༤. ཨི་སྶ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༥. ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ ཨ་སྶ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི? ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཨ་ལཱ་བྷཱ་ཡ ཨ་ཡ་སཱ་ཡ པ་རི་ས་ཀྐ་ནཾ. ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཏཾ ས་བྦ་དི་སཱ་སུ ཡ་མ་ཀ་མ་ཧཱ་མེ་གྷོ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཨོ་གྷཾ ཝི་ཡ ས་བྦཱ པཱ་ར་མི་ཡོ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཝི་པཱ་ཀཾ ད་སྶཱ་མཱ’’ཏི ས་མྤི་ཎྜི་ཏཱ ཝི་ཡ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་མ་ཧོ་གྷཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཡིཾ་སུ. ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨ་ནྣ་པཱ་ན་ཡཱ་ན་ཝ་ཏྠ་མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ནཱ་དི་ཧ་ཏྠཱ ཁ་ཏྟི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ – ‘‘ཀ་ཧཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཀ་ཧཾ དེ་ཝ་དེ་ཝོ ན་རཱ་ས་བྷོ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐོ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟི, ས་ཀ་ཊ་ས་ཏེ་ཧི་པི པ་ཙྩ་ཡེ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནཱ ས་མ་ནྟཱ གཱ་ཝུ་ཏ་པྤ་མཱ་ཎ་མྤི ས་ཀ་ཊ་དྷུ་རེ་ན ས་ཀ་ཊ་དྷུ་རཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཏི་ཊྛ་ནྟི ཙེ་ཝ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཙ ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཝི་ནྡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ. ས་བྦཾ ཁ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༨༢) ཏེ་སུ ཏེ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ ཙ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ་པི. ཝུ་ཏྟ་མྤི – ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ས་ཀྐ་ཏོ ཧོ་ཏི ག་རུ་ཀ་ཏོ མཱ་ནི་ཏོ པཱུ་ཛི་ཏོ ཨ་པ་ཙི་ཏོ ལཱ་བྷཱི ཙཱི་ཝ་ར…པེ… པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ་པི ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨུ་དཱ. ༣༨), ཏ་ཐཱ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཁོ, ཙུ་ནྡ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ས་ངྒྷོ ཝཱ ག་ཎོ ཝཱ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ནཱ་ཧཾ, ཙུ་ནྡ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀཾ ས་ངྒྷ་མྤི ཨེ་ཀཾ ག་ཎ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི ཨེ་ཝཾ ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པྤ་ཏྟཾ, ཡ་ཐ་རི་ཝཱ་ཡཾ, ཙུ་ནྡ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༡༧༦). ཨེ་ཝནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ནི་ཛ྄ཛྷ་ཏྟིནྟི ས་ཉྙ་ཏྟིཾ. ནནྟི ཀ་ཐཾ.
ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪི་ཏུཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ ནི་ཡྻཱ་ཏི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་སྨིཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཙི་ཏྟ་པྤ་སཱ་ད་མ་ཏྟེ་ན དེ་ནྟེ་པི ཧི པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏི. ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྷ་ག་ཝཱཏི ས་ཏྠུ ཨཱ་མ་ནྟ་ནཾ. ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ནི་ག་ཎྛཱ…པེ… པ་སཱི་ད་ཏི པ་ས་ནྣ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པུ་བྦེ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ དཱ་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ པུ་ཙྪི་ཏཾ, ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རོ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཝི་སེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཏ་ཡཱ པ་ཋ་མཾ པུ་ཙྪི་ཏཾ, ཨ་ཉྙཾ པ་ཙྪཱ’’ཏི. ས་ལླ་ཀྑེ་ཧི ཨེ་ཏཾ. པ་ཙྪི་མཾ པུ་རི་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ནེ་ཧཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པུ་ཙྪི་ཏ་སྶ ནཱ་མ པ་ཉྷ་སྶ ཀ་ཐ་ནཾ མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ བྷཱ་རོ. ས་མུ་པ་བྱཱུ་ལ༹ྷོཏི ཨེ་ཀ་ཏོ སེ་ནཱ་ཡ རཱ་སི་ཝ་སེ་ན ས་མྤི་ཎྜི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘རཱ་སི་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི. ཨ་སི་ཀྑི་ཏོཏི ས་ཏྟ་ཊྛ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ནི དྷ་ནུ་སི་པྤེ་ན སི་ཀྑི་ཏོ. དྷ་ནུ་སི་པྤཾ སི་ཀྑི་ཏྭཱ་པི ཀོ་ཙི ཀ་ཏ་ཧ་ཏྠོ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་སི་ཀྑི་ཏོ ན ཀ་ཏ་ཧ་ཏྠོ, པོ་ངྑཱ་ནུ་པོ་ངྑ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ བྱཱ་མ་མུ་ཊྛི་བ་ནྡྷོ. ཏི་ཎ་པུ་ཉྫ་མ་ཏྟི་ཀཱ་པུ་ཉྫཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པཾ་སུ་པུ་ཉྫ་ཝཱ་ལུ་ཀ་པུ་ཉྫ་སཱ་ར་ཕ་ལ་ཀ་ཨ་ཡོ་གྷ་ནཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡོཏི ཏེ་སཾ ས་ནྟི་ཀཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡོ. རཱ་ཛ་རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་དི་ཀེ ཨུ་པེ་ཙྩ ཨ་ས་ནཾ ཨུ་པཱ་ས་ནཾ, ན ཀ་ཏཾ ཨུ་པཱ་ས་ནཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཀ་ཏཱུ་པཱ་ས་ནོ. ཨ་སི་ཀྑི་ཏ་ཏཱ་དི་ནཱ བྷཱི་རུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཀཱ་ཡ་སྶ ཚ་མྦྷ་ནཾ ས་ངྐ་མྤ་ནཾ ཨུ་ཏྟཱ་སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཚ་མྦྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཝེ་དྷི་ཏ་ཀཱ་ཡོ’’ཏི.
ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ པ་ཧཱི་ནོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་པྤ་ཧཱ་ན་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཏི་ཡེ་ནེ་ཝ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ པ་ཧཱི་ནཾ ཧོ་ཏི པ་ཊི་གྷ་ས་མྤ་ཡོ་གཾ. ཨ་སེ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཡ་ནྟི ཨ་སེ་ཀྑཾ, སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ. ཏ་ཡི་དཾ ན ཨ་གྒ་ཕ་ལཾ སཱི་ལ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་སེ་ཀྑ་ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟཾ སཱི་ལཾ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ ཨེ་ཝ ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ སི་ཀྑཱ་ཡ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ཝི་མུ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷོ་པཱི་ཏི. སེ་ཀྑ་སྶ ཨེ་སོ་ཏི ཝཱ, ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏ་སི་ཀྑ་ཏྟཱ ས་ཡ་མེ་ཝ སི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཝཱ སེ་ཀྑོ, ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒེ་སུ ཧེ་ཊྛི་མེ་སུ ཙ ཏཱི་སུ ཕ་ལེ་སུ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ. ཨུ་པ་རི སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་སེ་ཀྑོ. ཝུ་ཌྜྷི་པྤ་ཏྟོ སེ་ཀྑོ་ཏི ཨ་སེ་ཀྑོ. ཨ་གྒ་ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏོ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶ སཱི་ལ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་སེ་ཀྑེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ མི་སྶ་ཀཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ཝི་མུ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ་པཱི་ཏི ཏ་ད་ངྒ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཨཱ་ད་ཡོ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ན པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་མུ་ཏྟི ཨེ་ཝ.
ཡེ་ན སི་པྤེ་ན ཨི་སྶཱ་སོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཨི་སྶ་ཏྟནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་སུ་སི་པྤ’’ནྟི. ཡ་སྶཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝ་སེ་ན ས་རཱི་རཾ ས་ཉྫཱ་ཏ་ཐཱ་མཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ བ་ལ་པ་ཙྩ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘བ་ལཾ ནཱ་མ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི. ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཧི ཝི་ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝཱ་ར་ཀ་དྷཱ་ཏུ བ་ལཾ ནཱ་མ, ཏེ་ན ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ བ་ལ་རཱུ་པཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི.
ཡ་སྨཱ ཨ་ར་ཧཱ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ སོ་ར་ཏོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ སོ་ར་ཙྩནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ་ར་ཙྩ་ནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ’’ནྟི. ཨེ་ཏེ དྭེཏི ཁ་ནྟི སོ་ར་ཙྩ་ནྟི ཨེ་ཏེ དྭེ དྷ་མྨཱ. པཱ་ནཱི་ཡཾ པི་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པ་པཱ, ཡོ ཀོ་ཙི ཛ་ལཱ་ས་ཡོ ཡཾ ཀི་ཉྩི པཱ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ར་སྶ་པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་ཨཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི. ཨུ་ད་ཀ་ཝི་ཀཱུ་ལཱ་དཱི་སུ ཀ་མ་ནྟི ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ས་ངྐ་མ་ནཱ་ནི, སེ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནི. སེ་ཏུ་ཀ་ར་ཎ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ སེ་ཏུཾ, ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཙ་ངྐ་མ་ནཾ, མ་གྒ་ཀ་ར་ཎ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ མ་གྒཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཎྞཱ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝ་ཏྟནྟི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཧི་ཏཾ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ. དེ་ནྟོ་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ དེ་ནྟོ་པཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི་པི དེ་ནྟེ་ན་པི ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ ཝི་པྤ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཐ་ན་ཡནྟི ཨི་དཾ ཏ་སྶ མ་ཧཱ་མེ་གྷ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ, ཡོ ཧི མ་ཧཱ་ཝ་སྶཾ ཝ་སྶ་ཏི, སོ ག་ཛྫ་ནྟོ ཝི་ཛྫུ་མྨཱ་ལཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ པ་ཝ་སྶ་ཏི. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱཏི ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་སྶ ཝི་ཝི་དྷ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ་ནི ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘རཱ་སིཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི.
པ་ཀི་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཝི་ཀི་ར་ཎ་མྤི ཧོ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཀི་ར་ཏཱི’’ཏི. པ་ཀི་ར་ནྟོ ཝི་ཡ ཝཱ དཱ་ནཾ དེ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ གུ་ཎ་ཁེ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཁེ་ཏྟེ་པི མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ན ‘‘པ་ཀི་རེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏི་ཏྠི་ཡ་ཝཱ་དེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་སེ་དྷི་ཏ་ཏཱ་པི དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི. པུ་ཉྙ་དྷཱ་རཱཏི པུ་ཉྙ་མ་ཡ་དྷཱ་རཱ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡཱ. སི་ནེ་ཧ་ཡ་ནྟཱིཏི ཐཱུ་ལ་དྷཱ་རེ་ན་པི སི་ནེ་ཧེ་ན སི་ནི་དྡྷཾ ཀ་རོ་ནྟཱི. ཀི་ལེ་ད་ཡ་ནྟཱིཏི ཨ་ལླ་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པ་ཡ་ནྟཱི. ཡ་ཐཱ་ཡཾ པུ་ཉྙ་དྷཱ་རཱ དཱ་ཏཱ་རཾ ཨ་ནྟོ སི་ནེ་ཧེ་ཏི པཱུ་རེ་ཏི ཨ་བྷི་ས་ནྡེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ན་མྤི ཨ་ནྟོ སི་ནེ་ཧེ་ཏི པཱུ་རེ་ཏི ཨ་བྷི་ས་ནྡེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ད་དཾ པི་ཡོ ཧོ་ཏི བྷ་ཛ་ནྟི ནཾ བ་ཧཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༥.༣༤) ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ‘‘དཱ་ཏཱ་རཾ ཨ་བྷི་ཝ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ དཱ་ཡ་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ‘‘སི་ནེ་ཧེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་སྶ སི་ནེ་ཧུ་པྤ་ཏྟི ཨཱ་མི་ས་ནི་སྶི་ཏཱ་ཏི དཱ་ཡ་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
ཨི་སྶ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.