༣. ཀོ་ས་ལ་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ
༡. པ་ཋ་མ་ཝ་གྒོ
༡. ད་ཧ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༢. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དཱིཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎེ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཀོ་ས་ལ་རཱ་ཛཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཁ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནེ་ན ཀེ་ཝ་ལཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དི. པ་ཋ་མཱ་ག་ཏེ ཧི ས་ཏྠ་རི ཏ་སྶ ས་མྨོ་དི་ཏཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཁ་མ་ནཱི་ཡཱ་དཱི་ནི པུ་ཙྪ་ནྟོཏི ཡ་ཐཱ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཀ་ཙྩི ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཁ་མ་ནཱི་ཡཾ, ཀ་ཙྩི ཡཱ་པ་ནཱི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏེ་ན ར་ཉྙཱ ས་དྡྷིཾ པ་ཋ་མཾ པ་ཝ་ཏྟ་མོ་དོ ཨ་ཧོ་སི པུ་བྦ་བྷཱ་སི་ཏཱ་ཡ, ཏ་ད་ནུ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨེ་ཝཾ སོ་པི རཱ་ཛཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མོ་དོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏཾ པ་ན ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མོ་ད་ནཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱི་ཏོ་ད་ཀཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་མྨོ་དི་ཏནྟི སཾ་ས་ནྡི་ཏཾ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝནྟི ས་མྨོ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མཱ་ན་ཏཾ ཨེ་ཀ་རཱུ་པ་ཏཾ, ཁ་མ་ནཱི་ཡནྟི ‘‘ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ ན་ཝ་དྭཱ་རཾ ས་རཱི་ར་ཡ་ནྟཾ དུ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་སྶ་ཧཾ, ཀ་ཙྩི ཁ་མི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ’’ནྟི པུ་ཙྪ་ཏི. ཡཱ་པ་ནཱི་ཡནྟི པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཀཾ ཙི་ར་པ་བ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཡཱ་པ་ནཱ་ཡ ཀ་ཙྩི ཡཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ. སཱི་ས་རོ་གཱ་དི་ཨཱ་བཱ་དྷཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཙྩི ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷཾ. དུ་ཀྑ་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཙྩི ཨ་པྤཱ་ཏ་ངྐཾ. ཏཾ་ཏཾ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ ཨུ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཁ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཙྩི ལ་ཧུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་བ་ལ་ཡོ་ག་ཏོ ཀ་ཙྩི བ་ལཾ. སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མྦྷ་ཝེ་ན ཀ་ཙྩི ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ ཨ་ཏྠཱིཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཀ་ཙྩི-ས་དྡཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. བ་ལ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ པཱི་ཏི པཱི་ཏིཡེ་ཝ. ཏ་རུ་ཎ་པཱི་ཏི པཱ་མོ་ཛྫཾ. ས་མྨོ་ད་ནཾ ཛ་ནེ་ཏི ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ. ས་མྨོ་དི་ཏ་བྦ་ཏོ ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡནྟི ཨི་མཾ པ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་མྨོ་དི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་རི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ས་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
སུ་ཡྻ་མཱ་ན་སུ་ཁ་ཏོཏི ཨཱ་པཱ་ཐ་མ་དྷུ་ར་ཏཾ ཨཱ་ཧ, ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཡ་མཱ་ན་སུ་ཁ་ཏོཏི ཝི་མ་དྡ་ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏཾ. བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྶཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ཝ་ཙ་ན་ཙཱ་ཏུ་རི་ཡ་མཱ་ཧ, ཨ་ཏྠ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཾ. ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧཱིཏི ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཨ་དི་ཊྛ་ཏྟཱཏི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་དི་ཊྛ་ཏྟཱ. གུ་ཎཱ་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཨ་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཏྟཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ. ཨོ་ཝ་ཊྚི་ཀ་སཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨོ་ཝ་ཊྚི་ཀཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སཱ་ར་ཝ་ཏྠུཾ ཀ་ཏྭཱ. ལོ་ཀ་ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷ་ཝོ་ཀྐ་ནྟི་པ་ཉྷནྟི ལོ་ཀ་ཏོ ནི་སྶ་ཊ་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྷ་ཉྩེ་ཝ ཨཱ་དི་ཏོ བྷ་ཝོ་ཀྐ་མ་ན་པ་ཉྷ་ཉྩ. ས་ཏྠུ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཧི ‘‘ཀིཾ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ས་བྦ་ལོ་ཀ་ཏོ ནི་སྶ་ཊོ, ས་བྦ་ས་ཏྟེ་ཧི ཙ ཛེ་ཊྛོ’’ཏི? པུ་ཙྪ་ཏི ནཱ་མ. ཡ་ཐཱ ཧི ས་ཏྠུ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ལོ་ཀ་ཏོ ནི་སྶ་ཊ་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ས་ཏྟེ་ཧི ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་གྒ་པ་སཱ་ད་སུ་ཏྟཱདཱི་ཧི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠; ཨ. ནི. ༤.༣༤) ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ. ཀ་ཐཾ པ་ན ས་མྦུ་དྡྷ་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏོ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་དཱི་སུ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༢༤) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
རཱ་ཛཱ ས་ཏྠུ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་ས་དྡ་ཧ་ནྟོ ‘‘ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རེ་སུ་པི ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏེ་སུ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏེ ཀ་ཐཾ ལ་བྦྷེ་ཡྻཱ’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ‘‘ཀིཾ པ་ན བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཀྑ་ཏི. རཱ་ཛཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་དྡྷི་ཡཱ ན པུ་ཙྪ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྨུ་ཁཱ ཏེ་ཧི ཨ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ ཏེ མུ་སཱ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ‘‘བུ་དྡྷཱ མ་ཡ’’ནྟི པ་ཊི་ཛཱ་ནིཾ་སུ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ལོ་ཀེ མ་ཧཱ་ཛ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. བུ་དྡྷ་སཱི་ཧ་ནཱ་དནྟི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀཾ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ. ཀཱ་མཾ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ, ས་མྦོ་དྷི་ཉཱ་ཎེ པ་ན ག་ཧི་ཏེ ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི’’ནྟི.
པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ནཱཏི ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་མ་ན་མ་ཏྟེ་ན ས་མ་ཎཱ, ན ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ་ཡ. ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ, ན བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ་ཡ. པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་ངྒྷོཏི པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་མཱུ་ཧ་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ན ས་ངྒྷོ, ན ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན སཾ་ཧ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱིཏི ཨེ་ཏེ་སཾ ས་བྦ་ཉྙུ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྠི. སྭེ་ཝཱཏི པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨེ་ཝ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ན. ས་ངྒྷི་ནོ, ག་ཧ་ཊྛ་ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ན ག་ཎི་ནོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ ག་ཎེ ཨེ་ཝ ལོ་ཀེ ས་ངྒྷ་ས་དྡ་སྶ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ. ཨཱ་ཙཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་ཝ་ཏ་ཙ་རི་ཡཱ་དི-ཨཱ་ཙཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན. པཱ་ཀ་ཊཱཏི ས་ངྒྷཱི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ. ‘‘ཨ་པྤི་ཙྪཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཏྠ་མྤི ན ནི་ཝཱ་སེ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཏེ་སུ སཱ་ས་ནི་ཀེ་སུ ཝི་ཡ ས་ནྟ་གུ་ཎ་ནི་གུ་ཧ་ནཱ ཨ་པྤི་ཙྪཱ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. ཡ་སོཏི ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ. ཏ་ར་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན སཾ་སཱ་རོ་གྷ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་མྨ་ཏ་ཏྟཱ ཏི་ཏྠཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ལ་དྡྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཏྠ་ཀ་རཱ་ཏི ལ་དྡྷི་ཀ་རཱ’’ཏི. སཱ་དྷུ་ས་མྨ་ཏཱཏི ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྨ་ཏཱ, ན སཱ་དྷཱུ་ཧི ས་མྨ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ནྟོ…པེ… པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶཱ’’ཏི.
ཀ་པྤ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལནྟི ཀ་པྤ་ཏོ ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ, ‘‘ཀ་པྤུ་ཊྛཱ་ནཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི དེ་ཝ་པུ་ཏྟེ་ཧི ཨུ་གྒྷོ་སི་ཏ་མ་ཧཱ་ས་དྡོ. ཨི་མེཏི པཱུ་ར་ཎཱ་ད་ཡོ. བུ་དྡྷ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལནྟི དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི གྷོ་སི་ཏཾ བུ་དྡྷ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ. པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱཏི པུ་རི་ས་སུ་ཏི་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ སུ་ཏྭཱ. ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཝི་ཛྫཱ ནཱ་མ པ་ར་ཙི་ཏྟ་ཛཱ་ནཱ་པ་ན་ཝི་ཛྫཱ. སཱ ཀེ་ཝ་ཊྚ་སུ་ཏྟེ ‘‘མ་ཎི་ཀཱ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ, ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ག་ནྡྷཱ་རི་ས་མྦྷ་ཝ་ཝི་ཛྫཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ག་ནྡྷཱ་རི་ཡཱ ཝི་ཀུ་བྦ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེཏི ས་རཱི་རེ. རཱ་ཛུ་སྨཱཏི རཱ་ཛ་ཏེ་ཛོ.
སུ་ཀྐ་དྷ་མྨོཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨོ ནི་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ. ཨི་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨི་དཾ པ་ར་མྨུ་ཁཱ ‘‘མ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྨུ་ཁཱ ‘‘ན མ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ’’ཏི ཏེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱཏི ‘‘ཡེ་པི ཏེ, བྷོ གོ་ཏ་མ…པེ… ན་ཝོ ཙ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝོ་ཙ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ‘‘ན མ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ’’ཏི ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ར་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ པ་ཊི་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཨཱི་དི་སེ ཋཱ་ནེ ཀིཾ-ས་དྡོ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀི་ནྟི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི, ཀ་སྨཱ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ?
ན ཨུ་ཉྙཱ་ཏ་བྦཱཏི ན ག་ར་ཧི་ཏ་བྦཱ. ག་ར་ཧ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ ཨུ-ས་དྡོ. ‘‘ད་ཧ་རོ’’ཏི ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཙ ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡོ་ཏི རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ར་སཱ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨུ་ར་གོ, ཡོ ཀོ་ཙི ས་པྤོ, ཨི་དྷ པ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་སཱི་ཝི་སོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱི་ལ་ཝ་ནྟཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ. ཨི་དྷ པ་ན ཡ་སྨཱ ‘‘བྷ་ཝ་མྤི ནོ གོ་ཏ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སི, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཡ་དི་པི ཝི་སེ་སོ སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ཧོ་ཏི, སཾ་ས་ཡུ་པྤ་ཏྟི་དཱི་པ་ཀཾ ནོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ན ཏཾ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཝ་ཉྙཱ་པ་རི་བྷ་ཝེ པ་ཡོ་ག་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཉྙཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝོ, ཝ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྷ་ཝ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཡ་པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཉྙཱ ད་སྶི་ཏཱ, ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྷ་ཝོ, ཨུ་བྷ་ཡཾ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི པ་བྷེ་ད་ཏོ ག་ཧི་ཏཾ, ཨ་ཝ་ཉྙ་པ་རི་བྷ་ཝཱ་ནཾ དྭི་ནྣ་མྤི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ པ་རི་གྒ་ཧོ. ཏཾ ས་བྦ་མྤཱིཏི ཏཾ ཨ་ཝ་ཉྙཱ་དི ས་བྦ་མྤི. ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཏཾ ན ཀཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ ས་མྤ་ཏི ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ.
ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱཏི ཏ་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ དཱི་པ་ནཱ. ཝི་སེ་ས་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱཏི ཏ་ཏོ ཝི་སི་ཊྛ་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱ. ཁེ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པ་ཏཱི་ཏི ཁ་ཏྟི་ཡོཏི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ས་དྡ་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཁེ་ཏྟ་ཏོ ཝི་ཝཱ་དཱ ས་ཏྟེ ཏཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཁ་ཏྟི་ཡོཏི ལོ་ཀི་ཡཱ ཀ་ཐ་ཡ་ནྟི. ‘‘མ་ཧཱ་ས་མྨ་ཏོ, ཁ་ཏྟི་ཡོ, རཱ་ཛཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏེ་སུ ཨི་མེ་སུ དུ་ཏི་ཡཾ. ཨ་ཀྑ་རནྟི ས་མ་ཉྙཱ. སཱ ཧི ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ན ཀ་དཱ་ཙི ཁ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀྑ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནཱ་མ་གོ་ཏྟཾ ན ཛཱི་ར་ཏཱི’’ཏི. ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣནྟི ས་མྤ་ནྣ་ཛཱ་ཏིཾ ཨ་ཏི་ཝི་སུ་དྡྷ་ཛཱ་ཏིཾ. ཏཱི་ཎི ཀུ་ལཱ་ནཱིཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝེ་སྶ་སུ་དྡ་ཀུ་ལཱ་ནི. ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ.
ཀེ་ཝ་ལཾ ནཱ་མ་པ་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋཱ་ནཾ ཧཱི་ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨུ་དྡྷ་ཊ་ད་ཎྜེ་ནཱཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨུ་བྦྷ་ཏེ་ན ད་ཎྜེ་ན སཱ་ས་ནེ་ན, བ་ལ་ཝཾ ཨུ་པ་ཀྐ་མཾ ག་རུ་ཀཾ རཱ་ཛཱ་ན་མྤི. ཏཾ ཁ་ཏྟི་ཡཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ཁ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ཝ་ཉྙཱ་པ་རི་བྷ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཝ་ཛྫེ་ཡྻ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན གྷ་ཊྚེ་ཡྻཱ’’ཏི.
ཨུ་ར་ག་སྶ ཙ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་ཝ་ཎྞ་གྒ་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཡེ་ན ཡེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. བ་ཧུ་བྷ་ཀྑནྟི མ་ཧཱ་བྷ་ཀྑཾ ས་བྦ་བྷ་ཀྑ་ཁཱ་ད་ཀཾ. པཱ་ཝ་ཀཾ སོ་དྷ་ན་ཏྠེ་ན ཨ་སུ་དྡྷ་སྶ་པི ད་ཧ་ནེ་ན. སོཏི མ་གྒོ. ཀ་ཎྷོ ཝ་ཏྟ་ནཱི ཨི་མ་སྶཱ་ཏི ཀ་ཎྷ་ཝ་ཏྟ་ནཱི. མ་ཧ་ནྟོ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ. ཡཱ་ཝ་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎོཏི ཀ་པྤ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་ར་ཉྙེ ཨ་གྒི་ནཱ ག་ཧི་ཏེ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ ཨེ་ཝ ཀ་ཊྛ་ཏི་ཎ་རུ་ཀྑཱ་དི་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛཱ་ཡ་ནྟི ཏ་ཏྠ པཱ་རོ་ཧཱ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཌ་ཧི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི པ་ཙྩ་ཀྐོ་ས་ནཱ་དི་ནཱ. ཝི་ན་སྶ་ནྟི ས་མ་ཎ་ཏེ་ཛ་སཱ ཝི་ནཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ན ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ན-ཀཱ་རཾ ‘‘ཝི་ནྡ་རེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཝི་ནྡ་ནྟཱི’’ཏི. ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟཱ་ཝ་སི་ཊྛོཏི ཋཱ་ན་མེ་ཝ ནེ་སཾ ཨ་ཝ་སི་སྶ་ཏི, ས་ཡཾ པ་ན ས་བྦ་སོ ས་ཧ དྷ་ནེ་ན ཝི་ན་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
‘‘ས་མྨ་དེ་ཝ ས་མཱ་ཙ་རེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ རཱ་ཛཱ་དཱི་སུ ས་མྨཱ ས་མཱ་ཙ་རེ་ཡྻ, ཏཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡཾ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. ཏི་སྶོ ཀུ་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོཏི ཁ་ཏྟི་ཡ-བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི-མ་ཧཱ་སཱ་ལ་ཀུ་ལཱ་ནི ཝ་ད་ཏི. པ་ཉྩ རཱུ་པི་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རཱུ་པཱི་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ་ཏི ཨེ་ཝཾ ན་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན, སེ་སཱ་ནཾ ག་ཎ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན.
ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟནྟི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀ་མ་ནཱི་ཡཾ. སཱ པ་ན་སྶཱ ཀ་ནྟ་ཏཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏཱ་ཡ སོ་བྷ་ན་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་ཨི་ཊྛཾ ཨ་ཏི་མ་ནཱ་པཾ ཨ་ཏི་སུ་ནྡ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ, ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ལི་ངྒ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཨ་དྷོ་མུ་ཁ་ཋ་པི་ཏནྟི ཀེ་ན་ཙི ཨ་དྷོ་མུ་ཁཾ ཋ་པི་ཏཾ. ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་ཛཱ་ཏནྟི ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁཾ ཛཱ་ཏཾ. ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཡྻཱཏི ཝི་ཝ་ཊཾ ཀ་རེ་ཡྻ. ཧ་ཏྠེ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ‘‘པུ་ར་ཏྠཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཨུ་ཏྟ་རཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཝཱ ག་ཙྪཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་སྶ་ནྡེ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ས མ་གྒོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ག་ཙྪཱ’’ཏི ཝ་དེ་ཡྻ. ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱིཏི ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑེ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱི. ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏཾ ཨུ་ཀྐུ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ཨཱ་དྷེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ནཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ བྷཱ་ཛ་ནཾ ཏ་སྶ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཀྐུ་ཛྫེ་ཡྻ. ཨ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་ཏྟཱ ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷ་མྨ་ཝི་མུ་ཁཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་དྷོ་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ས་དྡྷ་མྨེ པ་ཏི་ཏནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ད་དྭ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ན ཡ་ཐཱ་ས་ངྑ་ཡཾ. ཀཱ་མཾ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་ད་ཡོ་པི པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀཱ, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི པ་ན ས་ཝི་སེ་སཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ག་ཧ་ན་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་པ་ར་མཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་ཛྫཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༣༡༠). ས་བྦཱ་པཱ་ཡ་གཱ་མི་མ་གྒོ ཀུ་མྨ་གྒོ ‘‘ཀུ་ཙྪི་ཏོ མ་གྒོ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ཛུ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛ མི་ཙྪ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ མི་ཙྪཱ་མ་གྒོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་གྒ་མོ་ཀྑ་མ་གྒཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་པྤི་ཨཱ་དི་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ པ་དཱི་པོ ན ཏ་ཐཱ ཨུ་ཛྫ་ལོ, ཡ་ཐཱ ཏེ་ལ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ་ཏི ཏེ་ལ་པ་ཛྫོ་ཏགྒ་ཧ་ཎཾ. ཨེ་ཏེ་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏེ་ཧི ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏུ་ཀྐུ་ཛྫ་ན་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཝི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་ཨུ་པ་མོ་པ་མི་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི.
པ་ས་ནྣཱ་ཀཱ་རནྟི པ་ས་ནྣེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦཾ ས་ཀྐཱ་རཾ. ས་ར་ཎནྟི པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ པ་རཱ་ཡ་ཎཾ. ཨ་ཛྫ་ཏཱཏི ཨ་ཛྫཱཏི པ་ད་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ན་མ་ཏྟཾ ཧེ་ཏྠ ཏཱ-ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ’’ཏི. པཱ་ཎེ་ཧི ཨུ་པེ་ཏནྟི པཱ་ཎེ་ཧི ས་ཧ ས་ར་ཎཾ ཨུ་པེ་ཏཾ. ‘‘ཡཱ་ཝ མེ པཱ་ཎཱ དྷ་ར་ནྟི, ཏཱ་ཝ ས་ར་ཎཾ ག་ཏ་མེ་ཝ མཾ དྷཱ་རེ་ཏཱུ’’ཏི ཨཱ་པཱ་ཎ་ཀོ་ཊི་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ པ་ཝེ་དེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཝ མེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ད་ཧ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. པུ་རི་ས་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༣. པུ་རི་མ་སུ་ཏྟེཏི པུ་རི་མ་སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟ་ཝེ་ལཱ་ཡ ས་ཏྠུ གུ་ཎེ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཀེ་ཝ་ལཾ ས་མྨོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ པ་ན ས་ཏྠུ གུ་ཎེ ཉ་ཏྭཱ ས་ར་ཎ་ངྒ་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཨི་མ་སྨིཾ ས་མཱ་ག་མེ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་སི པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི. ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ, ཨ་ཝི་ཛ་ཧེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན, བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀཱ་མ་ཉྩཱ་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་དྡོ གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏེ པ་ནེ་ཏྠ ན ཡུ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ’’ནྟི, ནི་ཡ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ’’ཏི. ལུ་བྦྷ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོཏི གི་ཛ྄ཛྷ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ད་ལ༹ྷ་གྒ་ཧ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་སྶ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོཏི ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ, བྱཱ་པ་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མུ་ཡ྄ཧ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོཏི ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་བྷཱ་ཝ་ས་མྨོ་ཧ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཧེ་ཋེ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏྠ་ནཱ་ས་ན་ཨ་ན་ཏྠུ་པྤཱ་ད་ནེ་ཧི ཝི་བཱ་དྷེ་ནྟི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཡ་ཐཱ ས་གྒ་མ་གྒེ་སུ ན དི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནཱ་སེ་ནྟི ཝི་ནཱ་སེ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་ཏྟ་ནི ས་མྦྷཱུ་ཏཱཏི ས་ནྟཱ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟཱ.
པུ་རི་ས་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༤. ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ན ཝི་ནཱ. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཝི་ར་ཧི་ཏོ ཛཱ་ཏོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཛཱ་ཏ་སྶཱཏི པ་ཙྩ་ཏྟེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. མ་ཧཱ་སཱ་ལཱཏི ཨི་མི་ནཱ ར-ཀཱ་ར་སྶ ལ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘པུ་ར་ཏྠི་ཡོ་ཏི པུ་ལ་ཏྠི་ཡོ’’ཏི. མ་ཧཱ་སཱ་ར་པྤ་ཏྟཱཏི མ་ཧ་ནྟཾ ཝི་བྷ་ཝ་སཱ་རཾ པ་ཏྟཱ. ཀོ་ཊི་ས་ཏཾ དྷ་ནཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ‘‘ཀུ་མྦྷཾ ནཱ་མ ད་ས ཨ་མྦ་ཎཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨི་སྶ་རཱཏི ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་རི་ཡེ་ན ཨི་སྶ་རཱ. སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཛ་ཏ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝ་ཏྠ་སེ་ཡྻཱ་ཝ་ས་ཐཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་དྷ་ནཱ་ནཾ ནི་དྷཱ་ན་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ནི་དྷཱ་ན་ག་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏུ་ཊྛི་ཀ་ར་ཎ་སྶཱཏི པཱ་སཱ་ད་སི་ཝི་ཀཱ་དི་སུ་ཁ་སཱ་དྷ་ན་སྶ.
ཨཱ་ར་ཀཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧཱིཏི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ས་དྡ་སི་དྡྷི་མཱ་ཧ. ཨཱ་ར་ཀཱཏི ཙ ས་བྦ་སོ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ཏེ་ཧི དཱུ་རེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ, པཱ་པ་ཀ་ར་ཎེ ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཙ ཨ་ར་ཧཾ. ཀཱ་མ་ཉྩཱ་ཡཾ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡོ ཨེ་ཝ པ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ས་ཝཱ’’ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སནྟི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཾ. ཝུ་ཊྛཱཏི ཝུ་ཊྛ་ཝ་ནྟོ. ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི ཀ་ར་ཎཱི་ཡནྟི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦཾ པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཾ. ཨེ་ཝཾ ག་ཏཾ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏི. ཨོ་སཱི་དཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན བྷཱ་རཱ ཝི་ཡཱ་ཏི བྷཱ་རཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷཱ་རཱ ཧ་ཝེ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༣.༢༢). ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཏོ པ་ར་མ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཙ པ་ར་མ་ཏྠོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ. ཀཱ་མ་ཉྩཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ས་བྦ་ས་མི་དྡྷི་ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཨ་ཀུ་པྤ་ས་བྷཱ་ཝཱ, ཨ་པ་རི་ཧཱ་ན་དྷ་མྨེ་སུ པ་ན ཨ་གྒ་བྷཱུ་ཏེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ སཱ་ཏི་ས་ཡོ, ན ཨི་ཏ་རེ་སཱུ་ཏི ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་ཝི་བྷཱ་གཾ ད་ས་ཝི་དྷ་མྤི བྷ་ཝེ་སུ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཀི་ལེ་ས་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་པ་ཙྩ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་སྶ་རི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན བ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི བྷ་ཝ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ས་ཏི་པི ཧི ཨ་ཉྙེ་སཾ ཏ་པྤ་ཀྑི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ནཱ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཏེ་སཾ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི, བྷ་ཝ་ནི་ཡཱ་མོ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཏཾ་ཏཾ་བྷ་ཝ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཀ་མྨ་ནི་ཡཱ་མོ ཙ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་སྶ ཀ་ཏཱ་ནི་པི ཀ་མྨཱ་ནི བྷ་ཝཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟཱི་ཏི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཊྛོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་མྨཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི ཉཱ་ཡེ་ན དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ སོ ཡ་ཐཱ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ; ཏ་ཐཱ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ, པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱ ཧི ཨ་པ་ར་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ ཙ ཡ་ཐཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ ཁ་ཎཱ་ཡ་ཏྟ་ཏྟཱ. ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝོ མ་ར་ཎ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ. ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ ཨུ་སྨཱ་ཡུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་པ་ག་མོ ཚ་ཌྜ་ནཱི་ཡ་དྷ་མྨོ, ཡ་སྨིཾ ཡཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ, ཏཾ ཏ་སྶ ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཧི ཨ་ཛཱི་ར་ཎ་དྷ་མྨོ་པི ཨ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ བྱཱ་མ་མ་ཏྟེ ཀ་ལེ༹་ཝ་རེ ས་ས་ཉྙི་མྷི ས་མ་ན་ཀེ ལོ་ཀ་ཉྩ པ་ཉྙ་པེ་མི ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡ་ཉྩ ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༡.༡༠༧; ཨ. ནི. ༤.༤༥). ཨ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ, ‘‘ཛཱི་ར་ཎ་དྷ་མྨ’’ནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཛཱི་ར་ཎ་དྷ་མྨཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཛཱི་ར་ཎ་དྷ་མྨཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ་སཾ་པཱ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ བྷེ་ད་ན་དྷ་མྨོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཛ་རཾ པ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཧི་སྶ བྷེ་ད་ན་ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ནི་ཡ་ཏེ ཨ་ཏྠེ སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི, སཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ. ཀི་ར-ས་དྡོ ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ཏྠོ, ཏེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་ག་ཏོ་ཡ་མ་ཏྠོ, ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི. ཡེ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠོ ཧེ་ཏུ་ནཱ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སི་ཝི་ཀ་སཱ་ལཱ་ཡཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ’’ཏི ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན་ནུ ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ ནི་ཀྑེ་པོ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, སུ་ཏྟེ་ཀ་དེ་སཾ པ་ན ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཡཱ་ནཾ ཨཱ་རུ་ཧི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ ཨཱ་ག་ཏོ, ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཧ་ནཱི་ཡ་ར་ཐཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི.
ས་རཱི་རེ ཕེ་ཎ་པི་ཎྜ་ས་མེ ཀིཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ? ས་བྦྷི ས་དྡྷིནྟི སཱ་དྷཱུ་ཧི ས་ཧ པ་ཝེ་ད་ཡ་ནྟི. ན ཧི ཀ་དཱ་ཙི སཱ་དྷཱུ་ནཾ སཱ་དྷཱུ་ཧི ས་ཧ ཀ་ཏྟ་བྦཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ སཱི་ད་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ བྷི་ཛྫ་ན་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་བྦྷཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པུ་རི་མ་པ་ད་སྶཱཏི ‘‘ས་ཏ་ཉྩ དྷ་མྨོ ན ཛ་རཾ ཨུ་པེ་ཏཱི’’ཏི པ་ད་སྶ. ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་སེ་ན. ས་ཏཾ དྷ་མྨོ ནི་བྦཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སེ་ཧི སཾ་སཱི་ད་ན་བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཨཱ་ག་མྨ ཛ་རཾ ན ཨུ་པེ་ཏི. ཀི་ལེ་སཱ པ་ན ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཀཱ, ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ཛ་རཾ ན ཨུ་པེ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི. སུ་ནྡ་རཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ‘‘ས་བྦྷཱི’’ཏི པ་དཾ ཨ་པཱ་པ་ཏཱ་དཱི་པ་ན་ཏོ, ས་བྦྷི་དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་རཱ་གོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠; ཨ. ནི. ༤.༣༤), ན ཏེ་ན དྷ་མྨེ་ན ས་མ་ཏྠི ཀི་ཉྩཱི’’ཏི (ཁུ. པཱ. ༦.༤; སུ. ནི. ༢༢༧) ཙ.
ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. པི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༥. ར་ཧ་སི ག་ཏ་སྶཱཏི ཛ་ན་ས་མྦཱ་དྷ་ཏོ ཨ་པ་ཀྐ་ནྟ་སྶ. ནི་ལཱི་ན་སྶ ཏེ་ནེ་ཝ ཛ་ན་ཝི་ཝེ་ཀེ་ན ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་ས་ལླཱི་ན་སྶ ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ’’ཏི. ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་སི་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ’’ནྟི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ནུ་བྷཱ་ས་ནྟོ. ཨ་ནྟ་ཀེ་ནཱ་དྷི་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞཱ་དི མཱ་ནུ་སཾ བྷ་ཝཾ ཛ་ཧ་ཏོ. ཨ་ནུ་གནྟི ཨ་ནུ་ག་ཏཾ, ཏ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་གཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་ཙ་ཡནྟི ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝ་ཌྜྷི་ཡཱ ནི་ཙི་ཏ་བྷཱུ་ཏཾ. ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀནྟི ས་མྤ་རཱ་ཡ ཧི་ཏཾ.
པི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཨ་ཏྟ་ར་ཀྑི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༦. པཱི་ད་ཧ་ནནྟི སཾ་ཡ་མ་ནཾ. ཀ་མྨ་པ་ཐ་བྷེ་དཾ ཨ་པྤ་ཏྟ་སྶཱཏི སུ་པི་ན་ཀཱ་ལོ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ག་ཏ་སྶ. ཀ་མྨ་སྶཱཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་སྶ. སཾ་ཝ་རནྟི སཾ་ཝ་ར་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨི་ཏ་ར་སྶ པ་ན སཾ་ཝ་ར་བྷཱ་ཝོ པུ་རི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ད་སྶི་ཏོ་ཝཱ་ཏི. ཨོ་ཏྟ་པྤ་མྤི ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི པཱ་པ་ཛི་གུ་ཙྪ་ནཾ པཱ་པ་ཨུ་ཏྲཱ་ས་ར་ཧི་ཏཾ, ཨུ་ཏྲཱ་སོ ཝཱ པཱ་པ་ཛི་གུ་ཙྪ་ན་ར་ཧི་ཏོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི.
ཨ་ཏྟ་ར་ཀྑི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཨ་པྤ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༧. ཨུ་ལཱ༹་ར་ས་དྡོ སེ་ཊྛེ བ་ཧུ་ཀེ ཙ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཎཱི་ཏེ ཙ བ་ཧུ་ཀེ ཙཱ’’ཏི. མཱ་ན་མ་ཛྫ་ནེ་ནཱཏི མཱ་ན་ཝ་སེ་ན མ་ད་པྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཨ་ཏི་ཀྐ་མནྟི སཱ་དྷུ་མ་རི་ཡཱ་ད་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ལ་ཀྑ་ཎཾ དོ་སཾ. ཀཱུ་ཊོ པཱ་སོ.
ཨ་པྤ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཨ་ཌྜ་ཀ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༨. ཡ་སྨཱ ཀཱ་མ་ནི་མི་ཏྟཾ ས་ཏྟོ ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ བྷཱ་ས་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀཱ་མཱ ཏ་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མ་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷ་དྲ་མུ་ཁསཱི་སེ་ན ཝི་ཊ་ཊུ་བྷཾ བྷ་དྲོ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཌྜ་ཀ་ར་ཎཾ, ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ. ཁི་པྤནྟི ཀཱུ་ཊཾ, མ་ཙྪ་ཁི་པྤ་ནྟི་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨོ་ཌྜི་ཏནྟི ཨོ་ཌྜ་ན་ཝ་སེ་ན ཕ་ལཾ པཱ་པི་ཏཾ.
ཨ་ཌྜ་ཀ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. མ་ལླི་ཀཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༩. ‘‘ཀ་སྨཱ པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི? པུ་ཙྪཱ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཙོ་དེ་ཏྭཱ ས་མུ་ད་ཡ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཀི་ར མ་ལླི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. མཱ་ལཱ་རཱ་མཾ ག་ནྟྭཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཏུ མཱ་ལཱ་རཱ་མཾ ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཝ་སེ་ས་པུ་པྥ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠ་ཉྩ ག་ནྟྭཱ. ཀཱ་སི་གཱ་མེཏི ཀཱ་སི་ར་ཊྛ་སྶ གཱ་མེ. སོ ཀི་ར གཱ་མོ མ་ཧཱ་ཀོ་ས་ལ་རཱ་ཛེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ དྷཱི་ཏུ་ཡཱ པ་ཏི་གྷ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ པུ་པྥ་མཱུ་ལ་ཏྠཱ་ཡ དི་ནྣོ, ཏཾ་ནི་མི་ཏྟཾ. བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻེ་ན ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་ནཱ. ཏ་སྶཱཏི ར་ཉྙོ པ་སེ་ན་དི་སྶ. སཱ་ཏི མ་ལླི་ཀཱ. ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུནྟི ཏ་སྶཱ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཏ་སྶཱ ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏུཾ. ནེ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་གཱཏི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྠེ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནཱ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. པུ་ཐུ ཨ་ཏྟཱཏི ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟཱ.
མ་ལླི་ཀཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ཡ་ཉྙ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༠. ཐཱུ་ཎནྟི ཡ་ཉྙཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷཾ. ཨུ་པ་ནཱི་ཏཱ་ནི ཡ་ཉྙཾ ཡ་ཛི་ཏུཾ ཨཱ་ར་མྦྷཱ་ཡ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ‘‘ཨི་དྷ, བྷ་ནྟེ…པེ… རུ་ད་མཱ་ནཱ པ་རི་ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན པཱ་ཋེ་ན. ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནནྟི ‘‘ནཾ ཨི་ཏྠིཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མི ནུ ཁོ, ན ནུ ཁོ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ནི་ཙྪ་ཡཾ ཨ་ཝི་ནྡ་ནྟོ ན ཉཱ་ཡ་ནྟོ. ཕེ་ཎུ་དྡེ་ཧ་ཀནྟི ཡ་ཐཱ ཡ་ཏྠ ཀུ་ཐི་ཏེ ཕེ་ཎཾ ཨུ་དྡེ་ཧ་ཏི ན ཨུ་པ་དྷཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཕེ་ཎཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ. ཏཾ དི་ཝ་སནྟི ཏ་སྨིཾ ར་ཉྙཱ ནི་དྡཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ དུ་ཀྑ་སེ་ཡྻ་དི་ཝ་སེ. ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱཏི ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་སཱི་སེ པ་ཏྟེ ཏ་ཏྠ མ་ཧ་ནྟཾ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ. ཨ་ཏྟཱ་ནོ ཝ་ཙ་ནཾ ར་ཉྙོ པ་ཝ་ཏྟི་ཉཱ་པ་ན་ཏྠཾ. མ་ཧཱ་ས་དྡོ ཨུ་ད་པཱ་དི ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཡ་ཉྙཾ རཱ་ཛཱ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི. ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི, ཝ་ཏྟུ་ཉྩ པ་ན ཨ་ཝི་ས་ཧ་ནྟོ ‘‘ས’’ ཨི་ཏི ཝ་ཏྭཱ ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་ཡཾ ནི་མུ་གྒོ. ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི. དྷ་མྨ་བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་སུཾ ‘‘ཀོ་ཙི ཀ་ཉྩི པཱ་ཎཾ མཱ ཧ་ན་ཏཱུ’’ཏི. སོ ཨི་ཏྠི་སཱ་མི་ཀོ པུ་རི་སོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏྟུ ཙ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, རཱ་ཛཱ པ་ན མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཀི་ཉྩི ཝི་སེ་སཾ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪི.
ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱིཏི ལོ་ཀ་སྶ ས་ངྒ་ཧ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ནི་པྥ་ནྣ་ས་སྶ་ཏོ ན་ཝ་བྷཱ་གེ ཀ་སྶ་ཀ་སྶ ད་ཏྭཱ ར་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་བྷཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎཾ ད་ས་མ་བྷཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ ཀ་སྶ་ཀཱ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛཱ ས་སྶཱ་ནི ས་མྤཱ་དེ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་སྶ་ས་མྤཱ་ད་ནེ མེ་དྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཏ་ཏོ ཨོ་ར་བྷཱ་གེ ཀི་ར ཚ་བྷཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎཾ ཛཱ་ཏཾ. ཚ་མཱ་སི་ཀནྟི ཚ་ནྣཾ ཚ་ནྣཾ མཱ་སཱ་ནཾ པ་ཧོ་ན་ཀཾ. པཱ་སེ་ཏཱིཏི པཱ་ས་ག་ཏེ ཝི་ཡ ཀ་རོ་ཏི. ཝཱ་ཙཱ་ཡ པི་ཡ་སྶ པི་ཡ་ཀ་ར་སྶ ཀ་མྨཾ ཝཱ་ཙཱ་པེ་ཡྻཾ. ས་བྦ་སོ ར་ཊྛ་སྶ ཨི་དྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཁེ་མཾ. ནི་ར་བྦུ་དཾ ཙོ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་ད་ཉྷི ར་ཊྛཾ ཨ་ཙོ་རི་ཡཾ ནི་ར་གྒ་ལ༹་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་པཱ་རུ་ཏ་གྷ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨུ་དྡྷཾ་མཱུ་ལ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨུ་མྨཱུ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ. དྭཱི་ཧི པ་རི་ཡ་ཉྙེ་ཧཱིཏི མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པ་ཙྪཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦེ་ཧི དྭཱི་ཧི པ་རི་ཝཱ་ར་ཡ་ཉྙེ་ཧི. ས་ཏྟ་ཝཱི་ས་ཏི…པེ… ན་སྶཱཏི ས་ཏྟ་ཝཱི་སཱ་དྷི་ཀཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ པ་སུ་ས་ཏཱ་ནཾ དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨ་སྶཱ་དཱི་ཧི ཙ ས་ཊྛི་ཨ་དྷི་ཀ་དྭི་ས་ཏ་ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་པ་སཱུ་ཧི ཙ ས་དྡྷིཾ ས་མྤི་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ པ་ན ན་ཝཱ་དྷི་ཀ་ཚ་ས་ཏ་པ་སཱུ་ནཾ མཱ་ར་ཎེ་ན བྷེ་ར་ཝ་སྶ པཱ་པ་བྷཱི་རུ་ཀཱ་ནཾ བྷ་ཡཱ་ཝ་ཧ་སྶ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ད་ནྟི –
‘‘ཚ་ས་ཏཱ་ནི ནི་ཡུ་ཛྫ་ནྟི, པ་སཱུ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མེ ཧ་ནི,
ཨ་སྶ་མེ་དྷ་སྶ ཡ་ཉྙ་སྶ, ཨ་དྷི་ཀཱ་ནི ན་ཝཱ་པི ཙཱ’’ཏི.
ས་མྨནྟི ཡུ་ག་ཙྪི་དྡེ པ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ད་ཎྜ་ཀཾ. པཱ་སེ་ནྟཱིཏི ཁི་པ་ནྟི. སཾ་ཧཱ་རི་མེ་ཧཱིཏི ས་ཀ་ཊེ་ཧི ཝ་ཧི་ཏ་བྦེ་ཧི ཡཱུ་པེ་ཧི. པུ་བྦེ ཀི་ར ཨེ་ཀོ རཱ་ཛཱ ས་མྨཱ་པཱ་སཾ ཡ་ཛ་ནྟོ ས་ར་སྶ་ཏི་ན་དཱི་ཏཱི་རེ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཝི་ཝ་རེ དི་ནྣེ ནི་མུ་གྒོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ག་ཏཱ་ནུ་ག་ཏི་ག་ཏཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཏ་སྶ ས་གྒ་ག་མ་ན་མ་གྒོ’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ས་མྨཱ་པཱ་ས་ཡ་ཉྙཾ པ་ཊྛ་པེ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་མུ་གྒོ་ཀཱ་ས་ཏོ པ་བྷུ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཡཱུ་པོ ཨ་པྤ་ཀ་དི་ཝ་སོ ཡཱ་གོ, ས་ཡཱུ་པོ བ་ཧུ་དི་ཝ་སཾ སཱ་དྷེ་ཡྻོ ས་ཏྲ་ཡཱ་གོ. མ་ནྟ་པ་དཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཱ་ནཾ ས་པྤི་མ་དྷཱུ་ནཾ ཝཱ་ཛམི་ཏི ས་མ་ཉྙཱ, ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞ་གོ་མ་ཧིཾ སཱ་དིས་ཏྟ་ར་ས་ཀ་ད་ཀྑི་ཎ་སྶ. སཱ་ར་ག་བྦྷ་ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རཱ་དཱི་སུ ན་ཏྠེ་ཏྠ ཨ་གྒ་ལ༹་ནྟི ནི་ར་གྒ་ལོ༹. ཏ་ཏྠ ཀི་ར ཡ་ཉྙེ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨ་ནི་གཱུ་ཧི་ཏྭཱ ནི་ཡྻཱ་ཏཱི་ཡ་ཏི. མ་ཧཱ་ར་མྦྷཱཏི བ་ཧུ་པ་སུ་གྷཱ་ཏ་ཀ་མྨཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཝི་ཝི་དྷཱ ཡ་ཏྠ ཧ་ཉྙ་རེ’’ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘མ་ཧཱ་ཀི་ཙྩཱ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཨི་དྷ ‘‘མ་ཧཱ་ར་མྦྷཱ་ཏི པ་པ་ཉྩ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཛེ་ལ༹་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ‘‘བ་ཧུ་པ་སུ་གྷཱ་ཏ་ཀ་མྨཱ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ནི་རཱ་ར་མྦྷཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ནུ་ག་ཏཾ ཀུ་ལ་ནྟི ཨ་ནུ་ཀུ་ལཾ, ཀུ་ལཱ་ནུ་ག་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ནི་ཙྩ་བྷ་ཏྟཱ་དི…པེ… ཨ་ཏྠོ’’ཏི.
ཡ་ཉྙ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. བ་ནྡྷ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༡. ཨི་དནྟི ‘‘ཨི་དྷ, བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་སཱུཏི ཏེ་སུ ར་ཉྙཱ བ་ནྡྷཱ་པི་ཏ་མ་ནུ་སྶེ་སུ. སུ་ཀ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎནྟི སུ་ཀཱ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཏེ་སཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ བ་ནྡྷཱ་པི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ར་ཉྙོ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ཝ་ངྐོཏི ཨ་ཊྛཾ་སོ. ཨ་ནྟོ་གྷ་ར་ཙཱ་རི་ནོཏི ཨ་ནྟེ་པུ་ར་ཝཱ་སི་ནོ.
ཨུ་ཀྐ་ཊྛེཏི ཡུ་དྡྷེ. མ་ནྟཱི་སཱུཏི གུ་ཏྟ་མ་ནྟཱི་སུ. ཨ་ཀུ་ཏཱུ་ཧ་ལནྟི ས་ཉྙ་ཏཾ. པི་ཡནྟི པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནྣ་པཱ་ན་མྷི མ་དྷུ་རེ ཨ་བྷུ་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣེ. ཨ་ཏྠེཏི ཨ་ཏྠེ ཀི་ཙྩེ ཛཱ་ཏེ ཐི་ར་ནྟི ན ཀ་ཐེ་ནྟི ཀཱ་ཡ་བ་ལ་མ་ཏྟེ་ན ཨ་པ་ནེ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ. སུ་ཊྛུ ར་ཏྟ་ར་ཏྟཱཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ར་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ར་ཏྟཱ. སཱ་ར་ཏྟེ་ནཱཏི སཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན སཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ཡ. ཨོ་ཧཱ་རི་ནནྟི ཧེ་ཊྛཱ ཧ་ར་ཎ་སཱི་ལ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཀ’’ནྟི. སི་ཐི་ལནྟི སི་ཐི་ལཱ་ཀཱ་རཾ, ན པ་ན སི་ཐི་ལཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘དུ་པྤ་མུ་ཉྩ’’ནྟི.
བ་ནྡྷ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ཋ་མ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒོ
༡. ས་ཏྟ་ཛ་ཊི་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༢. པུ་བྦཱ་རཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏེཏི སཱ་ཝ་ཏྠི་ན་ག་ར་སྶ པུ་བྦ་དི་སཱ་ཡ ཀ་ཏ་ཏྟཱ པུ་བྦཱ་རཱ་མེ་ཏི ས་ངྑཾ ག་ཏེ. ཏ་ཏྲཱཏི ‘‘མི་གཱ་ར་མཱ་ཏུ་ཡཱ པཱ་སཱ་དེ’’ཏི ཏ་སྨིཾ སཾ་ཁི་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ. ཨ་ཡཾ ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཀྐ་མ་ཀ་ཐཱ. པ་ཏྠ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་གྒུ་པ་ཊྛཱ་ཡི་ཀཾ ཨེ་ཀཾ ཨུ་པཱ་སི་ཀཾ དི་སྭཱ ཏཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ནྟཱི. མེ་ཎྜ་ཀ་པུ་ཏྟ་སྶཱཏི མེ་ཎྜ་ཀ་སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟ་སྶ. མཱ་ཏི་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི ཏ་སྶཱ ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ ག་རུ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ དི་སྭཱ. ཏཱ་ཡ ཀཱ་རི་ཏེ པཱ་སཱ་དེཏི ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ མ་ཧཱ་ལ་ཏཱ་པ་སཱ་དྷ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ན་ཝ་ཧི ཀོ་ཊཱི་ཧི ཀ་རཱི་ས་མ་ཏྟེ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གེ ཀཱ་རི་ཏེ ས་ཧ་སྶ་ག་བྦྷ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏེ པཱ་སཱ་དེ.
པ་རཱུ་ལ༹ྷ་ཀ་ཙྪཱཏི པ་རཱུ་ལ༹ྷ་ཀ་ཙྪ་ལོ་མཱ. ཀ་མ་ཎྜ་ལུ་གྷ་ཊི་ཀཱ་དིཾ པ་བྦ་ཛི་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ. ན་གྒ་བྷོ་གྒ་ནི་སྶི་རི་ཀཱ་ནནྟི ན་གྒཱ་ན་ཉྩེ་ཝ བྷོ་གྒཱ་ན་ཉྩ ནི་སྶི་རི་ཀཱ་ན་ཉྩ. ཏེ ཧི ཨ་ནི་ཝ་ཏྠ་ཝ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ན་གྒཱ ཙེ་ཝ, ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་ཝ་ཏཱ་དི་ནཱ བྷོ་གྒ་ས་རཱི་ར་ཏཱ་ཡ བྷོ་གྒཱ, སོ་བྷཱ་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ནི་སྶི་རི་ཀཱ ཙ. ཨ་ཏྟ་ནཱ དི་ཊྛ་སུ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ན ཀ་ཐེ་ཡྻུནྟི ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཏཾ ཏེ་སཾ ར་ཉྙཱ པ་ཡུ་ཏྟ་ཙ་ར་པུ་རི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ པ་ན ཏེ ‘‘ཨ་ཉྙེ་པི པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི མ་ཉྙེ་ཡྻུ་ནྟི ཀོ་ཧ་ཉྙ་ཙི་ཏྟོ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ་ན་ཏྠེ་ན ཨ་པ་རི་ཏོ་ས་མཱ་ནོ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཀཱ་སི་ཀ་ཙ་ནྡ་ནནྟི ཨུ་ཛྫ་ལ་ཙ་ནྡ་ནཾ. ཏཾ ཀི་ར ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ན ས་མུ་ཛྫ་ལཾ ཧོ་ཏི པ་བྷ་སྶ་རཾ, ཏ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ ནཾ ས་ཎྷ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་སི་ཀ་ཙ་ནྡ་ན་ནྟི ས་ཎྷ་ཙ་ནྡ་ན’’ནྟི. ཝ་ཎྞ་ག་ནྡྷ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཝ་ཎྞ་སོ་བྷ་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ སུ་ག་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏྠ་ཉྩ. ཝ་ཎྞ་ག་ནྡྷ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཚ་ཝི་རཱ་ག་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ སུ་ག་ནྡྷ་ཏྠཱ་ཡ ཙ. ‘‘གི་ཧི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཨེ་ཝཾ པ་མཱ་ད་ཝི་ཧཱ་རི་ནཱ ཏ་ཡཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
སཾ་ཝཱ་སོ ནཱ་མ ཨི་དྷ ཀཱ་ལེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཨ་སཾ་ཡ་ཏེ་ན་པི སཾ་ཡ་ཏཱ་ཀཱ་རོ, ཨ་སཾ་ཝུ་ཏི་ནྡྲི་ཡེ་ན་པི སཾ་ཝུ་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་ཀཱ་རོ. པ་རི་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མཱིཏི ཝཱི་མཾ་སི་སྶཱ་མི ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷཾ ནུ ཁོ, ནོ’’ཏི. ས་པྤ་ཉྙེ་ནཱཏི སཱི་ལ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་པ་ཉྙཱ་ཡ ས་པྤ་ཉྙེ་ན. ཛཱ་ནི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ས་ཏོ སཱི་ལ་སྶ ཨ་ནུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ.
ཀ་ཐ་ནེ་ནཱཏི ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཀ་ཐ་ནེ་ན. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རོཏི དི་ཊྛཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཝོ་ཧ་རི་ཏོ ‘‘དི་ཊྛཾ ཨ་དི་ཊྛ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝུ་ཏྟ་ས་དྡ་ཝོ་ཧཱ་རོ. ཏ་སྶ པ་ན ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ག་ཎྷ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙེ་ཏ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨ་ན་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་པི. པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཧི ས་ཙྩ་ཝཱ་ཙཱ་ད་ཡོ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་ད་ཡོ ཙེ་ཏ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི. པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝོ་ཧཱ་རོ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝོ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘‘སཾ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སོ་ཙེ་ཡྻཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི.
ཉཱ་ཎ་ཐཱ་མོཏི ཉཱ་ཎ་གུ་ཎ་བ་ལཾ, ཡེ་ན ཋཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཱ་དི་ནཱ ཨ་ཙྩཱ་ཡི་ཀ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏི. སཾ་ཀ་ཐཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྠ་ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ས་མྨཱ་ཀ་ཐཱ་ཡ. ཨུ་པྤི་ལ་ཝ་ཏི ལ་ཧུ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཧེ་ཊྛཱ་ཙ་ར་ཀཱཏི ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཀཱ. ཡེ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པ་རེ་སཾ ར་ཧ་སྶ་ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ, ཏེ་སུ ཨོ་ཙ་ར་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་རཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ནེ་ནཱཏི ཝ་ཎྞེ་ན ཝཱ ས་ཎྛཱ་ནེ་ན ཝཱ ཝ་ཎྞ་པོ་ཀྑ་ར་ཏཱ་ཡ ཝཱ ས་ཎྛཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ. སུ་ཛཱ་ནོ པེ་ས་ལོ ཝི་སྶ་སེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ལ་ཧུ་ཀ་ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི པ་རི་ཏྟ་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་ཛྫུ་ཀེ་ན ཝི་ཡ. པ་རི་ཀྑཱ་ར་བྷ་ཎྜ་ཀེ་ནཱཏི པ་བྦ་ཛི་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་བྷཱུ་ཏེ་ན བྷ་ཎྜ་ཀེ་ན. ལོ་ཧ་ཌྜྷ་མཱ་སོཏི ལོ་ཧ་མ་ཡོ ཨུ་པ་ཌྜྷ་གྒྷ་ན་ཀ་མཱ་སོ.
ས་ཏྟ་ཛ་ཊི་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. པ་ཉྩ་རཱ་ཛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༣. རཱུ་པཱཏི རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ. ཏེ པ་ན ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཱ་པི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏྟཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནཱི་ལ་པཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་དཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎ’’ནྟི. ཏོ-ས་དྡོ་པི དཱ-ས་དྡོ ཝི་ཡ ཀཱ་ལ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏོ་ཏི ཡ་དཱ’’ཏི. མ་ནཾ ཨཱ་པ་ཡ་ཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱི་ཏི མ་ནཱ་པཾ, མ་ནོ་ར་མཾ. མ་ནཱ་པ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཏནྟི ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ མ་ན་སཱ པི་ཡཱ་ཡི་ཏཾ, ཏ་སྶ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཡ་ནྟཾ པ་ར་མཾ ཀོ་ཊིཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པུ་གྒ་ལ་མ་ནཱ་པནྟི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝ་སེ་ན མ་ནཱ་པ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཨི་ཊྛ་ནྟི. ས་མྨུ་ཏཱིཏི ས་མ་ཉྙཱ. པུ་གྒ་ལ་མ་ནཱ་པཾ ནཱ་མ ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་རཱི་ཏ་མྤི ག་ཎྷཱ་ཏི ཨི་ཏ་ར་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཨེ་ཀ་སྶ…པེ… ཨི་ཊྛཾ ཀ་ནྟ’’ནྟི. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཙྩ་ནྟ་ཝཱ་སཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་དཾ པུ་གྒ་ལ་མ་ནཱ་པནྟི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙ་མྤི ཨེ་ཝཾ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ ཏེ་ན ཏེ་ན པུ་གྒ་ལེ་ན མ་ནཱ་པ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཾ པུ་གྒ་ལ་མ་ནཱ་པཾ ནཱ་མ.
ལོ་ཀེ པ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟཾ ན་ཏྠི, ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶ་ནེ་ན ལོ་ཀེ་ན མ་དྷུ་ར་ཛཱ་ཏེ་ན་པི པ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ པ་ན ད་སྶེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. དི་བྦ་ཀ་པྤ་མྤཱིཏི དེ་ཝ་ལོ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ས་དི་ས་མྤི ཨ་མ་ནཱ་པཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི ཨུ་ལཱ༹་ར་པ་ཎཱི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་རི་ཙ་ཡ་ཏོ. མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ནཾ པ་ན…པེ… ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཾ ཏེ་སཾ མ་ནཱ་པ་སྶ མ་ནཱ་པ་ཏོ, ཨ་མ་ནཱ་པ་སྶ ཨ་མ་ནཱ་པ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཏ་ཏྠ་པི ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཉྩ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཉྩ པ་ནེ་ཏཾ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ་ཝ་ནེ་སུ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ ཝ་སེ་ན ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ‘‘ར་ཛྫ་ཏི དུ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ. སེ་ས་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ་པི ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལེ་པི པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ཀཱ་ར་ཏོ, པ་ཊི་ཀཱུ་ལེ་པི ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ཀཱ་ར་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི. ཝི་པཱ་ཀ་ཙི་ཏྟཾ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ཏི, ན ས་ཀྐཱ ཝི་པཱ་ཀཾ ཝ་ཉྩེ་ཏུ་ནྟི. ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ཧི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཨི་ཊྛ་མེ་ཝ, ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཉྩ ཨ་ནི་ཊྛ་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཙི་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི.
ཡཾ པ་ན ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ ཨ་ནི་ཊྛཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ན ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ན སོ་བྷ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་མྤི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨི་ཊྛ་ནྟི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ སི་ཡཱ. ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ པ་ན ས་བྦེ་སཾ ཨི་ཊྛ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ ཀེ་ས་ཉྩི མ་ནུ་སྶ་རཱུ་པཾ ཨ་མ་ནཱ་པཾ, ཡ་ཏོ ཏེ དི་སྭཱ་ཝ པ་ལཱ་ཡ་ནྟི. མ་ནུ་སྶཱ ཙ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ བྷཱ་ཡ་ནྟི, ཏེ་ས་མྤི ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏཾ རཱུ་པཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཱ་དི་ས་སྶ པ་ན པུ་ཉྙ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ན ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ར་ཏི ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་སྶ པ་ན ཨ་ནི་ཊྛ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་སྶ སོ་བྷ་ན་སྶ ཨི་ཊྛ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ པ་ན པ་ཝ་ཏྟེ ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ, ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ཝོ་མི་སྶ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཀཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ བ་ཧུ་ལཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཡི་དཾ ས་མྨུ་ཏི་མ་ནཱ་པ་སཾ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དྷ པ་ན ན ཏ་ཐཱ ཝི་བྷ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
སོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཙ་ནྡ་ན་ངྒ་ལ་གཱ་མེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཙ་ནྡ་ན་ངྒ་ལི་ཀོ’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ‘‘ཙ་ནྡ་ན་ཝི་ལཱ་སོ’’ཏི ཀེ་ཙི. ཏ་སྶ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ ཨུ་ད་པཱ་དཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ རཱ་ཛཱ་ནོ ཧ་ཏ་པྤ་བྷེ ཧ་ཏ་སོ་བྷེ དི་སྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨུ་ད་ཀཱ་བྷི་སི་ཏྟེཏི ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨ་བྷི་སི་ཉྩི་ཏེ. ཨ་ངྒཱ་རེ ཝི་ཡཱཏི ཨ་ངྒཱ་ར་ཀྑ་ཎེ ཝི་ཡ.
ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝཱཏི པ་གེ་ཝ. ཨ་ཝི་ག་ཏ་ག་ནྡྷཾ ཏ་ངྑ་ཎ་ཝི་ཀ་སི་ཏ་ཏཱ་ཡ. ཨཱི་དི་སཾ ཝ་ཙ་ནནྟི ‘‘ཨ་ཙྪཱ་དེ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཝ་ཙ་ན་ནྟི.
པ་ཉྩ་རཱ་ཛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. དོ་ཎ་པཱ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༤. ‘‘དོ་ཎ་པཱ་ཀ་ཀུ་ར’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི་བྷ་ཏྟི་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དོ་ཎ་པཱ་ཀཾ ཀུ་ར’’ནྟི. དོ་ཎ་སྶཱཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨཱ་ལ༹ྷ་ཀཱ་ནཾ, སོ་ལ༹་ས་ནཱ་ལཱི༹་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་དུ་པི་ཡནྟི ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ, ཏ་སྶ ཝུ་ཏྟ་པ་རི་མཱ་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པུ་བྦེཏི ཏཾ་དི་ཝ་ས་ཏོ པུ་རི་མ་ཏ་ར་དི་ཝ་སེ་སུ. བ་ལ་ཝཱཏི མ་ཧཱ. བྷ་ཏྟ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོཏི བྷ་ཏྟ་ས་མྨ་ད་ཧེ་ཏུ་ཀོ. ཨ་སྶ ར་ཉྙོ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ག་ཧི་ཏ་ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚཱ བཱི་ཛ་ནྟི ཡ་མ་ཀ་ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚེ་ཧི. ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རནྟི བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ལ་དྡྷ་བྦ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཾ. བྷོ་ཛ་ན་མ་ཏྟ་ཉྙཱུ ཧི སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ནུ་ཀ་སྶ བྷ་ཝ་ནྟི ཝེ་ད་ནཱ, ས་ཎི་ཀཾ ཛཱི་ར་ཏི ཨཱ་ཡུ པཱ་ལ་ཡ’’ནྟི.
ཏ་ནུ་ཀ་སྶཱཏི ཏ་ནུ་ཀཱ ཨ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ, བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝེ་ད་ནཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཎི་ཀནྟི མ་ནྡཾ མུ་དུ་ཀཾ, ཨ་པ་རི་སྶ་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛཱི་ར་ཏཱིཏི པ་རི་བྷུ་ཏྟཱ་ཧཱ་རོ པ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་ཡུ་པཱ་ལ་ཡནྟི ནི་རོ་དྷོ ཨ་ཝེ་ད་ནོ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ར་ཀྑ་ནྟོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཎི་ཀཾ ཛཱི་ར་ཏཱིཏི སོ བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ པུ་གྒ་ལོ པ་རི་མི་ཏཱ་ཧཱ་ར་ཏཱ་ཡ ས་ཎི་ཀཾ ཙི་རེ་ན ཛཱི་ར་ཏི ཛ་རཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏཾ པཱ་ལེ་ནྟོ.
པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ས་བྦཾ སོ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི, ཏ་ཏོ པ་ར་ཉྩ ཡ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ར་ཉྙཱ ས་དྡྷི’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀེ ཏ་ཎྜུ་ལེ ཧཱ་རེ་ཡྻཱ་སི ཏ་དུ་པི་ཡ་ཉྩ བྱ་ཉྫ་ན་ནྟི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ.
པུ་རི་ས་བྷཱ་གོ ཨེ་སཱཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མེ་ན པུ་རི་སེ་ན བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་བྷཱ་གོ ཨེ་སོ, ཡ་དི་དཾ ནཱ་ལི༹་ཀོ་ད་ན་མ་ཏྟཾ. ས་ལླི་ཁི་ཏ་ས་རཱི་ར་ཏཱཏི བྷ་མཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ལླི་ཁི་ཏ་སྶ ཝི་ཡ ས་བྦ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝཱུ་པ་ས་མ་སྶ པུ་ཐུ་ལ་ཏཱ་པ་ག་ཏ་ས་རཱི་ར་སྶ. སཱི་ལཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཏྠོཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཀུ་ཏོ པ་ནེ་ཏྠ སཱི་ལ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷོ་ཛ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱི་ལ་ངྒཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱིཏི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལ་སྶ ཨ་ཝ་ཡ་ཝོ ཨེ་ཀོ བྷཱ་གོ ཧོ་ཏི.
དོ་ཎ་པཱ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. པ་ཋ་མ་ས་ངྒཱ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༥. ཝེ་དེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཨཱི་ཧ་ཏི ཨི་རི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དེ་ཧཱི, ཀོ་ས་ལ་རཱ་ཛ་བྷ་གི་ནཱི ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་ནོ མཱ་ཏཱ, སཱ ཀི་ར ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཎྜི་ཏཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི, ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནི ཨེ་ཏི་སྶ་ནྟི ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ནཱི. དྭི་ནྣཾ ར་ཛྫཱ་ནནྟི ཀཱ་སི་ཀ་ར་ཛྫ་མ་ག་དྷ་ར་ཛྫཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ, སོ པ་ན གཱ་མོ ཀཱ་སི་ཀ་ར་ཛྫོ.
པཱ་པཱཏི ལཱ་མ་ཀཱ ནི་ཧཱི་ནཱ་ཙཱ་རཱ. མེ་ཛྫ་ཏི སི་ནི་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི མེ་ཏྟི, སཱ ཨེ་ཏེ་སུ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མི་ཏྟཱ. ས་ཧ ཨ་ཡ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ས་ཧཱ་ཡཱ. ས་མྤ་ཝ་ངྐནྟི སུ་ཊྛུ ཨོ་ན་ཏཾ. ཛ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎཾ དི་སྭཱ ཨཱ་ཧ, ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་ཛྫ ཨི་མཾ ར་ཏྟིཾ དུ་ཀྑཾ སེ་ཏཱི’’ཏི ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཝེ་རི་གྷཱ་ཏོ ནཱ་མ ཝེ་རི་པུ་གྒ་ལེ ས་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་རི་པུ་གྒ་ལཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི.
པ་ཋ་མ་ས་ངྒཱ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. དུ་ཏི་ཡ་ས་ངྒཱ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༦. སུ་ཎཱ་ཐཱཏི ‘‘ཝ་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏཱིཏི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ས་ཡ྄ཧཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི. ‘‘ཡ་དཱ ཙ་ཉྙེ’’ཏི ཙ-ཀཱ་རོ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་དཱ ཨ་ཉྙེ’’ཏི. ཝི་ལུ་མྤ་ནྟཱིཏི ཝི་ནཱ་སཾ ཨ་ཙྪི་ནྡ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཝི་ལུ་མྤཱི་ཡ་ཏཱིཏི ཝི་ལུ་ཏྟ་པ་ར་ས་ནྟ་ཀ་སྶ ཨ་ས་ཀ་ཏྟཱ པུ་གྒ་ལོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཾ ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ནྟོ ཝི་ཡ ས་ཡ་མྤི པ་རེ་ན ཝི་ལུ་མྤཱི་ཡ་ཏི, དྷ་ན་ཛཱ་ནིཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ‘‘ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཧི མ་ཉྙ་ཏཱིཏི པཱ་པ་ཀི་རི་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ཉྙ་ཏི. ཛ་ཡ་ནྟོ པུ་གྒ་ལོ ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ ཛི་ནཱ་མཱི’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ས་ཡ་མྤི ཏ་ཏོ པ་རཱ་ཛ་ཡཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. གྷ་ཊྚེ་ཏཱ་རནྟི པཱ་པ་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀཾ. ཀ་མྨ་ཝི་ཝ་ཊྚེ་ནཱཏི ཀ་མྨ་སྶ ཝི་ཝ་ཊྚ་ནེ་ན, པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷེ་ན ལ་དྡྷཱ་ཝ་ས་རེ་ན ཝི་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཝི་ག་མི་ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དུ་ཏི་ཡ་ས་ངྒཱ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. མ་ལླི་ཀཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༧. ཨེ་ཀ་ཙྩཱཏི པ་ཎྜི་ཏཱ ས་པ་ཉྙཱ. སེ་ཡྻཱཏི ཝ་རཱ. གཱ་ཐཱ་སུ་ཁ་ཏྠཾ ས་སུ་ར་ས་དྡ་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་སྶུ་དེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་སྶུ་ས་སུ་ར་དེ་ཝ་ཏཱ’’ཏི. དི་སཱ་ཛེ་ཊྛ་ཀཱཏི ཙ་ཏཱུ་སུ་པི དི་སཱ་སུ ཛེ་ཊྛ་ཀ་སཱི་སེ་ན ཧི ལོ་ཀཾ ཝ་ད་ཏི. ཏཱ་དི་སཱ་ཡཱཏི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ མེ་དྷཱ་ཝི་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ. སུ་བྷ་རི་ཡཱ་ཡཱཏི སུ་ཁེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ སུ་ནྡ་རི་ཏྠི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
མ་ལླི་ཀཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཨ་པྤ་མཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༨. ས་མ་དྷི་གྒ་ཡ྄ཧཱཏི ས་མྨཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ཉཱ་ཡེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ག་ཎྷི་ཏྭཱ. ཀཱ་རཱ་པ་ཀ་ཨ་པྤ་མཱ་དོཏི ཏི་ཎྞཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཨ་པྤ་མཱ་དོ. ས་མ་ཝ་དྷཱ་ནནྟི ས་མ་ཝ་རོ་དྷཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ. ཨུ་པ་ཀྑེ་པནྟི བ་ཧི ཨ་ཧུ་ཏྭཱ པ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ཏཾ. སེ་ས་པ་ད་ཛཱ་ཏཱ་ནི ཝི་ཡ ཨ་ཝ…པེ… དྷ་མྨཱ ས་པྤ་དེ་ས་ཏྟཱ. ཨ་པྤ་མཱ་དེ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟི ཏ་སྶ ནི་པྤ་དེ་ས་ཏྟཱ. ཨ་གྒཾ སེ་ཊྛཾ མ་ཧ་ནྟཾ སེ་ས་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་པྤ་མཱ་དོ. པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཀ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ. ལོ་ཀི་ཡོ་པི ས་མཱ་ནོཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ་པི ས་མཱ་ནོ. མ་ཧ་གྒ་ཏཱ་ནུ་ཏྟ་རཱ་ནཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པ་ཝ་ཏྟ་ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཧི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ.
པ་སཾ་ས་ནྟི པ་ཎྜི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་པྤ་མཱ་ད་སྶ པཱ་སཾ་ས་བྷཱ་ཝེ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ཡ པ་ན ‘‘ཨེ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨཱ་ཧ. ཨི་མི་སྶཱ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ‘‘པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་སཱུ’’ཏི པ་ད་སྶ ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་སྨཱ པ་ཎྜི་ཏཱ ཨ་པྤ་མཱ་དཾ པ་སཾ་ས་ནྟི, ཡ་སྨཱ ཙ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་སུ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨུ་བྷོ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཡུ་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཏྠ་ཡ་ནྟེ་ན ཨ་པྤ་མཱ་དོ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི. དུ་ཏི་ཡ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ པ་ན པ་ཎྜི་ཏཱ ཨ་པྤ་མཱ་དཾ པ་སཾ་ས་ནྟི. ཀ་ཏྠ? པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་སུ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ་ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ…པེ… ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ཧི་ཏ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ.
ཨ་པྤ་མཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༩. སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཀ་ལྱཱ་ཎོ བྷ་དྡ་ཀོ མི་ཏྟོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ, ཏ་སྶ དྷ་མྨོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶེ་ཝ སྭཱ་ཁཱ་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི སུ་ཏྭཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སྶ སཱ་དྷ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠཾ པཱུ་རེ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་ཏ་ར་སྶཱཏི པཱ་པ་མི་ཏྟ་སྶ. ཏེ་ནཱཏི ཨ་ཏྠ་པཱུ་ར་ཎེ་ན. ཨེ་ཏནྟི ‘‘སོ ཙ ཁོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ. དེ་ས་ནཱ་དྷ་མྨོཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ. སོ ཧི ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏོ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ལ་དྡྷ་བྦོ, ཨི་ཏ་རེ ཏ་དུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ པ་ཙྩ་ཏྟ་པུ་རི་ས་ཀཱ་རེ་ཧི, ཏེ་ན ལ་དྡྷ་བྦོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཧེ་སཱ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. ན ཧི སེ་ས་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་རོ་པ་དེ་སེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠི.
ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏོཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ནྟ་སྶ ཨུ་པ་ཌྜྷ་གུ་ཎོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏོ ལ་དྡྷ་བྦོ. ཨུ་པ་ཌྜྷཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་པུ་རི་ས་ཀཱ་ར་ཏོཏི ཨི་ཏ་རཾ ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་རི་ས་ཀཱ་ར་ཏོ. ལོ་ཀེ་པི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ཌྜྷཾ, པ་ཙྩ་ཏྟ་པུ་རི་ས་ཀཱ་ར་ཏོ ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ལ་དྡྷ་བྦཱ ཏེ་ཝི་ཛྫ་ཏཱ’’ཏི, ཏ་སྨཱ ཐེ་རོ ཏ་ཐཱ ཙི་ནྟེ་སི. ནི་པྤ་དེ་སནྟི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ. ཏ་ཏོཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏོ. ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ཌྜྷ་གུ་ཎོ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི. བ་ཧཱུ་ཧི པུ་རི་སེ་ཧི. ཝི་ནི་བྦྷོ་གོ ཝི་ཝེ་ཙ་ནཾ ན་ཏྠི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ. ཨེ་སཱཏི པ་ར་ཏོ་གྷོ་ས་པ་ཙྩ་ཏྟ་པུ་རི་ས་ཀཱ་ར་ཏོ ཙ སི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྟ་ཀནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀོ བྷཱ་གོ. ཡ་དི ན ས་ཀྐཱ ལ་དྡྷུཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་སུ ན ས་ཀྐཱ ལ་དྡྷུཾ. ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻེ ས་ཀ་ལ་མྤི ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི པ་ར་ཏོ་གྷོ་ས་མ་ཏྟེ་ན ཏེ་སཾ ཨ་སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ, པ་དྷཱ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ པ་ན ‘‘ས་ཀ་ལ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ངྒནྟི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་བྦ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་དེ་སེ་ན ཝི་ནཱ ཏེ་ན ཨུ་ཏྟ་རི ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་ལ་དྡྷ་བྦ་ཏོ. ཨ་ཏྠ་ཏོཏི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ. ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཾ…པེ… ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ སུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ པ་ན སཱི་ལཱ་ད་ཡོ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷོ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི.
མཱ་ཧེ་ཝནྟི མཱ ཨ་ཧ ཨེ་ཝ་ནྟི ཚེ་དོ, ཨ་ཧཱཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, མཱ་ཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ ནི་པཱ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷ་ཎཱི’’ཏི. ‘‘མཱ་ཧེ་ཝཾ ཨཱ་ན་ནྡཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཏཱ་དི་ས་སྶ ནཱ་མ ཏེ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་གུ་ཎེ སེ་ཝ་ཏོ ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ་ཏི དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་སྶ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་གུ་ཎ་ཀི་ཏྟ་ན་མུ་ཁེ་ན པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་དནྟི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཧཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་ཀ་ལ་མེ་ཝ ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཧི-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘མཱ་ཧེ་ཝ’’ནྟི ཏ་སྶ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཛོ་ཏི་ཏཾ, ན ས་རཱུ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ཏཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཱ་ནི…པེ… ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ’’ཏི. པཱ་ཊི་ཀ་ངྑི་ཏ་བྦནྟི ཨི་ཙྪ་ན་ཊྛེ་ན པཱ་ཊི་ཀ་ངྑི་ཏ་བྦཾ, ན པ་ཊི་ཀ་ངྑཱ་ནི་མི་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.
ཨི་དྷཱཏི ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་དཾ, ཨི་དྷེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཧི སཱ་ས་ནེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ. ཨཱ་དི་པ་དཱ་ནཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཝཱ་ཀྱེ ཨཱ་དི་ཏོ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་པ་དཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ. ས་མྨཱ་ད་སྶ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ ད་སྶ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ. ས་མྨཱ་ཨ་བྷི་རོ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོཏི ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་རོ་པ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ. ས་མྨཱ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱཏི མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ལཱུ་ཁཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ སི་ནི་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ སུ་བྷཱ་སི་ཏ་སོ་ཏཱ་ར་ཉྩ པུ་གྒ་ལཾ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ས་མྨཱ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ཡ་ཐཱ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ ཀི་ཉྩི ཀ་ཏྟ་བྦཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ས་ཡ་ཉྩ ས་མུ་ཊྛ་ཧ་ནཾ གྷ་ཊ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟ ས་ངྑཱ་ཏཱ ཝི་ར་ཏི་པཱི་ཏི ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ད་ཊྛ་བྦཱ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝཱ ཨུ་ཀྑི་པ་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནཾ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ བྷཱ་རུ་ཀྑི་པ་ནཾ ཝི་ཡ. ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་སྶ ས་ཏྟ་སྶ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝཱ, ཛཱི་ཝི་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་སྶེ་ཝ ཝཱ སུ་དྡྷི ཝོ་དཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཝ་ཛྫཱ་ནཾ དྷ་མྨེ་ན པ་ཧཱ་ནཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ཨ་ཏྠ་ལཱ་བྷཱ་དི་པ་རི་ཝུ་ཌྜྷི ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ པ་གྒ་ཧ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ས་མྨཱ་པ་གྒ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎོ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མོ. ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ སུ་བྷ་སུ་ཁ་ནི་ཙྩ་ཨ་ཏྟ་གཱ་ཧཱ་ན་ཉྩ ཝི་དྷ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ས་མྨཱ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ས་མྨཱ་ས་ཏི. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མྨཱ ས་མཱ་ད་ཧ་ནཾ ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི. ཏཱི་ཎི ཀི་ཙྩཱ་ནི ཧོ་ནྟི པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨེ་སུ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨེ་སུ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ ཙ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ནི. ཨི་དཱ་ནི ཏཱ་ནི ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སེ་ཡྻ་ཐི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་དྡྷིནྟི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཀི་ལེ་སཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ས་ཧ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ ཝཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཊྛཱ ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ཛ་ཧ་ཏི པ་ཧཱ་ཡ ནཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ནི་རོ་དྷནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ཏི ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི.
ན ཀེ་ཝ་ལཾ མ་གྒ་དྷ་མྨཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་པ་རེ་ན་པི ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ནཱ་ནཱ་ཁ་ཎཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎཱ ས་ཀི་དེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎཱ ནི་བྦཱ་ན་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ. ཙ་ཏྟཱ་རི ནཱ་མཱ་ནི ལ་བྷ་ཏི པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. ཏཱི་ཎི ནཱ་མཱ་ནི ལ་བྷ་ཏི ཀཱ་མ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ནཾ པ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. པ་ཊི་པ་ཀྑ་པ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཧི་སྶ ནཱ་མ་ཏྟ་ཡ་ལཱ་བྷོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཝི་ར་ཏི་ཡོ་པི ཧོ་ནྟི ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡོ་པི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་པི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ཝི་ར་ཏི་ཡོ་ཝ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་སྶ མ་གྒ་ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ. ན ཧི ཙེ་ཏ་ནཱ མ་གྒ་ས་བྷཱ་ཝཱ. ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ནཱ་མཱ་ནི ལ་བྷ་ཏི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ན་ཉྩ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏོ. པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་པི མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ་པཱིཏི ཡ་ཐཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ་པི. ན ཧི ཨེ་ཀོ་པི ཙ མ་གྒ་ས་མཱ་དྷི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་དི་ནཱ་མཱ་ནི ལ་བྷ་ཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ་པི ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི.
ཉ་ཏྭཱ ཉཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝུ་དྡྷི ནཱ་མ ཝེ་པུ་ལླཾ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝོ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཛ་ནེ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏཱིཏི ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷཾ པཱ་པེ་ནྟོ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏི. ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱཏི ཝི་ཝི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. སོ ཧི ཝི་ཝེ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏོ ཝི་ཝི་ཙྩ་ཏི, ཡཾ ཝི་ཝི་ཙྩི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨི་དྷ ཝི་ཝི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ‘‘ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་སུ པུ་རི་མོ ཝི་ཝེ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏོ ཝི་ཝི་ཙྩ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཝི་ཝི་ཙྩ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མ་ངྒཱི དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧོ ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝི་ཝི་ཙྩ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཝི་ཝེ་ཀོ་ཏི ག་ཧི་ཏོ. ཨི་ཏ་རོ ས་བྦ་སོ ཏ་ཏོ ཝི་ཝི་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨིཾ དྷ་མྨ་པུ་ཉྫེ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཝི་ཝི་ཙྩ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཝི་ཝེ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨི་ཏ་རཾ པ་ན ཏཾ་ནི་ནྣ་ཏཱ་ཏཾ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཧཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་ཝེ་ཀཾ ནི་སྶི་ཏཾ, ཝི་ཝེ་ཀེ ཝཱ ནི་སྶི་ཏ’’ནྟི.
ཡ་ཐཱ ཝཱ ཝི་ཝེ་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཛྷཱ་ནཾ ‘‘ཝི་ཝེ་ཀ་ཛ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཝེ་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ‘‘ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཱ’’ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ནི་སྶ་ཡོ ཙ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ས་ཏི་པི ཏཱ་སཾ པུ་བྦཱ་པ་ར་བྷཱ་ཝེ ‘‘པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ས་མུ་པྤཱ་ད་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་བྷི་ནྣ་དྷ་མྨཱ་དྷཱ་རཱ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི. ཏ་སྶ ཏ་ད་ངྒ-ས་མུ་ཙྪེ་ད་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ་ཏཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ. བྷཱ་ཝི་ཏ་མ་གྒ་སྶ ཧི ཡེ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦཱ དྷ་མྨཱ. ཏེ་སཾ ཀི་ཙྩཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་ཝེ་ཀོ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོཏི ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི མ་ཧ་ནྟ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ. ཡ་དི་པི ཧི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ས་ངྑཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཙི་ཏྟཾ, ས་ངྑཱ་རེ་སུ པ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ སུ་ཊྛུ, དི་སྭཱ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑེ ནི་བྦཱ་ནེ ནི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨུ་ཎྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ སཱི་ཏ་ནི་ནྣ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ ཝི་ཡ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཡ་ཐཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཡ་ཐཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ་ཏཱ་པི སི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཡ་ད་གྒེ་ན ཧི ནི་བྦཱ་ན་ནི་ནྣ་ཏཱ སི་ཡཱ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཕ་ལ་ནི་ནྣ་ཏཱ་པི སི་ཡཱ ‘‘ཀུ་དཱ་སྶུ ནཱ་མཱ་ཧཾ ཏ་དཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’’ནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་སྨཱ པ་ཧཱ་ན་ཝི་ན་ཡོ ཝི་ཡ རཱ་ག་ནི་རོ་དྷོ་པི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཝི་ཝེ་ཀེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ནི་བྦི་སི་ཊྛོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ཨེ་ས ན་ཡོ ཝི་རཱ་ག་ནི་སྶི་ཏཱ་དཱི་སཱུཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཝེ་ཀ་ཏྠཱ ཨེ་ཝ ཧི ཝི་རཱ་གཱ་ད་ཡོ’’ཏི.
ཝོ་སྶ་གྒ་ས་དྡོ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཏྠོ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཏྠོ ཙཱ་ཏི ཝོ་སྶ་གྒ་སྶ དུ་ཝི་དྷ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཝོ་སྶ་ཛྫ་ན་ཉྷི པ་ཧཱ་ནཾ, ཝི་སྶ་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་རཱ་ས་ངྐ་པ་ཝ་ཏྟི ཙ, ཏ་སྨཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ ཝོ་སྶ་གྒོ, ཏ་ཐཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཏཾ་ནི་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝི་སྶ་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ཝོ་སྶ་གྒོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝོ་སྶ་གྒོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱིཏི ཨ་ཡཾ མི་སྶ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ན་ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་པ་ཀཱ་རེ་ན ཏཾ་ནི་ནྣ་ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཙ.
པུ་བྦེ ཝོ་སྶ་གྒ་ཝ་ཙ་ན་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ལེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ’’ཏི. པ་རི་ཎ་མ་ནྟཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ, པ་རི་ཎ་ཏཾ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ. པ་རི་ཎཱ་མོ ནཱ་མ ཨི་དྷ པ་རི་པཱ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་པ་ཙྩ་ནྟཾ པ་རི་པ་ཀྐ་ཉྩཱ’’ཏི. པ་རི་པཱ་ཀོ ཙ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ལཱ་བྷེ་ན ལ་དྡྷ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་སྶ ཀི་ལེ་སེ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏུཾ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཀྑ་ནྡི་ཏུཾ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ས ན་ཡོཏི ཡྭཱ་ཡཾ ན་ཡོ ‘‘ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ, སེ་སེ་སུ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ནེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ཙྩཱ་ཏི ནི་སྶཱ་ཡ. ཛཱ་ཏི་ས་བྷཱ་ཝཱཏི ཛཱ་ཡ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ. ས་ཀ་ལོཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་སོ, ས་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཀོ་ཙི མ་གྒོ སཱ་ཝ་སེ་སོ ཧུ་ཏྭཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཧེ་ཊྛི་མེ མ་གྒེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཨུ་པ་རི་མོ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཝ་ཝ་སྶ་གྒ་ཏྠེཏི ཝ་ཙ་སཱ་ཡ་ཏྠེ. ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟཱིཏི གུ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟི.
ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. པ་ཋ་མ་ཨ་པུ་ཏྟ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༠. དི་ཝ-ས་དྡོ དི་ཝཱ-ས་དྡོ ཝི་ཡ དི་ཝ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ དི་ཝ་ས་དྡོ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དི་ཝ་ས་སྶ དི་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི དྷ་ནཾ, ཏ་སྶ པ་ཏཱི་ཏི ས་མྤ་ཏི, དྷ་ན་སཱ་མི་ཀོ, ཏ་སྶ ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་པ་ཏེ་ཡྻ་ནྟི དྷ་ན’’ནྟི. ཏ་སྶ གེ་ཧེ ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏ་བྷ་ཎྜ་སྶ ཨ་ཏི་བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་མྷ་ཡ་པྤ་ཏྟོ རཱ་ཛཱ ‘‘ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀཱ་ལ༹་ལོ་ཧཾ ནཱ་མ ཨ་ཡོ་ཕ་ལཾ. ཀ་ཙྪ་པཱ་དི་རཱུ་པེ་ཧི་པི སོ་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ནི ཋ་པེ་ནྟི. ས་ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་ཏྟནྟི ས་ཀུ་ཎྜེ་ཧི ཝཱ ས་ཐུ་སེ་ཧི ཝཱ པ་ཀྐ་བྷ་ཏྟཾ. བི་ལ་ངྒཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི དྷ་ཉྙ་བི་ལ་ངྒཾ, ཨཱ་ར་ནཱ་ལ་ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ དུ་ཏི་ཡཾ ཨ་སྶཱ་ཏི བི་ལ་ངྒ་དུ་ཏི་ཡཾ. ཏ་ཉྷི ཀ་ཉྫི་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀ་ཉྫི་ཀཾ ནཱ་མ. ཏཱི་ཧི པ་ཀྑེ་ཧི ཝ་ཏྠ་ཁ་ཎྜེ་ཧི ཀ་ཏ་ནི་ཝཱ་ས་ནཾ ཏི་པ་ཀྑ་ཝ་ས་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཱི་ཎི…པེ… ནི་ཝཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ས་ནྟོ ནཱི་ཙོ པུ་རི་སོ་ཏི ཨ་ས་པྤུ་རི་སོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལཱ་མ་ཀ་པུ་རི་སོ’’ཏི. ཀ་མྨ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨོ་ཏ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཕ་ལཾ ཨ་གྒཾ ནཱ་མ, ཨུ་པ་རི་བྷཱུ་མི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་དྡྷཾ ཨ་གྒཾ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨུ་དྡྷ་གྒི་ཀཾ. ད་ཀྑི་ཎནྟི དཱ་ན་མཱ་ཧ. ས་གྒོ ནཱ་མ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝོ, ཏ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ ‘‘ས་གྒ་སྶ ཧི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲུ་པ་པ་ཏྟི་ཛ་ན་ན་ཏོཏི ཏ་ཏྲ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཛ་ན་ན་ཏོ, ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
སེ་ཏཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི སེ་ཏོ་ད་ཀཱ. སོ ཡེ་ན བྷཱ་ཝེ་ན ཡ་ཏྠ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རོ ཧུ་ཏྭཱ དི་སྶ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝཱི་ཙཱི་ནཾ བྷི་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སུ་ཁོ་ཏ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཀ་དྡ་མཱ་དི་དོ་ས་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཙ སུ་ནྡ་ར་ཏི་ཏྠཱ. ཏཾ ཨ་པེ་ཡྻ་མཱ་ནནྟི ཏཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཀེ་ན་ཙི ཨ་པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནཾ. ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ་ཀ་རོཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཀི་ཙྩ་ཀ་རོ, པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ནི་ཡོ་ཛ་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀུ་ས་ལ་ཀི་ཙྩ་ཀ་རོཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་པུ་ཉྙ་ཀ་རོ.
པ་ཋ་མ་ཨ་པུ་ཏྟ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. དུ་ཏི་ཡ་ཨ་པུ་ཏྟ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༡. པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ་ནཱཏི ས་ཧ་ཡོ་གེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་ཊི་པཱ་ད་ནཾ ཏེ་ན ས་ཧ ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ སཾ་ཡོ་ཛེ་སི, པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཨ་དཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ‘‘པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ‘‘ཀ་ཎཱ་ཛ་ཀཾ བྷུ་ཉྫ་ཏི བི་ལ་ངྒ་དུ་ཏི་ཡ’’ནྟི. ཏཾ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཨི་མ་སྶ སེ་ཊྛི་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ས་མ་ཎ་སྶ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཝཱ དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ན སུ་ཏ་པུ་བྦཾ, ཡ་སྨཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ཧི ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊཱ ས་ཉྫཱ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ སེ་ཊྛི་བྷ་རི་ཡཱ་ཡ ‘‘ན ཡ་སྶ ཝཱ ཏ་སྶ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཙི་ནྟི་ཏཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ་སཾ དེ་ནྟཱ་པི ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་ཎཱི་ཏ་མེ་ཝ དེ་ནྟི. ནཱ་སཱ་པུ་ཊཾ པ་ཧ་རི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན. སོ ལུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ‘‘བ་ཧུ ཝ་ཏ དྷ་ཉྙཾ མ་མ་སྶཱ’’ཏི ཙི་ཏྟཾ སཾ་ཡ་མེ་ཏུཾ ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ.
ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རུ་པྤ་ནྣཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝ་ར་མེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨི་མ་སྶ ས་མ་ཎ་སྶ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ དེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏོ ན ཨེ་ཀཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཛ་ཝ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི. ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཏྠ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་རོ་པི ཨ་ཏྠི མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ཝ་ཏྟ་ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་རོ་པི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦ་པ་ཙྪི་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཨེ་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ དྭེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡོ ན དེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ སཱ་ཀེ་ཏ་པ་ཉྷ་ཝ་སེ་ན ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཙུ་དྡ་ས་ནྣཾ ཙེ་ཏ་ནཱ་ནཾ པུ་བྦེ པུ་རེ་ཏ་རཾ ཀ་ཏ་ཏྟཱ པུ་རཱ་ཎཾ.
པ་རི་ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི པ་རི་གྒ་ཧོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཝ་ཏྠུ’’ནྟི. ཨ་ནྭཱ་ཡ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནུ་ཛཱི་ཝི་ནོ. ས་བྦ་མེ་ཏནྟི དྷ་ན་དྷ་ཉྙཱ་དི་ས་བྦཾ ཨེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཝ་ཏྠུཾ. ནི་ཀྑི་པྤ་གཱ་མི་ནནྟི ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ཏཱ་གཱ་མི་ནཾ. ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཀྑི་པྤ་ས་བྷཱ་ཝ’’ནྟི. པ་ཧཱ་ཡ ག་མ་ནཱི་ཡ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝཱ’’ཏི.
དུ་ཏི་ཡ་ཨ་པུ་ཏྟ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒོ
༡. པུ་གྒ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༢. ‘‘ནཱི་ཙེ ཀུ་ལེ པ་ཙྩཱ་ཛཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་མ་ཏཱི་ཏི ཏ་མོ, ཏེ་ན ཏ་མེ་ན ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཏ་མོ པུ་གྒ་ལོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ་ཡོ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏ་བྦོ་ཧཱ་རོ ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཙྪེ་ར་ཡོ་ག་ཏོ མ་ཙྪེ་རོ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཏ་མོཏི ཨ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་མོ ཏ་མ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རོ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏོ, ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཏྟཾ ཝཱ པ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཏ་མ་མེ་ཝ པ་ར་མྤ་ར་ཏོ ཨ་ཡ་ནཾ ག་ཏི ནི་ཊྛཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏ་མ་པ་རཱ་ཡ་ཎོ, ཏ་མ་པ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཾ ཝཱ པ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཉཱ་ཡེ་ན་པི ཏ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཁ་ནྡྷ་ཏ་མོ་ཝ ཀ་ཐི་ཏོ, ན ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཏ་མོ. ཁ་ནྡྷ་ཏ་མོ་ཏི ཙ ས་མྤ་ཏྟི་ར་ཧི་ཏཱ ཁ་ནྡྷ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦཱ. ‘‘ཨུ་ཙྩེ ཀུ་ལེ པ་ཙྩཱ་ཛཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི པ་ཀཱ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཛོ་ཏེ་ཏཱི་ཏི ཛོ་ཏི, ཏེ་ན ཛོ་ཏི་ནཱ ཡུ་ཏྟོ་ཏི་ཨཱ་དི ས་བྦཾ ཏ་མེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་ཏ་རེ དྭེཏི ཛོ་ཏི་ཏ་མ་པ་རཱ་ཡ་ཎོ ཛོ་ཏི་ཛོ་ཏི་པ་རཱ་ཡ་ཎོ་ཏི ཨི་ཏ་རེ དྭེ པུ་གྒ་ལེ.
ཝེ་ཎུ་ཝེ་ཏྟཱ་དི་ཀེ་ཧི པེ་ལཱ༹་དི་ཀཱ་ར་ཀཱ ཝི་ལཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཀཱ. མི་ག་མ་ཙྪཱ་དཱི་ནཾ ནི་སཱ་ད་ན་ཏོ ནེ་སཱ་དཱ, མཱ་ག་ཝི་ཀ་མ་ཙྪ་བ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ. ར་ཐེ་སུ ཙ་མྨེ་ན ཧ་ན་ན་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ར་ཐ་ཀཱ་རཱ ཙ་མྨ་ཀཱ་རཱ ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘པུ’’ ཨི་ཏི ཀ་རཱི་ས་སྶ ནཱ་མཾ, ཏཾ ཀུ་སེ་ནྟི ཨ་པ་ནེ་ནྟཱི་ཏི པུ་ཀྐུ་སཱ, པུ་པྥ་ཚ་ཌྜ་ཀཱ. དུ་བྦ་ཎྞོཏི ཝི་རཱུ་པོ. ཨོ་ཀོ་ཊི་མ་ཀོཏི ཨཱ་རོ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཀོ, ར་སྶ་ཀཱ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀོ’’ཏི. ལ་ཀུ ཝི་ཡ གྷ་ཊི་ཀཱ ཝི་ཡ ཌེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཧི ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀོ, ར་སྶོ. ཀ་ཎ་ཏི ནི་མཱི་ལ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ཎོ. ཏཾ པ་ན་སྶ ནི་མཱི་ལ་ནཾ ཨེ་ཀེ་ན ཨ་ཀྑི་ནཱ དྭཱི་ཧི་པི ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ཀྑི་ཀཱ་ཎོ ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཀྑི་ཀཱ་ཎོ ཝཱ’’ཏི. ཀུ་ཎ་ནཾ ཀུ་ཎོ, ཧ་ཏྠ་ཝེ་ཀ་ལླཾ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀུ་ཎཱི. ཁ་ཉྫོ ཝུ་ཙྩ་ཏི པཱ་ད་ཝི་ཀ་ལོ. ཧེ་ཊྛི་མ་ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་རཱི་ར་སྶ པ་ཀྑོ པ་དེ་སོ ཧ་ཏོ ཨ་སྶཱ་ཏི པ་ཀྑ་ཧ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱི་ཋ་ས་མྤཱི’’ཏི. པ་དཱི་པེ པ་དཱི་པ་ནེ ཨེ་ཏ་བྦཾ ནེ་ཏ་བྦ་ནྟི པ་དཱི་པེ་ཡྻཾ, ཏེ་ལ་ཀ་པ་ལླཱ་དི་ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ. ཝུ་ཏྟནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ.
ཨཱ་ག་མ་ན་ཝི་པ་ཏྟཱིཏི ཨཱ་ག་མ་ན་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་ཏྟི ཨཱ་ག་མོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. པུ་བྦུ་པྤ་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་པ་ཏྟཱིཏི པ་ཋ་མུ་པྤ་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་ཏྟི. ཙ་ཎྜཱ་ལཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཧི་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ པ་ཋ་མུ་པྤ་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡཱ, པ་ཋ་མུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡཱ, ཏེ་ཧེ་ཝ་སྶ ཝི་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ, ན ས་མྤ་ཏྟི. པ་ཝ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་པ་ཏྟཱིཏི པ་ཝ་ཏྟེ སུ་ཁ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་པ་ཏྟི. ཏཱ་དི་སེ ནི་ཧཱི་ན་ཀུ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣོ་པི ཀོ་ཙི ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ སི་ཡཱ, ཨ་ཡཾ པ་ན དུ་གྒ་ཏོ དུ་རཱུ་པོ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཛཱི་ཝུ་པཱ་ཡ་ཝི་པ་ཏྟཱིཏི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ནུ་པཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་ཏྟི. སུ་ཁེ་ན ཧི ཛཱི་ཝི་ཀཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཧ་ཏྠི་སི་པྤཱ་ད་ཡོ ཨི་མ་སྶ ན་ཏྠི, པུ་པྥ་ཚ་ཌྜ་ཀ་སི་ལཱ་ཀོ་ཊྚ་ནཱ་དི་ཀ་མྨཾ པ་ན ཀ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཀཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་སི་ར་ཝུ་ཏྟི་ཀེ’’ཏི. ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཝི་པ་ཏྟཱིཏི ཨུ་པ་དྷི་ཝི་པ་ཏྟི. དུ་ཀྑ་ཀཱ་ར་ཎ་ས་མཱ་ཡོ་གོཏི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མོ་དྷཱ་ནཾ. སུ་ཁ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་པ་ཏྟཱིཏི སུ་ཁ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་ཧཱ་ནི. ཨུ་པ་བྷོ་ག་ཝི་པ་ཏྟཱིཏི ཨུ་པ་བྷོ་ག་སུ་ཁ་སྶ ཝི་ནཱ་སོ ཨ་ནུ་པ་ལ་དྡྷི. ཛོ་ཏི ཙེ་ཝ ཛོ་ཏི་པ་རཱ་ཡ་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཙ སུ་ཀྐ་པ་ཀྑོ.
ད་ས་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧཱིཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཡ་དི མེ བྱཱ་དྷི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, དཱ་ཏ་བྦ་མི་ད་མོ་ས་དྷ’’ནྟི, ཏ་སྨཱ ད་ས་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི, ཏ་ཏྠ ཝཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི པ་རི་བྷཱ་ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟོཏི དཱ་ནཾ དཱ་ཏུཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟོ.
པུ་གྒ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨ་ཡྻི་ཀཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༣. ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞཱཏི ཛ་རཱ་ཡ ཛི་ཎྞཱ. ཏེ་ན པཱ་ཀ་ཊ་ཛ་རཱ་ཡ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟི་མཱ་ཧ. ཝ་ཡོ་ཝུ་ཌྜྷཱཏི ཝ་ཡ་སཱ ཝུ་ཌྜྷཱ. ཏེ་ན པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡ་སྶ ཨོ་ས་ཀྐ་ས་མྤ་ཝ་ཏྟིཾ ཝ་ད་ཏི. ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ལླི་ཀཱཏི ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ཏྟ་ག་ཏཱ. ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱཏི དྭེ ཏ་ཡོ རཱ་ཛ་པ་རི་ཝ་ཊྚེ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟཱ. ཝ་ཡོ-ས་དྡོ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནོ་པི ཛི་ཎྞ་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ ཨོ་སཱ་ན་ཝ་ཡཾ ཨེ་ཝ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡཾ ས་མྤ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨ་ཡྻི་ཀཱཏི མཱ་ཏཱ་མ་ཧིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཧ་ཏྠཱི ཨེ་ཝ ར་ཏ་ན་བྷཱུ་ཏོ ཧ་ཏྠི་ར་ཏ་ནནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦཱ་ནི ཏཱ་ནཱིཏི ཀུ་མྦྷ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནི, ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ པ་མཱ་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ་སུ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨ་ཡྻི་ཀཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཨི་སྶ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༥. ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ ཨ་སྶ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི? ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཨ་ལཱ་བྷཱ་ཡ ཨ་ཡ་སཱ་ཡ པ་རི་ས་ཀྐ་ནཾ. ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཏཾ ས་བྦ་དི་སཱ་སུ ཡ་མ་ཀ་མ་ཧཱ་མེ་གྷོ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཨོ་གྷཾ ཝི་ཡ ས་བྦཱ པཱ་ར་མི་ཡོ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཝི་པཱ་ཀཾ ད་སྶཱ་མཱ’’ཏི ས་མྤི་ཎྜི་ཏཱ ཝི་ཡ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་མ་ཧོ་གྷཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཡིཾ་སུ. ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨ་ནྣ་པཱ་ན་ཡཱ་ན་ཝ་ཏྠ་མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ནཱ་དི་ཧ་ཏྠཱ ཁ་ཏྟི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ – ‘‘ཀ་ཧཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཀ་ཧཾ དེ་ཝ་དེ་ཝོ ན་རཱ་ས་བྷོ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐོ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟི, ས་ཀ་ཊ་ས་ཏེ་ཧི་པི པ་ཙྩ་ཡེ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནཱ ས་མ་ནྟཱ གཱ་ཝུ་ཏ་པྤ་མཱ་ཎ་མྤི ས་ཀ་ཊ་དྷུ་རེ་ན ས་ཀ་ཊ་དྷུ་རཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཏི་ཊྛ་ནྟི ཙེ་ཝ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཙ ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཝི་ནྡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ. ས་བྦཾ ཁ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༨༢) ཏེ་སུ ཏེ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ ཙ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ་པི. ཝུ་ཏྟ་མྤི – ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ས་ཀྐ་ཏོ ཧོ་ཏི ག་རུ་ཀ་ཏོ མཱ་ནི་ཏོ པཱུ་ཛི་ཏོ ཨ་པ་ཙི་ཏོ ལཱ་བྷཱི ཙཱི་ཝ་ར…པེ… པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ་པི ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨུ་དཱ. ༣༨), ཏ་ཐཱ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཁོ, ཙུ་ནྡ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ས་ངྒྷོ ཝཱ ག་ཎོ ཝཱ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ནཱ་ཧཾ, ཙུ་ནྡ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀཾ ས་ངྒྷ་མྤི ཨེ་ཀཾ ག་ཎ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི ཨེ་ཝཾ ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པྤ་ཏྟཾ, ཡ་ཐ་རི་ཝཱ་ཡཾ, ཙུ་ནྡ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༡༧༦). ཨེ་ཝནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ནི་ཛ྄ཛྷ་ཏྟིནྟི ས་ཉྙ་ཏྟིཾ. ནནྟི ཀ་ཐཾ.
ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪི་ཏུཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ ནི་ཡྻཱ་ཏི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་སྨིཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཙི་ཏྟ་པྤ་སཱ་ད་མ་ཏྟེ་ན དེ་ནྟེ་པི ཧི པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏི. ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྷ་ག་ཝཱཏི ས་ཏྠུ ཨཱ་མ་ནྟ་ནཾ. ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ནི་ག་ཎྛཱ…པེ… པ་སཱི་ད་ཏི པ་ས་ནྣ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པུ་བྦེ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ དཱ་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ པུ་ཙྪི་ཏཾ, ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རོ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཝི་སེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཏ་ཡཱ པ་ཋ་མཾ པུ་ཙྪི་ཏཾ, ཨ་ཉྙཾ པ་ཙྪཱ’’ཏི. ས་ལླ་ཀྑེ་ཧི ཨེ་ཏཾ. པ་ཙྪི་མཾ པུ་རི་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ནེ་ཧཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པུ་ཙྪི་ཏ་སྶ ནཱ་མ པ་ཉྷ་སྶ ཀ་ཐ་ནཾ མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ བྷཱ་རོ. ས་མུ་པ་བྱཱུ་ལ༹ྷོཏི ཨེ་ཀ་ཏོ སེ་ནཱ་ཡ རཱ་སི་ཝ་སེ་ན ས་མྤི་ཎྜི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘རཱ་སི་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི. ཨ་སི་ཀྑི་ཏོཏི ས་ཏྟ་ཊྛ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ནི དྷ་ནུ་སི་པྤེ་ན སི་ཀྑི་ཏོ. དྷ་ནུ་སི་པྤཾ སི་ཀྑི་ཏྭཱ་པི ཀོ་ཙི ཀ་ཏ་ཧ་ཏྠོ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་སི་ཀྑི་ཏོ ན ཀ་ཏ་ཧ་ཏྠོ, པོ་ངྑཱ་ནུ་པོ་ངྑ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ བྱཱ་མ་མུ་ཊྛི་བ་ནྡྷོ. ཏི་ཎ་པུ་ཉྫ་མ་ཏྟི་ཀཱ་པུ་ཉྫཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པཾ་སུ་པུ་ཉྫ་ཝཱ་ལུ་ཀ་པུ་ཉྫ་སཱ་ར་ཕ་ལ་ཀ་ཨ་ཡོ་གྷ་ནཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡོཏི ཏེ་སཾ ས་ནྟི་ཀཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡོ. རཱ་ཛ་རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་དི་ཀེ ཨུ་པེ་ཙྩ ཨ་ས་ནཾ ཨུ་པཱ་ས་ནཾ, ན ཀ་ཏཾ ཨུ་པཱ་ས་ནཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཀ་ཏཱུ་པཱ་ས་ནོ. ཨ་སི་ཀྑི་ཏ་ཏཱ་དི་ནཱ བྷཱི་རུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཀཱ་ཡ་སྶ ཚ་མྦྷ་ནཾ ས་ངྐ་མྤ་ནཾ ཨུ་ཏྟཱ་སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཚ་མྦྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཝེ་དྷི་ཏ་ཀཱ་ཡོ’’ཏི.
ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ པ་ཧཱི་ནོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་པྤ་ཧཱ་ན་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཏི་ཡེ་ནེ་ཝ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ པ་ཧཱི་ནཾ ཧོ་ཏི པ་ཊི་གྷ་ས་མྤ་ཡོ་གཾ. ཨ་སེ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཡ་ནྟི ཨ་སེ་ཀྑཾ, སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ. ཏ་ཡི་དཾ ན ཨ་གྒ་ཕ་ལཾ སཱི་ལ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་སེ་ཀྑ་ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟཾ སཱི་ལཾ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ ཨེ་ཝ ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ སི་ཀྑཱ་ཡ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ཝི་མུ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷོ་པཱི་ཏི. སེ་ཀྑ་སྶ ཨེ་སོ་ཏི ཝཱ, ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏ་སི་ཀྑ་ཏྟཱ ས་ཡ་མེ་ཝ སི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཝཱ སེ་ཀྑོ, ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒེ་སུ ཧེ་ཊྛི་མེ་སུ ཙ ཏཱི་སུ ཕ་ལེ་སུ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ. ཨུ་པ་རི སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་སེ་ཀྑོ. ཝུ་ཌྜྷི་པྤ་ཏྟོ སེ་ཀྑོ་ཏི ཨ་སེ་ཀྑོ. ཨ་གྒ་ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏོ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶ སཱི་ལ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་སེ་ཀྑེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ མི་སྶ་ཀཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ཝི་མུ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ་པཱི་ཏི ཏ་ད་ངྒ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཨཱ་ད་ཡོ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ན པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་མུ་ཏྟི ཨེ་ཝ.
ཡེ་ན སི་པྤེ་ན ཨི་སྶཱ་སོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཨི་སྶ་ཏྟནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་སུ་སི་པྤ’’ནྟི. ཡ་སྶཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝ་སེ་ན ས་རཱི་རཾ ས་ཉྫཱ་ཏ་ཐཱ་མཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ བ་ལ་པ་ཙྩ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘བ་ལཾ ནཱ་མ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི. ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཧི ཝི་ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝཱ་ར་ཀ་དྷཱ་ཏུ བ་ལཾ ནཱ་མ, ཏེ་ན ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ བ་ལ་རཱུ་པཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི.
ཡ་སྨཱ ཨ་ར་ཧཱ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ སོ་ར་ཏོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ སོ་ར་ཙྩནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ་ར་ཙྩ་ནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ’’ནྟི. ཨེ་ཏེ དྭེཏི ཁ་ནྟི སོ་ར་ཙྩ་ནྟི ཨེ་ཏེ དྭེ དྷ་མྨཱ. པཱ་ནཱི་ཡཾ པི་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པ་པཱ, ཡོ ཀོ་ཙི ཛ་ལཱ་ས་ཡོ ཡཾ ཀི་ཉྩི པཱ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ར་སྶ་པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་ཨཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི. ཨུ་ད་ཀ་ཝི་ཀཱུ་ལཱ་དཱི་སུ ཀ་མ་ནྟི ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ས་ངྐ་མ་ནཱ་ནི, སེ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནི. སེ་ཏུ་ཀ་ར་ཎ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ སེ་ཏུཾ, ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཙ་ངྐ་མ་ནཾ, མ་གྒ་ཀ་ར་ཎ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ མ་གྒཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཎྞཱ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝ་ཏྟནྟི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཧི་ཏཾ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ. དེ་ནྟོ་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ དེ་ནྟོ་པཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི་པི དེ་ནྟེ་ན་པི ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ ཝི་པྤ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཐ་ན་ཡནྟི ཨི་དཾ ཏ་སྶ མ་ཧཱ་མེ་གྷ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ, ཡོ ཧི མ་ཧཱ་ཝ་སྶཾ ཝ་སྶ་ཏི, སོ ག་ཛྫ་ནྟོ ཝི་ཛྫུ་མྨཱ་ལཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ པ་ཝ་སྶ་ཏི. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱཏི ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་སྶ ཝི་ཝི་དྷ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ་ནི ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘རཱ་སིཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི.
པ་ཀི་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཝི་ཀི་ར་ཎ་མྤི ཧོ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཀི་ར་ཏཱི’’ཏི. པ་ཀི་ར་ནྟོ ཝི་ཡ ཝཱ དཱ་ནཾ དེ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ གུ་ཎ་ཁེ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཁེ་ཏྟེ་པི མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ན ‘‘པ་ཀི་རེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏི་ཏྠི་ཡ་ཝཱ་དེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་སེ་དྷི་ཏ་ཏཱ་པི དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི. པུ་ཉྙ་དྷཱ་རཱཏི པུ་ཉྙ་མ་ཡ་དྷཱ་རཱ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡཱ. སི་ནེ་ཧ་ཡ་ནྟཱིཏི ཐཱུ་ལ་དྷཱ་རེ་ན་པི སི་ནེ་ཧེ་ན སི་ནི་དྡྷཾ ཀ་རོ་ནྟཱི. ཀི་ལེ་ད་ཡ་ནྟཱིཏི ཨ་ལླ་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པ་ཡ་ནྟཱི. ཡ་ཐཱ་ཡཾ པུ་ཉྙ་དྷཱ་རཱ དཱ་ཏཱ་རཾ ཨ་ནྟོ སི་ནེ་ཧེ་ཏི པཱུ་རེ་ཏི ཨ་བྷི་ས་ནྡེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ན་མྤི ཨ་ནྟོ སི་ནེ་ཧེ་ཏི པཱུ་རེ་ཏི ཨ་བྷི་ས་ནྡེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ད་དཾ པི་ཡོ ཧོ་ཏི བྷ་ཛ་ནྟི ནཾ བ་ཧཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༥.༣༤) ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ‘‘དཱ་ཏཱ་རཾ ཨ་བྷི་ཝ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ དཱ་ཡ་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ‘‘སི་ནེ་ཧེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་སྶ སི་ནེ་ཧུ་པྤ་ཏྟི ཨཱ་མི་ས་ནི་སྶི་ཏཱ་ཏི དཱ་ཡ་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
ཨི་སྶ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. པ་བྦ་ཏཱུ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༦. ཁ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨ་བྷི་སེ་ཀ་པྤ་ཏྟཱ. ཨི་སྶ་རི་ཡ་མ་དོ ཀཱ་མ་གེ་དྷོ. པ་ཐ་ཝི་མ་ཎྜ་ལ་སྶ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ ཏཾ་ནི་ཝཱ་སི་ནཾ ཨ་ནུ་ཡ་ནྟ་ཏཱ་ཏི ས་བྦ་མི་དཾ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏ་སྶ རཱ་ཛ་ཀི་ཙྩ་སྶ སུ་ཁེ་ན ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཀི་ཏྟ་ནཾ. ཡཱ་དི་སེ རཱ་ཛ་ཀི་ཙྩེ ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཨཱ་པ་ནྣོ, ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ས ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནྟ་ར་ག་མ་ནཱ་ནཱིཏི ཏི་ཎྞཾ ནི་ར་ནྟ་ར་ག་མ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ག་མ་ནཱ་ནི. ཙོ་རཱ ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སཱུཏི ཨེ་ཀོ ཨ་ནྟ་ར་བྷོ་གི་ཀོ རཱ་ཛཱ་པ་རཱ་དྷི་ཀོ པ་ཉྩ་ས་ཏ་མ་ནུ་སྶ་པ་རི་ཝཱ་རོ ཙོ་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏི, ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཏེ ཀ་ཏ’’ནྟི ས་ཙཱ་ཧཾ ཝ་ཀྑཱ་མཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. དྷུ་ར་ཝི་ཧཱ་རེཏི ར་ཐ་སྶ དྷུ་རཾ ཝི་ཡ ན་ག་ར་སྶ དྷུ་ར་བྷཱུ་ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ. ས་ནྠ་མྦྷི་ཏུནྟི ཝི་སྶཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏུཾ. ས་དྡྷཱ་ཡི་ཀོཏི ས་དྡྷཱ་ཡ ཨ་ཡི་ཏ་བྦོ, ས་དྡྷེ་ཡྻོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་དྡྷཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི. པ་ཙྩ་ཡི་ཀོཏི པ་ཏྟི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦོ. ཨ་བྦྷ་ས་མཾ པུ་ཐུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན. ནི་པྤོ་ཐེ་ནྟོཏི ནི་མྨ་དྡེ་ནྟོ. ས་ཎྷ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཨ་ཏི་ས་ཎྷཾ པི་ས་ནྟོ ནི་ས་ད་པོ་ཏོ ཝི་ཡ པི་ས་ནྟོ.
དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱཏི་ཨཱ་དི་ཏྟ་མྤི སཱི་སཾ ཙེ་ལ་ཉྩ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཱ ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ པ་ར་ལོ་ཀེ པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་ཙི་ཀྑཱ་མཱིཏི ཀ་ཐེ་མི, ཀ་ཐེ་ནྟོ ཙ ཡ་ཐཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ས་མྨ་དེ་ཝ རཱ་ཛཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་མཱི་ཏི. ནི་པྥ་ཏྟི ཡུ་དྡྷེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི. ཝི་སི་ནོ་ཏི བ་ནྡྷ་ཏི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ས་ཡོ, ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ. མ་ནྟ་ས་མྤ་ནྣཱཏི ས་མྤ་ནྣ་རཱ་ཛ་མ་ནྟཱ. མ་ཧཱ་ཨ་མ་ཙྩཱཏི མ་ཧོ་ས་དྷཱ་དི་ས་དི་སཱ ནཱི་ཏི་ས་ཏྠ་ཚེ་ཀཱ ཨ་མ་ཙྩ་པུ་རི་སཱ. ཨུ་པ་ལཱ་པེ་ཏུནྟི པ་རེ་སཾ ཨ་ནྟ་རེ ཝི་རོ་དྷ་ཏྠཾ ས་ངྒ་ཎྷི་ཏུཾ.
དྭེ་ཡེ་ཝ པ་བྦ་ཏཱཏི པ་བྦ་ཏ་ས་དི་སཱ དྭེ་ཡེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ. རཱ་ཛོ་ཝཱ་དེཏི རཱ་ཛོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟེ. ཨཱ་ག་ཏཱ་ཝ ཏ་ཏྟ་ནྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏྠཾ. ཝི་ལུ་མྤ་མཱ་ནཱཏི ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ. ཝི་པ་ཏྟཱིཏི བྷོ་ག་པ་རི་ཧཱ་ནཱ་དི་ཝི་ནཱ་སོ. ཧ་ཏྠི་ཡུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ཛི་ནི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ ས་ཏྟ་སྶ ཨ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡེ་ན པ་ན ཛི་ནི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘བུ་དྡྷེ…པེ… ནི་ཝེ་ས་ཡེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ ཧི ས་དྡྷཱ ནི་ཝི་ཊྛཱ མཱུ་ལ་ཛཱ་ཏཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཝི་ཛ་ཡཱ་ཡ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ ས་དྡྷ’’ནྟི.
པ་བྦ་ཏཱུ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
སཱ་ར་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་སི་ནི་ཡཱ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
ཀོ་ས་ལ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.