༣. ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒོ
༡. པུ་གྒ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༢. ‘‘ནཱི་ཙེ ཀུ་ལེ པ་ཙྩཱ་ཛཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་མ་ཏཱི་ཏི ཏ་མོ, ཏེ་ན ཏ་མེ་ན ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཏ་མོ པུ་གྒ་ལོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ་ཡོ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏ་བྦོ་ཧཱ་རོ ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཙྪེ་ར་ཡོ་ག་ཏོ མ་ཙྪེ་རོ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཏ་མོཏི ཨ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་མོ ཏ་མ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རོ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏོ, ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཏྟཾ ཝཱ པ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཏ་མ་མེ་ཝ པ་ར་མྤ་ར་ཏོ ཨ་ཡ་ནཾ ག་ཏི ནི་ཊྛཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏ་མ་པ་རཱ་ཡ་ཎོ, ཏ་མ་པ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཾ ཝཱ པ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཉཱ་ཡེ་ན་པི ཏ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཁ་ནྡྷ་ཏ་མོ་ཝ ཀ་ཐི་ཏོ, ན ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཏ་མོ. ཁ་ནྡྷ་ཏ་མོ་ཏི ཙ ས་མྤ་ཏྟི་ར་ཧི་ཏཱ ཁ་ནྡྷ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦཱ. ‘‘ཨུ་ཙྩེ ཀུ་ལེ པ་ཙྩཱ་ཛཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི པ་ཀཱ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཛོ་ཏེ་ཏཱི་ཏི ཛོ་ཏི, ཏེ་ན ཛོ་ཏི་ནཱ ཡུ་ཏྟོ་ཏི་ཨཱ་དི ས་བྦཾ ཏ་མེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་ཏ་རེ དྭེཏི ཛོ་ཏི་ཏ་མ་པ་རཱ་ཡ་ཎོ ཛོ་ཏི་ཛོ་ཏི་པ་རཱ་ཡ་ཎོ་ཏི ཨི་ཏ་རེ དྭེ པུ་གྒ་ལེ.
ཝེ་ཎུ་ཝེ་ཏྟཱ་དི་ཀེ་ཧི པེ་ལཱ༹་དི་ཀཱ་ར་ཀཱ ཝི་ལཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཀཱ. མི་ག་མ་ཙྪཱ་དཱི་ནཾ ནི་སཱ་ད་ན་ཏོ ནེ་སཱ་དཱ, མཱ་ག་ཝི་ཀ་མ་ཙྪ་བ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ. ར་ཐེ་སུ ཙ་མྨེ་ན ཧ་ན་ན་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ར་ཐ་ཀཱ་རཱ ཙ་མྨ་ཀཱ་རཱ ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘པུ’’ ཨི་ཏི ཀ་རཱི་ས་སྶ ནཱ་མཾ, ཏཾ ཀུ་སེ་ནྟི ཨ་པ་ནེ་ནྟཱི་ཏི པུ་ཀྐུ་སཱ, པུ་པྥ་ཚ་ཌྜ་ཀཱ. དུ་བྦ་ཎྞོཏི ཝི་རཱུ་པོ. ཨོ་ཀོ་ཊི་མ་ཀོཏི ཨཱ་རོ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཀོ, ར་སྶ་ཀཱ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀོ’’ཏི. ལ་ཀུ ཝི་ཡ གྷ་ཊི་ཀཱ ཝི་ཡ ཌེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཧི ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀོ, ར་སྶོ. ཀ་ཎ་ཏི ནི་མཱི་ལ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ཎོ. ཏཾ པ་ན་སྶ ནི་མཱི་ལ་ནཾ ཨེ་ཀེ་ན ཨ་ཀྑི་ནཱ དྭཱི་ཧི་པི ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ཀྑི་ཀཱ་ཎོ ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཀྑི་ཀཱ་ཎོ ཝཱ’’ཏི. ཀུ་ཎ་ནཾ ཀུ་ཎོ, ཧ་ཏྠ་ཝེ་ཀ་ལླཾ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀུ་ཎཱི. ཁ་ཉྫོ ཝུ་ཙྩ་ཏི པཱ་ད་ཝི་ཀ་ལོ. ཧེ་ཊྛི་མ་ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་རཱི་ར་སྶ པ་ཀྑོ པ་དེ་སོ ཧ་ཏོ ཨ་སྶཱ་ཏི པ་ཀྑ་ཧ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱི་ཋ་ས་མྤཱི’’ཏི. པ་དཱི་པེ པ་དཱི་པ་ནེ ཨེ་ཏ་བྦཾ ནེ་ཏ་བྦ་ནྟི པ་དཱི་པེ་ཡྻཾ, ཏེ་ལ་ཀ་པ་ལླཱ་དི་ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ. ཝུ་ཏྟནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ.
ཨཱ་ག་མ་ན་ཝི་པ་ཏྟཱིཏི ཨཱ་ག་མ་ན་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་ཏྟི ཨཱ་ག་མོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. པུ་བྦུ་པྤ་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་པ་ཏྟཱིཏི པ་ཋ་མུ་པྤ་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་ཏྟི. ཙ་ཎྜཱ་ལཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཧི་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ པ་ཋ་མུ་པྤ་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡཱ, པ་ཋ་མུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡཱ, ཏེ་ཧེ་ཝ་སྶ ཝི་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ, ན ས་མྤ་ཏྟི. པ་ཝ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་པ་ཏྟཱིཏི པ་ཝ་ཏྟེ སུ་ཁ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་པ་ཏྟི. ཏཱ་དི་སེ ནི་ཧཱི་ན་ཀུ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣོ་པི ཀོ་ཙི ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ སི་ཡཱ, ཨ་ཡཾ པ་ན དུ་གྒ་ཏོ དུ་རཱུ་པོ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཛཱི་ཝུ་པཱ་ཡ་ཝི་པ་ཏྟཱིཏི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ནུ་པཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་ཏྟི. སུ་ཁེ་ན ཧི ཛཱི་ཝི་ཀཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཧ་ཏྠི་སི་པྤཱ་ད་ཡོ ཨི་མ་སྶ ན་ཏྠི, པུ་པྥ་ཚ་ཌྜ་ཀ་སི་ལཱ་ཀོ་ཊྚ་ནཱ་དི་ཀ་མྨཾ པ་ན ཀ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཀཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་སི་ར་ཝུ་ཏྟི་ཀེ’’ཏི. ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཝི་པ་ཏྟཱིཏི ཨུ་པ་དྷི་ཝི་པ་ཏྟི. དུ་ཀྑ་ཀཱ་ར་ཎ་ས་མཱ་ཡོ་གོཏི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མོ་དྷཱ་ནཾ. སུ་ཁ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་པ་ཏྟཱིཏི སུ་ཁ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་ཧཱ་ནི. ཨུ་པ་བྷོ་ག་ཝི་པ་ཏྟཱིཏི ཨུ་པ་བྷོ་ག་སུ་ཁ་སྶ ཝི་ནཱ་སོ ཨ་ནུ་པ་ལ་དྡྷི. ཛོ་ཏི ཙེ་ཝ ཛོ་ཏི་པ་རཱ་ཡ་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཙ སུ་ཀྐ་པ་ཀྑོ.
ད་ས་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧཱིཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཡ་དི མེ བྱཱ་དྷི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, དཱ་ཏ་བྦ་མི་ད་མོ་ས་དྷ’’ནྟི, ཏ་སྨཱ ད་ས་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི, ཏ་ཏྠ ཝཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི པ་རི་བྷཱ་ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟོཏི དཱ་ནཾ དཱ་ཏུཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟོ.
པུ་གྒ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨ་ཡྻི་ཀཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༣. ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞཱཏི ཛ་རཱ་ཡ ཛི་ཎྞཱ. ཏེ་ན པཱ་ཀ་ཊ་ཛ་རཱ་ཡ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟི་མཱ་ཧ. ཝ་ཡོ་ཝུ་ཌྜྷཱཏི ཝ་ཡ་སཱ ཝུ་ཌྜྷཱ. ཏེ་ན པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡ་སྶ ཨོ་ས་ཀྐ་ས་མྤ་ཝ་ཏྟིཾ ཝ་ད་ཏི. ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ལླི་ཀཱཏི ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ཏྟ་ག་ཏཱ. ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱཏི དྭེ ཏ་ཡོ རཱ་ཛ་པ་རི་ཝ་ཊྚེ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟཱ. ཝ་ཡོ-ས་དྡོ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནོ་པི ཛི་ཎྞ་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ ཨོ་སཱ་ན་ཝ་ཡཾ ཨེ་ཝ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡཾ ས་མྤ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨ་ཡྻི་ཀཱཏི མཱ་ཏཱ་མ་ཧིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཧ་ཏྠཱི ཨེ་ཝ ར་ཏ་ན་བྷཱུ་ཏོ ཧ་ཏྠི་ར་ཏ་ནནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦཱ་ནི ཏཱ་ནཱིཏི ཀུ་མྦྷ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནི, ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ པ་མཱ་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ་སུ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨ་ཡྻི་ཀཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཨི་སྶ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༥. ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ ཨ་སྶ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི? ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཨ་ལཱ་བྷཱ་ཡ ཨ་ཡ་སཱ་ཡ པ་རི་ས་ཀྐ་ནཾ. ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཏཾ ས་བྦ་དི་སཱ་སུ ཡ་མ་ཀ་མ་ཧཱ་མེ་གྷོ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཨོ་གྷཾ ཝི་ཡ ས་བྦཱ པཱ་ར་མི་ཡོ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཝི་པཱ་ཀཾ ད་སྶཱ་མཱ’’ཏི ས་མྤི་ཎྜི་ཏཱ ཝི་ཡ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་མ་ཧོ་གྷཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཡིཾ་སུ. ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨ་ནྣ་པཱ་ན་ཡཱ་ན་ཝ་ཏྠ་མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ནཱ་དི་ཧ་ཏྠཱ ཁ་ཏྟི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ – ‘‘ཀ་ཧཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཀ་ཧཾ དེ་ཝ་དེ་ཝོ ན་རཱ་ས་བྷོ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐོ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟི, ས་ཀ་ཊ་ས་ཏེ་ཧི་པི པ་ཙྩ་ཡེ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནཱ ས་མ་ནྟཱ གཱ་ཝུ་ཏ་པྤ་མཱ་ཎ་མྤི ས་ཀ་ཊ་དྷུ་རེ་ན ས་ཀ་ཊ་དྷུ་རཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཏི་ཊྛ་ནྟི ཙེ་ཝ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཙ ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཝི་ནྡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ. ས་བྦཾ ཁ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༨༢) ཏེ་སུ ཏེ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ ཙ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ་པི. ཝུ་ཏྟ་མྤི – ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ས་ཀྐ་ཏོ ཧོ་ཏི ག་རུ་ཀ་ཏོ མཱ་ནི་ཏོ པཱུ་ཛི་ཏོ ཨ་པ་ཙི་ཏོ ལཱ་བྷཱི ཙཱི་ཝ་ར…པེ… པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ་པི ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨུ་དཱ. ༣༨), ཏ་ཐཱ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཁོ, ཙུ་ནྡ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ས་ངྒྷོ ཝཱ ག་ཎོ ཝཱ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ནཱ་ཧཾ, ཙུ་ནྡ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀཾ ས་ངྒྷ་མྤི ཨེ་ཀཾ ག་ཎ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི ཨེ་ཝཾ ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པྤ་ཏྟཾ, ཡ་ཐ་རི་ཝཱ་ཡཾ, ཙུ་ནྡ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༡༧༦). ཨེ་ཝནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ནི་ཛ྄ཛྷ་ཏྟིནྟི ས་ཉྙ་ཏྟིཾ. ནནྟི ཀ་ཐཾ.
ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪི་ཏུཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ ནི་ཡྻཱ་ཏི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་སྨིཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཙི་ཏྟ་པྤ་སཱ་ད་མ་ཏྟེ་ན དེ་ནྟེ་པི ཧི པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏི. ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྷ་ག་ཝཱཏི ས་ཏྠུ ཨཱ་མ་ནྟ་ནཾ. ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ནི་ག་ཎྛཱ…པེ… པ་སཱི་ད་ཏི པ་ས་ནྣ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པུ་བྦེ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ དཱ་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ པུ་ཙྪི་ཏཾ, ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རོ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཝི་སེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཏ་ཡཱ པ་ཋ་མཾ པུ་ཙྪི་ཏཾ, ཨ་ཉྙཾ པ་ཙྪཱ’’ཏི. ས་ལླ་ཀྑེ་ཧི ཨེ་ཏཾ. པ་ཙྪི་མཾ པུ་རི་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ནེ་ཧཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པུ་ཙྪི་ཏ་སྶ ནཱ་མ པ་ཉྷ་སྶ ཀ་ཐ་ནཾ མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ བྷཱ་རོ. ས་མུ་པ་བྱཱུ་ལ༹ྷོཏི ཨེ་ཀ་ཏོ སེ་ནཱ་ཡ རཱ་སི་ཝ་སེ་ན ས་མྤི་ཎྜི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘རཱ་སི་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི. ཨ་སི་ཀྑི་ཏོཏི ས་ཏྟ་ཊྛ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ནི དྷ་ནུ་སི་པྤེ་ན སི་ཀྑི་ཏོ. དྷ་ནུ་སི་པྤཾ སི་ཀྑི་ཏྭཱ་པི ཀོ་ཙི ཀ་ཏ་ཧ་ཏྠོ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་སི་ཀྑི་ཏོ ན ཀ་ཏ་ཧ་ཏྠོ, པོ་ངྑཱ་ནུ་པོ་ངྑ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ བྱཱ་མ་མུ་ཊྛི་བ་ནྡྷོ. ཏི་ཎ་པུ་ཉྫ་མ་ཏྟི་ཀཱ་པུ་ཉྫཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པཾ་སུ་པུ་ཉྫ་ཝཱ་ལུ་ཀ་པུ་ཉྫ་སཱ་ར་ཕ་ལ་ཀ་ཨ་ཡོ་གྷ་ནཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡོཏི ཏེ་སཾ ས་ནྟི་ཀཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡོ. རཱ་ཛ་རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་དི་ཀེ ཨུ་པེ་ཙྩ ཨ་ས་ནཾ ཨུ་པཱ་ས་ནཾ, ན ཀ་ཏཾ ཨུ་པཱ་ས་ནཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཀ་ཏཱུ་པཱ་ས་ནོ. ཨ་སི་ཀྑི་ཏ་ཏཱ་དི་ནཱ བྷཱི་རུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཀཱ་ཡ་སྶ ཚ་མྦྷ་ནཾ ས་ངྐ་མྤ་ནཾ ཨུ་ཏྟཱ་སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཚ་མྦྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཝེ་དྷི་ཏ་ཀཱ་ཡོ’’ཏི.
ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ པ་ཧཱི་ནོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་པྤ་ཧཱ་ན་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཏི་ཡེ་ནེ་ཝ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ པ་ཧཱི་ནཾ ཧོ་ཏི པ་ཊི་གྷ་ས་མྤ་ཡོ་གཾ. ཨ་སེ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཡ་ནྟི ཨ་སེ་ཀྑཾ, སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ. ཏ་ཡི་དཾ ན ཨ་གྒ་ཕ་ལཾ སཱི་ལ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་སེ་ཀྑ་ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟཾ སཱི་ལཾ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ ཨེ་ཝ ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ སི་ཀྑཱ་ཡ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ཝི་མུ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷོ་པཱི་ཏི. སེ་ཀྑ་སྶ ཨེ་སོ་ཏི ཝཱ, ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏ་སི་ཀྑ་ཏྟཱ ས་ཡ་མེ་ཝ སི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཝཱ སེ་ཀྑོ, ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒེ་སུ ཧེ་ཊྛི་མེ་སུ ཙ ཏཱི་སུ ཕ་ལེ་སུ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ. ཨུ་པ་རི སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་སེ་ཀྑོ. ཝུ་ཌྜྷི་པྤ་ཏྟོ སེ་ཀྑོ་ཏི ཨ་སེ་ཀྑོ. ཨ་གྒ་ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏོ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶ སཱི་ལ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་སེ་ཀྑེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ མི་སྶ་ཀཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ཝི་མུ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ་པཱི་ཏི ཏ་ད་ངྒ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཨཱ་ད་ཡོ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ན པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་མུ་ཏྟི ཨེ་ཝ.
ཡེ་ན སི་པྤེ་ན ཨི་སྶཱ་སོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཨི་སྶ་ཏྟནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་སུ་སི་པྤ’’ནྟི. ཡ་སྶཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝ་སེ་ན ས་རཱི་རཾ ས་ཉྫཱ་ཏ་ཐཱ་མཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ བ་ལ་པ་ཙྩ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘བ་ལཾ ནཱ་མ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི. ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཧི ཝི་ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝཱ་ར་ཀ་དྷཱ་ཏུ བ་ལཾ ནཱ་མ, ཏེ་ན ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ བ་ལ་རཱུ་པཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི.
ཡ་སྨཱ ཨ་ར་ཧཱ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ སོ་ར་ཏོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ སོ་ར་ཙྩནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ་ར་ཙྩ་ནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ’’ནྟི. ཨེ་ཏེ དྭེཏི ཁ་ནྟི སོ་ར་ཙྩ་ནྟི ཨེ་ཏེ དྭེ དྷ་མྨཱ. པཱ་ནཱི་ཡཾ པི་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པ་པཱ, ཡོ ཀོ་ཙི ཛ་ལཱ་ས་ཡོ ཡཾ ཀི་ཉྩི པཱ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ར་སྶ་པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་ཨཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི. ཨུ་ད་ཀ་ཝི་ཀཱུ་ལཱ་དཱི་སུ ཀ་མ་ནྟི ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ས་ངྐ་མ་ནཱ་ནི, སེ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནི. སེ་ཏུ་ཀ་ར་ཎ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ སེ་ཏུཾ, ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཙ་ངྐ་མ་ནཾ, མ་གྒ་ཀ་ར་ཎ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ མ་གྒཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཎྞཱ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝ་ཏྟནྟི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཧི་ཏཾ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ. དེ་ནྟོ་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ དེ་ནྟོ་པཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི་པི དེ་ནྟེ་ན་པི ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ ཝི་པྤ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཐ་ན་ཡནྟི ཨི་དཾ ཏ་སྶ མ་ཧཱ་མེ་གྷ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ, ཡོ ཧི མ་ཧཱ་ཝ་སྶཾ ཝ་སྶ་ཏི, སོ ག་ཛྫ་ནྟོ ཝི་ཛྫུ་མྨཱ་ལཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ པ་ཝ་སྶ་ཏི. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱཏི ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་སྶ ཝི་ཝི་དྷ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ་ནི ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘རཱ་སིཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི.
པ་ཀི་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཝི་ཀི་ར་ཎ་མྤི ཧོ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཀི་ར་ཏཱི’’ཏི. པ་ཀི་ར་ནྟོ ཝི་ཡ ཝཱ དཱ་ནཾ དེ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ གུ་ཎ་ཁེ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཁེ་ཏྟེ་པི མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ན ‘‘པ་ཀི་རེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏི་ཏྠི་ཡ་ཝཱ་དེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་སེ་དྷི་ཏ་ཏཱ་པི དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི. པུ་ཉྙ་དྷཱ་རཱཏི པུ་ཉྙ་མ་ཡ་དྷཱ་རཱ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡཱ. སི་ནེ་ཧ་ཡ་ནྟཱིཏི ཐཱུ་ལ་དྷཱ་རེ་ན་པི སི་ནེ་ཧེ་ན སི་ནི་དྡྷཾ ཀ་རོ་ནྟཱི. ཀི་ལེ་ད་ཡ་ནྟཱིཏི ཨ་ལླ་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པ་ཡ་ནྟཱི. ཡ་ཐཱ་ཡཾ པུ་ཉྙ་དྷཱ་རཱ དཱ་ཏཱ་རཾ ཨ་ནྟོ སི་ནེ་ཧེ་ཏི པཱུ་རེ་ཏི ཨ་བྷི་ས་ནྡེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ན་མྤི ཨ་ནྟོ སི་ནེ་ཧེ་ཏི པཱུ་རེ་ཏི ཨ་བྷི་ས་ནྡེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ད་དཾ པི་ཡོ ཧོ་ཏི བྷ་ཛ་ནྟི ནཾ བ་ཧཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༥.༣༤) ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ‘‘དཱ་ཏཱ་རཾ ཨ་བྷི་ཝ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ དཱ་ཡ་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ‘‘སི་ནེ་ཧེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་སྶ སི་ནེ་ཧུ་པྤ་ཏྟི ཨཱ་མི་ས་ནི་སྶི་ཏཱ་ཏི དཱ་ཡ་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
ཨི་སྶ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. པ་བྦ་ཏཱུ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༦. ཁ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨ་བྷི་སེ་ཀ་པྤ་ཏྟཱ. ཨི་སྶ་རི་ཡ་མ་དོ ཀཱ་མ་གེ་དྷོ. པ་ཐ་ཝི་མ་ཎྜ་ལ་སྶ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ ཏཾ་ནི་ཝཱ་སི་ནཾ ཨ་ནུ་ཡ་ནྟ་ཏཱ་ཏི ས་བྦ་མི་དཾ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏ་སྶ རཱ་ཛ་ཀི་ཙྩ་སྶ སུ་ཁེ་ན ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཀི་ཏྟ་ནཾ. ཡཱ་དི་སེ རཱ་ཛ་ཀི་ཙྩེ ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཨཱ་པ་ནྣོ, ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ས ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནྟ་ར་ག་མ་ནཱ་ནཱིཏི ཏི་ཎྞཾ ནི་ར་ནྟ་ར་ག་མ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ག་མ་ནཱ་ནི. ཙོ་རཱ ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སཱུཏི ཨེ་ཀོ ཨ་ནྟ་ར་བྷོ་གི་ཀོ རཱ་ཛཱ་པ་རཱ་དྷི་ཀོ པ་ཉྩ་ས་ཏ་མ་ནུ་སྶ་པ་རི་ཝཱ་རོ ཙོ་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏི, ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཏེ ཀ་ཏ’’ནྟི ས་ཙཱ་ཧཾ ཝ་ཀྑཱ་མཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. དྷུ་ར་ཝི་ཧཱ་རེཏི ར་ཐ་སྶ དྷུ་རཾ ཝི་ཡ ན་ག་ར་སྶ དྷུ་ར་བྷཱུ་ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ. ས་ནྠ་མྦྷི་ཏུནྟི ཝི་སྶཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏུཾ. ས་དྡྷཱ་ཡི་ཀོཏི ས་དྡྷཱ་ཡ ཨ་ཡི་ཏ་བྦོ, ས་དྡྷེ་ཡྻོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་དྡྷཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི. པ་ཙྩ་ཡི་ཀོཏི པ་ཏྟི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦོ. ཨ་བྦྷ་ས་མཾ པུ་ཐུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན. ནི་པྤོ་ཐེ་ནྟོཏི ནི་མྨ་དྡེ་ནྟོ. ས་ཎྷ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཨ་ཏི་ས་ཎྷཾ པི་ས་ནྟོ ནི་ས་ད་པོ་ཏོ ཝི་ཡ པི་ས་ནྟོ.
དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱཏི་ཨཱ་དི་ཏྟ་མྤི སཱི་སཾ ཙེ་ལ་ཉྩ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཱ ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ པ་ར་ལོ་ཀེ པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་ཙི་ཀྑཱ་མཱིཏི ཀ་ཐེ་མི, ཀ་ཐེ་ནྟོ ཙ ཡ་ཐཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ས་མྨ་དེ་ཝ རཱ་ཛཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་མཱི་ཏི. ནི་པྥ་ཏྟི ཡུ་དྡྷེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི. ཝི་སི་ནོ་ཏི བ་ནྡྷ་ཏི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ས་ཡོ, ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ. མ་ནྟ་ས་མྤ་ནྣཱཏི ས་མྤ་ནྣ་རཱ་ཛ་མ་ནྟཱ. མ་ཧཱ་ཨ་མ་ཙྩཱཏི མ་ཧོ་ས་དྷཱ་དི་ས་དི་སཱ ནཱི་ཏི་ས་ཏྠ་ཚེ་ཀཱ ཨ་མ་ཙྩ་པུ་རི་སཱ. ཨུ་པ་ལཱ་པེ་ཏུནྟི པ་རེ་སཾ ཨ་ནྟ་རེ ཝི་རོ་དྷ་ཏྠཾ ས་ངྒ་ཎྷི་ཏུཾ.
དྭེ་ཡེ་ཝ པ་བྦ་ཏཱཏི པ་བྦ་ཏ་ས་དི་སཱ དྭེ་ཡེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ. རཱ་ཛོ་ཝཱ་དེཏི རཱ་ཛོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟེ. ཨཱ་ག་ཏཱ་ཝ ཏ་ཏྟ་ནྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏྠཾ. ཝི་ལུ་མྤ་མཱ་ནཱཏི ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ. ཝི་པ་ཏྟཱིཏི བྷོ་ག་པ་རི་ཧཱ་ནཱ་དི་ཝི་ནཱ་སོ. ཧ་ཏྠི་ཡུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ཛི་ནི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ ས་ཏྟ་སྶ ཨ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡེ་ན པ་ན ཛི་ནི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘བུ་དྡྷེ…པེ… ནི་ཝེ་ས་ཡེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ ཧི ས་དྡྷཱ ནི་ཝི་ཊྛཱ མཱུ་ལ་ཛཱ་ཏཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཝི་ཛ་ཡཱ་ཡ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ ས་དྡྷ’’ནྟི.
པ་བྦ་ཏཱུ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
སཱ་ར་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་སི་ནི་ཡཱ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
ཀོ་ས་ལ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.