༡. པ་ཋ་མ་ཝ་གྒོ
༡. ད་ཧ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༢. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དཱིཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎེ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཀོ་ས་ལ་རཱ་ཛཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཁ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནེ་ན ཀེ་ཝ་ལཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དི. པ་ཋ་མཱ་ག་ཏེ ཧི ས་ཏྠ་རི ཏ་སྶ ས་མྨོ་དི་ཏཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཁ་མ་ནཱི་ཡཱ་དཱི་ནི པུ་ཙྪ་ནྟོཏི ཡ་ཐཱ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཀ་ཙྩི ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཁ་མ་ནཱི་ཡཾ, ཀ་ཙྩི ཡཱ་པ་ནཱི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏེ་ན ར་ཉྙཱ ས་དྡྷིཾ པ་ཋ་མཾ པ་ཝ་ཏྟ་མོ་དོ ཨ་ཧོ་སི པུ་བྦ་བྷཱ་སི་ཏཱ་ཡ, ཏ་ད་ནུ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨེ་ཝཾ སོ་པི རཱ་ཛཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མོ་དོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏཾ པ་ན ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མོ་ད་ནཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱི་ཏོ་ད་ཀཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་མྨོ་དི་ཏནྟི སཾ་ས་ནྡི་ཏཾ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝནྟི ས་མྨོ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མཱ་ན་ཏཾ ཨེ་ཀ་རཱུ་པ་ཏཾ, ཁ་མ་ནཱི་ཡནྟི ‘‘ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ ན་ཝ་དྭཱ་རཾ ས་རཱི་ར་ཡ་ནྟཾ དུ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་སྶ་ཧཾ, ཀ་ཙྩི ཁ་མི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ’’ནྟི པུ་ཙྪ་ཏི. ཡཱ་པ་ནཱི་ཡནྟི པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཀཾ ཙི་ར་པ་བ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཡཱ་པ་ནཱ་ཡ ཀ་ཙྩི ཡཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ. སཱི་ས་རོ་གཱ་དི་ཨཱ་བཱ་དྷཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཙྩི ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷཾ. དུ་ཀྑ་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཙྩི ཨ་པྤཱ་ཏ་ངྐཾ. ཏཾ་ཏཾ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ ཨུ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཁ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཙྩི ལ་ཧུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་བ་ལ་ཡོ་ག་ཏོ ཀ་ཙྩི བ་ལཾ. སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མྦྷ་ཝེ་ན ཀ་ཙྩི ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ ཨ་ཏྠཱིཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཀ་ཙྩི-ས་དྡཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. བ་ལ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ པཱི་ཏི པཱི་ཏིཡེ་ཝ. ཏ་རུ་ཎ་པཱི་ཏི པཱ་མོ་ཛྫཾ. ས་མྨོ་ད་ནཾ ཛ་ནེ་ཏི ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ. ས་མྨོ་དི་ཏ་བྦ་ཏོ ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡནྟི ཨི་མཾ པ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་མྨོ་དི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་རི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ས་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
སུ་ཡྻ་མཱ་ན་སུ་ཁ་ཏོཏི ཨཱ་པཱ་ཐ་མ་དྷུ་ར་ཏཾ ཨཱ་ཧ, ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཡ་མཱ་ན་སུ་ཁ་ཏོཏི ཝི་མ་དྡ་ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏཾ. བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྶཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ཝ་ཙ་ན་ཙཱ་ཏུ་རི་ཡ་མཱ་ཧ, ཨ་ཏྠ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཾ. ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧཱིཏི ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཨ་དི་ཊྛ་ཏྟཱཏི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་དི་ཊྛ་ཏྟཱ. གུ་ཎཱ་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཨ་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཏྟཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ. ཨོ་ཝ་ཊྚི་ཀ་སཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨོ་ཝ་ཊྚི་ཀཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སཱ་ར་ཝ་ཏྠུཾ ཀ་ཏྭཱ. ལོ་ཀ་ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷ་ཝོ་ཀྐ་ནྟི་པ་ཉྷནྟི ལོ་ཀ་ཏོ ནི་སྶ་ཊ་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྷ་ཉྩེ་ཝ ཨཱ་དི་ཏོ བྷ་ཝོ་ཀྐ་མ་ན་པ་ཉྷ་ཉྩ. ས་ཏྠུ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཧི ‘‘ཀིཾ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ས་བྦ་ལོ་ཀ་ཏོ ནི་སྶ་ཊོ, ས་བྦ་ས་ཏྟེ་ཧི ཙ ཛེ་ཊྛོ’’ཏི? པུ་ཙྪ་ཏི ནཱ་མ. ཡ་ཐཱ ཧི ས་ཏྠུ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ལོ་ཀ་ཏོ ནི་སྶ་ཊ་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ས་ཏྟེ་ཧི ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་གྒ་པ་སཱ་ད་སུ་ཏྟཱདཱི་ཧི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠; ཨ. ནི. ༤.༣༤) ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ. ཀ་ཐཾ པ་ན ས་མྦུ་དྡྷ་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏོ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་དཱི་སུ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༢༤) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
རཱ་ཛཱ ས་ཏྠུ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་ས་དྡ་ཧ་ནྟོ ‘‘ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རེ་སུ་པི ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏེ་སུ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏེ ཀ་ཐཾ ལ་བྦྷེ་ཡྻཱ’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ‘‘ཀིཾ པ་ན བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཀྑ་ཏི. རཱ་ཛཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་དྡྷི་ཡཱ ན པུ་ཙྪ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྨུ་ཁཱ ཏེ་ཧི ཨ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ ཏེ མུ་སཱ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ‘‘བུ་དྡྷཱ མ་ཡ’’ནྟི པ་ཊི་ཛཱ་ནིཾ་སུ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ལོ་ཀེ མ་ཧཱ་ཛ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. བུ་དྡྷ་སཱི་ཧ་ནཱ་དནྟི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀཾ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ. ཀཱ་མཾ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ, ས་མྦོ་དྷི་ཉཱ་ཎེ པ་ན ག་ཧི་ཏེ ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི’’ནྟི.
པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ནཱཏི ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་མ་ན་མ་ཏྟེ་ན ས་མ་ཎཱ, ན ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ་ཡ. ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ, ན བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ་ཡ. པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་ངྒྷོཏི པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་མཱུ་ཧ་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ན ས་ངྒྷོ, ན ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན སཾ་ཧ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱིཏི ཨེ་ཏེ་སཾ ས་བྦ་ཉྙུ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྠི. སྭེ་ཝཱཏི པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨེ་ཝ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ན. ས་ངྒྷི་ནོ, ག་ཧ་ཊྛ་ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ན ག་ཎི་ནོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ ག་ཎེ ཨེ་ཝ ལོ་ཀེ ས་ངྒྷ་ས་དྡ་སྶ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ. ཨཱ་ཙཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་ཝ་ཏ་ཙ་རི་ཡཱ་དི-ཨཱ་ཙཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན. པཱ་ཀ་ཊཱཏི ས་ངྒྷཱི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ. ‘‘ཨ་པྤི་ཙྪཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཏྠ་མྤི ན ནི་ཝཱ་སེ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཏེ་སུ སཱ་ས་ནི་ཀེ་སུ ཝི་ཡ ས་ནྟ་གུ་ཎ་ནི་གུ་ཧ་ནཱ ཨ་པྤི་ཙྪཱ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. ཡ་སོཏི ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ. ཏ་ར་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན སཾ་སཱ་རོ་གྷ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་མྨ་ཏ་ཏྟཱ ཏི་ཏྠཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ལ་དྡྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཏྠ་ཀ་རཱ་ཏི ལ་དྡྷི་ཀ་རཱ’’ཏི. སཱ་དྷུ་ས་མྨ་ཏཱཏི ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྨ་ཏཱ, ན སཱ་དྷཱུ་ཧི ས་མྨ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ནྟོ…པེ… པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶཱ’’ཏི.
ཀ་པྤ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལནྟི ཀ་པྤ་ཏོ ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ, ‘‘ཀ་པྤུ་ཊྛཱ་ནཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི དེ་ཝ་པུ་ཏྟེ་ཧི ཨུ་གྒྷོ་སི་ཏ་མ་ཧཱ་ས་དྡོ. ཨི་མེཏི པཱུ་ར་ཎཱ་ད་ཡོ. བུ་དྡྷ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལནྟི དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི གྷོ་སི་ཏཾ བུ་དྡྷ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ. པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱཏི པུ་རི་ས་སུ་ཏི་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ སུ་ཏྭཱ. ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཝི་ཛྫཱ ནཱ་མ པ་ར་ཙི་ཏྟ་ཛཱ་ནཱ་པ་ན་ཝི་ཛྫཱ. སཱ ཀེ་ཝ་ཊྚ་སུ་ཏྟེ ‘‘མ་ཎི་ཀཱ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ, ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ག་ནྡྷཱ་རི་ས་མྦྷ་ཝ་ཝི་ཛྫཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ག་ནྡྷཱ་རི་ཡཱ ཝི་ཀུ་བྦ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེཏི ས་རཱི་རེ. རཱ་ཛུ་སྨཱཏི རཱ་ཛ་ཏེ་ཛོ.
སུ་ཀྐ་དྷ་མྨོཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨོ ནི་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ. ཨི་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨི་དཾ པ་ར་མྨུ་ཁཱ ‘‘མ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྨུ་ཁཱ ‘‘ན མ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ’’ཏི ཏེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱཏི ‘‘ཡེ་པི ཏེ, བྷོ གོ་ཏ་མ…པེ… ན་ཝོ ཙ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝོ་ཙ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ‘‘ན མ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ’’ཏི ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ར་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ པ་ཊི་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཨཱི་དི་སེ ཋཱ་ནེ ཀིཾ-ས་དྡོ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀི་ནྟི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི, ཀ་སྨཱ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ?
ན ཨུ་ཉྙཱ་ཏ་བྦཱཏི ན ག་ར་ཧི་ཏ་བྦཱ. ག་ར་ཧ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ ཨུ-ས་དྡོ. ‘‘ད་ཧ་རོ’’ཏི ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཙ ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡོ་ཏི རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ར་སཱ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨུ་ར་གོ, ཡོ ཀོ་ཙི ས་པྤོ, ཨི་དྷ པ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་སཱི་ཝི་སོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱི་ལ་ཝ་ནྟཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ. ཨི་དྷ པ་ན ཡ་སྨཱ ‘‘བྷ་ཝ་མྤི ནོ གོ་ཏ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སི, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཡ་དི་པི ཝི་སེ་སོ སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ཧོ་ཏི, སཾ་ས་ཡུ་པྤ་ཏྟི་དཱི་པ་ཀཾ ནོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ན ཏཾ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཝ་ཉྙཱ་པ་རི་བྷ་ཝེ པ་ཡོ་ག་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཉྙཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝོ, ཝ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྷ་ཝ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཡ་པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཉྙཱ ད་སྶི་ཏཱ, ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྷ་ཝོ, ཨུ་བྷ་ཡཾ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི པ་བྷེ་ད་ཏོ ག་ཧི་ཏཾ, ཨ་ཝ་ཉྙ་པ་རི་བྷ་ཝཱ་ནཾ དྭི་ནྣ་མྤི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ པ་རི་གྒ་ཧོ. ཏཾ ས་བྦ་མྤཱིཏི ཏཾ ཨ་ཝ་ཉྙཱ་དི ས་བྦ་མྤི. ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཏཾ ན ཀཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ ས་མྤ་ཏི ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ.
ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱཏི ཏ་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ དཱི་པ་ནཱ. ཝི་སེ་ས་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱཏི ཏ་ཏོ ཝི་སི་ཊྛ་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱ. ཁེ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པ་ཏཱི་ཏི ཁ་ཏྟི་ཡོཏི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ས་དྡ་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཁེ་ཏྟ་ཏོ ཝི་ཝཱ་དཱ ས་ཏྟེ ཏཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཁ་ཏྟི་ཡོཏི ལོ་ཀི་ཡཱ ཀ་ཐ་ཡ་ནྟི. ‘‘མ་ཧཱ་ས་མྨ་ཏོ, ཁ་ཏྟི་ཡོ, རཱ་ཛཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏེ་སུ ཨི་མེ་སུ དུ་ཏི་ཡཾ. ཨ་ཀྑ་རནྟི ས་མ་ཉྙཱ. སཱ ཧི ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ན ཀ་དཱ་ཙི ཁ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀྑ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནཱ་མ་གོ་ཏྟཾ ན ཛཱི་ར་ཏཱི’’ཏི. ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣནྟི ས་མྤ་ནྣ་ཛཱ་ཏིཾ ཨ་ཏི་ཝི་སུ་དྡྷ་ཛཱ་ཏིཾ. ཏཱི་ཎི ཀུ་ལཱ་ནཱིཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝེ་སྶ་སུ་དྡ་ཀུ་ལཱ་ནི. ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ.
ཀེ་ཝ་ལཾ ནཱ་མ་པ་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋཱ་ནཾ ཧཱི་ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨུ་དྡྷ་ཊ་ད་ཎྜེ་ནཱཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨུ་བྦྷ་ཏེ་ན ད་ཎྜེ་ན སཱ་ས་ནེ་ན, བ་ལ་ཝཾ ཨུ་པ་ཀྐ་མཾ ག་རུ་ཀཾ རཱ་ཛཱ་ན་མྤི. ཏཾ ཁ་ཏྟི་ཡཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ཁ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ཝ་ཉྙཱ་པ་རི་བྷ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཝ་ཛྫེ་ཡྻ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན གྷ་ཊྚེ་ཡྻཱ’’ཏི.
ཨུ་ར་ག་སྶ ཙ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་ཝ་ཎྞ་གྒ་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཡེ་ན ཡེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. བ་ཧུ་བྷ་ཀྑནྟི མ་ཧཱ་བྷ་ཀྑཾ ས་བྦ་བྷ་ཀྑ་ཁཱ་ད་ཀཾ. པཱ་ཝ་ཀཾ སོ་དྷ་ན་ཏྠེ་ན ཨ་སུ་དྡྷ་སྶ་པི ད་ཧ་ནེ་ན. སོཏི མ་གྒོ. ཀ་ཎྷོ ཝ་ཏྟ་ནཱི ཨི་མ་སྶཱ་ཏི ཀ་ཎྷ་ཝ་ཏྟ་ནཱི. མ་ཧ་ནྟོ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ. ཡཱ་ཝ་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎོཏི ཀ་པྤ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་ར་ཉྙེ ཨ་གྒི་ནཱ ག་ཧི་ཏེ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ ཨེ་ཝ ཀ་ཊྛ་ཏི་ཎ་རུ་ཀྑཱ་དི་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛཱ་ཡ་ནྟི ཏ་ཏྠ པཱ་རོ་ཧཱ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཌ་ཧི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི པ་ཙྩ་ཀྐོ་ས་ནཱ་དི་ནཱ. ཝི་ན་སྶ་ནྟི ས་མ་ཎ་ཏེ་ཛ་སཱ ཝི་ནཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ན ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ན-ཀཱ་རཾ ‘‘ཝི་ནྡ་རེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཝི་ནྡ་ནྟཱི’’ཏི. ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟཱ་ཝ་སི་ཊྛོཏི ཋཱ་ན་མེ་ཝ ནེ་སཾ ཨ་ཝ་སི་སྶ་ཏི, ས་ཡཾ པ་ན ས་བྦ་སོ ས་ཧ དྷ་ནེ་ན ཝི་ན་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
‘‘ས་མྨ་དེ་ཝ ས་མཱ་ཙ་རེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ རཱ་ཛཱ་དཱི་སུ ས་མྨཱ ས་མཱ་ཙ་རེ་ཡྻ, ཏཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡཾ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. ཏི་སྶོ ཀུ་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོཏི ཁ་ཏྟི་ཡ-བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི-མ་ཧཱ་སཱ་ལ་ཀུ་ལཱ་ནི ཝ་ད་ཏི. པ་ཉྩ རཱུ་པི་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རཱུ་པཱི་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ་ཏི ཨེ་ཝཾ ན་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན, སེ་སཱ་ནཾ ག་ཎ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན.
ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟནྟི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀ་མ་ནཱི་ཡཾ. སཱ པ་ན་སྶཱ ཀ་ནྟ་ཏཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏཱ་ཡ སོ་བྷ་ན་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་ཨི་ཊྛཾ ཨ་ཏི་མ་ནཱ་པཾ ཨ་ཏི་སུ་ནྡ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ, ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ལི་ངྒ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཨ་དྷོ་མུ་ཁ་ཋ་པི་ཏནྟི ཀེ་ན་ཙི ཨ་དྷོ་མུ་ཁཾ ཋ་པི་ཏཾ. ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་ཛཱ་ཏནྟི ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁཾ ཛཱ་ཏཾ. ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཡྻཱཏི ཝི་ཝ་ཊཾ ཀ་རེ་ཡྻ. ཧ་ཏྠེ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ‘‘པུ་ར་ཏྠཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཨུ་ཏྟ་རཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཝཱ ག་ཙྪཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་སྶ་ནྡེ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ས མ་གྒོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ག་ཙྪཱ’’ཏི ཝ་དེ་ཡྻ. ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱིཏི ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑེ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱི. ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏཾ ཨུ་ཀྐུ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ཨཱ་དྷེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ནཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ བྷཱ་ཛ་ནཾ ཏ་སྶ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཀྐུ་ཛྫེ་ཡྻ. ཨ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་ཏྟཱ ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷ་མྨ་ཝི་མུ་ཁཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་དྷོ་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ས་དྡྷ་མྨེ པ་ཏི་ཏནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ད་དྭ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ན ཡ་ཐཱ་ས་ངྑ་ཡཾ. ཀཱ་མཾ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་ད་ཡོ་པི པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀཱ, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི པ་ན ས་ཝི་སེ་སཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ག་ཧ་ན་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་པ་ར་མཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་ཛྫཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༣༡༠). ས་བྦཱ་པཱ་ཡ་གཱ་མི་མ་གྒོ ཀུ་མྨ་གྒོ ‘‘ཀུ་ཙྪི་ཏོ མ་གྒོ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ཛུ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛ མི་ཙྪ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ མི་ཙྪཱ་མ་གྒོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་གྒ་མོ་ཀྑ་མ་གྒཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་པྤི་ཨཱ་དི་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ པ་དཱི་པོ ན ཏ་ཐཱ ཨུ་ཛྫ་ལོ, ཡ་ཐཱ ཏེ་ལ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ་ཏི ཏེ་ལ་པ་ཛྫོ་ཏགྒ་ཧ་ཎཾ. ཨེ་ཏེ་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏེ་ཧི ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏུ་ཀྐུ་ཛྫ་ན་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཝི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་ཨུ་པ་མོ་པ་མི་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི.
པ་ས་ནྣཱ་ཀཱ་རནྟི པ་ས་ནྣེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦཾ ས་ཀྐཱ་རཾ. ས་ར་ཎནྟི པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ པ་རཱ་ཡ་ཎཾ. ཨ་ཛྫ་ཏཱཏི ཨ་ཛྫཱཏི པ་ད་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ན་མ་ཏྟཾ ཧེ་ཏྠ ཏཱ-ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ’’ཏི. པཱ་ཎེ་ཧི ཨུ་པེ་ཏནྟི པཱ་ཎེ་ཧི ས་ཧ ས་ར་ཎཾ ཨུ་པེ་ཏཾ. ‘‘ཡཱ་ཝ མེ པཱ་ཎཱ དྷ་ར་ནྟི, ཏཱ་ཝ ས་ར་ཎཾ ག་ཏ་མེ་ཝ མཾ དྷཱ་རེ་ཏཱུ’’ཏི ཨཱ་པཱ་ཎ་ཀོ་ཊི་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ པ་ཝེ་དེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཝ མེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ད་ཧ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. པུ་རི་ས་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༣. པུ་རི་མ་སུ་ཏྟེཏི པུ་རི་མ་སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟ་ཝེ་ལཱ་ཡ ས་ཏྠུ གུ་ཎེ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཀེ་ཝ་ལཾ ས་མྨོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ པ་ན ས་ཏྠུ གུ་ཎེ ཉ་ཏྭཱ ས་ར་ཎ་ངྒ་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཨི་མ་སྨིཾ ས་མཱ་ག་མེ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་སི པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི. ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ, ཨ་ཝི་ཛ་ཧེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན, བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀཱ་མ་ཉྩཱ་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་དྡོ གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏེ པ་ནེ་ཏྠ ན ཡུ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ’’ནྟི, ནི་ཡ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ’’ཏི. ལུ་བྦྷ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོཏི གི་ཛ྄ཛྷ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ད་ལ༹ྷ་གྒ་ཧ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་སྶ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོཏི ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ, བྱཱ་པ་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མུ་ཡ྄ཧ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོཏི ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་བྷཱ་ཝ་ས་མྨོ་ཧ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཧེ་ཋེ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏྠ་ནཱ་ས་ན་ཨ་ན་ཏྠུ་པྤཱ་ད་ནེ་ཧི ཝི་བཱ་དྷེ་ནྟི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཡ་ཐཱ ས་གྒ་མ་གྒེ་སུ ན དི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནཱ་སེ་ནྟི ཝི་ནཱ་སེ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་ཏྟ་ནི ས་མྦྷཱུ་ཏཱཏི ས་ནྟཱ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟཱ.
པུ་རི་ས་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༤. ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ན ཝི་ནཱ. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཝི་ར་ཧི་ཏོ ཛཱ་ཏོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཛཱ་ཏ་སྶཱཏི པ་ཙྩ་ཏྟེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. མ་ཧཱ་སཱ་ལཱཏི ཨི་མི་ནཱ ར-ཀཱ་ར་སྶ ལ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘པུ་ར་ཏྠི་ཡོ་ཏི པུ་ལ་ཏྠི་ཡོ’’ཏི. མ་ཧཱ་སཱ་ར་པྤ་ཏྟཱཏི མ་ཧ་ནྟཾ ཝི་བྷ་ཝ་སཱ་རཾ པ་ཏྟཱ. ཀོ་ཊི་ས་ཏཾ དྷ་ནཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ‘‘ཀུ་མྦྷཾ ནཱ་མ ད་ས ཨ་མྦ་ཎཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨི་སྶ་རཱཏི ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་རི་ཡེ་ན ཨི་སྶ་རཱ. སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཛ་ཏ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝ་ཏྠ་སེ་ཡྻཱ་ཝ་ས་ཐཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་དྷ་ནཱ་ནཾ ནི་དྷཱ་ན་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ནི་དྷཱ་ན་ག་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏུ་ཊྛི་ཀ་ར་ཎ་སྶཱཏི པཱ་སཱ་ད་སི་ཝི་ཀཱ་དི་སུ་ཁ་སཱ་དྷ་ན་སྶ.
ཨཱ་ར་ཀཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧཱིཏི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ས་དྡ་སི་དྡྷི་མཱ་ཧ. ཨཱ་ར་ཀཱཏི ཙ ས་བྦ་སོ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ཏེ་ཧི དཱུ་རེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ, པཱ་པ་ཀ་ར་ཎེ ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཙ ཨ་ར་ཧཾ. ཀཱ་མ་ཉྩཱ་ཡཾ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡོ ཨེ་ཝ པ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ས་ཝཱ’’ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སནྟི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཾ. ཝུ་ཊྛཱཏི ཝུ་ཊྛ་ཝ་ནྟོ. ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི ཀ་ར་ཎཱི་ཡནྟི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦཾ པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཾ. ཨེ་ཝཾ ག་ཏཾ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏི. ཨོ་སཱི་དཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན བྷཱ་རཱ ཝི་ཡཱ་ཏི བྷཱ་རཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷཱ་རཱ ཧ་ཝེ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༣.༢༢). ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཏོ པ་ར་མ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཙ པ་ར་མ་ཏྠོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ. ཀཱ་མ་ཉྩཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ས་བྦ་ས་མི་དྡྷི་ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཨ་ཀུ་པྤ་ས་བྷཱ་ཝཱ, ཨ་པ་རི་ཧཱ་ན་དྷ་མྨེ་སུ པ་ན ཨ་གྒ་བྷཱུ་ཏེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ སཱ་ཏི་ས་ཡོ, ན ཨི་ཏ་རེ་སཱུ་ཏི ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་ཝི་བྷཱ་གཾ ད་ས་ཝི་དྷ་མྤི བྷ་ཝེ་སུ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཀི་ལེ་ས་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་པ་ཙྩ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་སྶ་རི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན བ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི བྷ་ཝ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ས་ཏི་པི ཧི ཨ་ཉྙེ་སཾ ཏ་པྤ་ཀྑི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ནཱ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཏེ་སཾ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི, བྷ་ཝ་ནི་ཡཱ་མོ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཏཾ་ཏཾ་བྷ་ཝ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཀ་མྨ་ནི་ཡཱ་མོ ཙ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་སྶ ཀ་ཏཱ་ནི་པི ཀ་མྨཱ་ནི བྷ་ཝཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟཱི་ཏི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཊྛོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་མྨཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི ཉཱ་ཡེ་ན དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ སོ ཡ་ཐཱ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ; ཏ་ཐཱ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ, པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱ ཧི ཨ་པ་ར་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ ཙ ཡ་ཐཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ ཁ་ཎཱ་ཡ་ཏྟ་ཏྟཱ. ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝོ མ་ར་ཎ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ. ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ ཨུ་སྨཱ་ཡུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་པ་ག་མོ ཚ་ཌྜ་ནཱི་ཡ་དྷ་མྨོ, ཡ་སྨིཾ ཡཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ, ཏཾ ཏ་སྶ ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཧི ཨ་ཛཱི་ར་ཎ་དྷ་མྨོ་པི ཨ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ བྱཱ་མ་མ་ཏྟེ ཀ་ལེ༹་ཝ་རེ ས་ས་ཉྙི་མྷི ས་མ་ན་ཀེ ལོ་ཀ་ཉྩ པ་ཉྙ་པེ་མི ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡ་ཉྩ ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༡.༡༠༧; ཨ. ནི. ༤.༤༥). ཨ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ, ‘‘ཛཱི་ར་ཎ་དྷ་མྨ’’ནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཛཱི་ར་ཎ་དྷ་མྨཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཛཱི་ར་ཎ་དྷ་མྨཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ་སཾ་པཱ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ བྷེ་ད་ན་དྷ་མྨོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཛ་རཾ པ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཧི་སྶ བྷེ་ད་ན་ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ནི་ཡ་ཏེ ཨ་ཏྠེ སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི, སཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ. ཀི་ར-ས་དྡོ ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ཏྠོ, ཏེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་ག་ཏོ་ཡ་མ་ཏྠོ, ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི. ཡེ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠོ ཧེ་ཏུ་ནཱ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སི་ཝི་ཀ་སཱ་ལཱ་ཡཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ’’ཏི ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན་ནུ ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ ནི་ཀྑེ་པོ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, སུ་ཏྟེ་ཀ་དེ་སཾ པ་ན ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཡཱ་ནཾ ཨཱ་རུ་ཧི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ ཨཱ་ག་ཏོ, ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཧ་ནཱི་ཡ་ར་ཐཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི.
ས་རཱི་རེ ཕེ་ཎ་པི་ཎྜ་ས་མེ ཀིཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ? ས་བྦྷི ས་དྡྷིནྟི སཱ་དྷཱུ་ཧི ས་ཧ པ་ཝེ་ད་ཡ་ནྟི. ན ཧི ཀ་དཱ་ཙི སཱ་དྷཱུ་ནཾ སཱ་དྷཱུ་ཧི ས་ཧ ཀ་ཏྟ་བྦཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ སཱི་ད་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ བྷི་ཛྫ་ན་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་བྦྷཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པུ་རི་མ་པ་ད་སྶཱཏི ‘‘ས་ཏ་ཉྩ དྷ་མྨོ ན ཛ་རཾ ཨུ་པེ་ཏཱི’’ཏི པ་ད་སྶ. ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་སེ་ན. ས་ཏཾ དྷ་མྨོ ནི་བྦཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སེ་ཧི སཾ་སཱི་ད་ན་བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཨཱ་ག་མྨ ཛ་རཾ ན ཨུ་པེ་ཏི. ཀི་ལེ་སཱ པ་ན ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཀཱ, ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ཛ་རཾ ན ཨུ་པེ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི. སུ་ནྡ་རཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ‘‘ས་བྦྷཱི’’ཏི པ་དཾ ཨ་པཱ་པ་ཏཱ་དཱི་པ་ན་ཏོ, ས་བྦྷི་དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་རཱ་གོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠; ཨ. ནི. ༤.༣༤), ན ཏེ་ན དྷ་མྨེ་ན ས་མ་ཏྠི ཀི་ཉྩཱི’’ཏི (ཁུ. པཱ. ༦.༤; སུ. ནི. ༢༢༧) ཙ.
ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. པི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༥. ར་ཧ་སི ག་ཏ་སྶཱཏི ཛ་ན་ས་མྦཱ་དྷ་ཏོ ཨ་པ་ཀྐ་ནྟ་སྶ. ནི་ལཱི་ན་སྶ ཏེ་ནེ་ཝ ཛ་ན་ཝི་ཝེ་ཀེ་ན ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་ས་ལླཱི་ན་སྶ ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ’’ཏི. ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་སི་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ’’ནྟི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ནུ་བྷཱ་ས་ནྟོ. ཨ་ནྟ་ཀེ་ནཱ་དྷི་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞཱ་དི མཱ་ནུ་སཾ བྷ་ཝཾ ཛ་ཧ་ཏོ. ཨ་ནུ་གནྟི ཨ་ནུ་ག་ཏཾ, ཏ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་གཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་ཙ་ཡནྟི ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝ་ཌྜྷི་ཡཱ ནི་ཙི་ཏ་བྷཱུ་ཏཾ. ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀནྟི ས་མྤ་རཱ་ཡ ཧི་ཏཾ.
པི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཨ་ཏྟ་ར་ཀྑི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༦. པཱི་ད་ཧ་ནནྟི སཾ་ཡ་མ་ནཾ. ཀ་མྨ་པ་ཐ་བྷེ་དཾ ཨ་པྤ་ཏྟ་སྶཱཏི སུ་པི་ན་ཀཱ་ལོ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ག་ཏ་སྶ. ཀ་མྨ་སྶཱཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་སྶ. སཾ་ཝ་རནྟི སཾ་ཝ་ར་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨི་ཏ་ར་སྶ པ་ན སཾ་ཝ་ར་བྷཱ་ཝོ པུ་རི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ད་སྶི་ཏོ་ཝཱ་ཏི. ཨོ་ཏྟ་པྤ་མྤི ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི པཱ་པ་ཛི་གུ་ཙྪ་ནཾ པཱ་པ་ཨུ་ཏྲཱ་ས་ར་ཧི་ཏཾ, ཨུ་ཏྲཱ་སོ ཝཱ པཱ་པ་ཛི་གུ་ཙྪ་ན་ར་ཧི་ཏོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི.
ཨ་ཏྟ་ར་ཀྑི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཨ་པྤ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༧. ཨུ་ལཱ༹་ར་ས་དྡོ སེ་ཊྛེ བ་ཧུ་ཀེ ཙ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཎཱི་ཏེ ཙ བ་ཧུ་ཀེ ཙཱ’’ཏི. མཱ་ན་མ་ཛྫ་ནེ་ནཱཏི མཱ་ན་ཝ་སེ་ན མ་ད་པྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཨ་ཏི་ཀྐ་མནྟི སཱ་དྷུ་མ་རི་ཡཱ་ད་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ལ་ཀྑ་ཎཾ དོ་སཾ. ཀཱུ་ཊོ པཱ་སོ.
ཨ་པྤ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཨ་ཌྜ་ཀ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༨. ཡ་སྨཱ ཀཱ་མ་ནི་མི་ཏྟཾ ས་ཏྟོ ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ བྷཱ་ས་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀཱ་མཱ ཏ་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མ་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷ་དྲ་མུ་ཁསཱི་སེ་ན ཝི་ཊ་ཊུ་བྷཾ བྷ་དྲོ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཌྜ་ཀ་ར་ཎཾ, ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ. ཁི་པྤནྟི ཀཱུ་ཊཾ, མ་ཙྪ་ཁི་པྤ་ནྟི་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨོ་ཌྜི་ཏནྟི ཨོ་ཌྜ་ན་ཝ་སེ་ན ཕ་ལཾ པཱ་པི་ཏཾ.
ཨ་ཌྜ་ཀ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. མ་ལླི་ཀཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༩. ‘‘ཀ་སྨཱ པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི? པུ་ཙྪཱ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཙོ་དེ་ཏྭཱ ས་མུ་ད་ཡ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཀི་ར མ་ལླི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. མཱ་ལཱ་རཱ་མཾ ག་ནྟྭཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཏུ མཱ་ལཱ་རཱ་མཾ ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཝ་སེ་ས་པུ་པྥ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠ་ཉྩ ག་ནྟྭཱ. ཀཱ་སི་གཱ་མེཏི ཀཱ་སི་ར་ཊྛ་སྶ གཱ་མེ. སོ ཀི་ར གཱ་མོ མ་ཧཱ་ཀོ་ས་ལ་རཱ་ཛེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ དྷཱི་ཏུ་ཡཱ པ་ཏི་གྷ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ པུ་པྥ་མཱུ་ལ་ཏྠཱ་ཡ དི་ནྣོ, ཏཾ་ནི་མི་ཏྟཾ. བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻེ་ན ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་ནཱ. ཏ་སྶཱཏི ར་ཉྙོ པ་སེ་ན་དི་སྶ. སཱ་ཏི མ་ལླི་ཀཱ. ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུནྟི ཏ་སྶཱ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཏ་སྶཱ ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏུཾ. ནེ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་གཱཏི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྠེ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནཱ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. པུ་ཐུ ཨ་ཏྟཱཏི ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟཱ.
མ་ལླི་ཀཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ཡ་ཉྙ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༠. ཐཱུ་ཎནྟི ཡ་ཉྙཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷཾ. ཨུ་པ་ནཱི་ཏཱ་ནི ཡ་ཉྙཾ ཡ་ཛི་ཏུཾ ཨཱ་ར་མྦྷཱ་ཡ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ‘‘ཨི་དྷ, བྷ་ནྟེ…པེ… རུ་ད་མཱ་ནཱ པ་རི་ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན པཱ་ཋེ་ན. ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནནྟི ‘‘ནཾ ཨི་ཏྠིཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མི ནུ ཁོ, ན ནུ ཁོ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ནི་ཙྪ་ཡཾ ཨ་ཝི་ནྡ་ནྟོ ན ཉཱ་ཡ་ནྟོ. ཕེ་ཎུ་དྡེ་ཧ་ཀནྟི ཡ་ཐཱ ཡ་ཏྠ ཀུ་ཐི་ཏེ ཕེ་ཎཾ ཨུ་དྡེ་ཧ་ཏི ན ཨུ་པ་དྷཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཕེ་ཎཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ. ཏཾ དི་ཝ་སནྟི ཏ་སྨིཾ ར་ཉྙཱ ནི་དྡཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ དུ་ཀྑ་སེ་ཡྻ་དི་ཝ་སེ. ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱཏི ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་སཱི་སེ པ་ཏྟེ ཏ་ཏྠ མ་ཧ་ནྟཾ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ. ཨ་ཏྟཱ་ནོ ཝ་ཙ་ནཾ ར་ཉྙོ པ་ཝ་ཏྟི་ཉཱ་པ་ན་ཏྠཾ. མ་ཧཱ་ས་དྡོ ཨུ་ད་པཱ་དི ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཡ་ཉྙཾ རཱ་ཛཱ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི. ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི, ཝ་ཏྟུ་ཉྩ པ་ན ཨ་ཝི་ས་ཧ་ནྟོ ‘‘ས’’ ཨི་ཏི ཝ་ཏྭཱ ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་ཡཾ ནི་མུ་གྒོ. ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི. དྷ་མྨ་བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་སུཾ ‘‘ཀོ་ཙི ཀ་ཉྩི པཱ་ཎཾ མཱ ཧ་ན་ཏཱུ’’ཏི. སོ ཨི་ཏྠི་སཱ་མི་ཀོ པུ་རི་སོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏྟུ ཙ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, རཱ་ཛཱ པ་ན མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཀི་ཉྩི ཝི་སེ་སཾ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪི.
ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱིཏི ལོ་ཀ་སྶ ས་ངྒ་ཧ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ནི་པྥ་ནྣ་ས་སྶ་ཏོ ན་ཝ་བྷཱ་གེ ཀ་སྶ་ཀ་སྶ ད་ཏྭཱ ར་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་བྷཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎཾ ད་ས་མ་བྷཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ ཀ་སྶ་ཀཱ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛཱ ས་སྶཱ་ནི ས་མྤཱ་དེ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་སྶ་ས་མྤཱ་ད་ནེ མེ་དྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཏ་ཏོ ཨོ་ར་བྷཱ་གེ ཀི་ར ཚ་བྷཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎཾ ཛཱ་ཏཾ. ཚ་མཱ་སི་ཀནྟི ཚ་ནྣཾ ཚ་ནྣཾ མཱ་སཱ་ནཾ པ་ཧོ་ན་ཀཾ. པཱ་སེ་ཏཱིཏི པཱ་ས་ག་ཏེ ཝི་ཡ ཀ་རོ་ཏི. ཝཱ་ཙཱ་ཡ པི་ཡ་སྶ པི་ཡ་ཀ་ར་སྶ ཀ་མྨཾ ཝཱ་ཙཱ་པེ་ཡྻཾ. ས་བྦ་སོ ར་ཊྛ་སྶ ཨི་དྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཁེ་མཾ. ནི་ར་བྦུ་དཾ ཙོ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་ད་ཉྷི ར་ཊྛཾ ཨ་ཙོ་རི་ཡཾ ནི་ར་གྒ་ལ༹་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་པཱ་རུ་ཏ་གྷ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨུ་དྡྷཾ་མཱུ་ལ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨུ་མྨཱུ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ. དྭཱི་ཧི པ་རི་ཡ་ཉྙེ་ཧཱིཏི མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པ་ཙྪཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦེ་ཧི དྭཱི་ཧི པ་རི་ཝཱ་ར་ཡ་ཉྙེ་ཧི. ས་ཏྟ་ཝཱི་ས་ཏི…པེ… ན་སྶཱཏི ས་ཏྟ་ཝཱི་སཱ་དྷི་ཀཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ པ་སུ་ས་ཏཱ་ནཾ དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨ་སྶཱ་དཱི་ཧི ཙ ས་ཊྛི་ཨ་དྷི་ཀ་དྭི་ས་ཏ་ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་པ་སཱུ་ཧི ཙ ས་དྡྷིཾ ས་མྤི་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ པ་ན ན་ཝཱ་དྷི་ཀ་ཚ་ས་ཏ་པ་སཱུ་ནཾ མཱ་ར་ཎེ་ན བྷེ་ར་ཝ་སྶ པཱ་པ་བྷཱི་རུ་ཀཱ་ནཾ བྷ་ཡཱ་ཝ་ཧ་སྶ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ད་ནྟི –
‘‘ཚ་ས་ཏཱ་ནི ནི་ཡུ་ཛྫ་ནྟི, པ་སཱུ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མེ ཧ་ནི,
ཨ་སྶ་མེ་དྷ་སྶ ཡ་ཉྙ་སྶ, ཨ་དྷི་ཀཱ་ནི ན་ཝཱ་པི ཙཱ’’ཏི.
ས་མྨནྟི ཡུ་ག་ཙྪི་དྡེ པ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ད་ཎྜ་ཀཾ. པཱ་སེ་ནྟཱིཏི ཁི་པ་ནྟི. སཾ་ཧཱ་རི་མེ་ཧཱིཏི ས་ཀ་ཊེ་ཧི ཝ་ཧི་ཏ་བྦེ་ཧི ཡཱུ་པེ་ཧི. པུ་བྦེ ཀི་ར ཨེ་ཀོ རཱ་ཛཱ ས་མྨཱ་པཱ་སཾ ཡ་ཛ་ནྟོ ས་ར་སྶ་ཏི་ན་དཱི་ཏཱི་རེ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཝི་ཝ་རེ དི་ནྣེ ནི་མུ་གྒོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ག་ཏཱ་ནུ་ག་ཏི་ག་ཏཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཏ་སྶ ས་གྒ་ག་མ་ན་མ་གྒོ’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ས་མྨཱ་པཱ་ས་ཡ་ཉྙཾ པ་ཊྛ་པེ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་མུ་གྒོ་ཀཱ་ས་ཏོ པ་བྷུ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཡཱུ་པོ ཨ་པྤ་ཀ་དི་ཝ་སོ ཡཱ་གོ, ས་ཡཱུ་པོ བ་ཧུ་དི་ཝ་སཾ སཱ་དྷེ་ཡྻོ ས་ཏྲ་ཡཱ་གོ. མ་ནྟ་པ་དཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཱ་ནཾ ས་པྤི་མ་དྷཱུ་ནཾ ཝཱ་ཛམི་ཏི ས་མ་ཉྙཱ, ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞ་གོ་མ་ཧིཾ སཱ་དིས་ཏྟ་ར་ས་ཀ་ད་ཀྑི་ཎ་སྶ. སཱ་ར་ག་བྦྷ་ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རཱ་དཱི་སུ ན་ཏྠེ་ཏྠ ཨ་གྒ་ལ༹་ནྟི ནི་ར་གྒ་ལོ༹. ཏ་ཏྠ ཀི་ར ཡ་ཉྙེ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨ་ནི་གཱུ་ཧི་ཏྭཱ ནི་ཡྻཱ་ཏཱི་ཡ་ཏི. མ་ཧཱ་ར་མྦྷཱཏི བ་ཧུ་པ་སུ་གྷཱ་ཏ་ཀ་མྨཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཝི་ཝི་དྷཱ ཡ་ཏྠ ཧ་ཉྙ་རེ’’ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘མ་ཧཱ་ཀི་ཙྩཱ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཨི་དྷ ‘‘མ་ཧཱ་ར་མྦྷཱ་ཏི པ་པ་ཉྩ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཛེ་ལ༹་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ‘‘བ་ཧུ་པ་སུ་གྷཱ་ཏ་ཀ་མྨཱ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ནི་རཱ་ར་མྦྷཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ནུ་ག་ཏཾ ཀུ་ལ་ནྟི ཨ་ནུ་ཀུ་ལཾ, ཀུ་ལཱ་ནུ་ག་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ནི་ཙྩ་བྷ་ཏྟཱ་དི…པེ… ཨ་ཏྠོ’’ཏི.
ཡ་ཉྙ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. བ་ནྡྷ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༡. ཨི་དནྟི ‘‘ཨི་དྷ, བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་སཱུཏི ཏེ་སུ ར་ཉྙཱ བ་ནྡྷཱ་པི་ཏ་མ་ནུ་སྶེ་སུ. སུ་ཀ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎནྟི སུ་ཀཱ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཏེ་སཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ བ་ནྡྷཱ་པི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ར་ཉྙོ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ཝ་ངྐོཏི ཨ་ཊྛཾ་སོ. ཨ་ནྟོ་གྷ་ར་ཙཱ་རི་ནོཏི ཨ་ནྟེ་པུ་ར་ཝཱ་སི་ནོ.
ཨུ་ཀྐ་ཊྛེཏི ཡུ་དྡྷེ. མ་ནྟཱི་སཱུཏི གུ་ཏྟ་མ་ནྟཱི་སུ. ཨ་ཀུ་ཏཱུ་ཧ་ལནྟི ས་ཉྙ་ཏཾ. པི་ཡནྟི པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནྣ་པཱ་ན་མྷི མ་དྷུ་རེ ཨ་བྷུ་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣེ. ཨ་ཏྠེཏི ཨ་ཏྠེ ཀི་ཙྩེ ཛཱ་ཏེ ཐི་ར་ནྟི ན ཀ་ཐེ་ནྟི ཀཱ་ཡ་བ་ལ་མ་ཏྟེ་ན ཨ་པ་ནེ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ. སུ་ཊྛུ ར་ཏྟ་ར་ཏྟཱཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ར་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ར་ཏྟཱ. སཱ་ར་ཏྟེ་ནཱཏི སཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན སཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ཡ. ཨོ་ཧཱ་རི་ནནྟི ཧེ་ཊྛཱ ཧ་ར་ཎ་སཱི་ལ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཀ’’ནྟི. སི་ཐི་ལནྟི སི་ཐི་ལཱ་ཀཱ་རཾ, ན པ་ན སི་ཐི་ལཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘དུ་པྤ་མུ་ཉྩ’’ནྟི.
བ་ནྡྷ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ཋ་མ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.