༡. པ་ཋ་མ་ཝ་གྒོ
༡. སུ་ཝཱི་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤༧. ཨ་བྷི་ཡཾ་སཱུཏི ཡུ་དྡྷ་ས་ཛྫཱ་བྷི་མུ་ཁཱ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཙྪིཾ་སུ. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་སུ་རཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཡཱ་ནེ ཨ་ཡཾ དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཏོ ཀ་ཐཱ. ཏེ་ཏྟིཾ་ས པུ་རི་སེ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཏེ་ཏྟིཾ་ས པུ་རི་སེ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ‘‘ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་བྷ་རོ ཨ་སྶ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མཱ་དི་ནྣཱ་ནི ས་ཏྟ ཝ་ཏ་པ་དཱ་ནི པཱུ་རེ་ཏྭཱ. ཨ་དྷི་ག་ཎྷ་ནྟཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟཾ. པུ་ཏྟ་ཧ་ཏཱ་ཡཱཏི ཧ་ཏ་པུ་ཏྟཱ་ཡ. སཱ སུ་རཱ ན ཧོ་ཏི, ན སུ་རཾ པི་ཝི་མྷཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ‘‘ན སུ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ‘‘ན སུ་ར་ནྟི ན དི་བྦ་ནྟཱི་ཏི ཨ་སུ་རཱ’’ཏི ཀེ་ཙི. ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལེ ཨ་ནྟོ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨཱ་ཡཱ་མ་ཏོ ད་ས་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶཾ.
ཨུ་ར་གཱ་དི་ས་ཧ་ཙ་རི་ཏཱ་ནི ཋཱ་ནཱ་ནི ཨུ་ར་གཱ་དཱི་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ར་གཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི. པ་ཋ་མཱ་ལི་ནྡེཏི པ་ཋ་མེ པ་རི་བྷ་ཎྜེ. པ་ཉྩ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶ་ཝི་ཏྠཱ་ར་པུ་ཐུ་བ་ཧ་ལཱ་ཧི སི་ནེ་རུ་སྶ ཙ་ཏཱུ་སུ་པི པ་སྶེ་སུ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་རི་བྷ་ཎྜཱ. སི་ནེ་རུ་སྶ ཧི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ པ་སྶེ ཡུ་ག་ནྡྷ་རཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་ས་ཏ་པ་རི་ཏྟ་དཱི་པ་པ་རི་ཝཱ་རེ མ་ཧཱ་དཱི་པེ ཙ ལ་བྷི་ཏ་བྦ་སྶ མ་ཧ་ཏོ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝ་སེ་ན མ་ཧ་ཏྠཱ. ཀུ་པི་ཏཱ་ཝི་ལ་ཙི་ཏྟཱཏི ཀུ་པི་ཏེ་ན ཀོ་པེ་ན ཨཱ་ཀུ་ལ་ཙི་ཏྟཱ. ཡུ་དྡྷེ་སཱིཏི ཡུ་དྡྷེ་སི་ནོ. སེ་སེ་སཱུཏི སེ་སེ་སུ པ་རི་བྷ་ཎྜེ་སུ. སེ་སཱཏི སུ་པ་ཎྞཱ་ད་ཡོ.
ཝ་མྨི་ཀ་མ་ཀྑི་ཀཱཏི ས་པ་ཀྑི་ཀ་ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ. ཨོ་ས་ཀྐི་ཏྭཱཏི པི་ཊྛི་བྷཱ་གེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ.
པ་མཱ་དཾ ཨཱ་པཱ་དེ་སཱིཏི ས་ཀྐ་སྶ ཨཱ་ཎཱ་ཡ པ་མཱ་དཾ ཨཱ་པ་ཛྫི. ས་ཊྛི་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན. སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཧཱ་ཝཱི་ཐིནྟི སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡ་བྷཱུ་མི་ཛ་ག་ཏི་ཝཱི་ཐིཾ.
ཨ་ནུ་ཊྛ་ཧ་ནྟོཏི ཨུ་ཊྛཱ་ནཾ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ. ཨ་ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ་ཏི ཝཱ་ཡཱ་མཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ. ཀི་ཉྩི ཀི་ཙྩནྟི ཀ་སི་ཝཱ་ཎི་ཛྫཱ་དི་བྷེ་དཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཀི་ཙྩཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀ་མྨཾ. ཝ་རནྟི པ་ཝ་རཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟ་མ’’ནྟི. ཏ་ཉྩ ཁོ ཀ་སི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ཀཱ་ས’’ནྟི. ཀ་མྨཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱཏི ཀི་ཉྩི་པི ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ. ཛཱི་ཝི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མཱཏི ཏ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ ནཱ་མ. ནི་བྦཱ་ན་སྶ མ་གྒོཏི ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་དྷི་ག་མུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ མ་གྒོ.
སུ་ཝཱི་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. སུ་སཱི་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤༨. ཨ་ནྟ་རེཏི ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ. ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀནྟི ‘‘སུ་སཱི་མོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀཾ. ཨེ་ཀཾ པུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཏྟ་མེ་ཝ.
སུ་སཱི་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. དྷ་ཛ་གྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤༩. ས་མུ་པ་བྱཱུ་ལ༹ྷོཏི ཨུ་བྷི་ནྣཾ ས་ཧ ཨེ་ཝ ས་མཱ་ག་མོ, བྷུ་སཾ ཝཱ བྱཱུ་ལ༹ྷོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷུ་སཱ པ་ན་སྶ བྱཱུ་ལ༹ྷ་ཏཱ དྭི་ནྣཾ སེ་ནཱ་ནཾ ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ ས་མྤི་ཎྜི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤི་ཎྜི་ཏོ རཱ་སི་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི. པ་ཙྪི་མ་ནྟོཏི ར་ཐ་པ་ཉྫ་ར་སྶ པ་ར་ནྟོ པ་ཙྪི་མ་ནྟོ པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ. ར་ཐ་ས་ནྡྷི་ཏོཏི ར་ཐ་པ་ཉྫ་ར་སྶ ཀུ་བྦ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མྦ་ནྡྷ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཏ་དེ་ཝ པ་མཱ་ཎནྟི ཏ་དེ་ཝ ‘‘དི་ཡ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏཱ་ཡཱ་མོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་མེ་ཝ. དི་གུ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱཏི ‘‘པ་ཙྪི་མ་ནྟོ ས་ཏ་ཡོ་ཛ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དི་གུ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ. ཙ་ནྡ་མ་ཎྜ་ལ་སཱུ་རི་ཡ་མ་ཎྜ་ལ་ཀི་ངྐི་ཎི་ཀ་ཛཱ་ལཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ སེ་སཱ་ལ་ངྐཱ་ར་སྶ. པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ. རཱ་ཛཱ ནོཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ རཱ་ཛཱ དེ་ཝ་སེ་ཊྛོ. དུ་ཏི་ཡཾ ཨཱ་ས་ནཾ ལ་བྷ་ཏཱིཏི ས་ཀྐེ ནི་སི་ནྣེ ཏ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཾ དུ་ཏི་ཡཾ ཨཱ་ས་ནཾ ལ་བྷ་ཏི. ཏ་སྨཱ དེ་ཝ་སེ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ས་ཀྐོ ཝི་ཡ གཱ་ར་ཝ་ཊྛཱ་ནི་ཡོ, ཡ་ཏོ ས་ཀྐོ ‘‘ཏ་སྶ དྷ་ཛ་གྒཾ ཨུ་ལློ་ཀེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཨ་སུ་རེ་ཧི པ་རཱ་ཛི་ཏོཏི ཨ་སུ་རེ་ཧི པ་རཱ་ཛ་ཡཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཏོ. ར་ཛ་དྷ་ཛཾ དི་སྭཱཏི པ་ར་སེ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ ཨུ་ཊྛི་ཏ་ར་ཛ་མ་ཏྟ་མྤི དི་སྭཱ ཋི་ཏོ་པི ཏཾ ར་ཛ་དྷ་ཛཾ དི་སྭཱ བྷཱི་རུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ལཱ་ཡ་ན་དྷ་མྨོ.
ཡ་སྶ དྷ་ཛ་གྒ་པ་རི་ཏྟ་སྶ. ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཝ་ཏྟ་ཏི ཨ་ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ཧི་པི དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི སི་ར་སཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏོ. ཙོ་ར་བྷ་ཡཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན རོ་ག་བྷ་ཡཱ་དཱི་ན་ཉྩེ་ཝ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ ཝི་དྷི་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏེ པ་རི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ན་མྤི ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ.
དཱི་གྷ་ཝཱ་པཱི་ནཱ་མ་ཀེ གཱ་མེ ཙེ་ཏི་ཡཾ དཱི་གྷ་ཝཱ་པི་ཙེ་ཏི་ཡཾ. མུ་དྡྷ་ཝེ་དི་ཀཱ ནཱ་མ ཧ་མྨི་ཡཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཝེ་དི་ཀཱ. བུ་དྡྷ་ག་ཏཾ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ པ་རི་ཏྟ་ར་ཀྑ་གུ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཧ. པ་རི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན དྭེ ཨི་ཊྛ་ཀཱ…པེ… ཨ་ཊྛཾ་སུ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏ་སྨིཾ ནི་སྶེ་ཎི་ཡཾ ཋི་ཏེ…པེ… ཨ་ཊྛཾ་སཱུཏི.
དྷ་ཛ་གྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཝེ་པ་ཙི་ཏྟི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥༠. ‘‘མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨ་སུ་རཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ཝེ་པ་ནེ་ན ཝེ་པ་ཙི་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨི་སཱི་ཧི པ་ན ཨ་བྷ་ཡཾ ཡཱ་ཙི་ཏེ ‘‘བྷ་ཡ་མེ་ཝ ད་དཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ‘‘ཨ་ཀྑ་ཡཾ ཧོ་ཏུ ཏེ བྷ་ཡ’’ནྟི ཨ་བྷི་ས་པ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝེ་པ་ན་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཝེ་པ་ཙི་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡཾ ལོ་ཀི་ཡཱ ‘‘པུ་ལོ་མོ’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ནི་པཱ་ཏ་པ་དཱ་ནི་པི ཀཱ་ནི་ཙི ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ཛོ་ཏ་ཀཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟ’’ནྟི ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠཱ་དཱི་ན་མེ་ཏྠ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏནྟི ས་ཀྐཾ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡཾ. ཀ་ཎྛེ པ་ཉྩ་མེ་ཧཱིཏི ཀ་ཎྛ་བ་ནྡྷ་ན་པ་ཉྩ་མེ་ཧི, ཝི་བྷ་ཏྟི་ཨ་ལོ་པེ་ན ནི་དྡེ་སོ. ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ཨི་མཾ བ་ནྡྷཱ་མི, ཨ་ཡཾ བ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱུ’’ཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ. བ་ཛ྄ཛྷ་ཏི བ་དྡྷོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ དེ་ཝཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. མུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ད་ས་ཧཱིཏི ‘‘ཙོ་རོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟེ་ཧི ད་ས་ཧི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ་ཧཱི’’ཏི. ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཁུཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏི ‘‘ཛ་ར་ས་ཀྐཱ’’ཏི. ན ཏཾ ཨ་ཀྐོ་སཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཁ་ནྟི་སོ་ར་ཙྩེ་སུ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏྟཱ. མ་ཧཱ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎནྟི མ་ཧ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་མ་བྱ་ཉྫ་ནཾ. ཨ་སྶཱཏི ཝེ་པ་ཙི་ཏྟ་སྶ.
པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཛེཏི པ་ཊི་ས་ཏྟུ ཧུ་ཏྭཱ སཾ་ཡུ་དྡྷཾ ཀ་རེ་ཡྻ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་པྥ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཨུ་པ་ས་མཾ…པེ… མ་ཉྙེ ཨུ་པ་ས་མེ་ནེ་ཝ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་སྶ ནཱ་ཡ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཀོ་དྷ་སྶ པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཏོ. ཏཱ་དི་སེ ཧི ཀོ་དྷོ པ་ཊི་ཀི་རི་ཡཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནོ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏ་ཝེ་དོ ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི. ཡ་དཱ-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ, ན ཀཱ་ལ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ ཏཾ མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི. ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ དྭེ གཱ་ཝོ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟེཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ དྭཱི་སུ གོ་ཎེ་སུ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟེ་སུ.
ཁ་ནྟི་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རོ ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྠོ ན ཝི་ཛྫ་ཏི ཨ་ན་ནྟ་རེ་ཝ ཨ་སྶ ཝི་རོ་དྷཾ ཨ་ན་ཏྠཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏྭཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་སྶ ཙེ་ཝ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་སྶ ཙ སཾ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ. ཏཾ ཁ་ནྟིཾ པ་ར་མཾ ཨཱ་ཧུ སེ་ཊྛ་བ་ལཾ ཝི་རོ་དྷ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. བཱ་ལ་ཡོ་ག་ཏོ བཱ་ལོ, ཏ་སྶ བ་ལཾ བཱ་ལ་བ་ལཾ, ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བཱ་ལ་བ་ལཾ ནཱ་མ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་བ་ལ’’ནྟི. ཏཾ ཡ་སྶ བ་ལནྟི ཏཾ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་བ་ལཾ ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ བ་ལཾ, ཨ་བ་ལ་མེ་ཝ ཏཾ པ་ཉྙཱ་བ་ལེ་ན ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏ་བྦ་ཏོ. པ་ཊི་ཝ་ཏྟཱ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱིཏི དྷ་མྨ་ཊྛཾ པ་ཊི་པྥ་རི་ཏྭཱ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཱ ན་ཏྠི. པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟཾ པ་ན ཀོ་ཙི ཝ་དེ་ཡྻཱ་པི, ཏཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཊི་པྥ་རི་ཏྭཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. བཱ་ལ་བ་ལནྟི ‘‘པ་ཊི་པྥ་རི་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྶེ་ཝ པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་ཊི་ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་སྶ. ནཱ་ན་ཏྟཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ན་ཏོ ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཨ་ཏྠཾ. ཏི་ཀི་ཙྪ་ནྟནྟི ཨ་ན་ཏྠ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་མུ་ཁེ་ན པ་ཎྜི་ཏ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ་ན པ་ཊི་སེ་དྷེ་ནྟཾ. ‘‘བཱ་ལོ ཨ་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏུཾ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་བོ་དྷ་ཏོ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨེ ཨ་ཚེ་ཀཱཏི.
ཝེ་པ་ཙི་ཏྟི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. སུ་བྷཱ་སི་ཏ་ཛ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥༡. ‘‘ཚེ་ཀ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝ་ཏྟུཾ ཚེ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. གཱ་ཧནྟི ལ་དྡྷིཾ. མོ་ཙེ་ཏྭཱཏི ཡ་སྶ པུ་ན ‘‘ཙོ་རོ’’ཏི ཨུ་ཏྟ་རི ཝ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝི་མོ་ཙེ་ཏྭཱ་ཏི པ་ཋ་མཾ ཝ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྐཱ. ག་རཱུཏི བྷཱ་རི་ཡཾ, དུ་ཀྐ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྪཱཏི ‘‘པ་ར་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ སོ ཀི་ཉྩི པ་ཋ་མཾ ཝ་ད་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ པ་ཝེ་དེ་ཏི ནཱ་མ, ཏཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཏྟི ཝི་དི་ཏ་མ་ནོ ཏ་སྶ ཨུ་ཏྟ་རི ཝ་ཏྟུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ པ་ན པ་ཙྪཱ སུ་ཁཾ ཝ་ཏྟུ’’ནྟི. ཨ་པི ཙ ཨ་སུ་རི་ནྡེ་ན ‘‘ཧོ་ཏུ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, སུ་བྷཱ་སི་ཏེ་ན ཛ་ཡོ’’ཏི པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཝི་སེ་སོ ཙ པུ་བྦཾ ཨུ་པ་ནེ་ནྟཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཝ་ཙ་སི ཀུ་ས་ལོ ས་ཀྐོ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ ཏཾ ཝི་སེ་སཾ ཏེ་ནེ་ཝ པུ་བྦཾ ཨུ་པ་ན་ཡཱ་པེ་ནྟོ ཨུ་པ་ལཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ཏུ་མྷེ ཁྭེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པུ་བྦ་དེ་ཝཱཏི ས་ཀྐ་པ་མུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་པ་རི་སཱ་ཡ ལོ་ཀེ པུ་བྦེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ‘‘པུ་བྦ་དེ་ཝཱ’’ཏི པ་སཾ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝེ་པ་ཙི་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཏུ་མྷེ’’ཏི ‘‘པུ་བྦ་དེ་ཝཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཏཱ་ཝ པ་ཝེ་ཎི་ཨཱ་ག་ཏཾ བྷ་ཎ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. གཱ་ར་ཝ་ཊྛཱ་ནི་ཡ་ཏྟཱ ཝེ་པ་ཙི་ཏྟི་ནོ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་པ་ཡོ་གོ. ད་ཎྜེ་ན ཨ་ཝ་ཙཱ་རོ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཎཾ ད་ཎྜཱ་ཝ་ཙ་རོ, ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟོ ད་ཎྜཱ་ཝ་ཙ་རོ་ཏི ཨ་ད་ཎྜཱ་ཝ་ཙ་རཱ, ས་ཀྐེ་ན ཝུ་ཏྟཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ.
སུ་བྷཱ་སི་ཏ་ཛ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥༢. ར་ཐ་ས་དྡོཏི ར་ཐཱ་ལ་ངྐཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཀི་ངྐི་ཎི་ཀ་ཛཱ་ལཱ་དཱི་ནཾ ས་དྡོ. ཏ་ཐཱ དྷ་ཛ་ས་དྡོ. ཨཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡ་ས་དྡོཏི ཨཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡཱ་ནཾ ཧ་སི་ཏ་ས་དྡོ ཙ. ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་ཝ་ཛྫི་ཏ་ཧ་ད་ཡོཏི པཱ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་རོ་དྷེ་ན པ་ཎཱ་མི་ཏ་ཙི་ཏྟོ. ཨཱི་སཱ་མུ་ཁེ་ནཱཏི ར་ཐ་ཀ་པྤ་ར་མུ་ཁེ་ན. པུ་ཉྙ་པ་ཙྩ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟོཏི ཨུ་ལཱ༹་རཾ སུ་ཝི་པུ་ལཾ པུ་ཉྙཾ པ་ཙྩ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟོ. ན ས་ཛྫ་ཏི ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་པྤ་ཊི་གྷ་ཊྚ་ནེ་ན ག་ཙྪ་ནྟོ. སི་མྦ་ལི་ཝ་ནེ་ནཱཏི སི་མྦ་ལི་ཝ་ན་མ་ཛ྄ཛྷེ་ན. ཝི་བྷ་གྒཾ ནི་མྨ་ཐི་ཏནྟི ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཝི་བྷ་གྒ་ཉྩེ་ཝ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ མ་ཐི་ཏ་ཉྩ ཧོ་ཏི.
ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ན་དུ་བྦྷི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥༣. སུ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀོཏི སུ་ཊྛུ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀོ པ་ཊི་ས་ཏྟུ. ག་ཧི་ཏོ་སཱིཏི དེ་ཝ་པཱ་སེ་ན བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏོ ཨ་སི. བ་དྡྷོ་ཝ ཨ་ཧོ་སི ས་ཀྐ་སྶ པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཙེ་ཏི་ཡ་རཱ་ཛཱ ཀི་ར ཨི་མ་སྨིཾ ཀ་པྤེ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ཝུ་ཏྟ་པུ་བྦཾ ཁ་ར་མུ་སཱ་ཝཱ་དཾ ཨ་བྷཱ་སི, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཝི་ཝ་རེ དི་ནེ ནི་པ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་ཨ་གྒི་ཛཱ་ལཱ་ན་མི་ནྡ་ན་མ་ཧོ་སི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡ་ར་ཉྙོ པཱ་པཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི. མ་ཧཱ་པཱ་པཱ་ནཱིཏི མ་ཧ་ནྟཱ་ནི ག་རུ་ཏ་རཱ་ནི པཱ་པཱ་ནི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝེ་པ་ཙི་ཏྟི་ནོ ས་པ་ཐ་ཀ་ར་ཎེ ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཏཱ་ནི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱི་ཏི.
ན་དུ་བྦྷི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཝེ་རོ་ཙ་ན་ཨ་སུ་རི་ནྡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥༤. དྭཱ་ར་པཱ་ལ་རཱུ་པ་ཀཱ་ནི ཝི་ཡཱཏི དྭཱ་ར་པཱ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་ཏ་པ་ཊི་མཱ་ཡོ ཝི་ཡ. ཝཱ་ཡ་མེ་ཐེ་ཝ, ན ཨ་ནྟ་རཱ སཾ་ཀོ་ཙཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ནི་པྥ་ནྣ་སོ་བྷ་ནེ་སཱུཏི ནི་པྥ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ནྡ་རེ་སུ. ས་བྦེ ཧི ཨ་ནི་པྥ་ནྣཱ ཨ་ཏྠཱ ན སོ་བྷ་ནྟི. ཀི་ཙྩ་ཛཱ་ཏཱཏི ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཉྫཱ་ཏ་ཀི་ཙྩཱ. ཨ་ཀི་ཙྩ་ཛཱ་ཏོཏི ཨ་ས་ཉྫཱ་ཏ་ཀི་ཙྩོ ཀི་ཙྩ་ར་ཧི་ཏོ ནཱ་མ ན་ཏྠི ག་མ་ན་ཊྛི་ཏ་ས་ཡ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་དུ་ཀྑ་ཝི་ནོ་ད་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སཾ་ཡོ་ག་པ་ར་མཱ་ཏྭེ་ཝ ས་མྦྷོ་གཱཏི ཨི་མེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ནཱ་མ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཝི་རོ་དྷ་སཱི་ལཱ་ནི་པི ཨ་སཾ་ཡོ་གེ་ན ཝཱ ཨ་སུ་ནྡ་རཱ་ནི་པི, ཏཱ་ནི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་པ་ཙ་ན་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་པ་ར་མཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི ཏ་ཐཱ ས་ཏི ས་མྦྷོ་གཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཨོ་ད་ནཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་ཎྷཱ་པེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟེ པ་རི་བྷ་ཛྫི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཝེ་རོ་ཙ་ན་ཨ་སུ་རི་ནྡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ཨ་ར་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཨི་སི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥༥. ཛཱ་མཱ་ཏི་ཀཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི དྷཱི་ཏུ་པ་ཏི, ས་སུ་རོ བྷ་རི་ཡཱ་ཡ པི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཨི་མེ ཨ་ནྟ་ར་ཝ་ཏྟི་ནོ དྭེ ཛ་ནཱ ས་ཀྐ་ཝེ་པ་ཙི་ཏྟི་ནོ སུ་ཛཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཛཱ་མཱ་ཏི་ཀ་ས་སུ་རཱ. ‘‘ཙི་ར་དི་ཀྑི་ཏཱ་ན’’ནྟི དི་ཀྑི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཙི་ར་ཀཱ་ལཱ་ནཾ ཝ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ནཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙི་ར་ས་མཱ་དི་ནྣ་ཝ་ཏཱ་ན’’ནྟི. ཨི་ཏོ པ་ཊི་ཀྐ་མཱཏི ཨི་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་པེ་ཧི ཨ་པ་ཀྐ་མ. ན པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ས་ཉྙི་ནོ གུ་ཎེ གཱ་ར་ཝ་ཡོ་ག་ཏོ. དེ་ཝཱ ཧི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ‘‘མ་ཡཾ པུ་བྦེ གུ་ཎ་ཝ་ནྟེ པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨོ་ཝཱ་དེ ཋ་ཏྭཱ པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ནི་ཏྭཱ ཨི་དྷཱུ་པ་པ་ནྣཱ’’ཏི གུ་ཎ་ཝ་ནྟེ་སུ ཨཱ་ད་ར་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ནྟི.
ཨ་ར་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཨི་སི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ས་མུ་དྡ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥༦. ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡ་པི་ཊྛི་ཡནྟི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏ་པཱ་ད་ས་མ་ནྟཱ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡ་ཏཱི་ར་པི་ཊྛི་ཡཾ. ཡ་ཐེ་ཝ སི་ནེ་རུ་ས་མཱི་པེ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ནི་ནྣོ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་པོ་ཎོ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་པ་བྦྷཱ་རོ, ཨེ་ཝཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པཱ་ད་ས་མཱི་པེ་པི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ར་ཛ་ཏ་པ་ཊྚ་ཝ་ཎྞེ ཝཱ་ལུ་ཀ་པུ་ལི་ནེ’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་སཱུཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་སུ. ཨ་སྶ་མ་པ་དེ་ནཱཏི ཨ་སྶ་མ་པ་ད་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ་ན. ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སཱུཏི ‘‘ཡཾ ནཱུ་ན མ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ མ་ནྟ་ཡིཾ་སུ.
ཨི་ཙྪི་ཏ་ཀ་རོཏི ཡ་དི་ཙྪི་ཏ་ཀ་ར་ཎཾ. དུ་ཊྛཱ་ནནྟི དུ་རཱ་ས་ཡཱ་ནཾ. ཏེ པ་ན དུ་ཊྛ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ ཝི་རུ་དྡྷཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་རུ་དྡྷཱ་ན’’ནྟི. པ་ཝུ་ཏྟནྟི བཱི་ཛཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་པི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁེ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏ’’ནྟི.
སཱ་ཡ་མཱ་ས་བྷ་ཏྟནྟི སཱ་ཡཾ ཨ་སི་ཏ་བྦ་བྷོ་ཛ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ཝཱ་རཾ བྷ་ཀྑི་ཏ་མེ་ཏཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ཝི་ཡ སུ་ཁུ་མཾ གུ་རུ་ཝཱ་ས་ཉྩ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘བྷ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. གེ་ལ་ཉྙ་ཛཱ་ཏནྟི ས་ཉྫཱ་ཏ་གེ་ལ་ཉྙཾ. ཝེ་པ་ཏཱིཏི ཀ་མྤ་ཏི པ་ཝེ་དྷ་ཏི.
ས་མུ་དྡ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ཋ་མ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.