༨. ཚེ་ཏྭཱ་ཝ་གྒོ
༡. ཚེ་ཏྭཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༡. ཝ་དྷི་ཏྭཱཏི ཧ་ནྟྭཱ ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ. ཨ་པ་རི་ད་ཡ྄ཧ་མཱ་ན་ཏྟཱཏི ཨ་པཱི་ལི༹་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཝི་ན་ཊྛ་དོ་མ་ན་སྶ་ཏྟཱ ན སོ་ཙ་ཏི ཙེ་ཏོ་དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་སཾ ནཱ་མ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀོ་དྷོ ཨ་ནི་ཊྛ་ཕ་ལ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ས་མཱུ་ལ་སྶཱ་ཏི དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶཱ’’ཏི. ཨ་ཀྐུ་ཊྛ་སྶཱཏི ཨ་ཀྐོ་སཱ་པ་རཱ་དྷ་སྶ. ཨ་ཀྐོ་ས་པ་ཧཱ་ར་ཏྠ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ཧི ‘‘ཀུ་དྡྷ་སྶཱ’’ཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. སུ་ཁཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཀོ་དྷཾ ན་སྶ་ཏི. སུ་ཁུ་པྤ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ས ཀོ་དྷོ ‘‘མ་དྷུ་ར་གྒོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, སུ་ཁཱ་ཝ་སཱ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཚེ་ཏྭཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ར་ཐ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༢. པ་ཉྙཱ་ཎནྟི ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་ལླ་ཀྑ་ཎཱུ་པཱ་ཡོ. དི་སྭཱཏི ད་སྶ་ན་ཧེ་ཏུ. ‘‘ཙོ་ལ༹་ར་ཉྙོ ར་ཊྛཾ ཙོ་ལ༹་ར་ཊྛ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ར་ཊྛཾ ར་ཉྙཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.
ར་ཐ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཝི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༣. ས་དྡྷཱ་ཡཱཏི ས་དྡྷཱ་ཧེ་ཏུ. ཀུ་ལ་ས་མྤ་དཱཏི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ. ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཝི་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ས་དྡྷཱ་ཝི་ཏྟ་མེ་ཝ. ཧེ་ཊྛཱ ཏི་ཎྞཾ དྭཱ་རཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀ་སྶ ས་བྦ་སྶ་པི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨ་སྶ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏོ ‘‘དྷ་མྨོ་ཏི ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་སུ་ཁནྟི. ནི་རཱ་མི་སཾ སུ་ཁཾ. ཏ་མེ་ཝ སཱ་མི་སཾ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ’’ནྟི. ཨ་སེ་ཙ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བྷི་རུ་ཙི་ཛ་ན་ན་ཏོ པི་ཡཱ་ཀི་ཙྪ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ བ་ཧུཾ སུ་ཙི་ར་མྤི ཀཱ་ལཾ ཨཱ་སེ་ཝ་ནྟ་སྶ ཨ་དོ་སཱ་ཝ་ཧ་ཏོ ས་ཙྩ་མེ་ཝ མ་དྷུ་ར་ཏ་རཾ. ན ཧི ཏཾ པི་ཝི་ཏ་བྦ་ཏོ སཱ་དི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ཏོ ར་སོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ ཀི་ཙྩ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ་ཧི་པི མ་ཧཱ་ར་ཧ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཙྩ་སྨིཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ན་དཱི་ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ན་ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་དཱི་ཧི (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༡.མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ན་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༣༡; ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ན་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) དཱི་པེ་ཏ་བྦཾ, ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཀ་ཎྷ་དཱི་པཱ་ཡ་ན་ཛཱ་ཏ་ཀ- (ཛཱ. ༡.༡༠.༦༢ ཨཱ་ད་ཡོ) སུ་ཏ་སོ་མ- (ཛཱ. ༢.༢༡.༣༧༡ ཨཱ་ད་ཡོ) མ་ཙྪ་ཛཱ་ཏ་ཀེ་ཧི (ཛཱ. ༡.༡.༣༤, ༧༥; ༡.༢.༡༣༡ ཨཱ་ད་ཡོ) དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ནི་མྨ་དྡེ་ནྟི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟི. མ་དྷུ་ར་ཏ་རནྟི སུ་ནྡ་ར་ཏ་རཾ སེ་ཊྛེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྙཱ་ཛཱི་ཝཱིཏི པ་ཉྙཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ན་སཱི་ལོ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཛཱི་ཝཱི, པ་ཉྙཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཙ་རི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྙཱ་ཛཱི་ཝཱིཏི ཙ པ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཨི་རི་ཡ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡོ པ་ཉྙཱ་ཛཱི་ཝཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཛཱི་ཝ་ཏ’’ནྟི ཀེ་ཙི པ་ཋ་ནྟི, ཛཱི་ཝ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ཛཱི་ཝིཾ སེ་ཊྛ་མཱ་ཧཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཝུ་ཊྛི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༤. ཨུ་པྤ་ཏ་ནྟཱ་ནནྟི པ་ཐ་ཝིཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱ་ནཾ. ‘‘སེ་ཊྛ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ས་ཏྟ་ཝི་དྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཝཱ ཏ་ད་ནུ་ལོ་མ་ཏོ. ཁེ་མོ ཧོ་ཏི དུ་བྦྷི་ཀྑུ་པ་དྡ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་བྷི་ཀྑོ’’ཏི. ནི་པ་ཏ་ནྟཱ་ནནྟི ཨ་དྷོ་མུ་ཁཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱ་ནཾ. པ་ཝ་ཛ་མཱ་ནཱ་ནནྟི ཝ་ཛ་ན་སཱི་ལཱ་ནཾ. ཏེ པ་ན ཡ་སྨཱ ཛ་ངྒ་མཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ན རུ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཐཱ་ཝ་རཱ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཛ་ངྒ་མཱ་ན’’ནྟི. གཱ་ཝོཏི དྷེ་ནུ་ཡོ. ཏེ་ན མ་ཧིཾ་སཱ་དི་ཀཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཝ་ད་ནྟཱ་ནནྟི ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟཱ་ནཾ.
ཨ་ཏྟ་ནོ ཁ་ནྟི་ཡཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཁ་ནྟི་ཡཱ རུ་ཙི་ཡཱ ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨི་ཏ་རཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཏ་སྶཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ ཨ་པ་རི་ཏུ་སྶ་མཱ་ནཱ ཨཱ་ཧ. ཡཱ་ཝ པ་དྷཾ་སཱིཏི གུ་ཎ་དྷཾ་སཱི ས་ཏྠུ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ལ་དྡྷ་བྦ་གུ་ཎ་ནཱ་ས་ན་ཏོ. པ་ག་བྦཱཏི པཱ་ག་བྦི་ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ, ཡ་ཐཱ ཝ་ཙཱི་པཱ་ག་བྦི་ཡེ་ན ཨ་ཁ་རཱ, ཏ་ཐཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. མུ་ཁ་རཱཏི མུ་ཁ་ཁ་རཱ. ད་ས་བ་ལཾ པུ་ཙྪི ས་ཎྷཾ སུ་ཁུ་མཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སཾ་ཧི་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ སོ་ཏུ་ཀཱ་མཱ. ཨ་སྶཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ. ཨུ་པྤ་ཏ་མཱ་ནཱཏི ཨུ་པྤ་ཏ་ནྟཱི ས་མུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཏི ཨོ་དྷི་སོ. ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལ་ཀ་མ་ཧཱ་ཨ་ཝི་ཛྫཱཏི ཏ་སྶཱ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐ་ན་ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཨོ་སཱི་ད་ནྟཱ་ནནྟི པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷོ སཱི་ད་ནྟཱ་ནཾ, ཨུ་སྶཱ་ད་ཡ་མཱ་ནཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོཏི ཨི་དཾ ‘‘པ་ད་སཱ ཙ་ར་མཱ་ནཱ་ན’’ནྟི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐ་ན་ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཡཱ་དི་སོ པུ་ཏྟོ ཝཱ ཧོ་ཏཱུཏི ཨི་དཾ པུ་རི་མ་པ་དེ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ པུ་ཏྟ་ག་ཧ་ཎ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ.
ཝུ་ཊྛི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. བྷཱི་ཏཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༥. ཀིཾ སཱུ་དྷ བྷཱི་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ སུ-ཨི་དྷཱཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ བྷཱི་ཏཱ’’ཏི? མ་གྒོ ཙ ནེ་ཀཱ་ཡ་ཏ་ན་པྤ་ཝུ་ཏྟོཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ་དྷི་ག་མོ་ཀཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝུ་ཏྟོ ཀ་ཐི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་སཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནེ་ཀཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་མ་གྒ་སྶ ཏུ་མྷེ་ཧི པ་ཝེ་དི་ཏ་ཏྟཱ ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ ཁེ་མེ མ་གྒེ ཀིཾ བྷཱི་ཏཱ་ཡཾ ཛ་ན་ཏཱ ཨུ་པྤ་ཐ་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་པ་རཱི་ཏ་དི་ཊྛི་ཏོ ག་ཎྷཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ? ཨེ་ཝཾ དེ་ཝ་ཏཱ ཡ་ཐི་ཙྪཱ་ཡ པུ་རི་མ་དྡྷེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཙི་ནྟི་ཏ་མ་ཏྠཾ ས་ཏྠུ པ་ཝེ་དི་ཏཱ, པ་ཙྪི་མ་དྡྷེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་ས་ཡཾ པུ་ཙྪ་ཏི. བ་ཧུ་པ་ཉྙཱཏི པུ་ཐུ་པ་ཉྙ. ཨུ་སྶ་ནྣ་པ་ཉྙཱཏི ཨ་དྷི་ཀ་པ་ཉྙཱ. ཋ་པེ་ཏྭཱཏི སཾ་ཡ་མེ་ཏྭཱ. སཾ་ཝི་བྷཱ་གཱིཏི ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་རི་བྷོ་གེ ས་མྨ་དེ་ཝ ཝི་བྷ་ཛ་ན་སཱི་ལོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཙྪ་རཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝ ཧེ་ཊྛཱ.
མ་ནེ་ནཱཏི མ་ནོ་ག་ཧ་ཎེ་ན. པུ་བྦ་སུ་དྡྷི་ཨ་ངྒནྟི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་སུ་དྡྷི་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ངྒཾ. ཙ་ཏཱུ་སཱུཏི ཝུ་ཏྟ་ཨ་ངྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ. ཡ་ཉྙ་ཨུ་པ་ཀྑ་རོཏི དཱ་ན་སྶ སཱ་དྷ་ནཾ. ཨེ་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུཏི ཨེ་ཏེ་སུ ས་དྡྷཱ་དི་གུ་ཎེ་སུ. ཡ་ཐཱ ཧི ས་དྡྷོ པ་ཙྩ་ཡཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྠུ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ ཀ་མྨ་ཕ་ལ་སྶ པ་ར་ལོ་ཀ་སྶ ཙ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཝི་ཡ པ་ཏྟི་ཡཱ་ཡ་ན་ཏོ, ཨེ་ཝཾ མུ་དུ་ཧ་ད་ཡོ. མུ་དུ་ཧ་ད་ཡོ ཧི ཨ་ནུ་ད་ཡཾ པ་ཏྭཱ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ པ་རེ་སཾ དེ་ཏི. ཡོ ཙ སཾ་ཝི་བྷཱ་ག་སཱི་ལོ, སོ ཨ་པྤ་ཀ་སྨི་མྤི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀེ པ་རེ་ཧི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷོ་གཱི ཧོ་ཏི. ཝ་ད་ཉྙཱུ ཝ་དཱ་ནི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཡཱ་གི་ནོ་ཝ ཡུ་ཏྟཾ ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ མ་ནོ་ར་ཐཾ པཱུ་རེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ཏི…པེ… ཙ་ཏཱུ་སཱུ་ཏི ཨཱ་ཧཱ’’ཏི.
ཝཱ་ཙ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི ཏི་ཝི་དྷ་སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་དཱི་པ་ན་ཏོ. ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལོ ཧི པ་ར་ལོ་ཀཾ ན བྷཱ་སེ་ཡྻ. ས་དྡྷོ ཨེ་ཀཾ ཨ་ངྒཾ པ་ཡོ་གཱ་ས་ཡ་སུ་དྡྷི་དཱི་པ་ན་ཏོ. སུ་དྡྷཱ་ས་ཡ་སྶ ས་མྨཱ་པ་ཡོ་གེ ཋི་ཏ་སྶ ཀ་ཐཾ པ་ར་ལོ་ཀ་ཏོ བྷ་ཡ་ནྟི. དུ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ཡོ་ཛ་ནཱ དུ་ཀ་ན་ཡོ. ཨེ་ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཋི་ཏོཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དུ་ཀ་ས་ངྒ་ཧེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ གུ་ཎེ་སུ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ.
བྷཱི་ཏཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ན་ཛཱི་ར་ཏི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༦. ནཱ་མ་གོ་ཏྟནྟི ཏི་སྶོ ཀ་སྶ་པོ གོ་ཏ་མོ་ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ནཱ་མ་ཉྩ གོ་ཏྟ་ཉྩ. ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན ཛཱི་ར་ཏཱིཏི ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཛ་རཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛཱི་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ ས་མ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ་པི ཏཾ ས་མ་ཉྙཱ་ཡ་ཏེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ…པེ… ན ཛཱི་ར་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཨཱ་ལ་སི་ཡནྟི ཨ་ལ་ས་བྷཱ་ཝོ ད་ལ༹ྷ་ཀོ་ས་ཛྫཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཋི་ཏིནྟི བྱཱ་པཱ་རཾ. ནི་དྡཱ་ཝ་སེ་ན པ་མ་ཛྫ་ནཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ. ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་མ་ཛྫ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཀ་ར་ཎ་མྤི. ཀ་མྨ་ས་མ་ཡེཏི ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ. ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཝཱི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝོཏི ཏཾ་ཀ་མྨ་ཀི་རི་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཝཱི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝོ. སོ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝཱི་རི་ཡ་པ་ཊི་པ་ཀྑོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ, ན ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ. སཱི་ལ་ས་ཉྙ་མཱ་བྷཱ་ཝོ དུ་སྶཱི་ལྱཾ. ཝི་སྶ་ཊྛཱ་ཙཱ་ར་ཏཱ ནཱ་མ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རོ. སོ་པྤ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱཏི ནི་དྡཱ་ལུ་ཏཱ. ཡ་ཏོ ག་ཧ་ཎ་ཧ་ཏྠོ་པི ན ཀི་ལཱ་སུ་པི པུ་རི་སོ ནི་དྡཱ་ཡ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཏི་ཙྪཱ་ཏཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ་ཏཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ལ་སི་ཡཾ ན པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཨཱ་ལ་སྱཾ ཝི་ཡ པ་ཀ་ཏི་སི་དྡྷཾ. ‘‘ཏེ ཚི་དྡེ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་ནི ཚ ཚི་དྡཱ་ནཱི’’ཏི. ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཚི་དྡཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཡ་ཏྠ ཝི་ཏྟཾ ན ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི. ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ལེ་ས་མ་ཏྟཾ ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ན་ཛཱི་ར་ཏི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཨི་སྶ་རི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༧. ས་ཏྠ་སྶ མ་ལ་ནྟི ས་ཏྠ་མ་ལཾ, ཡེ་ན ས་ཏྠཾ མ་ལཱི་ནཾ ཧོ་ཏི, ས་ཏྠ་མ་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ མ་ལཱི་ནཾ ས་ཏྠ་མེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ལ་གྒ་ཧི་ཏ་ས་ཏྠ’’ནྟི. ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ནནྟི ཨ་པྤ་ཀེ ཝཱ མ་ཧ་ནྟེ ཝཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཎཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ས་ནཾ ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཏྟ་མི་ཙྪ་ནྟི. མ་ཎི་ར་ཏ་ན་མྤི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་པ་ཀྑི་ཀ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་མཾ བྷ་ཎྜཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ཨི་ཏྠཱི པ་ན པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཀུ་ལཱ་ཙཱ་རི་ཏྠི་ཀཱ་ཡ་པི ཨ་ནི་སྶ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་མ་བྷ་ཎྜཾ ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏྠཱི བྷ་ཎྜཱ་ན་མུ་ཏྟ་མ’’ནྟི. ཏེ་སཾ ཏེ་ས་ཉྷི པུ་རི་སཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་མ་ར་ཏ་ནཱ་ཀ་ར་ཏྟཱ ཨི་ཏྠཱི བྷ་ཎྜཱ་ན་མུ་ཏྟ་མཾ. མ་ལ་གྒ་ཧི་ཏ་ས་ཏྠ་ས་དི་སོ ཨ་ཝ་བོ་དྷ་ཀི་ཙྩ་ཝི་བ་ནྡྷ་ན་ཏོ. ས་ཏྠ་མ་ལཾ ཝི་ཡ ས་ཏྠ་སྶ པ་ཉྙཱ་ས་ཏྠ་སྶ གུ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཉྙཱ་ས་ཏྠ་མ་ལཾ. ཨ་བྦུ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨུ་པ་དྡ་ཝཾ, ཏཾ དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྦུ་དཾ, ཝི་ནཱ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ. ན་ནུ ཧ་ར་ཎཾ ས་མ་ཎ་སྶ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི? ཡུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ ཡུ་ཏྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཨི་སྶ་རི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཀཱ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༨. ‘‘ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མོ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་བྦ་བོ་དྷི་ས་ཏྟེ’’ཏི. ཏེ ཧི ས་བྦ་སོ པ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཱ པ་ར་ཏྠ་ཀཱ་མཱ, ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མཱ ནཱ་མ ན ཧོ་ནྟི, ཡཱ ཙ ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཝ་ཧཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི, སཱ་པི ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ པ་ར་ཏྠཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཝུ་ཏྟཾ པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཡ་སྨཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ནྟཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རེ་སཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟི པ་ཉྙཱ་པཱ་ར་མི་ཡཱ པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷཱ་པི ‘‘ས་བྦ་བོ་དྷི་ས་ཏྟེ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཀ་ལྱཱ་ཎནྟི བྷ་དྡ་ཀཾ. ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཎྷཾ མུ་དུ་ཀ’’ནྟི. པཱ་པི་ཀནྟི ལཱ་མ་ཀཾ ནི་ཧཱི་ནཾ. ཏཾ པ་ན ཕ་རུ་སཾ ཝཱ་ཙནྟི ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི.
ཀཱ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. པཱ་ཐེ་ཡྻ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༩. ས་དྡྷཱ བ་ནྡྷ་ཏི པཱ་ཐེ་ཡྻནྟི ས་དྡྷཱ ནཱ་མ ས་ཏྟ་སྶ མ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་པ་ཐཾ སཾ་ཝ་ཛ་ཏོ མ་ཧཱ་ཀ་ནྟཱ་རཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏོ མ་ཧཱ་ཝི་དུ་གྒཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏོ པཱ་ཐེ་ཡྻ་པུ་ཊཾ བ་ནྡྷ་ཏི ས་མྦ་ལཾ ས་ཛྫེ་ཏི. ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་དྡྷཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟནྟི ‘‘ས་དྡྷཱ བ་ནྡྷ་ཏི པཱ་ཐེ་ཡྻ’’ནྟི ཨེ་ཏཾ གཱ་ཐཱ་པ་དཾ ཝུ་ཏྟཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ. སི་རཱིཏི ཀ་ཏ་པུ་ཉྙེ་ཧི སེ་ཝཱི་ཡ་ཏི ཏེ་ཧི པ་ཊི་ལ་བྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི སི་རཱི. ཨི་སྶ་རི་ཡཾ ཝི་བྷ་ཝོ. ཨཱ་ས་ཡི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨཱ་ས་ཡོ, ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ནི་ཀེ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཀ་ཌྜྷ་ཏཱིཏི ཨི་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀཾ པུ་གྒ་ལཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི.
པཱ་ཐེ་ཡྻ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. པ་ཛྫོ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༠. ཏཾ ཏཾ ས་མ་ཝི་ས་མཾ པ་ཛྫོ་ཏ་ཏཱི་ཏི པ་ཛྫོ་ཏོ. པ་དཱི་པོ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷ་མི་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ རཱུ་པ་ག་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷ་མི་ཏྭཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ར་མ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏཾ རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏི. ཛཱ་ག་ར་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝི་ཡཱཏི ཛཱ་ག་ར་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝི་ཡ. སོ ཧི ས་ཏི་པ་ཉྙཱ་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་དཱ་པི ཛཱ་ག་རོ ཧོ་ཏི. གཱ་ཝོཏི གོ་ཛཱ་ཏི་ཡོ. ཨི་དཾ གུ་ནྣཾ གོ་ཎཱ་ན་ཉྩ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ག་ཧ་ཎཾ. ཀ་མྨེཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཛཱི་ཝ་ནཾ ཛཱི་ཝོ, ས་ཧ ཛཱི་ཝེ་ནཱ་ཏི ས་ཛཱི་ཝི་ནོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨེ་ན ས་ཧ ཛཱི་ཝ་ནྟཱ་ན’’ནྟི, ཀ་སི་ཝཱ་ཎི་ཛྫཱ་དི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ་ནྟཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. གོ་མ་ཎྜ་ལེ་ཧི ས་དྡྷིནྟི གོ་ག་ཎེ་ན ས་ཧ. ན ཏེ་ན ཝི་ནཱ ཀ་སི་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, གོ་ར་ས་སི་དྡྷི་ཡཱ ཙེ་ཝ ཀ་ས་ན་བྷཱ་ར་ཝ་ཧ་ན་སི་དྡྷི་ཡཱ ཙ ཀ་སི་ཀ་མྨ་ཨེ་ཀ་ཙྩ་ཝཱ་ཎི་ཛྫ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ས་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་སྶཱཏི ཨཱ་ཧཱ་རུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ ས་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཀ་སི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ནྟ་སྶ་པི ཀ་སི་ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཕ་ལ་ནི་པྥ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་སྶ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ ཙ ཨི་རི་ཡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནུ་པཱ་ཡོ. ‘‘སཱི་ཏནྟི ན་ངྒ་ལ་སཱི་ཏ་ཀ་མྨ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི.
པ་ཛྫོ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༡. ཨ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༡. ར་ཎ་ནྟི ཀ་ནྡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ར་ཎཱ, རཱ་གཱ་ད་ཡོ. ཏེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཧི ས་ཏྟཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ ཀ་ནྡ་ནྟི པ་རི་དེ་ཝ་ནྟི. ཏེ པ་ན ས་བྦ་སོ ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ ར་ཎཱ་ཏི ཨ་ར་ཎཱ. ནི་ཀྐི་ལེ་སཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ. ཝུ་སི་ཏ་ཝཱ་སོཏི ཝུ་སི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ. བྷོ་ཛི་སྶི་ཡནྟི བྷུ་ཛི་སྶ་བྷཱ་ཝོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་དཱ་ས་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. ས་མ་ཎཱཏི ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ས་མ་ཎཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་མ་ཎཱ’’ཏི. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀཱ་ལེ ལོ་ཀི་ཡ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ, སེ་ཀྑཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ལོ་ཀི་ཡ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ, པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎེ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཡ པ་རི་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ པ་རི་ཛཱ་ན་ནྟི པ་རི་ཙྪི་ཛྫ་ནྟི. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ པ་ན པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ སཱ་མཱི ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི. ཝ་ནྡ་ནྟི ནཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཝ་ནྡ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཙ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ནྟི སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ’’ནྟི. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ. ཁ་ཏྟི་ཡཱཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཚེ་ཏྭཱ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
སཱ་ར་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་སི་ནི་ཡཱ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
དེ་ཝ་ཏཱ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.