༣. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༤. ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ན ཝི་ནཱ. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཝི་ར་ཧི་ཏོ ཛཱ་ཏོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཛཱ་ཏ་སྶཱཏི པ་ཙྩ་ཏྟེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. མ་ཧཱ་སཱ་ལཱཏི ཨི་མི་ནཱ ར-ཀཱ་ར་སྶ ལ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘པུ་ར་ཏྠི་ཡོ་ཏི པུ་ལ་ཏྠི་ཡོ’’ཏི. མ་ཧཱ་སཱ་ར་པྤ་ཏྟཱཏི མ་ཧ་ནྟཾ ཝི་བྷ་ཝ་སཱ་རཾ པ་ཏྟཱ. ཀོ་ཊི་ས་ཏཾ དྷ་ནཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ‘‘ཀུ་མྦྷཾ ནཱ་མ ད་ས ཨ་མྦ་ཎཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨི་སྶ་རཱཏི ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་རི་ཡེ་ན ཨི་སྶ་རཱ. སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཛ་ཏ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝ་ཏྠ་སེ་ཡྻཱ་ཝ་ས་ཐཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་དྷ་ནཱ་ནཾ ནི་དྷཱ་ན་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ནི་དྷཱ་ན་ག་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏུ་ཊྛི་ཀ་ར་ཎ་སྶཱཏི པཱ་སཱ་ད་སི་ཝི་ཀཱ་དི་སུ་ཁ་སཱ་དྷ་ན་སྶ.
ཨཱ་ར་ཀཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧཱིཏི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ས་དྡ་སི་དྡྷི་མཱ་ཧ. ཨཱ་ར་ཀཱཏི ཙ ས་བྦ་སོ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ཏེ་ཧི དཱུ་རེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ, པཱ་པ་ཀ་ར་ཎེ ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཙ ཨ་ར་ཧཾ. ཀཱ་མ་ཉྩཱ་ཡཾ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡོ ཨེ་ཝ པ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ས་ཝཱ’’ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སནྟི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཾ. ཝུ་ཊྛཱཏི ཝུ་ཊྛ་ཝ་ནྟོ. ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི ཀ་ར་ཎཱི་ཡནྟི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦཾ པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཾ. ཨེ་ཝཾ ག་ཏཾ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏི. ཨོ་སཱི་དཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན བྷཱ་རཱ ཝི་ཡཱ་ཏི བྷཱ་རཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷཱ་རཱ ཧ་ཝེ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༣.༢༢). ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཏོ པ་ར་མ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཙ པ་ར་མ་ཏྠོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ. ཀཱ་མ་ཉྩཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ས་བྦ་ས་མི་དྡྷི་ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཨ་ཀུ་པྤ་ས་བྷཱ་ཝཱ, ཨ་པ་རི་ཧཱ་ན་དྷ་མྨེ་སུ པ་ན ཨ་གྒ་བྷཱུ་ཏེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ སཱ་ཏི་ས་ཡོ, ན ཨི་ཏ་རེ་སཱུ་ཏི ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་ཝི་བྷཱ་གཾ ད་ས་ཝི་དྷ་མྤི བྷ་ཝེ་སུ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཀི་ལེ་ས་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་པ་ཙྩ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་སྶ་རི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན བ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི བྷ་ཝ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ས་ཏི་པི ཧི ཨ་ཉྙེ་སཾ ཏ་པྤ་ཀྑི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ནཱ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཏེ་སཾ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི, བྷ་ཝ་ནི་ཡཱ་མོ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཏཾ་ཏཾ་བྷ་ཝ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཀ་མྨ་ནི་ཡཱ་མོ ཙ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་སྶ ཀ་ཏཱ་ནི་པི ཀ་མྨཱ་ནི བྷ་ཝཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟཱི་ཏི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཊྛོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་མྨཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི ཉཱ་ཡེ་ན དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ སོ ཡ་ཐཱ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ; ཏ་ཐཱ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ, པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱ ཧི ཨ་པ་ར་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ ཙ ཡ་ཐཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ ཁ་ཎཱ་ཡ་ཏྟ་ཏྟཱ. ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝོ མ་ར་ཎ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ. ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ ཨུ་སྨཱ་ཡུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་པ་ག་མོ ཚ་ཌྜ་ནཱི་ཡ་དྷ་མྨོ, ཡ་སྨིཾ ཡཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ, ཏཾ ཏ་སྶ ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཧི ཨ་ཛཱི་ར་ཎ་དྷ་མྨོ་པི ཨ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ བྱཱ་མ་མ་ཏྟེ ཀ་ལེ༹་ཝ་རེ ས་ས་ཉྙི་མྷི ས་མ་ན་ཀེ ལོ་ཀ་ཉྩ པ་ཉྙ་པེ་མི ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡ་ཉྩ ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༡.༡༠༧; ཨ. ནི. ༤.༤༥). ཨ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ, ‘‘ཛཱི་ར་ཎ་དྷ་མྨ’’ནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཛཱི་ར་ཎ་དྷ་མྨཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཛཱི་ར་ཎ་དྷ་མྨཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ་སཾ་པཱ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ བྷེ་ད་ན་དྷ་མྨོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཛ་རཾ པ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཧི་སྶ བྷེ་ད་ན་ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ནི་ཡ་ཏེ ཨ་ཏྠེ སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི, སཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ. ཀི་ར-ས་དྡོ ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ཏྠོ, ཏེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་ག་ཏོ་ཡ་མ་ཏྠོ, ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི. ཡེ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠོ ཧེ་ཏུ་ནཱ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སི་ཝི་ཀ་སཱ་ལཱ་ཡཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ’’ཏི ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན་ནུ ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ ནི་ཀྑེ་པོ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, སུ་ཏྟེ་ཀ་དེ་སཾ པ་ན ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཡཱ་ནཾ ཨཱ་རུ་ཧི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ ཨཱ་ག་ཏོ, ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཧ་ནཱི་ཡ་ར་ཐཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི.
ས་རཱི་རེ ཕེ་ཎ་པི་ཎྜ་ས་མེ ཀིཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ? ས་བྦྷི ས་དྡྷིནྟི སཱ་དྷཱུ་ཧི ས་ཧ པ་ཝེ་ད་ཡ་ནྟི. ན ཧི ཀ་དཱ་ཙི སཱ་དྷཱུ་ནཾ སཱ་དྷཱུ་ཧི ས་ཧ ཀ་ཏྟ་བྦཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ སཱི་ད་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ བྷི་ཛྫ་ན་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་བྦྷཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པུ་རི་མ་པ་ད་སྶཱཏི ‘‘ས་ཏ་ཉྩ དྷ་མྨོ ན ཛ་རཾ ཨུ་པེ་ཏཱི’’ཏི པ་ད་སྶ. ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་སེ་ན. ས་ཏཾ དྷ་མྨོ ནི་བྦཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སེ་ཧི སཾ་སཱི་ད་ན་བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཨཱ་ག་མྨ ཛ་རཾ ན ཨུ་པེ་ཏི. ཀི་ལེ་སཱ པ་ན ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཀཱ, ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ཛ་རཾ ན ཨུ་པེ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི. སུ་ནྡ་རཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ‘‘ས་བྦྷཱི’’ཏི པ་དཾ ཨ་པཱ་པ་ཏཱ་དཱི་པ་ན་ཏོ, ས་བྦྷི་དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་རཱ་གོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠; ཨ. ནི. ༤.༣༤), ན ཏེ་ན དྷ་མྨེ་ན ས་མ་ཏྠི ཀི་ཉྩཱི’’ཏི (ཁུ. པཱ. ༦.༤; སུ. ནི. ༢༢༧) ཙ.
ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.