སྶ་ནཾ. པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ་ན ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ ཙ ག་ཧི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་རུ་ཎ་ཝི་པ་སྶ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ཉཱ་ཎནྟི ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཉཱ་ཎཾ ཝ་ད་ཏི. ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧོ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎ་ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ན་ཡ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཀཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ ས་མྨ་ས་ནཾ. མ་གྒཱ་མ་གྒེ་ཉཱ་ཎནྟི མ་གྒཱ་མ་གྒཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ. སོ ཧི པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི ཏ་རུ་ཎ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ‘‘ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༥.; ༤.༩༩; ༥.༡༠༧༡) ཧི ཝུ་ཏྟཾ.
པུ་བྦ་བྷཱ་ག་སུ་ཁནྟི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ. ད་ར་ཐ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷཱིཏི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ད་ར་ཐ་སྶ པ་ཊི་པ་སྶ་མྦྷ་ནཾ. ‘‘སུ་ཁཾ་པཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཨུ་པ་ནི་སཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་སུ་ཁཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པྤ་ནཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་སྶ སུ་ཁ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པ་སྶ་དྡྷ་ཀཱ་ཡོ སུ་ཁཾ ཝེ་དེ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༤༦༦;༣.༣༥༩; ཨ.ནི. ༡.༣.༩༦) ཝུ་ཏྟ་ཨ་པྤ་ནཱ་སུ་ཁ་སྶ པ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. སུ་ཁནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. བ་ལ་ཝ་པཱི་ཏཱིཏི ཕ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟཱ པཱི་ཏི. ཏཱ་དི་སཱ ཧི ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་སུ་ཁ་ས་མཱ་དྷཱི་ཧི ལ་དྡྷ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནྟཱི ཏཾ་ནི་མི་ཏྟཾ ད་ར་ཐཾ པ་རི་ལཱ༹་ཧཾ པ་ཊི་པ་སྶ་མྦྷེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱ ཧི ད་ར་ཐ་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. དུ་བྦ་ལ་པཱི་ཏཱིཏི ཏ་རུ་ཎ་པཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱ ཧི བ་ལ་ཝ་པཱི་ཏི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ས་དྡྷཱཏི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཕ་ལ་སྶ ཙ ས་དྡ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཨ་དྷི་མོ་ཀྑོ, སཱ པ་ན ཡ་སྨཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ས་དྡྷཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ ས་དྡ་ཧ་ནྟོ ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་མུ་དི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ ཧི དུ་བྦ་ལ་པཱི་ཏི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ ས་བྦ་སྶ་པི དུ་ཀྑ་སྶ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཙ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དུ་ཀྑ་ནྟི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ’’ནྟི. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་དུ་ཀྑ་ནྟི ཀེ་ཙི, སོ་ཀཱ་ད་ཡོ ཙཱ་ཏི ཨ་པ་རེ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ་པི ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏོ པ་ཋ་མོ ཨེ་ཝ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ. ཡ་སྨཱ དུ་ཀྑ་པྤ་ཏྟོ ཀ་མྨ་སྶ ཕ་ལཱ་ནི ས་དྡ་ཧ་ཏི, ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ ཙ པ་སཱ་དཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཉྷི ཨ་པ་རཱ་པ་ར་ས་དྡྷཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་དུ་ཀྑ’’ནྟི ཙི་ནྟ་ཡ་ཏོ ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ ཨི་མ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ས་དྡྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ ས་དྡྷཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༡.༡༩༡). ས་ཝི་ཀཱ་རཱཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ཝི་ཀཱ་རེ་ན ས་ཝི་ཀཱ་རཱ ཁ་ནྡྷ་ཛཱ་ཏི ཛཱ་ཡ་ན་ཊྛེ་ན. ཛཱ་ཏི་ཡཱ པ་ན ཨ་ས་ཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ན་ཏྠི དུ་ཀྑ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ ཧི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི. ཀ་མྨ་བྷ་ཝོཏི ཀ་མྨ་བྷ་ཝཱ་དི་ཀོ ཏི་ཝི་དྷོ་པི ཀ་མྨ་བྷ་ཝོ. སོ ཧི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ. ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་ནུ་པཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི. སེ་ས་པ་དཱ་ནཱིཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་དི་པ་དཱ་ནི. ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཉཱ་ཎཾ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་པ་ཀྑི་ཀ་ཏྟཱ ནི་བྦཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཾ, གོ་ཏྲ་བྷུ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཋ་མ་མ་གྒ་སྶ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ. སོ ཧི ཏེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀི་ཉྩི ཀི་ཉྩི ཝི་སེ་ས་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཡི་ར་ཏཱི་ཏི ཏཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ནི་བྦི་དཱུ་པ་ནི་སོ ཝི་རཱ་གོ་ཏི ‘‘ཝི་རཱ་གོ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
ཀེ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ན ཝི་དཱ་ར་ཡི་ཏྭཱ ག་ཏ་པ་དེ་སོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཀ་ནྡ་རོ. ནི་ཏ་མྦོཏི་པི ཨུ་ད་ཀ་སྶ. ཡ་ཐཱ ནི་ནྣཾ ཨུ་ད་ཀཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ཐཱ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ན་དཱི་ཀུ་ཉྪོ་ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཧེ་མ་ནྟ་གི་མྷ་ཨུ་ཏུ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ མཱ་སེ པ་ཝ་ཏྟོ པ་ཐ་ཝཱི་ཝི་ཝ་རོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ པ་ད་རོ. ཁུ་དྡི་ཀཱ ཨུ་ད་ཀ་ཝཱ་ཧི་ནི་ཡོ སཱ་ཁཱ ཝི་ཡཱ་ཏི སཱ་ཁཱ, ཁུ་དྡ་ཀཱ སོ་བྦྷཱ ཀུ་སུ་བྦྷཱ ཨོ-ཀཱ་ར་སྶ ཨུ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོཏི་ཨཱ་དི ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་ནཱི་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཨུ་པ་མེ་ཡྻེ་ན སཾ་ས་ནྡ་ན་ནྟི, ཏཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ པ་བྦ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཙ ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་རཾ་ཏ་ན་ཀཱ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ པ་ཙུ་ར་ཛ་ནེ་ཧི དུ་པྤ་ཛ་ཧ་ན་ཏོ ‘‘པ་བྦ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ལོ་ཀ་ཏྟ་ཡཱ་བྷི་བྱཱ་པ་ན་ཏོ ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ན་ཏོ ཙ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ མེ་གྷ་ས་དི་སཱ. ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ མེ་གྷོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཐཱ སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི. ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཝ་ཊྚཾ ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ པ་ར་མྤ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཙ ཀ་ནྡ་རཱ་དི་ས་དི་སཱ. ཝི་མུ་ཏྟི ཨེ་ཀ་ར་ས་ཏྟཱ, ཧཱ་ནི་ཝུ་དྡྷི་ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ སཱ་ག་ར་ས་དི་སཱ་ཏི ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ.
ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ པུ་རི་མ་སི་དྡྷཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ཏི ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ, ནཱ་ས་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏེ ཨུ་པ་རི་པ་བྦ་ཏེ པ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ…པེ… ཝ་སྶ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ས་མ་ཏྠ་ནཾ. ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་བྷི་ལཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་བྦ་སྶ་པི ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝུ་ཊྛི་ཏེ་མ་ན་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏ་ཎྷཱ ཧི ‘‘སྣེ་ཧོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་སྶ ཨ་ནྟ་བྷ་ཝ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀོ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ ནི་བྦཱ་ནཾ ན པ་ཏྟོ, ཏ་ད་ནྟ་སྶ བྷཱ་ག་སྶ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཋི་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཋི་ཏ་ཀཱ་ལོ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཨུ་པ་མཱ་ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏཾ. ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཝ་ཊྚཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱཔི ཨི་མི་ནཱ་པི ཧི ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་སྶེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ. སཱ ཧི པཱུ་རི་ཏཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཝ་ཊྚ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཛཱ་ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ པ་ན ཡ་དི་པི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ན ཨཱ་ག་ཏཾ, སུ་ཏྟ་ནྟ་རེ་སུ པ་ན ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཏ་ཏོ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཡི་དཾ སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ན ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ཡཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶ་ནཾ. ནི་བྦ་ཏྟཱིཏི ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཁ་ནྡྷཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཝི་ཀཱ་རཱ’’ཏི. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་དཱི་པ་ན་ཏོ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཧ་ཊཾ. ཀ་མྨཱ་ཀ་མྨནྟི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ. ནི་ཛྫ་ཊནྟི ནི་གྒུ་མྦཾ, སུ་དྡྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དཱི་སུ ཀ་མྨཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་མ་ཐ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི པཱ་མོ་ཛྫཱ་དི་ད་སྶ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི. དེ་ཝ་སྶཱཏི མེ་གྷ་སྶ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ…པེ… ཋི་ཏ་ཀཱ་ལོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ པུ་བྦེ དེ་ཝ་ཊྛཱ་ནི་ཡོ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ, ན ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ་ཏི? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ, ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཕ་ལ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀོ ཧི ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནོ ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནེ ཙ ཨུ་ཙྪི་ནྣ་སཾ་ཡོ་གེ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་མ་ཉྙཱ་ཏི.
ཨུ་པ་ནི་ས་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.