༧. ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་སྶ་པ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧. ལི་ངྒེ་ན ཨ་ཙེ་ལ་ཀོཏི པ་བྦ་ཛི་ཏ་ལི་ངྒེ་ན ཨ་ཙེ་ལ་ཀོ. ཏེ་ན ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་ཙ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཙེ་ལོ, ན ནི་ཙྩེ་ལ་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ནཱ་མེ་ནཱཏི གོ་ཏྟ་ནཱ་མེ་ན ཀ་སྶ་པོཏི. དེ་སེ་ཏི པ་ཝེ་དེ་ཏི སཾ་ས་ཡ་ཝི་ག་མ་ནཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི དེ་སོ, ནི་ཙྪ་ཡ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ དེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི. སོ ཧི སཾ་ས་ཡ་ཝི་ག་མ་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨོ་ཀཱ་སནྟི ཨ་ཝ་སཾ་ས་ནྡ་ན་པ་དེ་སཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཎཾ ཀཱ་ལ’’ནྟི. ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རཾ ཨ་ནྟོ་ནི་ཝེ་ས་ནཾ. ཨ་ནྟ་རེ གྷ་རཱ་ནི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རཾ, ཨ་ནྟོ་གཱ་མོ. ཡ་དཱ་ཀ་ངྑ་སཱིཏི ཡཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་སི. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་ཉྙུ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཝཱ་རེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཨི་ཙྪ་སཱི’’ཏི. ཡ་དཱ་ཀ་ངྑ་སཱིཏི ཡཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་སི, ཀ་སྶ་པ, ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ་པི པུ་ཙྪ་སི, ཡཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་སི, ཏ་མེ་ཝ པུ་ཙྪཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
‘‘ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ པ་ཊི་ཀྑི་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཏ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ཋེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. སོ པ་ན ན་ཡ་ཝ་སེ་ན སཾ་ཁི་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་སྶ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཡཱ་ཙཱ་པེ་ཏྭཱ ཙ་སྶ པ་ཉྷཾ ཀ་ཐེ་སི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. གཱ་ར་ཝ་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི ཏ་ཉྩ དྷ་མྨ་སྶ སུ་སྶཱུ་སཱ་ཡ. དྷ་མྨ་ག་རུ་ཀཱ ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ. ས་ཏྟཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀཾ ཨཱ་ག་མ་ཡ་མཱ་ནོ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ཡཱ་ཙཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཝ་སེ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ པ་དཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཀཱ་ལེ་ནཱ’’ཏི ཀ་སྶ་པ་སྶ ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
མཱཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ ནི་པཱ་ཏོ. བྷ་ཎཱིཏི པུ་ན་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཀི་རི་ཡཱ་པ་དཾ ཝ་ད་ཏི. མཱ ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎི, ཀ་ཐེ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝོ་ཙཱ’’ཏི པ་ན ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑནྟི པུ་རི་ས་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་དུ་ཀྑཾ, ཏེ་ན ཀ་ཏཾ ནཱ་མ ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ པུ་བྦེ ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨ་སྶ ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ. དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ པ་ན པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ནི་ཙྩཾ ཀཱ་ར་ཀ་ཝེ་ད་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི པུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མཱ ཧེ་ཝ’’ནྟི ཨ་ཝོ་ཙ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་དི བཱ་ཧི་ར་ཀེ་ཧི པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠི, སོ ཙ ནི་ཙྩོ, ཏ་སྶ ནི་བྦི་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ, པུ་རི་མ་རཱུ་པཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཏོ ཀ་སྶ་ཙི ཝི་སེ་སཱ་དྷཱ་ན་སྶ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཧི་ཏ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ, ཧི་ཏེ ཙ ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨུ་པ་དེ་སོ ཙ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནོ སི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དི་ནོ. ཀ་ཐཾ ཝཱ སོ ཨུ་པ་དེ་སོ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ཏི? ཝི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ་ཊཱ་ཀཱ་ས་སྶ ཝི་ཡ དཱ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ ཧིཾ་སཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ ཙ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཐཱ སུ་ཁ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་བ་ནྡྷོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དི་ནོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཀ་མྨ་བ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཀུ་ཏོ ཝི་མོ་ཀྑོ. ཨ་ཐ པ་ན ‘‘དྷ་མྨ་མ་ཏྟཾ ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ་ཝ ཝི་ན་སྶ་ཏི ཙ. ཡ་སྶ ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཝོ་ཧཱ་རོ’’ཏི ཝ་དེ་ཡྻ, ཨེ་ཝ་མྤི པུ་རི་མ་རཱུ་པཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ནེ་ན ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་ནྟི ན ས་ཀྐཱ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏུཾ. ཏེ ཝཱ པ་ན་སྶ དྷ་མྨཱ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷཱུ་ཏཱ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ ཝཱ སི་ཡུཾ ཨ་ན་ཉྙེ ཝཱ. ཡ་དི ཨ་ཉྙེ, ན ཏཱ་ཧི ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཧི་པི ཀོ་ཙི ཝི་སེ་སོ ཨ་ཏྠི. ཡོ ཧི ཀ་རོ་ཏི པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི ཙ་ཝ་ཏི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི ཙཱ་ཏི ཨི་ཙྪི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སོ. ཀི་ཉྩ དྷ་མྨ་ཀ་པྤ་ནཱ་པི ནི་ར་ཏྠི་ཀཱ སི་ཡཱ. ཨ་ཐ ཨ་ན་ཉྙེ, ཨུ་པྤཱ་ད་ཝི་ནཱ་ས་ཝ་ནྟཱི་ཧི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཧི ཨ་ན་ཉྙ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཏཱ་སཾ ཝི་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝི་ནཱ་ས་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཀུ་ཏོ ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་སོ. ཏཱ་ས་མྤི ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཡ ནི་ཙྩ་ཏཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི བ་ནྡྷ་ཝི་མོ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝཱ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཀོ་ཙི དུ་ཀྑ་སྶ ཀཱ་ར་ཀོ ན་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི. པ་ར་ཏོཏི ‘‘པ་རཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀེ པ་ར་སྨིཾ ཏི་ཝི་དྷེ་པི ན་ཡེ. ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣནྟི ཨ་དྷི་ཙྩ ཡ་དི་ཙྪཱ་ཡ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་སྶ་ཙི ཝཱ པུ་བྦཾ ཝི་ནཱ ས་མུ་པྤ་ནྣཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཡ་དི་ཙྪཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི. ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་སྶཱཏི ཨ་ཙེ་ལ་སྶ. ཨ་ཡནྟི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. སོ་དྷེ་ནྟོཏི ས་ཡཾ ཝི་སུ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཙྪཱ་ཡ སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ. ལ་དྡྷི་ཡཱ ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི མི་ཙྪཱ་ག་ཧ་ཎ་སྶ པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ.
སོ ཀ་རོ་ཏཱིཏི སོ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི. སོ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ཡ་ཏཱིཏི ཀཱ་ར་ཀ་ཝེ་ད་ཀཱ་ནཾ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་པ་རཾ ཨེ་ཏཾ, ན པ་ན ཀ་མྨ་ཀི་རི་ཡཱ་ཕ་ལཱ་ནཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་པ་རཾ. ཨི་ཏཱིཏི ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཁོཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ. ‘‘སོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ད་སྶི་ཏོ. ཨ་ནི་ཡ་ཏཱ་དེ་སཱ ཧི ཨེ་ཏེ ནི་པཱ་ཏཱ. ཨཱ་དི་ཏོཏི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་དི་མྷི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ལ་དྡྷི་ཡཱ པ་གེ་ཝ ‘‘སོ ཀ་རོ་ཏི, སོ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ བྷ་ཝ་ནྟི. ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཏོ ཧི ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་སོ, ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཏོ དི་ཊྛི་ཝི་པ་ལླཱ་སོ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ཏི པ་ཙྪཱ ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཡཾ ལ་དྡྷི ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ས་ཉྙཱ་ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་ནཾ བྲཱུ་ཧི་ཏོ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ, ཡ་དི་དཾ ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ལ་དྡྷི. ཏ་སྨཱ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫེ་ཏུཾ པཱ་པ་ཀཾ དི་ཊྛི་ག་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ…པེ… ཨེ་ཏཾ པ་རེ་ཏཱི’’ཏི. ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ས་སྶ་ཏཾ ས་སྶ་ཏ་གཱ་ཧཾ དཱི་པེ་ཏི པ་རེ་སཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏི, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ས་སྶ་ཏཾ ད་ལ༹ྷ་གྒཱ་ཧཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱིཏི. ཏ་སྶཱཏི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་སྶ. ཏཾ ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཏཾ ས་སྶ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎཾ. པ་རེ་ཏི ཨུ་པེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ར་ཀ་ཉྩ…པེ… ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ག་ཎྷ་ནྟནྟི ས་ཏི་པི ཝ་ཏྠུ་བྷེ་དེ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནེ་ན ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟཾ.
ཨི་དྷ ‘‘ཨཱ་དི་མྷི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི པ་དེ. ‘‘པ་རཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ལ་དྡྷི་ཡཱ པ་གེ་ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ – ‘‘པ་རཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ལ་དྡྷི་ཡཱ པ་གེ་ཝ ཨ་ཉྙོ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཉྙོ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་ཉྙཱ་ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ས་བྦཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ མུ་དུ་ཀེ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝི་པ་ལླཱ་སེ པ་ཋ་མུ་པྤ་ནྣེ ས་ཏི པ་ཙྪཱ ‘‘པ་རཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ཨ་ཡཾ ལ་དྡྷི ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀཱ་ར་ཀོཏི ཀ་མྨ་སྶ ཀཱ་ར་ཀོ. ཏེ་ན ཀ་ཏནྟི ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཀེ་ན ཀ་ཏཾ. ཀ་མྨུ་ནཱ ཧི ཕ་ལ་སྶ ཝོ་ཧཱ་རོ ཨ་བྷེ་དོ་པ་ཙཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝནྟི དི་ཊྛི་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ སཱ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་དི་ནཱ ས་པ་རི་སྶ་ཡཱ ས་ཨུ་པཱ་ཡཱ་སཱ, ཨེ་ཝཾ. ‘‘པ་གེ་ཝ ཨི་ཏ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཏུ་ནྣ་སྶ ཝི་དྡྷ་སྶ. ‘‘ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨུ་ཙྪེ་དནྟི ས་ཏོ ས་ཏྟ་སྶ ཨུ་ཙྪེ་དཾ ཝི་ནཱ་སཾ, ཝི་བྷ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ས་ཏོ ཧི ཝི་ནཱ་སཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ནི་བ་ནྡྷ་ནོ ཨུ་ཙྪེ་དོ. ཡ་ཐཱ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ཏི་པི ཨེ་ཀ་ས་ནྟཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ བྷི་ནྣ་ས་ནྟ་ཏི་པ་ཏི་ཏེ་ཧི ཝི་སེ་སེ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལཱ་ནཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ བྷི་ནྣ་ས་ནྟཱ་ན་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟ་བྷེ་ད་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ནཱ་ན་ཏྟ་ན་ཡ་སྶ མི་ཙྪཱ་ག་ཧ་ཎཾ ཨུ་ཙྪེ་དཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་པི ས་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དེ ཨེ་ཀ་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཙྩ་ནྟཱ་བྷེ་ད་ག་ཧ་ཎ་མྤི ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ. ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཧི ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟ་ག་ཧ་ཎ་ནི་བ་ནྡྷ་ནོ ས་ཏྟ་གྒཱ་ཧོ, ས་ཏྟ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་གྒཱ་ཧ་ནི་བ་ནྡྷ་ནོ ཨུ་ཙྪེ་ད་གྒཱ་ཧོ, ཡཱ་ཝཱ་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ ན ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི, ཏཱ་ཝཱ་ཡཾ ཝི་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ག་ཧ་ཎ་ཏོ ནི་རུ་ད་ཡ་ཝི་ནཱ་སོ ཨི་དྷ ཨུ་ཙྪེ་དོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ‘‘ཨུ་ཙྪེ་ད’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་སེ་སེ་ན ནཱ་སོ ཝི་ནཱ་སོ, ཨ་བྷཱ་ཝོ. སོ པ་ན མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑཱུ་ནཾ ད་སྶ་ན་པ་ཐཱ་ཏི་ཀྐ་མོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨ་ད་སྶ་ནེ ཧི ནཱ་ས་ས་དྡོ ལོ་ཀེ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི. ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་ག་མོ ས་བྷཱ་ཝཱ་པ་ག་མོ ཝི་བྷ་ཝོ. ཡོ ཧི ནི་རུ་ད་ཡ་ཝི་ནཱ་སེ་ན ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི, ན སོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཏི་ཊྛ་ཏི.
ཨེ་ཏེ ཏེཏི ཝཱ ཡེ ཨི་མེ ཏ་ཡཱ ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ཙ པུ་ཊྛེ་ན མ་ཡཱ ‘‘སོ ཀ་རོ་ཏི, སོ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ‘‘ཨ་ཉྙོ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཉྙོ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨ་ནྟཱ, ཏེ ཨུ་བྷོ ཨ་ནྟེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཏེ ཏེཏི ཡ་ཏྠ པུ་ཐཱུ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཨ་ནུ་པ་ཙི་ཏ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ར་ཏཱ་ཡ པ་ར་མ་ག་མྦྷཱི་རཾ ས་ཎྷཾ སུ་ཁུ་མཾ སུ་ཉྙ་ཏཾ ཨ་པྤ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་དེ ནི་མུ་གྒཱ སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ཝི་ས་ཧ་ནྟི, ཨེ་ཏེ ཏེ ཨུ་བྷོ ཨ་ནྟེ ཨ་ནུ་པ་ག་མྨཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. དེ་སེ་ཏཱིཏི པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ པ་ཊི་པ་ཏྟི་དྷ་མྨེ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཋི་ཏོ, ཀ་རུ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན དེ་ས་ནཱ་དྷ་མྨེ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཋི་ཏོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཧཱིཏི ཧི-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ…པེ… ནི་དྡི་ཊྛོ, ཏ་སྨཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཋི་ཏོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ཕ་ལཾ དཱི་པི་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ, ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཉྷི ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཨ་སྶཱཏི ཕ་ལ་སྶ. ན ཀོ་ཙི ཀཱ་ར་ཀོ ཝཱ ཝེ་ད་ཀོ ཝཱ ནི་དྡི་ཊྛོ, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཀེ་ཝ་ལཾ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་ག་ཧ་ཎ་ཏོ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ‘‘ཨེ་ཏེ ཏེ, ཀ་སྶ་པ…པེ… དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཏཱ་ཝ པ་དེ་ན. སེ་ས་པ་ཉྷཱཏི ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏ་ཉྩ པ་རཾ་ཀ་ཏ་ཉྩ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ སེ་སཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཉྷཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ན་ཏྠི དུ་ཀྑ’’ནྟི པ་ཉྷོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ་ཏི ན ཨུ་དྡྷ་ཏོ. པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཉྷོ, ཏཱ་ཝ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་པ་ཉྷ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ, སོ ཧི པ་ཉྷོ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷོ…པེ… པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྶ ཨ་ཏྟཱ ཀཱ་ར་ཀོ ཝེ་ད་ཀོ ཝཱ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ཏེ་ན ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨོ ཨ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཨ་ནུ་པུ་བྦ་དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ, སུ་ཁཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཙ་སྶ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ནྟ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨུ་པྤཱ་དེ ཙ ས་ཏི ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝཱི ནི་རོ་དྷོ་ཏི ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སཱ ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཏི. ཏ་སྶ ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏ’’ནྟི པ་ཋ་མ་པ་ཉྷ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ པ་ཙྪཱ ཙེ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་རུ་ལ༹ྷ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི པུ་བྦེ ཝི་ཡ ཨ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, པུ་བྦེ ཝི་ཡ ཝཱ པ་ཙྪཱ་པི. སེ་ས་པ་ཉྷཱཏི ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཉྷཱ་ད་ཡོ. ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཉྷོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོཏི ཨེ་ཝ་ཉྩ ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཉྷོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཏ་ཏཾ ས་མི་ཏཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་སྶ དཱི་པ་ནེ་ན དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏ་སྶ ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཉྩ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྶ ཀེ་ཝ་ལ་སྶ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༡༢༦; སཾ. ནི. ༢.༣༩-༤༠; མ་ཧཱ་ཝ. ༡; ཨུ་དཱ. ༡).
ཡཾ པ་རི་ཝཱ་སཾ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ པ་རི་ཝ་ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝ་ཙ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛྫཾ ལ་བྷེ་ཡྻཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད’’ནྟི ཡཱ་ཙ་ནྟེ་ན ཏེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ནཱ་ཏི་དི་ཝཱ་པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནཾ, ན་ཝེ་སི་ཡཱ་དི་གོ་ཙ་ར་ཏཱ, ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཀི་ཙྩེ་སུ ད་ཀྑ་ཏཱ་དི, ཨུ་དྡེ་སཱ་དཱི་སུ ཏི་བྦ་ཙྪ་ནྡ་ཏཱ, ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནེ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ, བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནེ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ, ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནེ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ, བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནེ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ་ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༨༧) ཨི་མེ་སཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཨ་ཊྛ ཝ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཨི་མཱ་ནི ཨ་ཊྛ ཏི་ཏྠི་ཡ་ཝ་ཏྟཱ་ནི པཱུ་རེ་ནྟེ་ན. ཨེ་ཏྠ ཙ ནཱ་ཏི་ཀཱ་ལེ་ན གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ ཏ་ཏྠ ཝི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་རེ་ན པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ནཱ་ཏི་དི་ཝཱ་པ་ཊི་ཀྐ་མ་ན་ནྟི ཨི་ད་མེ་ཀཾ ཝ་ཏྟཾ.
ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ པཱ་ཋོཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཀ་སྶ་པ་སུ་ཏྟེ ཨ་ཡཾ པཱ་ཋོ. ཨ་ཉྙ་ཏྠཱཏི སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༤༠༢-༤༠༣). གྷཾ་སི་ཏྭཱ ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ སུ་ཝ་ཎྞཾ ནི་གྷཾ་སི་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎི་ཡཱ ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱ ནི་དྡོ་ས་མེ་ཝ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཝཱ་ས་ཝ་ཏྟ་ཙ་ར་ཎེ་ན གྷཾ་སི་ཏྭཱ སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཝཱི་མཾ་ས་ནེ་ན ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱ སུ་དྡྷོ ཨེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་པུ་བྦོ ཨི་དྷ ག་ཡ྄ཧ་ཏི. ཏི་བྦ་ཙྪ་ནྡ་ཏནྟི སཱ་ས་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སེ ཏི་བྦ་ཙྪ་ནྡ་ཏཾ ད་ལ༹ྷ་ཏ་རཱ་བྷི་རུ་ཙི་ཏཾ. ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱིཏི ནཱ་མ་གོ་ཏྟེ་ན ཨ་པཱ་ཀ་ཊཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑུ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ག་ཎེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱཏི བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀེ པ་ཏྟཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཎེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ.
ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་སྶ་པ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.