༡. ད་ཧ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༢. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དཱིཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎེ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཀོ་ས་ལ་རཱ་ཛཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཁ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནེ་ན ཀེ་ཝ་ལཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དི. པ་ཋ་མཱ་ག་ཏེ ཧི ས་ཏྠ་རི ཏ་སྶ ས་མྨོ་དི་ཏཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཁ་མ་ནཱི་ཡཱ་དཱི་ནི པུ་ཙྪ་ནྟོཏི ཡ་ཐཱ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཀ་ཙྩི ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཁ་མ་ནཱི་ཡཾ, ཀ་ཙྩི ཡཱ་པ་ནཱི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏེ་ན ར་ཉྙཱ ས་དྡྷིཾ པ་ཋ་མཾ པ་ཝ་ཏྟ་མོ་དོ ཨ་ཧོ་སི པུ་བྦ་བྷཱ་སི་ཏཱ་ཡ, ཏ་ད་ནུ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨེ་ཝཾ སོ་པི རཱ་ཛཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མོ་དོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏཾ པ་ན ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མོ་ད་ནཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱི་ཏོ་ད་ཀཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་མྨོ་དི་ཏནྟི སཾ་ས་ནྡི་ཏཾ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝནྟི ས་མྨོ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མཱ་ན་ཏཾ ཨེ་ཀ་རཱུ་པ་ཏཾ, ཁ་མ་ནཱི་ཡནྟི ‘‘ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ ན་ཝ་དྭཱ་རཾ ས་རཱི་ར་ཡ་ནྟཾ དུ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་སྶ་ཧཾ, ཀ་ཙྩི ཁ་མི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ’’ནྟི པུ་ཙྪ་ཏི. ཡཱ་པ་ནཱི་ཡནྟི པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཀཾ ཙི་ར་པ་བ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཡཱ་པ་ནཱ་ཡ ཀ་ཙྩི ཡཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ. སཱི་ས་རོ་གཱ་དི་ཨཱ་བཱ་དྷཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཙྩི ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷཾ. དུ་ཀྑ་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཙྩི ཨ་པྤཱ་ཏ་ངྐཾ. ཏཾ་ཏཾ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ ཨུ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཁ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཙྩི ལ་ཧུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་བ་ལ་ཡོ་ག་ཏོ ཀ་ཙྩི བ་ལཾ. སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མྦྷ་ཝེ་ན ཀ་ཙྩི ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ ཨ་ཏྠཱིཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཀ་ཙྩི-ས་དྡཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. བ་ལ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ པཱི་ཏི པཱི་ཏིཡེ་ཝ. ཏ་རུ་ཎ་པཱི་ཏི པཱ་མོ་ཛྫཾ. ས་མྨོ་ད་ནཾ ཛ་ནེ་ཏི ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ. ས་མྨོ་དི་ཏ་བྦ་ཏོ ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡནྟི ཨི་མཾ པ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་མྨོ་དི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་རི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ས་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
སུ་ཡྻ་མཱ་ན་སུ་ཁ་ཏོཏི ཨཱ་པཱ་ཐ་མ་དྷུ་ར་ཏཾ ཨཱ་ཧ, ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཡ་མཱ་ན་སུ་ཁ་ཏོཏི ཝི་མ་དྡ་ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏཾ. བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྶཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ཝ་ཙ་ན་ཙཱ་ཏུ་རི་ཡ་མཱ་ཧ, ཨ་ཏྠ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཾ. ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧཱིཏི ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཨ་དི་ཊྛ་ཏྟཱཏི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་དི་ཊྛ་ཏྟཱ. གུ་ཎཱ་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཨ་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཏྟཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ. ཨོ་ཝ་ཊྚི་ཀ་སཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨོ་ཝ་ཊྚི་ཀཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སཱ་ར་ཝ་ཏྠུཾ ཀ་ཏྭཱ. ལོ་ཀ་ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷ་ཝོ་ཀྐ་ནྟི་པ་ཉྷནྟི ལོ་ཀ་ཏོ ནི་སྶ་ཊ་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྷ་ཉྩེ་ཝ ཨཱ་དི་ཏོ བྷ་ཝོ་ཀྐ་མ་ན་པ་ཉྷ་ཉྩ. ས་ཏྠུ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཧི ‘‘ཀིཾ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ས་བྦ་ལོ་ཀ་ཏོ ནི་སྶ་ཊོ, ས་བྦ་ས་ཏྟེ་ཧི ཙ ཛེ་ཊྛོ’’ཏི? པུ་ཙྪ་ཏི ནཱ་མ. ཡ་ཐཱ ཧི ས་ཏྠུ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ལོ་ཀ་ཏོ ནི་སྶ་ཊ་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ས་ཏྟེ་ཧི ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་གྒ་པ་སཱ་ད་སུ་ཏྟཱདཱི་ཧི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠; ཨ. ནི. ༤.༣༤) ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ. ཀ་ཐཾ པ་ན ས་མྦུ་དྡྷ་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏོ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་དཱི་སུ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༢༤) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
རཱ་ཛཱ ས་ཏྠུ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་ས་དྡ་ཧ་ནྟོ ‘‘ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རེ་སུ་པི ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏེ་སུ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏེ ཀ་ཐཾ ལ་བྦྷེ་ཡྻཱ’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ‘‘ཀིཾ པ་ན བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཀྑ་ཏི. རཱ་ཛཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་དྡྷི་ཡཱ ན པུ་ཙྪ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྨུ་ཁཱ ཏེ་ཧི ཨ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ ཏེ མུ་སཱ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ‘‘བུ་དྡྷཱ མ་ཡ’’ནྟི པ་ཊི་ཛཱ་ནིཾ་སུ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ལོ་ཀེ མ་ཧཱ་ཛ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. བུ་དྡྷ་སཱི་ཧ་ནཱ་དནྟི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀཾ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ. ཀཱ་མཾ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ, ས་མྦོ་དྷི་ཉཱ་ཎེ པ་ན ག་ཧི་ཏེ ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི’’ནྟི.
པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ནཱཏི ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་མ་ན་མ་ཏྟེ་ན ས་མ་ཎཱ, ན ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ་ཡ. ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ, ན བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ་ཡ. པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་ངྒྷོཏི པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་མཱུ་ཧ་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ན ས་ངྒྷོ, ན ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན སཾ་ཧ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱིཏི ཨེ་ཏེ་སཾ ས་བྦ་ཉྙུ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྠི. སྭེ་ཝཱཏི པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨེ་ཝ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ན. ས་ངྒྷི་ནོ, ག་ཧ་ཊྛ་ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ན ག་ཎི་ནོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ ག་ཎེ ཨེ་ཝ ལོ་ཀེ ས་ངྒྷ་ས་དྡ་སྶ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ. ཨཱ་ཙཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་ཝ་ཏ་ཙ་རི་ཡཱ་དི-ཨཱ་ཙཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན. པཱ་ཀ་ཊཱཏི ས་ངྒྷཱི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ. ‘‘ཨ་པྤི་ཙྪཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཏྠ་མྤི ན ནི་ཝཱ་སེ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཏེ་སུ སཱ་ས་ནི་ཀེ་སུ ཝི་ཡ ས་ནྟ་གུ་ཎ་ནི་གུ་ཧ་ནཱ ཨ་པྤི་ཙྪཱ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. ཡ་སོཏི ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ. ཏ་ར་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན སཾ་སཱ་རོ་གྷ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་མྨ་ཏ་ཏྟཱ ཏི་ཏྠཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ལ་དྡྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཏྠ་ཀ་རཱ་ཏི ལ་དྡྷི་ཀ་རཱ’’ཏི. སཱ་དྷུ་ས་མྨ་ཏཱཏི ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྨ་ཏཱ, ན སཱ་དྷཱུ་ཧི ས་མྨ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ནྟོ…པེ… པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶཱ’’ཏི.
ཀ་པྤ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལནྟི ཀ་པྤ་ཏོ ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ, ‘‘ཀ་པྤུ་ཊྛཱ་ནཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི དེ་ཝ་པུ་ཏྟེ་ཧི ཨུ་གྒྷོ་སི་ཏ་མ་ཧཱ་ས་དྡོ. ཨི་མེཏི པཱུ་ར་ཎཱ་ད་ཡོ. བུ་དྡྷ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལནྟི དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི གྷོ་སི་ཏཾ བུ་དྡྷ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ. པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱཏི པུ་རི་ས་སུ་ཏི་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ སུ་ཏྭཱ. ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཝི་ཛྫཱ ནཱ་མ པ་ར་ཙི་ཏྟ་ཛཱ་ནཱ་པ་ན་ཝི་ཛྫཱ. སཱ ཀེ་ཝ་ཊྚ་སུ་ཏྟེ ‘‘མ་ཎི་ཀཱ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ, ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ག་ནྡྷཱ་རི་ས་མྦྷ་ཝ་ཝི་ཛྫཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ག་ནྡྷཱ་རི་ཡཱ ཝི་ཀུ་བྦ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེཏི ས་རཱི་རེ. རཱ་ཛུ་སྨཱཏི རཱ་ཛ་ཏེ་ཛོ.
སུ་ཀྐ་དྷ་མྨོཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨོ ནི་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ. ཨི་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨི་དཾ པ་ར་མྨུ་ཁཱ ‘‘མ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྨུ་ཁཱ ‘‘ན མ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ’’ཏི ཏེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱཏི ‘‘ཡེ་པི ཏེ, བྷོ གོ་ཏ་མ…པེ… ན་ཝོ ཙ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝོ་ཙ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ‘‘ན མ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ’’ཏི ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ར་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ པ་ཊི་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཨཱི་དི་སེ ཋཱ་ནེ ཀིཾ-ས་དྡོ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀི་ནྟི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི, ཀ་སྨཱ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ?
ན ཨུ་ཉྙཱ་ཏ་བྦཱཏི ན ག་ར་ཧི་ཏ་བྦཱ. ག་ར་ཧ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ ཨུ-ས་དྡོ. ‘‘ད་ཧ་རོ’’ཏི ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཙ ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡོ་ཏི རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ར་སཱ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨུ་ར་གོ, ཡོ ཀོ་ཙི ས་པྤོ, ཨི་དྷ པ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་སཱི་ཝི་སོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱི་ལ་ཝ་ནྟཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ. ཨི་དྷ པ་ན ཡ་སྨཱ ‘‘བྷ་ཝ་མྤི ནོ གོ་ཏ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སི, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཡ་དི་པི ཝི་སེ་སོ སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ཧོ་ཏི, སཾ་ས་ཡུ་པྤ་ཏྟི་དཱི་པ་ཀཾ ནོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ན ཏཾ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཝ་ཉྙཱ་པ་རི་བྷ་ཝེ པ་ཡོ་ག་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཉྙཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝོ, ཝ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྷ་ཝ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཡ་པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཉྙཱ ད་སྶི་ཏཱ, ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྷ་ཝོ, ཨུ་བྷ་ཡཾ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི པ་བྷེ་ད་ཏོ ག་ཧི་ཏཾ, ཨ་ཝ་ཉྙ་པ་རི་བྷ་ཝཱ་ནཾ དྭི་ནྣ་མྤི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ པ་རི་གྒ་ཧོ. ཏཾ ས་བྦ་མྤཱིཏི ཏཾ ཨ་ཝ་ཉྙཱ་དི ས་བྦ་མྤི. ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཏཾ ན ཀཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ ས་མྤ་ཏི ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ.
ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱཏི ཏ་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ དཱི་པ་ནཱ. ཝི་སེ་ས་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱཏི ཏ་ཏོ ཝི་སི་ཊྛ་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱ. ཁེ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པ་ཏཱི་ཏི ཁ་ཏྟི་ཡོཏི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ས་དྡ་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཁེ་ཏྟ་ཏོ ཝི་ཝཱ་དཱ ས་ཏྟེ ཏཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཁ་ཏྟི་ཡོཏི ལོ་ཀི་ཡཱ ཀ་ཐ་ཡ་ནྟི. ‘‘མ་ཧཱ་ས་མྨ་ཏོ, ཁ་ཏྟི་ཡོ, རཱ་ཛཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏེ་སུ ཨི་མེ་སུ དུ་ཏི་ཡཾ. ཨ་ཀྑ་རནྟི ས་མ་ཉྙཱ. སཱ ཧི ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ན ཀ་དཱ་ཙི ཁ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀྑ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནཱ་མ་གོ་ཏྟཾ ན ཛཱི་ར་ཏཱི’’ཏི. ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣནྟི ས་མྤ་ནྣ་ཛཱ་ཏིཾ ཨ་ཏི་ཝི་སུ་དྡྷ་ཛཱ་ཏིཾ. ཏཱི་ཎི ཀུ་ལཱ་ནཱིཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝེ་སྶ་སུ་དྡ་ཀུ་ལཱ་ནི. ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ.
ཀེ་ཝ་ལཾ ནཱ་མ་པ་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋཱ་ནཾ ཧཱི་ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨུ་དྡྷ་ཊ་ད་ཎྜེ་ནཱཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨུ་བྦྷ་ཏེ་ན ད་ཎྜེ་ན སཱ་ས་ནེ་ན, བ་ལ་ཝཾ ཨུ་པ་ཀྐ་མཾ ག་རུ་ཀཾ རཱ་ཛཱ་ན་མྤི. ཏཾ ཁ་ཏྟི་ཡཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ཁ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ཝ་ཉྙཱ་པ་རི་བྷ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཝ་ཛྫེ་ཡྻ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན གྷ་ཊྚེ་ཡྻཱ’’ཏི.
ཨུ་ར་ག་སྶ ཙ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་ཝ་ཎྞ་གྒ་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཡེ་ན ཡེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. བ་ཧུ་བྷ་ཀྑནྟི མ་ཧཱ་བྷ་ཀྑཾ ས་བྦ་བྷ་ཀྑ་ཁཱ་ད་ཀཾ. པཱ་ཝ་ཀཾ སོ་དྷ་ན་ཏྠེ་ན ཨ་སུ་དྡྷ་སྶ་པི ད་ཧ་ནེ་ན. སོཏི མ་གྒོ. ཀ་ཎྷོ ཝ་ཏྟ་ནཱི ཨི་མ་སྶཱ་ཏི ཀ་ཎྷ་ཝ་ཏྟ་ནཱི. མ་ཧ་ནྟོ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ. ཡཱ་ཝ་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎོཏི ཀ་པྤ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་ར་ཉྙེ ཨ་གྒི་ནཱ ག་ཧི་ཏེ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ ཨེ་ཝ ཀ་ཊྛ་ཏི་ཎ་རུ་ཀྑཱ་དི་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛཱ་ཡ་ནྟི ཏ་ཏྠ པཱ་རོ་ཧཱ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཌ་ཧི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི པ་ཙྩ་ཀྐོ་ས་ནཱ་དི་ནཱ. ཝི་ན་སྶ་ནྟི ས་མ་ཎ་ཏེ་ཛ་སཱ ཝི་ནཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ན ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ན-ཀཱ་རཾ ‘‘ཝི་ནྡ་རེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཝི་ནྡ་ནྟཱི’’ཏི. ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟཱ་ཝ་སི་ཊྛོཏི ཋཱ་ན་མེ་ཝ ནེ་སཾ ཨ་ཝ་སི་སྶ་ཏི, ས་ཡཾ པ་ན ས་བྦ་སོ ས་ཧ དྷ་ནེ་ན ཝི་ན་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
‘‘ས་མྨ་དེ་ཝ ས་མཱ་ཙ་རེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ རཱ་ཛཱ་དཱི་སུ ས་མྨཱ ས་མཱ་ཙ་རེ་ཡྻ, ཏཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡཾ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. ཏི་སྶོ ཀུ་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོཏི ཁ་ཏྟི་ཡ-བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི-མ་ཧཱ་སཱ་ལ་ཀུ་ལཱ་ནི ཝ་ད་ཏི. པ་ཉྩ རཱུ་པི་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རཱུ་པཱི་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ་ཏི ཨེ་ཝཾ ན་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན, སེ་སཱ་ནཾ ག་ཎ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན.
ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟནྟི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀ་མ་ནཱི་ཡཾ. སཱ པ་ན་སྶཱ ཀ་ནྟ་ཏཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏཱ་ཡ སོ་བྷ་ན་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་ཨི་ཊྛཾ ཨ་ཏི་མ་ནཱ་པཾ ཨ་ཏི་སུ་ནྡ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ, ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ལི་ངྒ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཨ་དྷོ་མུ་ཁ་ཋ་པི་ཏནྟི ཀེ་ན་ཙི ཨ་དྷོ་མུ་ཁཾ ཋ་པི་ཏཾ. ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་ཛཱ་ཏནྟི ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁཾ ཛཱ་ཏཾ. ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཡྻཱཏི ཝི་ཝ་ཊཾ ཀ་རེ་ཡྻ. ཧ་ཏྠེ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ‘‘པུ་ར་ཏྠཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཨུ་ཏྟ་རཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཝཱ ག་ཙྪཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་སྶ་ནྡེ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ས མ་གྒོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ག་ཙྪཱ’’ཏི ཝ་དེ་ཡྻ. ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱིཏི ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑེ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱི. ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏཾ ཨུ་ཀྐུ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ཨཱ་དྷེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ནཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ བྷཱ་ཛ་ནཾ ཏ་སྶ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཀྐུ་ཛྫེ་ཡྻ. ཨ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་ཏྟཱ ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷ་མྨ་ཝི་མུ་ཁཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་དྷོ་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ས་དྡྷ་མྨེ པ་ཏི་ཏནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ད་དྭ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ན ཡ་ཐཱ་ས་ངྑ་ཡཾ. ཀཱ་མཾ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་ད་ཡོ་པི པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀཱ, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི པ་ན ས་ཝི་སེ་སཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ག་ཧ་ན་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་པ་ར་མཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་ཛྫཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༣༡༠). ས་བྦཱ་པཱ་ཡ་གཱ་མི་མ་གྒོ ཀུ་མྨ་གྒོ ‘‘ཀུ་ཙྪི་ཏོ མ་གྒོ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ཛུ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛ མི་ཙྪ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ མི་ཙྪཱ་མ་གྒོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་གྒ་མོ་ཀྑ་མ་གྒཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་པྤི་ཨཱ་དི་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ པ་དཱི་པོ ན ཏ་ཐཱ ཨུ་ཛྫ་ལོ, ཡ་ཐཱ ཏེ་ལ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ་ཏི ཏེ་ལ་པ་ཛྫོ་ཏགྒ་ཧ་ཎཾ. ཨེ་ཏེ་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏེ་ཧི ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏུ་ཀྐུ་ཛྫ་ན་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཝི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་ཨུ་པ་མོ་པ་མི་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི.
པ་ས་ནྣཱ་ཀཱ་རནྟི པ་ས་ནྣེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦཾ ས་ཀྐཱ་རཾ. ས་ར་ཎནྟི པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ པ་རཱ་ཡ་ཎཾ. ཨ་ཛྫ་ཏཱཏི ཨ་ཛྫཱཏི པ་ད་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ན་མ་ཏྟཾ ཧེ་ཏྠ ཏཱ-ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ’’ཏི. པཱ་ཎེ་ཧི ཨུ་པེ་ཏནྟི པཱ་ཎེ་ཧི ས་ཧ ས་ར་ཎཾ ཨུ་པེ་ཏཾ. ‘‘ཡཱ་ཝ མེ པཱ་ཎཱ དྷ་ར་ནྟི, ཏཱ་ཝ ས་ར་ཎཾ ག་ཏ་མེ་ཝ མཾ དྷཱ་རེ་ཏཱུ’’ཏི ཨཱ་པཱ་ཎ་ཀོ་ཊི་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ པ་ཝེ་དེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཝ མེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ད་ཧ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.