༡. དེ་ཝ་ཏཱ་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ

༡. ན་ལ༹་ཝ་གྒོ

༡. ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་གྒ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ག་མ་སྶ ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ག་མོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ག་མ་ཝ་ར་སྶ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི, ཏ་སྨིཾ ཝ་ཙ་ནེ. ཏ་ཏྠཱཏི ཝཱ ‘‘ཨེ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཐ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནི་སྶི་ཏཾ ཨ་ཏྠ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཡཾ སཾ་ཡུ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ, ཏ་ཏྠ. པ་ཉྩ ཝ་གྒཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་ཉྩ་ཝ་གྒོ. ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཝི་གྒ་ཧོ, ས་མུ་དཱ་ཡོ ས་མཱ་ས་ཏྠོ.

ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཏ་སྶ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཏ་སྶ ཝ་གྒེ་སུ ས་གཱ་ཐཱ་ཝ་གྒོ ཨཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ གཱ་ཡ་ནཾ ཀ་ཐ་ནཾ ས་ངྒཱི་ཏི, མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ པཱུ་ཛ་ནི་ཡ་ཏྟཱ ཙ མ་ཧ་ཏཱི ས་ངྒཱི་ཏི མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི. པ་ཋ་མཱ མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི, ཏ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཀཱ་ལོ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལོ, ཏ་སྨིཾ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལེ.

ནི་ད་དཱ་ཏི དེ་ས་ནཾ དེ་ས་ཀཱ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་དི་ཏཾ ཝི་དི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ནི་དཱ་ནཾ. ཡོ ལོ་ཀེ ག་ནྠ་སྶ ཨུ་པོ་གྒྷཱ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སྭཱ་ཡ་མེ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི-ཨཱ་དི་ཀོ ག་ནྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ན པ་ན ‘‘ས་ནི་དཱ་ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཾ དེ་སེ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༣.༡༢༦) ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དི་དེ་ས་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ་ནྟི-ཨཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ན པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལེ ཝུ་ཏྟཾ ནི་དཱ་ན་མཱ་དཱི’’ཏི. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཡ་སྶཾ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, སཱ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝ་ཏྟ་བྦཱ, སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨི་མི་སྶཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ མ་ཧ་ཏྟཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘སཱ པ་ནེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

༡. ཨེ་ཝཾ བཱ་ཧི་ར་ནི་དཱ་ནེ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཏི་དི་སི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ནི་དཱ་ནཾ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦེ དྷ་མྨེ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གཾ པ་ད་ཏྠ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ པི་ཎྜ་ཏྠཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་སྨཱ པ་དཱ་ནི ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི ནི་པཱ་ཏ་པ་ད’’ནྟི-ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོཏི པ་དཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ, ན པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་དཱ་ནི ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ. པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོཏི ཝཱ ཨེ་ཀ་སེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ད་པ་ད་ཝི་གྒ་ཧཱ པ་ད་ཝི་བྷཱ་ག་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ ‘‘ཛེ་ཏ་སྶ ཝ་ནཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མཱ་ས་པ་དེ་སུ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨ་ཏྠ་ཏོཏི པ་ད་ཏྠ་ཏོ. ཏཾ པ་ན པ་ད་ཏྠཾ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཀྐ་མེ་ན པ་ཋ་མཾ ཨེ་ཝཾ་ས་དྡ་སྶ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ་ས་དྡོ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨི་ད་མ་ཏྠ་པུ་ཙྪཱ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨེ་ཝཾ་ག་ཏཱ་ནི པུ་ཐུ་སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི (དཱི. ནི. ༡.༡༦༣, ༡༦༥), ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི ཙ ཨཱ་དཱི་སུ ཨི་དཾ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠེ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ. ག་ཏ-ས་དྡོ ཧི པ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཏ་ཐཱ ཝི་དྷཱ་ཀཱ་ར-ས་དྡོ ཙ. ཏ་ཐཱ ཧི ག་ཏ་ཝི་དྷ་ཨཱ་ཀཱ་ར་ས་དྡེ ལོ་ཀི་ཡཱ པ་ཀཱ་ར་ཏྠེ ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཨེ་ཝཾ སུ ཏེ སུ་ནྷཱ་ཏཱ སུ་ཝི་ལི་ཏྟཱ ཀ་པྤི་ཏ་ཀེ་ས་མ་སྶཱུ ཨཱ་མུ་ཏྟ་མཱ་ལཱ་བྷ་ར་ཎཱ ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ཏྠ་ཝ་ས་ནཱ པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་པྤི་ཏཱ ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏཱ པ་རི་ཙཱ་རེ་ནྟི, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཏྭཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི སཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ་ཏི. ནོ ཧི་དཾ, བྷོ གོ་ཏ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༨༦) པུ་ཙྪཱ་ཡཾ, ‘‘ཨེ་ཝཾ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ (ཨ. ནི. ༡.༤༨), ཨེ་ཝ་མཱ་ཡུ་པ་རི་ཡ་ནྟོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༢) ཙ ཨཱ་དཱི་སུ པ་རི་མཱ་ཎེ.

ན་ནུ ཙ ‘‘ཨེ་ཝཾ སུ ཏེ སུ་ནྷཱ་ཏཱ སུ་ཝི་ལི་ཏྟཱ, ཨེ་ཝ་མཱ་ཡུ་པ་རི་ཡ་ནྟོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན པུ་ཙྪ་ནཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ་ཏི? ན, ཝི་སེ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཧི ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ, ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ བྱཱ་ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ, ན པ་ན ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ, ‘‘ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏེ་ན མ་ཙྩེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི (དྷ. པ. ༥༣) ཨུ་པ་མཱ་དཱི་སུ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ཨུ་པ་པ་ནྣཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཡ་ཐཱ་པི…པེ… བ་ཧུ’’ནྟི (དྷ. པ. ༥༣)? ཨེ་ཏྠ པུ་པྥ་རཱ་སི་ཊྛཱ་ནི་ཡ་ཏོ མ་ནུ་སྶཱུ་པ་པ་ཏྟི་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ-ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན- ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར-བྷོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི་དཱ་ནཱ་དི་པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཧེ་ཏུ་ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏོ སོ་བྷཱ་སུ་ག་ནྡྷ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ མཱ་ལཱ་གུ་ལ༹་ས་དི་སི་ཡོ པ་ཧཱུ་ཏཱ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ མ་རི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ མ་ཙྩེ་ན ས་ཏྟེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཛོ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ པུ་པྥ་རཱ་སི་མཱ་ལཱ་གུ་ལཱ༹་ཝ ཨུ་པ་མཱ, ཏེ་སཾ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་རོ ཡ་ཐཱ-ས་དྡེ་ན ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་ར་ནི་ག་མ་ན་ཏྠོ’’ཏི ཝ་ཏྠུཾ ཡུ་ཏྟཾ, སོ པ་ན ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་རོ ནི་ཡ་མི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་པ་མཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་མཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་དི་སི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤཱ་ཡ ཨཱ་ཀ་པྤ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཡོ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་དི་ས་ནཱ་ཀཱ་རོ, སོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་པ་དེ་སོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏེ…པེ… ཨུ་པ་དེ་སེ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ སུ་ག་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟེ་ཧི ཀ་ཏཾ ཏ་ཏྠ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎཱ་ནཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཧཾ་ས་ནཾ ཨུ་ད་གྒ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཾ. ཡོ ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ པ་ནཱ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ག་ར་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, སོ ཙ ག་ར་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རོ ཝ་ས་ལཱི་ཏི-ཨཱ་དི་ཁུཾ་ས་ན་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ ཨི་དྷ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ་པི ཨུ་པ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ པུ་པྥ་རཱ་སི་ཨཱ་དི་ས་དྡཱ་ནཾ ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ་ཏི པ་ན དྷ་མྨ་སྶ སཱ་དྷུ་ཀཾ ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ས་ནྣི་ཡོ་ཛི་ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཏ་ཏྠ ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ‘‘ཝ་ཙ་ན་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེཏི སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ, སུ་ཊྛུ, བྷ་ནྟེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཝ་དེ་ཧཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཧཾ ཝ་དཱ་མི, ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཎཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཝ་དེ་ཧཱི་ཏི ཡོ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནཱ་ཀཱ་རོ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦོ, སོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ནི་ད་སྶཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ‘‘ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ནོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ནེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཧི་ཏ་དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཨ་ནུ་མ་ཏི་ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཝཱ ནོ ཝཱ, ཀ་ཐཾ ཝོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཝཾ ནོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་དཱ་ཀཱ་ར་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. སོ པ་ན ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རོ ནི་ཡ་མི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ནོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ’’ཏི.

ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ནི་པུ་ཎནྟི ཨེ་ཀ་ཏྟ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཨ་བྱཱ་པཱ་ར་ཨེ་ཝཾ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ, ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚ་ཏི་པུ་ཀྑ་ལ་སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏ་ཨ་ངྐུ་ས་དི་སཱ་ལོ་ཙ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཝཱ ཨཱ་དྷཱ་རཱ་དི་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ ན་ཡཱ ནཱ་ནཱ་ན་ཡཱ. ན་ཡཱ ཝཱ པཱ་ལི༹་ག་ཏི་ཡོ ཏཱ ཙ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་ལོ་ཀི་ཡཱ་དི་ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝོ་མི་སྶ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཋ་པ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏི་ཀ་པྤ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཏི ནཱ་ནཱ་ན་ཡཱ, ཏེ་ཧི ནི་པུ་ཎཾ ས་ཎྷཾ སུ་ཁུ་མ་ནྟི ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ནི་པུ་ཎཾ. ཨཱ་ས་ཡོ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, ཏེ ཙ ས་སྶ་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཏ་ཏྠ ཙ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཨ་ནེ་ཀེ, ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣནྟི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ངྐཱ་ས་ན་པ་ཀཱ་ས་ན་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི ཨ་ཏྠ་པ་དེ་ཧི ཨ་ཀྑ་ར་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཀཱ་ར་ནི་རུ་ཏྟི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི བྱ་ཉྫ་ན་པ་དེ་ཧི ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཝི་ཝི་དྷ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་པ་ད་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༡; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ; དྷ. ས. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༢) ‘‘པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཏོ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑཱ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ན ས་ནྟི ཡེ ཧ་རི་ཏ་བྦཱ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་མྤི ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ ཨ་ཊྛ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ ཙི་ཏྟེ ཧ་ཏ་པ་ཊི་པ་ཀྑེ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཙ ན ས་ཀྐཱ ཨི་དྷ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྟུཾ. ས་ཙེ པ་ན མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ག་ཏཱ ཙ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ, ཏེ་སཾ ཧ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ སཱ་ས་ན་སྶ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཏི་ཏྠི་ཡཱ, ཏེ་སཾ ཧ་ར་ཎ་ཏོ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཏེ ཧི དི་ཊྛི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛི་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ཧི ཧ་རི་ཏཱ ཨ་པ་ནཱི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. པ་ཊཱིཏི ཝཱ ཨ་ཡཾ ས་དྡོ ‘‘པ་ཙྪཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ བོ་དྷེ་ཏི ‘‘ཏ་སྨིཾ པ་ཊི་པ་ཝི་ཊྛ་མྷི, ཨ་ཉྙོ ཨཱ་ག་ཉྪི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༩༨༥; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཝ་ཏྠུ་གཱ་ཐཱ ༤) ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཙི་ཏྟེ ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩེ་ན པ་ཙྪཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ནྟི པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མ་གྒེ་ཧི ཧ་རི་ཏེ་སུ པ་ཙྪཱ ཧ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡོ ཙ ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ན ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩེ་ན ཙ ས་ཏྟ་ཧི་ཏ་ཏྠཾ པུ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ, ཧ་རི་ཏེ་སུ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཏྟི་ལེ་སེ་སུ པ་ར་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི, པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་མེ་ཝ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ ཝཱ ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ས་མུ་དཱ་ཡེ བྷ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ཀཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ མ་གྒོ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཨཱ་ག་ཏ་ནྟི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཏ་སྶ པ་ན ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཝི་ས་ཡ་བྷེ་དེ་ན ཙ བ་ཧུ་ཝི་དྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཝི་དྷ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི.

ན ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ སུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་སི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཏོ. ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཀོ ས་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཏུ’’ནྟི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ བྷ་ཝ་ཏི, དྷཱ་ར་ཎ་བ་ལ་ད་སྶ་ན་ཉྩ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི སུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ན ཧེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་ཏཱ་པ་རི་ཧཱ་རོ དྭི་ནྣ་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཐེ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་བྦ་ཐཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ ས་མ་ཏྠོ ཨ་ས་མ་ཏྠོ ཙཱ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི.

‘‘ཡོ པ་རོ ན ཧོ་ཏི, སོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ས་ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཏི་ཝི་དྷོ་པི མེ-ས་དྡོ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠེ དི་སྶ་ཏི, ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ་ན་སཱ་མི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ བྷེ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ, ‘‘མེ-ས་དྡོ ཏཱི་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.

ཀི་ཉྩཱ་པི ཨུ་པ་ས་གྒོ ཀི་རི་ཡཾ ཝི་སེ་སེ་ཏི, ཛོ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན ས་ཏི་པི ཏ་སྨིཾ སུ་ཏ-ས་དྡོ ཨེ་ཝ ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྟཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་པ་ས་གྒ་སྶ སུ་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ ས་ཨུ་པ་ས་གྒ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ ཨ་ནུ་པ་ས་གྒོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་སྶཱཏི སུ་ཏ-ས་དྡ་སྶ. ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནཱ་ནི ཨི་དྷ སུ་ཏ་ས་དྡེ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏ་ནྟི ཝཱ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ’’ཏི. མ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏཱིཏི ཡ་དཱ མེ-ས་དྡ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ཝ་སེ་ན ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་དཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏཱིཏི ཡ་དཱ ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན སཱ་མི་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་དཱ.

སུ་ཏ-ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ པ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཛོ་ཏ་ཀེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ཏ་ད་བྷི་ནཱི་ཧ་ཊཱ་ན་ཉྩ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་བྦེ་ས་མྤི ཝཱ་ཀྱཱ་ནཾ ཨེ་ཝ་ཀཱ་ར་ཏྠ་ས་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘སུ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ སུ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་རཱ་ས་ངྐ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ སུ་ཏཾ སུ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ནི་ཡ་མེ་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ས་མྨཱ སུ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ་ན་དྷི་ཀཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏྠཱ་པོ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ས་དྡོ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི སུ་ཏ་ནྟི ཨ་སུ་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ དི་ཊྛཱ་དི་ཝི་ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི.

ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ན ཨི་དཾ མ་ཡཱ དི་ཊྛཾ, ན ས་ཡ་མྦྷཱུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ སུ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ས་མྨ་དེ་ཝཱ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ་ན་དྷི་ཀཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ཝཱ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ ཨ་ཡ་མ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཏ་ད་པེ་ཀྑ་སྶ སུ་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ་ན་དྷི་ཀཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ས་ཝ་ན་ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ‘‘སུ་ཡྻ་ཏཱི’’ཏི.

ཨེ་ཝཾ ས་ཝ་ན་ཧེ་ཏུ་ས་ཝ་ན་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ད་ཏྟ་ཡ་སྶ ཨེ་ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ཧི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྶཱཏི ཡཱ སཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ མ་ནོ་དྭཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི, ཏ་སྶཱ. སཱ ཧི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ. ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱ’’ཏི. ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ནཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཨེ་ཏེ་ན ཨི་མི་སྶཱ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. པ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་པ་ཀཱ་ས་ནཾ. སུ་ཏ་ནྟི དྷ་མྨ་པྤ་ཀཱ་ས་ནནྟི ཡ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ, ཏ་སྶ དྷ་མྨ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན སུ་ཏ-ས་དྡ་སྶ དྷ་མྨ་ཏྠ་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ པཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ར་ཎཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཧེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཱཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, མ་ཡཱཏི ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ.

ཨེ་ཝ་ནྟི ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་ས་ནནྟི ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མེ་ཝཾ ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ནི་ད་སྶེ་ཏ་བྦ་སྶ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ས་ཀ་ལ་མྤི སུ་ཏྟཾ པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. སུ་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་ས་དྡ་ཏྟཱ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པྤ་བ་ནྡྷ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཙ པུ་གྒ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་ཏ་ནྟི པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་པྤ་ཀཱ་ས་ན’’ནྟི. ན ཧི པུ་གྒ་ལ་ཝོ་ཧཱ་ར་ར་ཧི་ཏེ དྷ་མྨ་པྤ་བ་ནྡྷེ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི.

ཡ་སྶ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶཱཏི་ཨཱ་དི་པི ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠ་མེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་རི་མ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨེ་ཝ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རུ་པཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ. སུ་ཏ་ནྟི ཝི་ས་ཡ་ནི་དྡེ་སོཏི སོ་ཏ་བྦ་བྷཱུ་ཏོ དྷ་མྨོ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ཏྟུ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཀ་སྶ་ཙི ཀ་ཏྟུ ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི ས་དྡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན བུ་དྡྷི་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཡ ཏཾ་ས་མ་ངྒིཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ་ན ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི་ནོ’’ཏི. ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་ས་ཡོ་པི སོ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨོ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨི་དྷ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཾ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ཏྟུ ཙ ཝི་ས་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི་ནོ ཀ་ཏྟུ་ཝི་ས་ཡེ’’ཏི. སུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཐེ་ར་སྶ ས་མྨཱ་ནི་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘ག་ཧ་ཎ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཡ་མ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

པུ་བྦེ སུ་ཏཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ནཾ སུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏ་རཱུ་པ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶ ནི་ད་སྶ་ན་སྶ, ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ ཝཱ པ་ཀཱ་ས་ན་ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ་ཏི ཏ་དཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨ་པྤ་བ་ནྡྷ་བྱཱ་པཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ པ་ན པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་དི་ནོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་ར་པེ་ཀྑཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་བྱཱ་པཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. མེཏི ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཙ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་མོ་ད་ཧི་ཏ་བྦ་ཏོ ‘‘མེ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཀི་ཙྩ་ཡུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ་སུ་ཏ-ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཏི ཏེ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ-པ་ཉྙ་ཏྟི-ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏ-དྷ་མྨ་པྤ་བ་ནྡྷ་བྱཱ་པཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ, སུ་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྨ-ཝི་སེ་ས་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལ་བྱཱ་པཱ་ར་ཝི་ས་ཡ-པུ་གྒ་ལ་བྱཱ་པཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་ར་གཱ་ཧ་ཀ་ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཝི་སེ་ས་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏྟུ་ཀ་ར་ཎ་བྱཱ་པཱ་ར-ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཙ དུ་ཏི་ཡཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ས་བྦ་སྶ་པི ས་དྡཱ་དྷི་ག་མ་ནཱི་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟི་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ས་བྦ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ན་ཉྩ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཚ་སུ པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷེ་དེ་སུ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཏེ་སུ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ནཾ ས་རཱུ་པཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི ཙ མེ་ཏི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝ་ནྟི ཙ མེ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ནོ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱཏི བྷཱུ་ཏ་ཏྠ་ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡོ མཱ་ཡཱ་མ་རཱི་ཙི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏྠོ, ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དཱི་ཧི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་མ་ཏྠོ ཙ ན ཧོ་ཏི, སོ རཱུ་པ་ས་དྡཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝོ, རུ་པྤ་ནཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ཨ་ཏྠོ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛོ པ་ར་མ་ཏྠོ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝཾ མེ་ཏི པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ་ཏི. ཨེ་ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཀི་ཉྷེ་ཏྠ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཏ་ནྟི པ་ན ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ‘‘ཡ་ཉྷི ཏཾ ཨེ་ཏྠ སོ་ཏེ་ན ཨུ་པ་ལ་དྡྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ལ་དྡྷ་ནྟི པ་ན ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་དི ས་བྦཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. ཏཾ ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོཏི སོ་ཏ་པ་ཐ་མཱ་ག་ཏེ དྷ་མྨེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ནོ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝ་ནྟི, ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ ཁ་ནྡྷེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ མེ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དི་ཊྛཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ར་ཧི་ཏེ ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་པི སུ་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རོ ‘‘དུ་ཏི་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀོ ཝི་ཡ པ་ཋ་མཱ་དཱི་ནི དི་ཊྛ་མུ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཏེ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛཱ་དཱི་ནི ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ’’ཏི. ཨ་སུ་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཧི སུ་ཏ་ནྟི པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི.

ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ སུ་ཏྟ་སྶ པ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སཱ ཨེ་ཝ་ནྟི ཐེ་རེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་མྨོ་ཧཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི. ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་མ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏཾ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. སུ་ཏ་སྶ ཨ་ས་མྨོ་སཾ དཱི་པེ་ཏཱིཏི སུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ད་སྶི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ས་མྨོ་ཧེ་ནཱཏི ས་མྨོ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་ཝ་ན་ཀཱ་ལ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཏ་དུ་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལ་པ་ཉྙཱ་སི་དྡྷི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་མྨོ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ ཨཱ་ཀཱ་རོ ནཱ་ཏི་ག་མྦྷཱི་རོ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏ་དྷཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ནྟི ས་ཏི་ཡཱ བྱཱ་པཱ་རོ ཨ་དྷི་ཀོ, པ་ཉྙཱ ཏ་ཏྠ གུ་ཎཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཉྙཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པ་ཉྙཱ་ཡ པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་ཏཱ ‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟེ པ་ཉྙཱ པུ་བྦ་ངྒ་མཱ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣ་སྶཱཏི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་པུ་ཎྞ་སྶ, ས་ངྐཱ་ས་ན-པ་ཀཱ་ས་ན-ཝི་ཝ་ར་ཎ-ཝི་བྷ་ཛ་ན-ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི ཨ་ཏྠ་པ་དེ་ཧི, ཨ་ཀྑ་ར་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཀཱ་ར་ནི་རུ་ཏྟི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི བྱ་ཉྫ་ན་པ་དེ་ཧི ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ དཱི་པེ་ཏི ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ནཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་དྡྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཝི་ཀྑེ་པཾ དཱི་པེ་ཏཱིཏི ‘‘ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་སུ་ཏྟཾ ཀ་ཏྠ བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ས་ཝ་ནཾ ས་མཱ་དྷཱ་ན་མ་ནྟ་རེ་ན ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ ས་མ་ཏྠ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་དེ་ས་ཀ-པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་དྡྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡེ་ཧི ཝི་ཡ ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ནཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ་ཧི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ, ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ་ན ཝི་ཡ ཙ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་སྶ ཡ་ཐཱ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷི་པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ནཾ སི་དྡྷི ཝུ་ཏྟཱ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ནེ་ཝ ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ སི་དྡྷི ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ སི་ཡཱ ཨ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཏོ ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཙ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ན ཧི ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མ་ཏྠ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ན ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཙ ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་སྶ སི་དྡྷི ད་སྶི་ཏཱ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཡུ་ཏྟོ སི་ཡཱ, ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ ན ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ བཱ་ཧི་ར་ངྒ་ཏྟཱ. ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ པ་ན ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཝི་ཡ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་སི་དྡྷི་ཛོ་ཏ་ནཱ ན ས་མ་ཏྠི་ཏཱ་ཝ, ནོ ན ས་མ་ཏྠི་ཏཱ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ས་པྤུ་རི་ས་པ་ཡི་རཱུ་པཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་རི་མཾ ཕ་ལེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་སྶ སི་དྡྷི་ད་སྶ་ནཾ ན་དཱི་པཱུ་རེ་ན ཝི་ཡ ཨུ་པ་རི ཝུ་ཊྛི་ས་བྦྷཱ་ཝ་སྶ. དུ་ཏི་ཡཾ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཕ་ལ་སྶ སི་དྡྷི་ད་སྶ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཝ་སྶི་ནཱ ཝི་ཡ མེ་གྷ་ཝུ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝུ་ཊྛི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ.

བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་བྷེ་ད-པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི-ཨོ་གཱ་ཧ་ནཱ་ཀཱ་རོ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་པ་ར་ཧི་ཏ-པཱ་རི་པཱུ་རི་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ བྷ་དྡ་ཀོ ཨཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི. ཡ་སྨཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིནྟི ཨ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷི-པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ-ས་ངྑཱ་ཏཾ གུ་ཎ་དྭ་ཡཾ. ཨ་པ་རཱ་པ་ར་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཙེ་ཏྠ ཙ་ཀྐ་བྷཱ་ཝོ, ཙ་ར་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧི ས་ཏྟཱ, ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེ་སཱུ་ཏི ཝཱ. ཡེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཀྐཱ་ནི, ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ནཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༤.༣༡). པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཏྠ དེ་ས་ན་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན ད་ཊྛ་བྦོ. པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་སི་དྡྷི་ཡཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ. ས་མྨཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏ་ཏྟོ པུ་བྦེ ཙ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙོ སུ་དྡྷཱ་ས་ཡོ ཧོ་ཏི ཏ་ད་སུ་དྡྷི་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ས་ཡ་སུ་དྡྷི སི་དྡྷཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ས་མྨཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ, སེ་ཡྻ་སོ ནཾ ཏ་ཏོ ཀ་རེ’’ཏི (དྷ. པ. ༤༣) ‘‘ཀ་ཏ་པུ་ཉྙོ་སི, ཏྭཾ ཨཱ་ན་ནྡ, པ་དྷཱ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ, ཁི་པྤཾ ཧོ་ཧི་སི ཨ་ནཱ་ས་ཝོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༠༧) ཙ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ས་ཡ་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་མ་བྱ་ཏྟི་སི་དྡྷཱི’’ཏི. པ་ཡོ་ག་སུ་དྡྷི་ཡཱཏི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པུ་བྦ་ངྒ་མ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་པ་ཡོ་ག་སྶ ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ག་མ་བྱ་ཏྟི་སི་དྡྷཱི’’ཏི, ས་བྦ་སྶ ཝཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་ག་སྶ ནི་དྡོ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་གོ ཧི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་སཱ་ར་དོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དཱི་པ་ཀེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནེ་སུ ཐེ་ར་སྶ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ་སུ་ཏ-ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧཱ་ས་མྨོ་ས་དཱི་པ་ན་ཏོ ཙ་ཏུ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ སོ་ཏ་བྦ་བྷེ་ད་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དཱི་པ་ཀེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཡཾ སུ་ཏ-ས་དྡོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ, ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝཱ སཱ་མ་ཉྙེ་ནེ་ཝ སོ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་མ་ས་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. མ་ནོ་དི་ཊྛཱི་ཧི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པེ་ཀྑ་ན་སུ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ཏི ཏེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་དཱི་པ་ཀེ་ན ཨེ་ཝཾ ས་དྡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ, ས་ཝ་ན་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙཱི་པ་རི་ཙ་ཡཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ན སོ་ཏཱ་ཝ་དྷཱ་ན་པ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ཏི ཏེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་དཱི་པ་ཀེ་ན སུ་ཏ-ས་དྡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་ཏི. ཏ་ཏྠ དྷ་མྨཱཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ. མ་ན་སཱ ཨ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱཏི ‘‘ཨི་དྷ སཱི་ལཾ ཀ་ཐི་ཏཾ, ཨི་དྷ ས་མཱ་དྷི, ཨི་དྷ པ་ཉྙཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན མ་ན་སཱ ཨ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱ. དི་ཊྛི་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱཏི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟི བྷཱུ་ཏཱ་ཡ, ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཝཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ‘‘ཨི་ཏི རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་ཊྛུ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ.

ས་ཀ་ལེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི པུ་བྦེ ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཡོ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ད་ཧ་ནྟོཏི ‘‘མ་མེ་ད’’ནྟི ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ཊྛ་པེ་ནྟོ. བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མིནྟི ཨ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཾ. ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ པཱ་པ་བྷི་ཀྑུ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ད་ཧ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༩༥) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ན་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་ཝ་ཏྠཾ, སཱ ཨེ་ཝ ཨ་ན་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་ཝ་ཏྠཱ ཨ་ས་དྡྷ་མྨོ. ན་ནུ ཙ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ ‘‘མ་མེ་དཾ ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨ་དྷི་མཱ་ན་སྶ, མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཏ་དཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མི-ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ནྟི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟེ་ན ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་པེ་ཀྑཾ ཏ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨེ་དི་སཱི ཙོ་ད་ནཱ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་སྨིཾ ཀི་ར ཁ་ཎེ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཙ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ, ཨ་ཡ་ཉྩ ཨཱ་ཡ་སྨཱ དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལོ ཨི་དཱ་ནི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ས་ཀྱ་ཀུ་ལ་པྤ་སུ་ཏོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ བྷཱ་ཏཱ ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏུ་པུ་ཏྟོ. ཀིཾ ནུ ཁོ ས་ཡཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི? ཨུ་དཱ་ཧུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏ’’ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཏ་དཱ་ས་ངྐི་ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མི་ས་མོ་ཀྐ་མཱ་དི་ཏོ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱ་དི ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི. ཨ་པྤེ་ཏཱིཏི ནི་ད་སྶེ་ཏི. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ-ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ-པ་ར་མ་ཏྠེ་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ཏྟེ ནེ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏྟི, དྷ་མྨོ ཨེ་ཝ ནེ་ཏྟི དྷ་མྨ་ནེ་ཏྟི.

ད་ལ༹ྷ་ཏ་ར་ནི་ཝི་ཊྛཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཀ་ངྑཱ, ནཱ་ཏི་སཾ་ས་པྤ་ནཱ མ་ཏི་བྷེ་ད་མ་ཏྟཱ ཝི་མ་ཏི. ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏཱིཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝ་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཁ་ལི་ཏ་དུ་རུ་ཏྟཱ་དི་ག་ཧ་ཎ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མཱ་ད་ཡོ ཏི་སྶོ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་སུ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝི་སེ་ས་མེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཱ, ཏ་ཏོ པ་རཱ ཙ་ཏ་སྶོ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠ་མེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ. པ་ཙྪི་མཱ པ་ན ཏི་སྶོ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠཾ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠ་ཉྩ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨེ་ཀ-ས་དྡོ ཨ་ཉྙ་སེ་ཊྛ་ཨ་ས་ཧཱ་ཡ་ས་ངྑ་ཡཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙ, ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ མོ་གྷ་མ་ཉྙ་ནྟི ཨི་ཏྠེ་ཀེ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༧) ཨ་ཉྙ་ཏྠེ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཙེ་ཏ་སོ ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༢༨; པཱ་རཱ. ༡༡) སེ་ཊྛེ, ‘‘ཨེ་ཀོ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༤༠༥) ཨ་ས་ཧཱ་ཡེ, ‘‘ཨེ་ཀོ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཁ་ཎོ ཙ ས་མ་ཡོ ཙ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༨.༢༩) ས་ངྑ་ཡཱ་ཡཾ. ཨི་དྷཱ་པི ས་ངྑ་ཡཱ་ཡ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ཀཱ་ལ་ཉྩ ས་མ་ཡ་ཉྩཱཏི ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཉྩ. ཁ་ཎོཏི ཨོ་ཀཱ་སོ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཀོ ཧི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་སྶ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ. ཁ་ཎོ ཨེ་ཝ ཙ ས་མ་ཡོ, ཡོ ཁ་ཎོ་ཏི ཙ ས་མ་ཡོ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ཨེ་ཀོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ. མ་ཧཱ་ས་མ་ཡོཏི མ་ཧཱ་ས་མཱུ་ཧོ. ས་མ་ཡོ་པི ཁོཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་སྶ ཧེ་ཏུ་པི. ས་མ་ཡ་པྤ་ཝཱ་ད་ཀེཏི དི་ཊྛི་པྤ་ཝཱ་ད་ཀེ. ཏ་ཏྠ ཧི ནི་སི་ནྣཱ ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མ་ཡཾ པ་ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱཏི ཧི་ཏ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ. ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཏྠོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཏྠོཏི པཱི་ལ༹་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་སྶ ཝཱ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཏྠོཏི ཏཱ་ནེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏ་ཏྠ པཱི་ལ༹་ནཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཧིཾ་ས་ནཾ ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ, ས་ནྟཱ་པོ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ནྟཱ་པ་ནཾ པ་རི་ད་ཧ་ནཾ.

ཏ་ཏྠ ས་ཧ་ཀཱ་རི་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་ནྣི་ཛ྄ཛྷཾ ས་མེ་ཏི ས་མ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ས་མ་ཡོ, ས་མ་ཝཱ་ཡོ. ས་མེ་ཏི ས་མཱ་ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏྠ མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཏ་དཱ་དྷཱ་ར་པུ་གྒ་ལེ་ཧཱི་ཏི ས་མ་ཡོ, ཁ་ཎོ. ས་མེ་ཏི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ སཾ་ག་ཙྪ་ཏི ས་ཏྟོ, ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ ཝཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི, ཨུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ཧི ཝཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, ཀཱ་ལོ. དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཧི ཀཱ་ལོ དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཙ པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟ་སི་དྡྷེ་ན རཱུ་པེ་ན ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ས་མཾ, ས་ཧ ཝཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཡ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ས་མ་ཡོ, ས་མཱུ་ཧོ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་མུ་དཱ་ཡོ’’ཏི. ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་ཧཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཧི ས་མཱུ་ཧོ་ཏི. ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ས་མཱ་ག་མེ ཨེ་ཏི ཕ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཙཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, ཧེ་ཏུ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི. ས་མེ་ཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མྦ་ནྡྷོ ཨེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ད་ལ༹ྷ་གྒ་ཧ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཨ་ཡ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ས་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, དི་ཊྛི. དི་ཊྛི་སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ན ཧི ས་ཏྟཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི. ས་མི་ཏི སཾ་ག་ཏི ས་མོ་དྷཱ་ན་ནྟི ས་མ་ཡོ, པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. ས་མ་སྶ ནི་རོ་དྷ་སྶ ཡཱ་ནཾ, ས་མྨཱ ཝཱ ཡཱ་ནཾ ཨ་པ་ག་མོ ཨ་པ་ཝ་ཏྟི ས་མ་ཡོ, པ་ཧཱ་ནཾ. ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཉཱ་ཎེ་ན ས་མྨཱ ཨེ་ཏ་བྦོ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦོ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ས་བྷཱ་ཝོ. ཨ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྨཱ ཨེ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷོ. ཨེ་ཝཾ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་སྶཱཏི ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ. ཀཱ་ལོ ཨ་ཏྠོ ས་མ་ཝཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨི་དྷ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ དེ་ས་དེ་ས་ཀ་པ་རི་སཱ་ནཾ ཝི་ཡ སུ་ཏྟ་སྶ ནི་དཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ལ་སྶ ཨ་པ་དི་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཙ.

ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ལོ ནི་དྡི་ཊྛོ? ན ཨུ་ཏུ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་ཏུ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཝ་ཙ་ནེ ཨ་ཡ་མྤི གུ་ཎོ ལ་དྡྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡེ ཝཱ ཨི་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ ཧི ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཏྠ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ཡོ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཛྷཱ་ན་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཝཱི་ཏི་ནཱ་མ་ན་ཀཱ་ལོ, ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ནི. སུ་པྤ་ཀཱ་སཱཏི ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་པ་ཀ་མྤ་ན-ཨོ་བྷཱ་ས་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་དཱི་ཧི པཱ་ཀ་ཊཱ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དེ་སུ ཨེ་ཝ ས་མ་ཡེ་སུ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ཧི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ ཙཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཧི ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ས་མ་ཡོ, ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་མ་ཡོ ཙ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ས་མ་ཡོ, ཨ་རི་ཡ་ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝ་ས་མ་ཡོ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ཡོ, ཀ་རུ་ཎཱ་ཀི་ཙྩ་པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་དྷ་མྨཱི་ཀ་ཐཱ་ས་མ་ཡཱ, དེ་ས་ནཱ་ས་མ་ཡོ ཨེ་ཝ.

ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏ་ད་ཉྙ་སུ་ཏྟ་པ་ད་ཝི་ན་ཡེ་སུ. ཏ་ཐཱཏི བྷུ་མྨ་ཀ་ར་ཎེ་ཧི. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཏྠོ. བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཀི་རི་ཡཱ, ཏཱ་ཡ ཀི་རི་ཡ་ནྟ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཾ བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཀཱ་ལོ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ས་ཡཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་ཏོ ཏ་ངྑ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ པ་ར་ཏོ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘པུ་བྦ་ཎྷེ ཛཱ་ཏོ, སཱ་ཡ་ནྷེ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཨཱ་དཱི་སུ, ས་མཱུ་ཧོ ཙ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཝི་སུཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟ་སི་དྡྷོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་པཱི་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘རུ་ཀྑེ སཱ་ཁཱ, ཡ་ཝ་རཱ་སི་ཡཾ ས་མྦྷཱུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷཱ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྷི…པེ… དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི. ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ, དྷ་མྨ་པུ་ཉྫེ ཝཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཨེ་ཝ ཀཱ་ལེ དྷ་མྨ་པུ་ཉྫེ ཙ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ་པི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཧི ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཙ ‘‘གཱ་ཝཱི་སུ དུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ་སུ ག་ཏོ, དུ་དྡྷཱ་སུ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི དོ་ཧ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷཱ་པི ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ, ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ་ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ ‘‘ས་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི པ་ད་ཏྠ་སྶ ས་ཏྟཱ་ཝི་ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ས་མ་ཡ་སྶ ས་ཏྟཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀི་རི་ཡཱ ཕ་སྶཱ་དི་བྷ་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ཙ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི. ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེཏི ཡ་སྨིཾ ན་ཝ་མེ ཁ་ཎེ, ཡ་སྨིཾ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དི་ཧེ་ཏུ་མྷི, པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཝཱ ས་ཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ, ཧེ་ཏུ་མྷི, པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཝཱ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ་པི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ས་མ་ཡ་ས་དྡེ བྷུ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཎ…པེ… ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི.

ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ‘‘ཨ་ནྣེ་ན ཝ་ས་ཏི, ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཝ་ས་ཏི, ཕ་ར་སུ་ནཱ ཚི་ནྡ་ཏི, ཀུ་དཱ་ལེ་ན ཁ་ཎ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཉྷི སུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ པུ་གྒ་ལཾ པ་ཊི་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཝི་ག་ར་ཧི་ཏྭཱ ཙ ཏཾ ཏཾ ཝ་ཏྠུ་ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཀཱ་ལཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ལེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙ་པེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཉྩ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ.

ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཨཱ་ར་མྦྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ དེ་ས་ནཱ་ནི་ཊྛཱ་ནཾ. པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན. ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠཾ. ཨུ་པ་ཡོ་ག་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘མཱ་སཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. པོ་རཱ་ཎཱཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་བྷི་ལཱ་པ་མ་ཏྟ་བྷེ་དོཏི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཝི་སེ་སོ. ཏེ་ན སུ་ཏྟ་ཝི་ན་ཡེ་སུ ཝི་བྷ་ཏྟི་བྱ་ཏྟ་ཡོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

སེ་ཊྛནྟི སེ་ཊྛ་ཝཱ་ཙ་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘སེ་ཊྛ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ སེ་ཊྛ་གུ་ཎ་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ, ཏ་ཐཱ ‘‘ཨུ་ཏྟ་མ’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. གཱ་ར་ཝ་ཡུ་ཏྟོཏི ག་རུ་བྷཱ་ཝ་ཡུ་ཏྟོ ག་རུ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ, ག་རུ་ཀ་ར་ཎཱ་ར་ཧ་ཏཱ་ཡ ཝཱ གཱ་ར་ཝ་ཡུ་ཏྟོ. ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ, ན པ་ན ཨི་དྷ ཝ་ཏྟ་བྦོ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སྶ ཨི་མི་སྶཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨ་པ་རོ ན་ཡོ (ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༡.ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༤༤) – བྷཱ་ག་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ, བྷ་ཏ་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ, བྷཱ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ, བྷ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ, བྷ་ཏྟ་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ, བྷ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ, བྷཱ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ.

‘‘བྷཱ་ག་ཝཱ བྷ་ཏ་ཝཱ བྷཱ་གེ, བྷ་གེ ཙ ཝ་ནི བྷ་ཏྟ་ཝཱ;

བྷ་གེ ཝ་མི ཏ་ཐཱ བྷཱ་གེ, ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཛི་ནོ’’.

ཏ་ཏྠ ཀ་ཐཾ བྷཱ་ག་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ? ཡེ ཏེ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷཱ གུ་ཎ་བྷཱ་གཱ གུ་ཎ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ, ཏེ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ནི་ར་ཏི་ས་ཡཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ ཨ་ཏྠི ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ སཱི་ལཾ ས་མཱ་དྷི པ་ཉྙཱ ཝི་མུ་ཏྟི ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, ཧི་རཱི ཨོ་ཏྟ་པྤཾ, ས་དྡྷཱ ཝཱི་རི་ཡཾ, ས་ཏི ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ, སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷི, ས་མ་ཐོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ, ཏཱི་ཎི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི, ཏཱི་ཎི སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནི, ཏ་ཡོ ས་མྨཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ, ཏི་སྶོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ས་ཉྙཱ, ཏི་སྶོ དྷཱ་ཏུ་ཡོ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ, ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལཱ་ནི, ཙ་ཏ་སྶོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ, ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སཱ, ཙ་ཏྟཱ་རི ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, པ་ཉྩ པ་དྷཱ་ནི་ཡ་ངྒཱ་ནི, པ་ཉྩ་ངྒི་ཀོ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི, པ་ཉྩ་ཉཱ་ཎི་ཀོ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི, པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི, པ་ཉྩ བ་ལཱ་ནི, པ་ཉྩ ནི་སྶཱ་ར་ཎཱི་ཡཱ དྷཱ་ཏུ་ཡོ, པ་ཉྩ ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉཱ་ཎཱ་ནི, པ་ཉྩ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ ས་ཉྙཱ, ཚ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི, ཚ གཱ་ར་ཝཱ, ཚ ནི་སྶཱ་ར་ཎཱི་ཡཱ དྷཱ་ཏུ་ཡོ, ཚ ས་ཏ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རཱ, ཚ ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཱ་ནི, ཚ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཱ ས་ཉྙཱ, ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ, ཚ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ས་ཏྟ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ དྷ་མྨཱ, ས་ཏྟ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨཱ, ས་ཏྟ ཨ་རི་ཡ་དྷ་ནཱ་ནི, ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ, ས་ཏྟ ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨཱ, ས་ཏྟ ནི་ཛྫ་ར་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ས་ཏྟ ས་ཉྙཱ, ས་ཏྟ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལ་དེ་ས་ནཱ, ས་ཏྟ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བ་ལ་དེ་ས་ནཱ, ཨ་ཊྛ་པ་ཉྙཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཊྛ ས་མྨ་ཏྟཱ་ནི, ཨ་ཊྛ་ལོ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ཏི་ཀྐ་མོ, ཨ་ཊྛ ཨཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ཨ་ཊྛ་ཨ་ཀྑ་ཎ་དེ་ས་ནཱ, ཨ་ཊྛ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ཝི་ཏ་ཀྐཱ, ཨ་ཊྛ་ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དེ་ས་ནཱ, ཨ་ཊྛ ཝི་མོ་ཀྑཱ, ན་ཝ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀཱ དྷ་མྨཱ, ན་ཝ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་པ་དྷཱ་ནི་ཡ་ངྒཱ་ནི, ན་ཝ་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་དེ་ས་ནཱ, ན་ཝ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་པ་ཊི་ཝི་ན་ཡཱ, ན་ཝ ས་ཉྙཱ, ན་ཝ་ནཱ་ན་ཏྟཱ, ན་ཝ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱ, ད་ས ནཱ་ཐ་ཀ་ར་ཎཱ དྷ་མྨཱ, ད་ས ཀ་སི་ཎཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, ད་ས ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐཱ, ད་ས ས་མྨ་ཏྟཱ་ནི, ད་ས ཨ་རི་ཡ་ཝཱ་སཱ, ད་ས ཨ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ, ད་ས ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བ་ལཱ་ནི, ཨེ་ཀཱ་ད་ས མེ་ཏྟཱ་ནི་སཾ་སཱ, དྭཱ་ད་ས དྷ་མྨཱ་ཙ་ཀྐཱ་ཀཱ་རཱ, ཏེ་ར་ས དྷུ་ཏ་གུ་ཎཱ, ཙུ་དྡ་ས བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, པ་ཉྩ་ད་ས ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ, སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཱ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི, སོ་ལ༹་ས ཨ་པ་ར་ནྟ་པ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས བུ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, པ་ཉྙཱ་ས ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, པ་རོ་པ་ཉྙཱ་ས ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ, ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་ཉྩཱ་རི་མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ན་ནྟ་ན་ཡ་ས་མ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ན-པ་ཝི་ཙ་ཡ-པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཏ་ཐཱ ཨ་ན་ནྟཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཨ་ན་ནྟཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཡཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ ཨ་ན་ནྟཱ་པ་རི་མཱ་ཎ་བྷེ་དཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ནི་ར་ཏི་ས་ཡཱ གུ་ཎ་བྷཱ་གཱ གུ་ཎ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་གཱ གུ་ཎ་བྷཱ་གཱ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ‘‘བྷཱ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶ ར་སྶ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ བྷཱ་ག་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ.

‘‘ཡ་སྨཱ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ ས་བྦེ, གུ་ཎ་བྷཱ་གཱ ཨ་སེ་ས་ཏོ;

ཝི་ཛྫ་ནྟི སུ་ག་ཏེ ཏ་སྨཱ, བྷ་ག་ཝཱ་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི’’.

ཀ་ཐཾ བྷ་ཏ་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ? ཡེ ཏེ ས་བྦ་ལོ་ཀ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨུ་སྶུ་ཀྐ་མཱ་པ་ནྣེ་ཧི མ་ནུ་སྶ་ཏྟཱ་དི་ཀེ ཨ་ཊྛ དྷ་མྨེ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ ཀ་ཏ་མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རེ་ཧི མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ཧི པ་རི་པཱུ་རི་ཏ་བྦཱ དཱ་ན་པཱ་ར་མཱི, སཱི་ལ, ནེ་ཀྑ་མྨ, པ་ཉྙཱ, ཝཱི་རི་ཡ, ཁ་ནྟི, ས་ཙྩ, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན, མེ་ཏྟཱ, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་པཱ་ར་མཱི་ཏི ད་ས པཱ་ར་མི་ཡོ, ད་ས ཨུ་པ་པཱ་ར་མི་ཡོ, ད་ས པ་ར་མ་ཏྠ་པཱ་ར་མི་ཡོ་ཏི ས་མ་ཏིཾ་ས པཱ་ར་མི་ཡོ, དཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ས་ཙྩཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི, ཨ་ངྒ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ, ཛཱི་ཝི་ཏ, ར་ཛྫ, པུ་ཏྟ, དཱ་ར་པ་རི་ཙྩཱ་གོ་ཏི པ་ཉྩ མ་ཧཱ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ, པུ་བྦ་ཡོ་གོ, པུ་བྦ་ཙ་རི་ཡཱ, དྷ་མྨ་ཀྑཱ་ནཾ, ཉཱ་ཏ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ, ལོ་ཀ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ, བུ་དྡྷི་ཙ་རི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ, ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝཱ ས་བྦེ པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རཱ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨཱ, ཏེ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་པྤཱ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ཡ་ཐཱ ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ ཋི་ཏི་བྷཱ་གི་ཡཱ ཝཱ ན ཧོ་ནྟི, ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་ཏྟ་རུ་ཏྟ་རི ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ བྷ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཏཱ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ‘‘བྷ་ཏ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ག-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ཏ་ཝཱཏི ཏེ་ཡེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ བྷ་རི, ས་མྦྷ་རི, པ་རི་པཱུ་རེ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་མྤི བྷ་ཏ་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ.

‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ ས་བྦེ, དཱ་ན་པཱ་ར་མི་ཨཱ་དི་ཀེ;

ས་མྦྷཱ་རེ བྷ་ཏ་ཝཱ ནཱ་ཐོ, ཏ་སྨཱ་པི བྷ་ག་ཝཱ མ་ཏོ’’.

ཀ་ཐཾ བྷཱ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ? ཡེ ཏེ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑཱ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཀ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་གཱ, ཏེ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཾ ནི་ཙྩ་ཀ་པྤཾ ཝ་ནི, བྷ་ཛི, སེ་ཝི, བ་ཧུ་ལ་མ་ཀཱ་སཱི་ཏི བྷཱ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ་སུ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་སུ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཙ ཡེ ཏེ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་བྷཱ་གཱ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ན ‘‘ཙ་ཀྑུ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཾ སོ་ཏཾ…པེ… ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༡.༢༡) ཨ་ནེ་ཀེ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་གཱ, ‘‘ཙ་ཀྑུ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ…པེ… ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་གཱ, ‘‘ཙ་ཀྑུ་སྶ ནི་རོ་དྷོ…པེ… ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ནི་རོ་དྷོ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་གཱ, ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི་པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་དཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་གཱ ཙ དྷ་མྨཱ, ཏེ ས་བྦེ ཝ་ནི, བྷ་ཛི, ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝ་ནཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན སེ་ཝི. ཨེ་ཝ་མྤི བྷཱ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཡེ ཨི་མེ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷཱ སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ གུ་ཎ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ གུ་ཎ་བྷཱ་གཱ, ཀི་ནྟི ནུ ཁོ ཏེ ཝི་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཡྻ’’ནྟི མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཝ་ནི ཨ་བྷི་པ་ཏྠ་ཡི, སཱ ཙ་སྶ ཨ་བྷི་པ་ཏྠ་ནཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཕ་ལཱ་ཝ་ཧཱ ཨ་ཧོ་སི. ཨེ་ཝ་མྤི བྷཱ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ.

‘‘ཡ་སྨཱ ཉེ་ཡྻ་ས་མཱ་པ་ཏྟི-གུ་ཎ་བྷཱ་གེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ;

བྷ་ཛི པ་ཏྠ་ཡི ས་ཏྟཱ་ནཾ, ཧི་ཏཱ་ཡ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏོ’’.

ཀ་ཐཾ བྷ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ? ས་མཱ་ས་ཏོ ཏཱ་ཝ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙེ་ཧི པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ནྣེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ཝི་བྷ་ཝཾ བྷ་ཛཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི བྷ་གཱ, ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ. ཏ་ཏྠ ལོ་ཀི་ཡེ ཏཱ་ཝ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཏོ པུ་བྦེ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏེ, ཝ་ནི, བྷ་ཛི, སེ་ཝི, ཡ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨེ ས་མ་ནྣཱ་ནེ་ནྟོ བུ་དྡྷ་དྷ་མྨེ པ་རི་པཱ་ཙེ་སི, བུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏོ པ་ན ཏེ ནི་ར་ཝ་ཛྫེ་སུ ཨུ་པ་སཾ་ཧི་ཏེ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རེ་པི, ཝ་ནི, བྷ་ཛི, སེ་ཝི, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ན པ་དེ་ས་ར་ཛྫ-ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི-དེ་ཝ་ར་ཛྫ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཛྷཱ་ན-ཝི་མོ་ཀྑ-ས་མཱ་དྷི་ས་མཱ་པ་ཏྟི-ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན-མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ-ཕ་ལ་ས་ཙྪི-ཀི་རི་ཡཱ་དི-ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏེ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ, བྷ་གེ, ཝ་ནི, བྷ་ཛི, སེ་ཝི. ཨེ་ཝ་མྤི བྷ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ.

‘‘ཡཱ ཏཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ལོ་ཀེ, ཡཱ ཙ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ པུ་ཐུ;

ས་བྦཱ ཏཱ བྷ་ཛི ས་མྦུ་དྡྷོ, ཏ་སྨཱ་པི བྷ་ག་ཝཱ མ་ཏོ’’.

ཀ་ཐཾ ས་ཏྟ་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ? བྷ་ཏྟཱ ད་ལ༹ྷ་བྷ་ཏྟི་ཀཱ ཨ་སྶ བ་ཧཱུ ཨ་ཏྠཱི་ཏི བྷ་ཏྟ་ཝཱ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཧི མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི-ཨ་པ་རི་མི་ཏ་ནི་རུ་པ་མ་པྤ་བྷཱ་ཝ-གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མོ, ས་བྦཱ་ན་ཏྠ་པ་རི་ཧཱ་ར་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏ་པྤ་རཱ་ཡ ནི་ར་ཏི་ས་ཡཱ་ཡ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ པ་ཛཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟུ་པ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ དྭ་ཏྟིཾ་ས་མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཨ་སཱི་ཏི ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ་དི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་སེ་ས་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩ་གུ་ཎཱ་དྷི་ག་ཏེ་ན ‘‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ན ལོ་ཀ་ཏྟ་ཡ་བྱཱ་པི་ནཱ སུ་ཝི་པུ་ལེ་ན སུ་ཝི་སུ་དྡྷེ་ན ཙ ཐུ་ཏི་གྷོ་སེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་ཀྐཾ་ས་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟཱ་སུ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་སུ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ད་ས་བ་ལ་ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫཱ་དི-ནི་ར་ཏི་ས་ཡ་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས-ས་མ་ངྒཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ རཱུ་པ་པྤ་མཱ་ཎོ རཱུ་པ་པྤ་ས་ནྣོ, གྷོ་ས་པྤ་མཱ་ཎོ གྷོ་ས་པྤ་ས་ནྣོ, ལཱུ་ཁ་པྤ་མཱ་ཎོ ལཱུ་ཁ་པྤ་ས་ནྣོ, དྷ་མྨ་པྤ་མཱ་ཎོ དྷ་མྨ་པྤ་ས་ནྣོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀེ ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེ ས་བྦ་ཐཱ་པི པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏྟཱ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨཱ་ད་ར་བ་ཧུ་མཱ་ན་གཱ་ར་ཝཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏཱ་ཡ པ་ར་མ་པེ་མ་ས་མྦྷ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ. ཡེ ཏ་སྶ ཨོ་ཝཱ་དེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཀེ་ན་ཙི ཨ་སཾ་ཧཱ་རི་ཡཱ ཏེ་སཾ པ་སཱ་ད་བྷ་ཏྟི ས་མ་ཎེ་ན ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ཝཱ དེ་ཝེ་ན ཝཱ མཱ་རེ་ན ཝཱ བྲ་ཧྨུ་ནཱ ཝཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་པི ཏ་ཏྠ པ་སཱ་དཾ ན པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟི, ཏ་སྶ ཝཱ ཨཱ་ཎཾ ད་ལ༹ྷ་བྷ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –

‘‘ཡོ ཝེ ཀ་ཏ་ཉྙཱུ ཀ་ཏ་ཝེ་དི དྷཱི་རོ;

ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ ད་ལ༹ྷ་བྷ་ཏྟི ཙ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. (ཛཱ. ༢.༡༧.༧༨);

‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ ཋི་ཏ་དྷ་མྨོ ཝེ་ལཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཾ མ་ཡཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཏཾ མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧེ་ཏུ་པི ནཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟཱི’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༤༥; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༨༥) ཙ. –

ཨེ་ཝཾ བྷ་ཏྟ་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་སྶ ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་ར་སྶ ག-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ.

‘‘གུ་ཎཱ་ཏི་ས་ཡ་ཡུ་ཏྟ་སྶ, ཡ་སྨཱ ལོ་ཀ་ཧི་ཏེ་སི་ནོ;

ས་མྦྷ་ཏྟཱ བ་ཧ་ཝོ ས་ཏྠུ, བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.

ཀ་ཐཾ བྷ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ? ཡ་སྨཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སུ པཱ་ར་མི་ཡོ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ བྷ་ག་ས་ངྑཱ་ཏཾ སི་རིཾ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ ཡ་ས་ཉྩ ཝ་མི ཨུ་གྒི་རི, ཁེ་ལ༹་པི་ཎྜཾ ཝི་ཡ ཨ་ན་པེ་ཀྑོ ཚ་ཌྜ་ཡི, ཙ་རི་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་པི ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སི་རིཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཙྩ་ས་དི་སཾ ཙ་ཏུ་དཱི་པི་སྶ་རི་ཡཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི་ས་ནྣི་སྶ་ཡཾ ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་མུ་ཛྫ་ལཾ ཡ་ས་ཉྩ ཏི་ཎཱ་ཡ་པི ཨ་མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ནི་ར་པེ་ཀྑོ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ, ཏ་སྨཱ ཨི་མེ སི་རཱི་ཨཱ་དི་ཀེ བྷ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷཱ་ནི ནཱ་མ ན་ཀྑ་ཏྟཱ་ནི, ཏེ་ཧི ས་མཾ ག་ཙྪ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི བྷ་གཱ, སི་ནེ་རུ་ཡུ་ག་ནྡྷ་ར་ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ་ཧི་མ་ཝ་ནྟཱ་དི་བྷཱ་ཛ་ན་ལོ་ཀ་ཝི་སེ་ས་ས་ནྣི་སྶ་ཡཱ སོ་བྷཱ ཀ་པྤ་ཊྛི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏེ་པི བྷ་ག་ཝཱ ཝ་མི ཏ་ནྣི་ཝཱ་སི་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏོ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན པ་ཛ་ཧཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི བྷ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ.

‘‘ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སི་རིཾ ཡ་སྨཱ, ཡ་སཾ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ སུ་ཁཾ;

པ་ཧཱ་སི ལོ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཉྩ, སུ་ག་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏོ’’.

ཀ་ཐཾ བྷཱ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ? བྷཱ་གཱ ནཱ་མ ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ, ཏེ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཏྠཱ་པི རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཐ་ཝི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཱ, ཏེ ཙ བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦཾ པ་པ་ཉྩཾ ས་བྦཾ ཡོ་གཾ ས་བྦཾ ག་ནྠཾ ས་བྦཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་མ་ཏ་དྷཱ་ཏུཾ ས་མ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟོ ཝ་མི ཨུ་གྒི་རི, ཨ་ན་པེ་ཀྑོ ཚ་ཌྜ་ཡི ན པ་ཙྩཱ་ཝ་མི. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ པ་ཐ་ཝིཾ ཨཱ་པཾ ཏེ་ཛཾ ཝཱ་ཡཾ, ཙ་ཀྑུཾ སོ་ཏཾ གྷཱ་ནཾ ཛི་ཝ྄ཧཾ ཀཱ་ཡཾ མ་ནཾ, རཱུ་པེ ས་དྡེ ག་ནྡྷེ ར་སེ ཕོ་ཊྛ་བྦེ དྷ་མྨེ, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ…པེ… མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཾ…པེ… མ་ནོ་ས་མྥ་སྶཾ, ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ཝེ་ད་ནཾ…པེ… མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ཝེ་ད་ནཾ, ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ས་ཉྙཾ…པེ… མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ས་ཉྙཾ, ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ཙེ་ཏ་ནཾ…པེ… མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ཙེ་ཏ་ནཾ, རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཾ…པེ… དྷ་མྨ་ཏ་ཎྷཾ, རཱུ་པ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ…པེ… དྷ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ, རཱུ་པ་ཝི་ཙཱ་རཾ…པེ… དྷ་མྨ་ཝི་ཙཱ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནུ་པ་ད་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན་པི ས་བྦེ་ཝ དྷ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཝ་མི ཨུ་གྒི་རི, ཨ་ན་པེ་ཀྑ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན ཚ་ཌྜ་ཡི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཡཾ ཏཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཙ་ཏྟཾ ཝ་ནྟཾ མུ་ཏྟཾ པ་ཧཱི་ནཾ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཊྛཾ, ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པུ་ན པ་ཙྩཱ་ཝ་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༨༣). ཨེ་ཝ་མྤི བྷཱ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷཱ་གེ ཝ་མཱིཏི ས་བྦེ་པི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལེ སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ན་ཝ་ཛྫེ ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏེ ཀ་ཎྷ་སུ་ཀྐ་ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་གེ དྷ་མྨེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཝ་མི ཨུ་གྒི་རི, ཨ་ན་པེ་ཀྑོ པ་རི་ཙྩ་ཛི པ་ཛ་ཧི, པ་རེ་ས་ཉྩ ཏ་ཐ་ཏྟཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘དྷ་མྨཱ་པི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ, པ་གེ་ཝ ཨ་དྷ་མྨཱ (མ. ནི. ༡.༢༤༠). ཀུ་ལླཱུ་པ་མཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མི ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ, ནོ ག་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༢༤༠). ཨེ་ཝ་མྤི བྷཱ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ.

‘‘ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏཱ་དི-དྷ་མྨ་བྷཱ་གཱ-མ་ཧེ་སི་ནཱ;

ཀ་ཎྷ་སུ་ཀྐཱ ཡ་ཏོ ཝ་ནྟཱ, ཏ་ཏོ་པི བྷ་ག་ཝཱ མ་ཏོ’’.

ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘བྷཱ་ག་ཝཱ བྷ་ཏ་ཝཱ བྷཱ་གེ, བྷ་གེ ཙ ཝ་ནི བྷ་ཏྟ་ཝཱ;

བྷ་གེ ཝ་མི ཏ་ཐཱ བྷཱ་གེ, ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཛི་ནོ’’ཏི.

དྷ་མྨ་ས་རཱི་རཾ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ‘‘ཡོ ཝོ, ཨཱ་ན་ནྡ, མ་ཡཱ དྷ་མྨོ ཙ ཝི་ན་ཡོ ཙ དེ་སི་ཏོ པ་ཉྙ་ཏྟོ, སོ ཝོ མ་མ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་ཏྠཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ དྷ་མྨ་སྶ ས་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཛི་ར་ས་ངྒྷཱ་ཏ་ས་མཱ་ན་ཀཱ་ཡོ པ་རེ་ཧི ཨ་བྷེ་ཛྫ་ས་རཱི་ར་ཏྟཱ. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ ཀེ་ན་ཙི ས་ཀྐཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀཱ་ཏུ་ནྟི. དེ་ས་ནཱ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་དྡི་ས་ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ ས་ཀ་ལ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ནི་ད་སྶ་ན་ཏོ. སཱ་ཝ་ཀ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་དྡི་ས་ཏི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པྤ་ཏྟེ་ན པ་ཉྩ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པི་ཏེ་ན མ་ཡཱ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀེ་ན སུ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ མ་ཡཱ་ཝ སུ་ཏཾ, ན ཨ་ནུ་སྶུ་ཏཾ ན པ་རཾ་པ་རཱ་བྷ་ཏ་ནྟི ཨི་མ་སྶ་ཏྠ་སྶ དཱི་པ་ན་ཏོ. ཀཱ་ལ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་དྡི་ས་ཏི བྷ་ག་ཝཱ་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ པ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་པ་ར་མཱ ཧི ཀཱ་ལ་ས་མྤ་དཱ. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –

‘‘ཀ་པྤ་ཀ་སཱ་ཡེ ཀ་ལི་ཡུ་གེ, བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དོ ཨ་ཧོ མ་ཧ་ཙྪ་རི་ཡཾ;

ཧུ་ཏཱ་ཝ་ཧ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཛཱ་ཏཾ, ས་མུ་དི་ཏ་མ་ཀ་ར་ནྡ་མ་ར་ཝི་ནྡ’’ནྟི.

བྷ་ག་ཝཱ་ཏི དེ་ས་ཀ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་དྡི་ས་ཏི གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ ག་རུ་གཱ་ར་ཝཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི ན ཝི་སེ་སེ་ན, ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ…པེ… ཝི་ཧཱ་རེ་སཱུཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རོ, དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རོ, བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རོ, ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རོ་ཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཝི་ཧཱ་རེ་སུ. ས་མ་ངྒཱི་པ་རི་དཱི་པ་ནནྟི ས་མ་ངྒཱི་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏཾ པ་དཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ གི་ཧཱི་ཧི སཾ་ས་ཊྛོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཧ་ན་ནྡཱི ས་ཧ་སོ་ཀཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༤.༢༤༡) ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རེ ཨཱ་ག་ཏཾ. ‘‘ཡ་སྨིཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡེ བྷི་ཀྑུ ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧི…པེ… པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (དྷ. ས. ༡༦༠; ཝི་བྷ. ༦༢༤) ཨེ་ཏྠ དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རེ. ‘‘སོ མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨེ་ཀཾ དི་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༥༥༦; ༣.༣༠༨; མ. ནི. ༡.༧༧; ༢.༣༠༩; ༣.༢༣༠) བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རེ. ‘‘སོ ཁོ ཨ་ཧཾ, ཨ་གྒི་ཝེ་སྶ་ན, ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐཱ་ཡ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཏ་སྨིཾ ཨེ་ཝ པུ་རི་མ་སྨིཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ས་ཎྛ་པེ་མི ས་ནྣི་སཱ་དེ་མི ཨེ་ཀོ་དིཾ ཀ་རོ་མི ས་མཱ་ད་ཧཱ་མི, ཡེ་ན སུ་དཾ ནི་ཙྩ་ཀ་པྤཾ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༨༧) ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རེ.

ཏ་ཏྠ ཨི་རི་ཡ་ནཾ ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨི་རི་ཡཱ, ཀཱ་ཡ་པྤ་ཡོ་གོ. ཏ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཋཱ་ནཱ་དི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ. ཋཱ་ན་ས་མ་ངྒཱི ཝཱ ཧི ཀཱ་ཡེ་ན ཀི་ཉྩི ཀ་རེ་ཡྻ ག་མ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ས་མ་ངྒཱི ཝཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨི་རི་ཡ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཀཱ་ཡ་ཀི་ཙྩཾ ཝཱ་ཏི ཨི་རི་ཡཱ, ཏ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་རི་ཡཱ ཙ སོ པ་ཐོ ཙཱ་ཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ, ཋཱ་ནཱ་དི ཨེ་ཝ. སོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ག་ཏི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཙ་ཏུ་ས་ནྟ་ཏི་རཱུ་པ་པ་བ་ནྡྷོ ཨེ་ཝ. ཝི་ཧ་ར་ཎཾ, ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ ཝི་ཧཱ་རོ, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ ཨེ་ཝ ཝི་ཧཱ་རོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རོ. དི་ཝི བྷ་ཝོ དི་བྦོ, ཏ་ཏྠ བ་ཧུ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ་དི་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ བྷ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཡོ དི་བྦཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝཱ དི་བྦོ, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ དི་བྦོ, དི་བྦོ ཙ སོ ཝི་ཧཱ་རོ ཙཱ་ཏི དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རོ, ཙ་ཏ་སྶོ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཨཱ་རུ་པྤ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ་པི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟི. བྲ་ཧྨཱུ་ནཾ, བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རཱ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ, ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ཡོ. ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ, ཨ་རི་ཡཱ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རཱ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རཱ, ཙ་ཏྟཱ་རི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནི. སོ ཧི ཨེ་ཀཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་བཱ་དྷ་ནནྟི་ཨཱ་དི ཡ་དི་པི བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཀེ་ན་པི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཙི་ར་ཏ་རཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ས་རཱི་ར་སྶ ནཱ་མ ཨ་ཡཾ ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ཝཱ བྷ་ག་ཝཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཝ་ས་ནྟོ ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ, ནཱ་ནཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཙ ཀཱ་ལཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ནྟོ ཝ་ས་ཏཱི་ཏི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཝི་ཝི་དྷཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ཧ་ར་ཏི ཨུ་པ་ནེ་ཏི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝི་ཝི་དྷཾ ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀེ ཛི་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཛེ་ཏོ. ཛེ་ཏ-ས་དྡོ ཧི སོ་ཏ-ས་དྡོ ཝི་ཡ ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྷ་ནོ་པི ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ར་ཉྙོ ཝཱ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཛི་ཏ་ཀཱ་ལེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ཛེ་ཏོ. ར་ཉྙོ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཛ་ཡཾ ཏ་ཏྠ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཛི་ཏ་ཝཱ་ཏི ཛེ་ཏོ་ཏི ཀུ་མཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ. མ་ངྒ་ལ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཛེ་ཏོ་ཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཀ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཛེ་ཡྻོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ‘‘ཛེ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་སྶ ཛེ་ཏ་སྶ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་སྶ. ཝ་ནེཏི་ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡེ་ཝ ཏཾ ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ཀཱ་མ་ས་མི་དྡྷི་ཏཱ་ཡ ཝི་ག་ཏ་མ་ལ་མ་ཙྪེ་ར་ཏཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ཙ ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པི་ཏོ ཨ་ནཱ་ཐཱ་ནཾ པི་ཎྜོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ, ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ. ཡ་དི ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ, ཀ་ཐཾ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་སེ་ནཱ་ས་ན་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ར་མ་ནྟི ཨེ་ཏྠ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་རཱ་མོ, ཏ་སྨིཾ ཨཱ་རཱ་མེ. ཡ་དི་པི སོ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གོ ཀོ་ཊི་ས་ནྠ་རེ་ན མ་ཧཱ་སེ་ཊྛི་ནཱ ཀཱི་ཏོ, རུ་ཀྑཱ པ་ན ཛེ་ཏེ་ན ན ཝི་ཀྐཱི་ཏཱ་ཏི ཏཾ ‘‘ཛེ་ཏ་ཝ་ན’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཝཱ ཏ་ཏྠ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝི་སེ་ས་ཀི་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཛེ་ཏེ་ན་པི ཧི བྷཱུ་མི་བྷཱ་ག་ཝི་ཀྐ་ཡེ་ན ལ་དྡྷ་དྷ་ནཾ ཏ་ཏྠ དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཡུ་ཏྟཾ. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཛེ་ཏ་ཝ་ནཱ་ནཾ བྷཱུ་མི་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན བྷི་ནྣ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཧི ས་ཀྐཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ ཝི་ཧ་རི་ཏུ’’ནྟི.

ཨ་པཱ་ཀ་ཊཱཏི ས་ཀྐོ སུ་ཡཱ་མོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ན་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ་ན་མྤི ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ས་དྡོ དི་སྶ་ཏེ་ཝ ཨེ་ཀ་ས་དི་སཱ་ཡ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཧུ་ནཱ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ. སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ དི་བྦ་ཏཾ ཨ་ནྟོ་ནཱི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. དེ་ཝོ ཨེ་ཝ དེ་ཝ་ཏཱ པུ་རི་སེ་པི ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན་ཏྠེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན་ནུ ཙ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟཱ་ནཾ པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡཾ ན་ཏྠི, ཡེ་ན ཏེ པུ་རི་སཱ་ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻུཾ? ཡ་དི་པི པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡཾ ན་ཏྠི, པུ་རི་ས་ས་ཎྛཱ་ན་སྶ པ་ན པུ་རི་ས་ཝེ་ས་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལཱ་ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟི པུ་རི་ས་པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ, ཝི་ག་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཡེ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ‘‘ནི་ཀྑ་ནྟོ པ་ཋ་མོ ཡཱ་མོ’’ཏི ཨུ་པ་རི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཏ་རོཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀ་ནྟ་ཏ་རོ. ཏཱ་དི་སོ ཙ སུ་ནྡ་རོ བྷ་དྡ་ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ནྡ་རེ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཀོཏི དེ་ཝ་ནཱ་ག་ཡ་ཀྑ་ག་ནྡྷ་བྦཱ་དཱི་སུ ཀོ ཀ་ཏ་མོ? མེཏི མ་མ. པཱ་དཱ་ནཱིཏི པཱ་དེ. ཨི་དྡྷི་ཡཱཏི ཨི་མཱ་ཡ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཡ དེ་ཝི་དྡྷི་ཡཱ. ཡ་ས་སཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་དི་སེ་ན པ་རི་ཝཱ་རེ་ན པ་རི་ཙྪ་དེ་ན ཙ. ཛ་ལནྟི ཝི་ཛྫོ་ཏ་མཱ་ནོ. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ནཱཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀ་ནྟེ་ན ཀ་མ་ནི་ཡེ་ན ཨ་བྷི་རཱུ་པེ་ན. ཝ་ཎྞེ་ནཱཏི ཚ་ཝི་ཝ་ཎྞེ་ན ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞ་ནི་བྷཱ་ཡ. ས་བྦཱ ཨོ་བྷཱ་ས་ཡཾ དི་སཱཏི ས་བྦཱ་པི དི་སཱ པ་བྷཱ་སེ་ནྟོ ཙ་ནྡོ ཝི་ཡ སཱུ་རི་ཡོ ཝི་ཡ ཙ ཨེ་ཀོ་བྷཱ་སཾ ཨེ་ཀཱ་ལོ་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟོ་ཏི གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་རཱུ་པེཏི ཨུ་ལཱ༹་ར་རཱུ་པེ ས་མྤ་ནྣ་རཱུ་པེ.

ཀ་ཉྩ་ན་ས་ནྣི་བྷ་ཏྟ་ཙ་ཏཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཚ་ཝི་ཡ’’ནྟི. ཚ་ཝི་ག་ཏཱ པ་ན ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ ཨེ་ཝ ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཎྞ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་པ་རེ. ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀི་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་གྒྷོ་ས་ན་ནྟི ཝ་ཎྞོ, ཐུ་ཏི. ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏི ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཎྞོ, ཀུ་ལ་ཝ་གྒོ. ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏི ཕ་ལཾ ཨེ་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཎྞོ, ཀཱ་ར་ཎཾ. ཝ་ཎྞ་ནཾ དཱི་གྷ་ར་སྶཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཎྛ་ཧ་ན་ནྟི ཝ་ཎྞོ, ས་ཎྛཱ་ནཾ. ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏི ཨ་ཎུ་མ་ཧ་ནྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་མཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཎྞོ, པ་མཱ་ཎཾ. ཝ་ཎྞེ་ཏི ཝི་ཀཱ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཧ་ད་ཡ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཎྞོ, རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟེ་ན ཝ་ཎྞ་ས་དྡ་སྶ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ པ་ཝ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་དྡྷིཾ མཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཝ་ཏྠཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཨོ་བྷཱ་ས་མུ་ཉྩ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན དི་བྦཾ ཨི་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ ཨ་ན་བྷི་ས་ངྑ་ཏེ་ན་པི ཨཱ་ག་ནྟུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་རཱུ་པ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་ར་བྷ་ཀྑཱ. རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ ན ས་ཀྐོ་ནྟི ཏ་ཏོ སུ་ཁུ་མ་ཏ་ར་རཱུ་པ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཏི་སུ་ཁུ་མོ’’ཏི མཱུ་ལ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་རཱུ་པཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ན ཏེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཀ་པྤ་ནཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ་པི བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ནི་མྨི་ཏ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་ཏ་ར་ཉྷི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སུ་ཁུ་མཾ རཱུ་པཾ ཀེ་ཝ་ལཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ནི་སྶ་ཡཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ས་ཎྛཱ་ན་ཝ་ནྟཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི.

ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏྟཾ ས་ཀ་ལ་ཏཱ. ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཱ བ་ཧུ་ལ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་བྱཱ་མི་སྶ་ཏཱ ཝི་ཛཱ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ས་ངྐ་རོ. སུ་ཁེ་ན ཧི ཨ་ཝོ་ཀི་ཎྞ་ཏཱ ཏ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཨ་ན་ཏི་རེ་ཀ་ཏཱ ཏཾ་པ་ར་མ་ཏཱ ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝོ. ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤནྟི ཀེ་ཝ་ལཾ ད་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ངྒྷ་བྷེ་དཱ་ཡཱཏི ས་ངྒྷེ ཝི་ཝཱ་དཱ་ཡ, ཝི་ཝཱ་དུ་པྤཱ་དཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ཝ་ལཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ནི་བྦཱ་ནཾ ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏྟཱ, ཨེ་ཏ་སྶ ཏཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀེ་ཝ་ལཱི, ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ནི་རོ་དྷོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་སཾ་ཡོ་གོ ཨ་ཏྠོ’’ཏི.

ཀ་པྤ་ས་དྡོ པ་ནཱ་ཡཾ ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ ཨ་ནུ་པ་ས་གྒོ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨོ་ཀ་པྤ་ནི་ཡ་པ་དེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ཀ་པྤ་ས་དྡ་མ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀ་པྤ་པ་དཾ ཨ་ནི་ད་སྶ་ན་མེ་ཝ སི་ཡཱ. ས་མ་ཎ་ཀ་པྤེ་ཧཱིཏི ཝི་ན་ཡ་སི་དྡྷེ་ཧི ས་མ་ཎ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ཧི. ནི་ཙྩ་ཀ་པྤནྟི ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ. པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ནཱ་མཾ. ནཱ་མ་ཉྷེ་ཏཾ ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ, ཡ་དི་དཾ ཀ་པྤོ་ཏི. ཀ་པྤི་ཏ་ཀེ་ས་མ་སྶཱུཏི ཀ་ཏྟ་རི་ཀཱ་ཡ ཚེ་དི་ཏ་ཀེ་ས་མ་སྶུ. དྭ་ངྒུ་ལ་ཀ་པྤོཏི མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ཝེ་ལཱ་ཡ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ དྭ་ངྒུ་ལ་ཏཱ་ཝི་ཀ་པྤོ. ལེ་སོཏི ཨ་པ་དེ་སོ. ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ཕ་རི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་སྶ་པི ཨོ་བྷཱ་ས་སྶ ཀེ་ན་ཙི་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཕ་ར་ཎ་མྤི སི་ཡཱ, ཨ་ཡཾ པ་ན ས་བྦ་སོ་ཝ ཕ་ར་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ས་མ་ནྟ་ཏྠོ ཀ་པྤ-ས་དྡོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ས་མ་ནྟ་ཏོ’’ཏི. ཨཱི་སཾ ཨ་ས་མ་ཏྟཾ, ཀེ་ཝ་ལཾ ཝཱ ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་བྷཱ་ཡ ཨ་ནོ་བྷཱ་སི་ཏ་མེ་ཝ ཧི པ་དེ་སཾ དེ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་བྷཱ་ཡ ཨོ་བྷཱ་སེ་ནྟི. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་བྷཱ ཀཱ་ཡ་ཙི པ་བྷཱ་ཡ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ་ཏི, སཱུ་རི་ཡཱ་དཱི་ན་མྤི པ་བྷཾ སཱ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི.

ཡེ་ན ཝཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ཨི་དཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཧི ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ, ན ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཀི་རི་ཡ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར-གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཏྠཱ ཨི་དྷ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ‘‘ཨ་ནྣེ་ན ཝ་ས་ཏི, ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་མེ་ཝ ཏཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཡུ་ཏྟཾ ན ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཏ་སྶ ཨ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡེ་ན ཝཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ཏ་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནི་ར་ཏི་ས་ཡ-སཱ་དུ་ཝི་པུ་ལ་མ་ཏ་ར་ས-ས་དྡྷ་མྨ་ཕ་ལ་ཏཱ་ཡ སཱ་དུ་ཕ་ལ་ནི་ཙྩ་ཕ་ལི་ཏ་མ་ཧཱ་རུ་ཀྑེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པ་མི་ཏོ. སཱ་དུ་ཕ་ལཱུ་པ་བྷོ་གཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཧི མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་སྶ སཱ་དུ་ཕ་ལ་ཏཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི ཨུ་པ་ས་ངྐ་ནྟཱ. ས་མྤ་ཏྟ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཧི ཀི་ཉྩི ཋཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཏཾ་ཏཾ་པ་དེ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ནེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི, ཨུ་པ་ས་ངྐ་ནྟོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ག་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱཏི པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་དཱི་པ་ན’’ནྟི. ཏ་ཏོཏི ཡཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཏྟཱ ‘‘ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ.

ག་ཏི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཨ་ཏྠ་ཏོ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨཱ་ས་ན་མྤི ཋཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ས་ན་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི’’ཏི. ནི་སི་ནྣཱ་པི ཧི ག་མ་ན་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི ཋ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཱ་ད་ཡོ་པི ཨཱ་ས་ནེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི. ཨ་ཏི་དཱུ་ར་ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ནཱ་ཏི་དཱུ་ར་ན་ཙྩཱ་ས་ནྣཾ ནཱ་མ ག་ཧི་ཏཾ. ཏཾ པ་ན ཨ་ཝ་ཀཾ་ས་ཏོ ཨུ་བྷི་ནྣཾ པ་སཱ་རི་ཏ་ཧ་ཏྠ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནེ་ན ད་ཊྛ་བྦཾ. གཱི་ཝཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱཏི གཱི་ཝཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ.

ཀཱ་མཾ ‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི ཨ་ཡ་མཱ་ཀཱ་ར་པུ་ཙྪཱ, ཏ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རོ ཨི་དྷ པུ་ཙྪི་ཏོ. སོ པ་ན ཏ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཐཾ ནཱུ་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་པུ་ཙྪཱ’’ཏི? པཱ་ཀ་ཊོ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ཡཾ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་མྤ་ནཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་ཙྪ་རི་ཡ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ནཱ.

མ་རི་ས་ན་ཊྛེ་ན པཱ་པཱ་ནཾ རོ་གཱ་དི་ཨ་ན་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཊྛེ་ན མཱ་རི་སོ, དུ་ཀྑ་ར་ཧི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་དྡུ་ཀྑཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ནི་ར་ཡ་པ་ཀྑེ པི་ཡཱ་ལ་པ་ན་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ ‘‘དེ་ཝཱ་ནཾ པི་ཡཱ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡ་དི ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་ངྐུ་ནཱ ས་ངྐཱུཏི མ་ཏྠ་ཀ་ཏོ ས་མ་ཀོ་ཊྚི་ཏེ་ན ཡཱ་ཝ ཧ་ད་ཡ་པ་དེ་སཱ ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨོ་ཏི་ཎྞེ་ན ས་ངྐུ་ནཱ པཱ་ད་ཏ་ལ་ཏོ ས་མ་ཀོ་ཊྚི་ཏོ ས་ངྐུ ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཧ་ནྟོ ཧ་ད་ཡེ ཧ་ད་ཡ་སྶ པ་དེ་སེ ས་མཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཨ་ཐ ནེ་སཾ ས་ངྐཱུ་ནཾ ས་མཱ་ག་མ་ས་མ་ཀཱ་ལེ ནཾ ཡ་ཐཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ས་ངྐུ་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལཾ ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་སི. ཀི་ཉྩི ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཀི་སྨི་ཉྩི ཨ་ཏྠེ པ་ཝ་ཏྟ་སྶ ས་དྡ་སྶ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ར་ཧི་ཏེ པ་ཝ་ཏྟི རུ་ལ༹ྷཱི ནཱ་མ ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ར་ཧི་ཏེ སཱ་ས་ནཱ་དི་མ་ཏི པ་ཊི་པི་ཎྜེ ཡ་ཐཱ གོ་ས་དྡ་སྶ.

ཨོ་གྷ་མ་ཏ་རཱིཏི ཡེ་སཾ ཨོ་གྷཱ་ནཾ ཏ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪི་ཏཾ, ཏེ ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཙ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨེ་ཝ ཨོ་གྷཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ ཙ ཀཱ་མཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝཱ་ཏི? ན ཙོ་དེ་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ, ཡ་སྨཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཀི་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་ཉྙུ་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་བྦཾ ཉེ་ཡྻཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ཝ ཨོ་གྷཱ དེ་སི་ཏཱ, ཨི་མེ ཨེ་ཝ ཙ དེ་སི་ཏཱ་ཏི. ཝ་ཊྚ་སྨིཾ ཨོ་ཧ་ན་ནྟི ཨོ་སཱི་དཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨོ་གྷཱ, ཨོ་ཧ་ན་ནྟི ཧེ་ཊྛཱ ཀ་ཏྭཱ ཧ་ན་ནྟི གཱ་མེ་ནྟི, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ ས་ཏྟེ ཨ་དྷོ གཱ་མེ་ནྟི ནཱ་མ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ ‘‘ས་བྦོ་པི ཙེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ར་ཏོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མེ་ཝ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ཀཱ་མ་ན་ཊྛེ་ན ཀཱ་མོ, ཀཱ་མོ ཙ སོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན་ཏྠེ་ན ཨོ་གྷོ ཙཱ་ཏི, ཀཱ་མེ་སུ ཨོ་གྷོ་ཏི ཝཱ ཀཱ་མོ་གྷོ. བྷ་ཝོ་གྷོ ནཱ་མ བྷ་ཝ་རཱ་གོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་སུ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ ཛྷཱ་ན་ནི་ཀ་ནྟི ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནཱིཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༣༡༢) པ་ན ‘‘ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ས་ཧ་ག་ཏ་རཱ་གོ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མོ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝེ་སུ རཱ་གོ, དུ་ཏི་ཡོ ཀ་མྨ་བྷ་ཝེ. བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ དི་ཊྛི་ག་ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘དྭཱ་ས་ཊྛི་དི་ཊྛི་ཡོ དི་ཊྛོ་གྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ས་བྦ་སྶ ཉེ་ཡྻ་སྶ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ཝི་ཛྫོ་གྷོ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སཾ ཨོ་གྷ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ པ་ན ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ད་ཡོ ད་སྶི་ཏཱ ཨེ་ཝ. ‘‘པ་ཉྩ་སུ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ ཀཱ་མོ་གྷོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ བྷ་ཝོ་གྷཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་བྦོ ལོ་བྷོ ཀཱ་མོ་གྷོ་ཏི ཡུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ. ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ས་ཧ་ག་ཏོ རཱ་གོ བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ བྷ་ཝོ་གྷོ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟོ, བྷ་ཝོ་གྷོ པ་ན དི་ཊྛི་ག་ཏ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ཝོ་གྷོ ཙ་ཏཱུ་སུ དི་ཊྛི་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱ དི་ཊྛི་ས་ཧ་ག་ཏ་ལོ་བྷོ་པི ཀཱ་མོ་གྷོ་ཏི ཡུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་དུ་ཀྑཱ་ན་ཉྷི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་ད་ཡོ་པི དྭི་དྷཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཨཱ་ས་ཝཱ ཨེ་ཝ ཙ ཨོ་གྷཱ. ཀཱ་མཱ་ས་ཝ་ནི་དྡེ་སེ ཙ ཀཱ་མེ་སཱུ་ཏི ཀཱ་མ་རཱ་ག་དི་ཊྛི་རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀེ་སུ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ སཱ་ཡཾ ཏ་ཎྷཱ ས་བྦཱ་པི ན ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དི་ནཱ་མཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི.

ཡ་དི པ་ན པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀོ ཙ རཱ་གོ ཀཱ་མོ་གྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཝི་མཱ་ནཱ་དཱི་སུ རཱ་ག་སྶ དི་ཊྛི་རཱ་ག་སྶ ཙ ཀཱ་མོ་གྷ་བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཀཱ་མོ་གྷ་བྷ་ཝོ་གྷ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟེ་ན ནཱ་མ ལོ་བྷེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. སོ ཡ་དཱ དི་ཊྛི་ག་ཏ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་དཱ ཏེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་ཝི་ཛྫོ་གྷོ ཨོ་གྷ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི དོ་མ་ན་སྶ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཝི་ཡ ཏ་སྶ་པི ཨོ་གྷ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡཱ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ་པི དི་ཊྛི་ག་ཏ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏེ་སུ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣོ མོ་ཧོ སི་ཡཱ ཨོ་གྷ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ སི་ཡཱ ཨོ་གྷ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི. ‘‘ཀཱ་མོ་གྷོ ཨ་ཊྛ་སུ ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏེ་སུ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི, ‘‘ཀཱ་མོ་གྷཾ པ་ཊི་ཙྩ དི་ཊྛོ་གྷོ ཨ་ཝི་ཛྫོ་གྷོ’’ཏི ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏོ དི་ཊྛི་ས་ཧ་ག་ཏོ ཀཱ་མོ་གྷོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ཏྠ ‘‘རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་སུ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ ཛྷཱ་ན་ནི་ཀ་ནྟི ཙ བྷ་ཝོ་གྷོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཝུ་ཏྟཾ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ས་ཧ་ག་ཏོ རཱ་གོ’’ཏི.

ཨ་དྷོ་ག་མ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཧེ་ཊྛཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན. ཧེ་ཊྛཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཨ་ཐ ཁོ སཾ་སཱ་ར་ཏ་ར་ཀཱ་ཝ་རོ་དྷ་ནེ་ན་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་པ་རི་བྷ་ཝ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་མཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་རཱུ་པི་བྷཱ་ཝཱ ཨ་དེ་སཾ, ན ཏ་སྶ ཋཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་རི་ག་ཧ་ཎཾ, ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ཝི་ནི་སྶ་ཊ་ཏྟཱ པ་ན ས་བྦ་སྶ་པི བྷ་ཝ་སྶ ཨུ་པ་རཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་རི་བྷ་ཝཾ ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི. ‘‘མ་ཧཱ་ཨུ་ད་ཀོ་གྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ རཱ་ས་ཊྛོ ཨོ་གྷ-ས་དྡོ་ཏི ‘‘མ་ཧཱ ཧེ་སོ ཀི་ལེ་ས་རཱ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ སེ་སེ་སུ་པཱིཏི བྷ་ཝོ་གྷཱ་དཱི་སུ་པི.

ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟོ་ཏི ཀི་ལེ་སཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ས་ནྟི་ཊྛ་ནྟོ, ཨ་སཾ་སཱི་ད་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནྟོཏི ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནྟོ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ པ་ཊི་པ་དཾ ཝི་ལ་ངྒྷི་ཏྭཱ ནི་བྦུ་ཡ྄ཧ་ནྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ’’ཏི, མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཡཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. གཱུ་ལ༹ྷ་ནྟི སཾ་ཝུ་ཏཾ. པ་ཊི་ཙྪ་ནྣནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝཱ སཾ་ཝུ་ཏྟཾ གཱུ་ལ༹ྷཾ, ས་དྡ་ཝ་སེ་ན་པི ཨ་པཱ་ཀ་ཊཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཨ་ནྟ་ར་དཱི་པཱ་དི་ཀེ ཋཱ་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནེ. ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནྟཱཏི ཧ་ཏྠེ་ཧི ཙ པཱ་དེ་ཧི ཙ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟཱ. ཨེ་ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ, ཨེ་ཏཾ ཝཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ.

ཨི་དཱ་ནི ཡེ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཏ་ཐཱ་གཱུ་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྷོ ཀ་ཐི་ཏོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀིཾ པ་ནཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་གྒ་ཧ་མུ་ཁེ་ནཱཏི ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་ནི་གྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ཡེ པ་ཎྜི་ཏ་མཱ་ནི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཝ་ཡ྄ཧ པ་ཝ་ཡ྄ཧཱཏི ཨོ་ཕུ་ཎི་ཏྭཱ ཨོ་ཕུ་ཎི་ཏྭཱ.

སོཏི དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ནི་ཧ་ཏ་མཱ་ནོ ཨ་ཧོ་སི ཡ་ཐཱ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ. ཡ་ཐཱཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ཡ་མ་ནི་དྡི་ཊྛཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཉྩ ཀ་ཐ་ནྟི པུ་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཾ ཛཱ་ནཱ་མི, ཨེ་ཝཾ མེ ཀ་ཐེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.

ཡ་དཱ་སྭཱ་ཧནྟི ཡ་དཱ སུ ཨ་ཧཾ, སུ-ཀཱ་རོ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་དི་དཾ ཀ་ཐཾ སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ས་བྦ་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘ཏ་དཱ་སྶུ སཾ་སཱི་དཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏཱི་སུ་པི པ་དེ་སུ. ཨ་ཏ་ར་ནྟོཏི ཨོ་གྷཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏྠཾ ཏ་ར་ཎ་པྤ་ཡོ་གཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཨོ་གྷ་ནི་ཡ་ཨོ་གྷེ་སུ ཨེ་ཝ. ཨོ་སཱི་དཱ་མཱིཏི ནི་མུ་ཛྫཱ་མི ཨོ་གྷེ་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊོ ཧོ་མི. ནི་བྦུ་ཡ྄ཧཱ་མཱིཏི ཨོ་གྷེ་ཧི ནི་བྦཱུ་ལ༹ྷོ ཧོ་མི. ཋཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨ་སཾ་སཱི་ད་ནྟོ. ཨ་ཏི་ཝ་ཏྟཱ་མཱིཏི ཨ་ནུ་པ་ཡོ་གཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱ་མི, ཨ་པ་ནི་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཝི་རཱ་དྷེ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཋཱ་ནེ ཙ ཝཱ་ཡཱ་མེ ཙཱཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཝི་བྷཱ་གེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནེ ཝཱ་ཡཱ་མེ ཙ དོ་སཾ དི་སྭཱཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནེ་སུ སཾ་སཱི་ད་ན་ནི་བྦུ་ཡ྄ཧ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏ་ར་ཎ་སྶ ཝི་བ་ནྡྷ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱ་ན. ཨི་དཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བོ་དྷི་མཱུ་ལེ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ-པུ་བྦ་བྷཱ་ག-མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏི་ཊྛ་ནྟོ ཨ་ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཀི་ལེ་སཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་སཾ་སཱི་ད་ནྟོ ཨ་ནི་བྦུ་ཡ྄ཧ་ནྟོ. དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ་པི པ་ཊི་ཝི་དྡྷོ ཏ་ད་ཏྠོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་རི་པ་ཀྐ་ཏྟཱ. ན པ་ན པཱ་ཀ་ཊོ ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ, ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ་ནཾ པ་ན ཡ་ཐཱ ཏ་སྶཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ, ཏ་ཐཱ པཱ་ཀ་ཊོ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ས་ཏྟ དུ་ཀཱ ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་རཱུ་པཱ ད་སྶི་ཏཱ པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ས་ནྟི་ཊྛ་ནྟོཏི ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ སཾ་སཱ་རེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ས་མྨཱ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཏ་ཏྠེ་ཝ སཾ་སཱི་ད་ཏི ནཱ་མ. ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ཏྠེ་ཝཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཙེ་ཏེ་ནྟོ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡོ་གྱ་སྶ ཁ་ཎ་སྶ ཨ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ནི་བྦུ་ཡ྄ཧ་ཏི ནཱ་མ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་ས་དུ་ཀེ་སུ་པི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལ་ཀཱ ཀི་ལེ་སཱ་ཏི ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན སཾ་སཱ་རེ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་ཀ་མྨུ་ནཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི, ཀི་ལེ་སཱ པ་ན ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡ་མ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟོ སཾ་སཱ་རེ ནི་བྦུ་ཡ྄ཧ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཋ་མ་དུ་ཀོ ཝུ་ཏྟོ. ཨི་མེ ས་ཏྟཱ སཾ་སཱ་རེ པ་རི་བྦྷ་མ་ནྟཱ དུ་ཝི་དྷཱ ཏ་ཎྷཱ་ཙ་རི་ཏཱ དི་ཊྛི་ཙ་རི་ཏཱ ཙཱ་ཏི ཏེ་སཾ སཾ་སཱ་ར་ནཱ་ཡི་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་ནྟི་ཊྛ་ནཾ, ཏ་ད་ཉྙེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ནྟི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན དུ་ཏི་ཡ་དུ་ཀོ ཝུ་ཏྟོ. སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་སྶཱ་ད་ད་སྶ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་མུ་ཏྟི་མ་གྒེ མུ་ཏྟི་མ་གྒ་པ་རཱ་མཱ་ས་ཏོ ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་མྤི དི་ཊྛི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཏ་ཏི་ཡ་དུ་ཀོ ཝུ་ཏྟོ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་དུ་ཀེ པ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ. ཡ་སྨཱ ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟོ ཨ་རཱུ་པ་རཱ་གཾ, ཨ་ས་ཉྙཱུ་པ་གཾ ཝཱ ཨ་ཝི་མོ་ཀྑཾ་ཡེ་ཝ ཝི་མོ་ཀྑོ་ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ སཾ་སཱ་རེ ཨེ་ཝ ཨོ་ལཱི་ཡ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ལཱི་ཡ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ ཧི བྷ་ཝ་དི་ཊྛཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ བྷ་ཝཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏི, ན ཧོ་ཏི པ་རཾ མ་ར་ཎཱ་ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟོ བྷ་ཝ་ཝི་པྤ་མོ་ཀྑཱ་ཝ་ཧཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཏཾ ཨ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ ཝི་བྷ་ཝ་དི་ཊྛཱི’’ཏི.

ལཱི་ན་ཝ་སེ་ན ས་ནྟི་ཊྛ་ནྟོཏི ཀོ་ས་ཛྫཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཾ་ཀོ་ཙཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ས་མྨཱ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ. ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནྟོཏི ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་མོ དུ་ཀོ ཝུ་ཏྟོ. ཡ་ཐཱ ཀཱ་མ་སུ་ཁཾ པ་ཝི་ཊྛ་སྶ ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ ན་ཏྠི ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་པ་རི་ཏཱ་པ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་ཏྟཱ. ཨི་ཏི ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་པ་རི་ཀྐི་ལེ་ས་ཀ་རཱ དྭེ ཨ་ནྟཱ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ་ཡ སཾ་སཱི་ད་ན་ནི་བྦུ་ཡ྄ཧ་ན་ནི་མི་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཱ ཚ་ཊྛ་དུ་ཀེ. པུ་བྦེ ས་པྤ་དེ་ས་ཏོ་ཝ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ ‘‘སཾ་སཱི་ད་ན་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཨི་དཱ་ནི ནི་པྤ་དེ་ས་ཏོ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན, པུ་བྦེ ཙ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་དྷ་མྨཱ ‘‘ནི་བྦུ་ཡ྄ཧ་ན་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཨི་དཱ་ནི པུ་ཉྙཱ་ནེ་ཉྫཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ ཨེ་ཝ ‘‘ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་མ་དུ་ཀོ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི དུ་གྒ་ཏི་སུ་ག་ཏཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན སཾ་སཱི་ད་ན་ནི་བྦུ་ཡ྄ཧ་ནཱ་ནི ཝི་བྷ་ཛྫ ད་སྶི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་དྷོ་བྷཱ་གཾ དུ་གྒ་ཏིཾ ག་མེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷོ་བྷཱ་ག་ངྒ་མ་ནཱི་ཡཱ ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ. ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གཾ ག་མེ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་པ་རི་བྷཱ་ག་ངྒ་མ་ནཱི་ཡཱ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪི་ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཾ ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ’’ནྟི ཏ་སྶ པ་ཧཱ་ན་ངྒ་མེ་ཝ ད་སྶི་ཏཾ, ན ས་མྤ་ཡོ་ག་ངྒ་ནྟི? ན ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཡེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཡེ་ན ཙ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་མུ་ཁེ་ན ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ན་མེ་ཏ་ནྟི. ན ཧེ་ས ཨ-ཀཱ་རོ ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཊི་པ་ཀྑེ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ, ཨ་ཧི་ཏོ, ཨ་དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཾ ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧནྟི པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏཱུ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཁོཏི ཙ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ ‘‘ཨ་སྶོ་སི ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༡) ཝི་ཡ. ཏེ་ན ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨེ་ཀཾ་སི་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. སོ་ཡཾ ཁོ-ས་དྡོ ‘‘ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་མྤི ཧི ཨེ་ཀཾ་སི་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི ཏ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑོ ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. ཏེ་ན ཧི ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ. ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ, དེ་ཝ་ཏཱ ཙ ས་ཧ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ མ་གྒཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱི་ཏི པ་ཋ་མ་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་མཾ པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི.

‘‘ཙི་ར་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ན་ཏྠཾ པ་ད་ནྟ་ར་མེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙི་ར་སྶ ཀཱ་ལ་སྶཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘མ་མཾ ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༥-༦) ཨེ་ཏྠ ‘‘མ་མཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ན་ཏྠཾ པ་ད་ནྟ་རཾ མ་མ་ནྟི. ན དི་ཊྛ་པུ་བྦཱཏི ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱི. ཨ་ད་སྶཱ་ཝི་ཏཱ ཙ དི་སྭཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཨ་སི་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀཱ ནཱ་མ སཱ དེ་ཝ་ཏཱ, ཡཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ན དི་ཊྛ་ཝ་ཏཱི? ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ པ་ནི་མཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ད་སྶ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཡ་དཱ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ཉྩི པི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ དི་སྭཱ ཏཾ ད་སྶ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཙི་རེ་ན ཝ་ཏ མ་ཡཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ པ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨ་དི་ཊྛ་པུ་བྦཾ དི་ཊྛ་པུ་བྦཾ ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཡཾ ལོ་ཀེ ནི་རུ་ལ༹ྷེ ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. བྲ་ཧྨཾ ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ, ཏ་སྶ ཨ་ཎ་ན་ཏོ ཛཱ་ན་ན་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ. ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་ནེ་ནཱཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ས་མུ་ཙྪེ་ད་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ནི་བྦཱ་ནེ་ན ནི་བྦུ་ཏཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཝཱུ་པ་ས་ནྟ-ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ད་ར་ཐ-པ་རི་ལཱ༹་ཧཾ. ཨཱ་ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཏྟཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝི་ས་ཏཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཝི་ས་ཏཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ, ཝི་ས་ཊཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ, ཝི་སཱ་ལཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ, ཝི་ས་ཀྐ་ཏཱི་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ, ཝི་སཾ་ཝཱ་དི་ཀཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ, ཝི་སཾ ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ, ཝི་ས་མཱུ་ལཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ, ཝི་ས་ཕ་ལཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ, ཝི་ས་པ་རི་བྷོ་གོ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ, ཝི་སཱ་ལཱ ཝཱ པ་ན སཱ ཏ་ཎྷཱ རཱུ་པེ ས་དྡེ ག་ནྡྷེ ར་སེ ཕོ་ཊྛ་བྦེ དྷ་མྨེ ཀུ་ལེ ག་ཎེ ཝི་ས་ཏཱ ཝི་ཏྠ་ཏཱ་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༣).

ཏ་ཏྠ ཝི་ས་ཏཱཏི ཝི་ཏྠ་ཏཱ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ ཨ་བྷི་བྱཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ས་ཊཱཏི པུ་རི་མ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ཊ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་སཱ་ལཱཏི ཝི་པུ་ལཱ. ཝི་ས་ཀྐ་ཏཱིཏི པ་རི་ས་ཀྐ་ཏི, ས་ཧ་ཏི ཝཱ. ར་ཏྟོ ཧི རཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་ནཱ པཱ་དེ་ན ཏཱ་ལི༹་ཡ་མཱ་ནོ་པི ས་ཧ་ཏཱི་ཏི. ཨོ་ས་ཀྐ་ནཾ ཝི་པྥ་ནྡ་ནཾ ཝཱ ‘‘ཝི་ས་ཀྐ་ན’’ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ནི་ཙྩཱ་དིཾ ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ. ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ཝི་སཾ་ཝཱ་དི་ཀཱ ཧོ་ཏི. ཝི་སཾ ཧ་ར་ཏཱིཏི ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ པ་སྶ་ནྟཱི ཝི་ཝི་དྷེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ནེ་ཀྑ་མྨཱ་བྷི་མུ་ཁ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཙི་ཏྟཾ སཾ་ཧ་ར་ཏི སཾ་ཁི་པ་ཏི, ཝི་སཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ, ཏཾ ཧ་ར་ཏི, ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀྑ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཀ་མྨ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ས་མཱུ་ལཱ. ཝི་སཾ ཝཱ དུ་ཀྑཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ མཱུ་ལཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཝི་ས་མཱུ་ལཱ. དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་ཏྟཱ ཝི་སཾ ཕ་ལཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཝི་ས་ཕ་ལཱ. ཏ་ཎྷཱ་ཡ རཱུ་པཱ་དི་ཀ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶེ་ཝ པ་རི་བྷོ་གོ ཧོ་ཏི, ན ཨ་མ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝི་ས་པ་རི་བྷོ་གོཏི ཝུ་ཏྟཱ, ས་བྦ་ཏྠ ནི་རུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ད་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡོ པ་ནེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ནོ ཨ་ཏྠོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པུ་ན ‘‘ཝི་སཱ་ལཱ ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏི་ཎྞཾ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་མ་གྒེ་ཧི. ནི་ཏྟི་ཎྞཾ ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒེ་ན. ཨུ་ཏྟི་ཎྞཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒེ་ན.

ས་མ་ནུ་ཉྙོཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ཀ་ཏཱ་ནུ་ཉྙོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི. ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱིཏི ཨ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཡ་ཐཱ པ་ན ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ཀཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. མཱ་ལེ་ཧཱིཏི ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘མཱ་ལཱ་ཧཱི’’ཏི ཀེ་ཙི པ་ཋ་ནྟི, ‘‘མ་ལྱེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཡ-ཀཱ་ར་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡེ་སོ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.

ནེ་ཏྟི་ན་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨི་དཱ་ནི པ་ཀ་ར་ཎ་ན་ཡེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མ. སཱ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཡ་སྨཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱ་ཛ་ནེ་སུ པི་ཎྜ་ཏྠེ་སུ ཙ ནི་དྡྷཱ་རི་ཏེ་སུ སུ་ཀ་རཱ ཧོ་ཏི སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ ཙ, ཏ་སྨཱ སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི པ་ཋ་མཾ ནི་དྡྷཱ་ར་ཡི་སྶཱ་མ. ཏ་ཏྠ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ དེ་ས་ནཱ་ནི་དཱ་ནཾ, ཏཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི དུ་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མྤི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་བཱ་ཧི་ར་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ. ཏཱ་ཡ ཧི ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ས་ཏྟེ་སུ ཙ ཀཱ་རུ་ཉྙ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༢༨༣; སཾ. ནི. ༡.༡༧༢; མ་ཧཱ་ཝ. ༩). ཨེ་ཏྠ ཙ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ་པི མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ སཾ་སཱ་ར་མ་ཧོ་གྷ་ཏོ ས་དྡྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཧ་ཏྠ་དཱ་ནེ་ཧི ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཏ་དུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཙ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནི ཙ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནི. ས་བྦ་ཉྷི ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ ཏེ་སཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་རཾ ས་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དིཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཀོ་ས་ལླེ་ན ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝི་ཙི་ཏྟ་ན་ཡ་དེ་ས་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སཱི་ཏི. བཱ་ཧི་རཾ པ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶ་མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨ་པ་རི་ཝཱ་ར-ས་ཧ་མྤ་ཏི་མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནཾ. ཏ་ད་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནུ་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལ་ཉྷི དྷ་མྨ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཛ་ནི་ཏཾ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་ཏཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་སྶཱ་མཱི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མྤི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་བཱ་ཧི་ར་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷ་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ཡཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཡེ་ན ཙ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ བཱ་ཧི་རཾ པ་ན ཏ་སྶཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ, པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ ཧེ་ས སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པོ. ཏ་ཡི་དཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ.

པ་ཡོ་ཛ་ན་མྤི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ དུ་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཡཱ་ཝ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ ཝི་མུ་ཏྟི་ར་ས་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏ་ད་ཏྠཱ ཀ་ཐཱ, ཨེ་ཏ་ད་ཏྠཱ མ་ནྟ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (པ་རི. ༣༦༦). ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ པ་ན ཏ་སྶཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ད་སྶ་ན་མ་གྒ་ས་མ་དྷི་ག་མོ, ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏཾ བཱ་ཧི་ར་མེ་ཝ. ས་ཙེ པ་ན ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་མྤི དེ་ས་ནཱ་བ་ལ་སི་དྡྷི་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཡཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་པི པ་ཡོ་ཛ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ག་ཎྷེ་ཡྻ, ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཏཱ་པི སི་ཡཱ.

ཨ་པི་ཙ ཏ་སྶཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཝ་བོ་དྷོ ཨི་མི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་ད་ཝ་བོ་དྷོ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. སོ ཧི ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཡོ་ཛེ་ཏི ཏ་ནྣི་པྥཱ་ད་ན་པ་རཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཡ་ཉྷི དེ་ས་ནཱ་ཡ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦཾ ཕ་ལཾ, ཏཾ ཨཱ་ཀ་ངྑི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ དེ་ས་ཀཾ དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཐཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཏ་ད་ཉྙེ་ས་ཉྩ ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཉྩེ་ཏྠ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཏ་ཐཱ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་ནི་ཝ་ཏྟི-ས་དྡྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ས་སྶ་ཏཱ་དི་མི་ཙྪཱ་ཙཱ་ར-ནི་རཱ་ཀ་ར་ཎཾ ས་མྨཱ་ཝཱ་ད་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ས་མཱུ་ཧ་ན་ནཾ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ས་མཱ་རོ་པ་ནཾ ཨ་པཱ་ཡ་དྭཱ་ར་པི་ད་ཧ་ནཾ ས་གྒ་མོ་ཀྑ་དྭཱ་ར་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱུ་པ་ས་མ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ནཾ ‘‘མུ་ཏྟོ མོ་ཙེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པུ་རི་མ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་མཱ་ར་མ་ནོ་ར་ཐ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ ཏི་ཏྠི་ཡ་ས་མ་ཡ་ནི་མྨ་ཐ་ནཾ བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི་པི པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཨི་དྷ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.

ཡ་ཐཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎེ སཾ་ས་ཡ་པ་ཀྑ་ནྡཱ, ཏཱ་དི་སཱ ཨ་ཉྙེ ཙ ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཙ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན-དྷཱ་ར་ཎ-པ་རི་ཙ་ཡ-མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝི་པ་ལླ་ཏྠ་བུ་དྡྷི་ཀཱ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན-དྷཱ་ར་ཎ-པ་རི་ཙ་ཡ་ཝི་མུ་ཁཱ ཙ བྷ་ཝ་ཝི་མོ་ཀྑེ་སི་ནོ ཝི་ནེ་ཡྻཱ ཨི་མི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ བྷཱ་ཛ་ནཾ.

པི་ཎྜ་ཏྠཱ པ་ན ‘‘ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཾ ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ’’ནྟི པ་ད་དྭ་ཡེ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལཱི་ཀཱ་རོ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ས་མཱ་ཡོ་གོ ཨོ་ལཱི་ཡ་ནཱ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཨུ་པཱ་ཡ་ཝི་ནི་བ་ནྡྷ་ཝི་དྷ་མ་ནཾ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝོ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཝི་སོ་དྷ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏྟ་ཡ་ཝི་ཙྪེ་ད་ནུ་པཱ་ཡོ ཨཱ་ས་ཝོ་གྷ-ཡོ་ག-ག་ནྠཱ་ག་ཏི-ཏ་ཎྷུ་པྤཱ་དུ་པཱ་དཱ་ན་ཝི་ཡོ་གོ ཙེ་ཏོ་ཁི་ལ་ཝི་ཝེ་ཙ་ནཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ སཾ་ས་གྒཱ་ཏི་ཀྐ་མོ ཝི་ཝཱ་ད་མཱུ་ལ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ནཾ མི་ཙྪ་ཏྟཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་མཱུ་ལ་ཙྪེ་དོ. ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས-ད་ར་ཐ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ-སཱ་ར་མྦྷ་པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ནཾ ད་སྶ་ན་ས་ཝ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཝི་ཛྫཱུ་པ་མ་ཝ་ཛི་རཱུ་པ་མ་དྷ་མྨཱ་པ་དེ་སོ ཨ་པ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ པ་ཧཱ་ན་ཏྟ་ཡ་དཱི་པ་ནཱ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡཱ་ནུ་ཡོ་གོ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནུ་ཊྛཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་སི་དྡྷི སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་པཱ་རི་སུ་དྡྷཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཏ་ཏྠ ཡེ་སཾ ཀི་ལེ་སཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི སཾ་སཱི་ད་ཏི, ཡེ་ས་ཉྩ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ཏི ནི་བྦུ་ཡ྄ཧ་ཏི, ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཏཾ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཏ་པྤ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ནི་སྶི་ཏཱ ཙ ཁ་ནྡྷཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མ་ཏྠོ, ‘‘ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཾ ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ ཨུ་པཱ་ཡོ མཱ་ན་ནི་གྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ་པ་དེ་སེ་ན ཙ་ཏུ་རོ་གྷ་ནི་ར་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་ར་ཧི་ཏཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཎ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རོ.

པ་ར་སཾ་ས་ཡ་པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཏཱ་ཡ ཉཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཙ ཀ་ཐཾ ནཱུཏི པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ? ཨ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘ཏྭ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་སྶ ག་རུ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ན་ཉྙ་ཡོ་གྱ་སྶ ས་དྡྷ་མྨ་དྷུ་ར་སྶ པ་རི་དཱི་པ་ན་ཏོ སཱ་དྷཱུ་ཏི མ་རི་ས་སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ ‘‘མཱ་རི་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝ་ཧ་ན་ན་ཏོ རཱ་སི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘ཨོ་གྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨི་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སཾ་སཱི་ད་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ས་བྦ་སོ ཙ ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཡི་དཾ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ ཨེ་ཀཾ་སི་ཀ་ནྟི ཁོཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ ཙ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་ན་སྶ ས་ས་ནྟ་ཏི་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཏྭ’’ནྟི ཙ པུ་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ས་མྦོ་དྷ་ན་ཏོ པི་ཡཱ་ལ་པ་ན་ཏོ ཙ, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་བྦུ་ཡ྄ཧ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་སྶ ཨ་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ས་བྦ་སོ ཙ ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏི་ཎྞཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཨོ་གྷཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏ་ཏྠ སཾ་ས་ཡ་སྶ ཨ་ན་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་སྶ ཙ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏྟཱ ‘‘ཡ་ཐཱ ཀ་ཐཾ པ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ སཾ་སཱི་ད་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ སཾ་སཱ་རེ ཙ ས་ཎྛཱ་ན་ནྟི ཨ་ན་ཏྠ་ནྟ་ར་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ནྣ་ཀཱ་ལི་ཀཾ. ཏ་ཐཱ ནི་བྦུ་ཡ྄ཧ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ནྟི ཨ་ན་ཏྠ་ནྟ་ར་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ནྣ་ཀཱ་ལི་ཀ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་དཱ སྭཱ་ཧཾ…པེ… ཏ་དཱ་སྶུ ནི་བྦུ་ཡ྄ཧཱ་མཱི’’ཏི. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་ཏོ ཙ ཨོ་གྷཱ་ཏི་ཎྞཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཁྭཱ་ཧཾ…པེ… ཨོ་གྷ་མ་ཏ་རི’’ནྟི.

ཨེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ནྟ་ར་ནྟ་རི་ཀ་ཏྟཱ སུ་དཱུ་ར་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཙི་ར་སྶ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་དི་ཊྛ་པུ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཝི་མྷ་ཡ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ ‘‘ཝ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་དཱ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཙ ‘‘པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་ཏོ བྲ་ཧྨ་སྶ ཙ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨ་ཎ་ན་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་ལེ་ས་ས་ནྟཱ་པ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ དུ་ཀྑ་ས་ནྟཱ་པ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ ཙ ས་བྦ་སོ ནི་བྦུ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ར་ཎ་པ་ཡོ་ག་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པ་རི ཏ་རི་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘ཏི་ཎྞ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦ་ཏོ ལུ་ཛྫ་ན་ཏོ པ་ལུ་ཛྫ་ན་ཏོ ཙ ‘‘ལོ་ཀེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ས་ཡེ་སུ ས་ཉྫ་ན་ཏོ ཛཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཝི་ས་ཏྟི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ག་མ་ན་ཏོ ཙ ‘‘ཨི་ད’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ པ་རི་ས་མ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ‘‘ཨ་ཝོ་ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཋ་མཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ན་ཏོ ཙ ‘‘སཱ དེ་ཝ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏ་བྦ་ཏོ ‘‘ས་མ་ནུ་ཉྙོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ སཱ་ས་ན་ཏོ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་མྤ་ཏྟི་ཏོ ཙ ‘‘ས་ཏྠཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཀྑུ་པ་ཐཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ཏི་རོ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ‘‘ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་ད་ཝི་ཙ་ཡ་ཏོ ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་རོ.

ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནེ་ཧི ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཛ་ཧ་ནེ་ན པཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས-ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི-ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ཏ་ན-ས་སྶ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ནྟི་ཊྛ་ཏོ སཾ་སཱ་རེ སཾ་སཱི་ད་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་སྶ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩེ ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ས་བྦ་དི་ཊྛཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས-ཨ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནྟ་སྶ སཾ་སཱ་ར་མ་ཧོ་གྷེ་ན ནི་བྦུ་ཡ྄ཧ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. བྲ་ཧྨ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨ་ཎ་ན་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཛྫྫ་ཏི བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་ཏྟཱ. ས་མྨ་དེ་ཝ ས་ནྟ་དྷ་མྨ་ས་མ་དྷི་ག་མ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཛྫ་ཏི ས་བྦ་སོ ས་ཝཱ་ས་ན་པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཙ ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ཏི་ཎྞ་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཛྫ་ཏི ཡ་ཐཱ ཡཱ་ཡ ལེ་སོ་པི ན དི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ཏ་སྶཱ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རོ.

ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚ་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཉྩ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ་ནི ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎཾ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་སྶ. ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶི་ཏཱ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡེ་སུ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་སུ ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོ ཏ་ཎྷཱ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༥༢, ༥༦).

ཁ་ནྡྷཱ་ཝི་ཛྫཱ-ཕ་སྶ-ས་ཉྙཱ-ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར-པཱ་པ་མི་ཏྟ་པ་ར་ཏོ་གྷོ་སཱ དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ – པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༢༤) ‘‘ཁ་ནྡྷཱ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝ་ཏྟ་བྦོ. སེ་ས་མེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཏོ ཨེ་ཝ སུ་ནི་དྡྷཱ་རི་ཡཾ. ཨ་ཡཾ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཧཱ་རོ.

ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཾ ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧནྟི པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟེ་ན ནི་ཡྻཱ་ནཱ་ཝ་ཧཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཨོ་གྷ་ནི་ཏྠ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ ས་བྦེ་པི ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ནི་ཡྻཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་རོ.

ནི་དཱ་ནམ་སྶཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཝ་བོ་དྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙེ་པི ཡེ ཨི་མཾ དེ་ས་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཏེ་པི ཨི་མི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་དཱ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཱ. ‘‘ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ ཨི་མཾ དེ་ས་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཨོ་གྷཾ ཏ་ར་ནྟཱ ས་ཀ་ལ་སཾ་སཱ་ར་མ་ཧོ་གྷ་ཏོ ནི་ཏྠ་རེ་ཡྻུཾ, པ་རེ ཙ ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཡྻུ’’ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ད་ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ནི་རུ་ཏྟཾ, ཏཾ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནི་དཱ་ན་པ་དཱ་ནཾ ‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་པ་དཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཏ་སྶཱ ལཱི་ན་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཙ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན སུ་ཀ་ར་ཏྟཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཏྠཱ་ར་བྷ་ཡེ་ན ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཡི་མྷ.

པ་ད-པ་ད་ཏྠ-དེ་ས་ནཱ-ནི་ཀྑེ་པ-སུ་ཏྟ་ས་ནྡྷི-ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ ས་ནྡྷི. ཏ་ཏྠ པ་ད་སྶ པ་ད་ནྟ་རེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ པ་ད་ས་ནྡྷི. ཏ་ཐཱ པ་ད་ཏྠ་སྶ པ་ད་ཏྠ་ནྟ་རེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ པ་ད་ཏྠ་ས་ནྡྷི, ཡོ ‘‘ཀི་རི་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ནཱ་ནཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀ་སྶ ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨེ་ཀཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀ་སྶ པ་ན པུ་བྦཱ་པ་ར་ས་མྦ་ནྡྷོ དེ་ས་ནཱ་ས་ནྡྷི, ཡཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷི ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱི’’ཏི ཏི་དྷཱ ཝི་བྷ་ཏྟཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་ཏི དྭི་དྷཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ནི་ཀྑེ་པ་ས་ནྡྷི ཙ་ཏུ་ནྣཾ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་པ་ཉྩ་སཱུ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. སུ་ཏྟ་ས་ནྡྷི ཨི་དྷ པ་ཋ་མ་ནི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

‘‘ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ཋ་མཾ ནི་ཀྑི་ཏྟ’’ནྟི ནཱ་ཡ་མ་ནུ་ཡོ་གོ ཀ་ཏྠ་ཙི ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི? ཨ་པི་ཙ ‘‘ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཾ ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧཾ ཨོ་གྷ་མ་ཏ་རི’’ནྟི པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་ཝི་ཝ་ཛྫ་ན་མུ་ཁེ་ན ཝཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ ས་བྦ་པ་ཋ་མ་མི་དཾ སུ་ཏྟཾ ཨི་དྷ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ. ཨ་ནྟ་དྭ་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་ག་མྨ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ངྐཱ་ས་ན་པ་ར་ཉྷི བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ན་ནྟི. ཡཾ པ་ན ཨེ་ཀི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ དེ་ས་ན་ནྟ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ སཾ་ས་ནྡ་ནཾ, ཨ་ཡ་མྤི དེ་ས་ནཱ་ས་ནྡྷི. སཱ ཨི་དྷ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ –

‘‘ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཾ…པེ… ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧཾ ཨོ་གྷ་མ་ཏ་རི’’ནྟི ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ –

‘‘ས་བྦ་དཱ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ, པ་ཉྙ་ཝཱ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏོ;

ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ, ཨོ་གྷཾ ཏ་ར་ཏི དུ་ཏྟ་རཾ.

‘‘ཝི་ར་ཏོ ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ཡ, རཱུ་པ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི་གོ;

ན་ནྡཱི་རཱ་ག་པ་རི་ཀྑཱི་ཎོ, སོ ག་མྦྷཱི་རེ ན སཱི་ད་ཏི; (སཾ. ནི. ༡.༩༦);

ས་དྡྷཱ་ཡ ཏ་ར་ཏི ཨོ་གྷཾ, ཨ་པྤ་མཱ་དེ་ན ཨ་ཎྞ་ཝཾ. (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦; སུ. ནི. ༡༨༦);

‘‘པ་ཉྩ ཚི་ནྡེ པ་ཉྩ ཛ་ཧེ, པ་ཉྩ ཙུ་ཏྟ་རི བྷཱ་ཝ་ཡེ;

པ་ཉྩ་ས་ངྒཱ་ཏི་གོ བྷི་ཀྑུ, ཨོ་གྷ་ཏི་ཎྞོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༥; དྷ. པ. ༣༧༠);

‘‘ཏ་སྨཱ ཛ་ནྟུ ས་དཱ ས་ཏོ, ཀཱ་མཱ་ནི པ་རི་ཝ་ཛྫ་ཡེ;

ཏེ པ་ཧཱ་ཡ ཏ་རེ ཨོ་གྷཾ, ནཱ་ཝཾ སི་ཏྭཱ་ཝ པཱ་ར་གཱུ. (སུ. ནི. ༧༧༧; མ་ཧཱ་ནི. ༦; ནེ་ཏྟི. ༥);

‘‘ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཁ་ཡ་ནྟ་ད་སྶཱི, མ་གྒཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཧི་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤཱི;

ཨེ་ཏེ་ན མ་གྒེ་ན ཏ་རིཾ་སུ པུ་བྦེ, ཏ་རི་སྶ་ནྟི ཡེ ཙ ཏ་ར་ནྟི ཨོ་གྷ’’ནྟི. (སཾ. ནི. ༥.༣༨༤, ༤༠༩; མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༡; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ནཱ་ནུ་གཱི་ཏི་གཱ་ཐཱ་ནི་དྡེ་ས ༡༠༧; པ་ཋ་མ་ཝ་གྒ ༡༢༡; ནེ་ཏྟི. ༡༧༠) –

ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི དེ་ས་ནཱ་ཧི སཾ་ས་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧོ ཧཱ་རོ.

ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཾ ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧནྟི ཨེ་ཏྠ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཉྩ. ཏེ་ན ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ དཱི་པི་ཏོ, ས་ནྟ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནེ་ན ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏི. ཏེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཙ ཏ་ཎྷཱ་མཱུ་ལ་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་མཱུ་ལ་ཀཾ ས་བྦཾ བྷ་ཝ་ཙ་ཀྐཾ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཉྩ ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐཾ. པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན པ་ན ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི དཱི་པི་ཏཱ, སཱ ཙ ས་ངྑེ་པ་ཏོ སཱི་ལཱ་དི་ས་ངྒ་ཧཱ. ཏ་ཏྠ སཱི་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨེ་ཀཱ་ད་ས སཱི་ལཱ་ནི་སཾ་སཱ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ས་མཱ་དྷི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ཉྩ་ངྒི་ཀོ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི པ་ཉྩ་ཉྙཱ་ཎི་ཀོ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི ས་མཱ་དྷི་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ ཙ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན པ་ཉྙཱ ཙ ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་སུ་ད་སྶ་ནཱ ས་བྦེ་པི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་དྷ་མྨཱ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཝ་ཏྟོ ཧཱ་རོ.

པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ཝི་དྷཾ. ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཐཱ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཉྩ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཝི་བྷ་ཏྟི. པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡོ པ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཡཾ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཧཱ་རོ.

པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་དཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཡུ་ག་ན་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨུ་སྶ་ཀྐེ་ནྟོ ཀི་ལེ་སཱ་དཱི་ནཾ དཱུ་རཱི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཨ་སཾ་སཱི་ད་ནྟོ ཨ་ནི་བྦུ་ཡ྄ཧ་ནྟོ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཾ ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧཾ ཨོ་གྷཾ ཏ་ར་ཏི. ཀི་ལེ་སཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་ན སཾ་སཱི་ད་ནྟོ ནི་བྦུ་ཡ྄ཧ་ནྟོ སཾ་སཱ་རེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཏོ ཨོ་གྷཾ ན ཏ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡཾ པ་རི་ཝ་ཏྟོ ཧཱ་རོ.

ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཾ ཨ་ས་ནྟི་ཊྛ་ནྟོ ཨ་སཾ་སཱི་ད་ནྟོ ཨ་ནི་བྦི་སཾ ཨ་ན་ཝི་ནི་བྦི་ས་ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧཾ ཨ་ནི་བྦུ་ཡ྄ཧ་ནྟོ ཨ་ཙེ་ཏེ་ནྟོ ཨ་པ་ཀ་པྤེ་ནྟོ་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨོ་གྷཾ ཀི་ལེ་ས་ས་མུ་དྡ་ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཏ་རི ཨ་ཏི་ཀྐ་མི ཨ་ཙྩ་ཝཱ་ཡཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཡཾ ཝེ་ཝ་ཙ་ནོ ཧཱ་རོ.

ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཾ ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནྟི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི. པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཝི་རུ་ཧ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི. དི་ཊྛི་ཡཱ པ་རི་ནི་པྥ་ནྡ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི. བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ཡཱ བྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཝི་བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཝི་པ་ལླཱ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཀཱ་མ་སུ་ཁཱ་ནུ་ཡོ་ག་སྶ ཀཱ་མེ་སུ ཨ་ནུ་གི་ཛ྄ཛྷ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་སྶ ཨ་ཏྟ་པ་རི་ཏཱ་པ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཾ ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནྟི པ་ན ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི. པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཨོ་གྷ་མ་ཏ་རི་ནྟི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི. མ་གྒ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི. ནི་རོ་དྷ་སྶ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཡཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧཱ་རོ.

ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཾ ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨོ་གྷ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ག་ཧི་ཏཾ. ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཾ ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧཾ ཨ་ཏ་རི་ནྟི པ་ན པ་ད་ཏྟ་ཡེ་ན མ་གྒ་ས་ཙྩཾ ག་ཧི་ཏཾ, ཧེ་ཏུ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཙ ཧེ་ཏུ་མ་ཏོ ག་ཧ་ཎཾ སི་དྡྷ་མེ་ཝཱ་ཏི དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་ཏྠ་ཏོ ག་ཧི་ཏཱ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ས་ཙྩེ་ཧི ཨོ་ཏ་ར་ཎཱ. ཏ་ཏྠ ཡེ ལོ་ཀི་ཡཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ, ཡེ་སཾ ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་སི་དྡྷི. ཡེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷཱ, ཡེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་སི་དྡྷི. ཨ་ཡཾ ཁ་ནྡྷ་མུ་ཁེ་ན ཨོ་ཏ་ར་ཎཱ. ཡེ ཨེ་ཝ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ, ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷཱ དྭཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི དྭེ དྷཱ་ཏུ་ཡོ་ཏི ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་མུ་ཁེ་ན དྷཱ་ཏུ་མུ་ཁེ་ན ཙ ཨོ་ཏ་ར་ཎཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཾ ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ ཨོ་གྷཱ ཙ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷཱ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ ཙ, ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ མ་གྒོ ཀ་ཐི་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷོ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ ཙ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཁ་ནྡྷ་མུ་ཁེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་མུ་ཁེ་ན དྷཱ་ཏུ་མུ་ཁེ་ན ཨོ་ཏ་ར་ཎཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཙེ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ཨ་ནི་མི་ཏྟ་མུ་ཁེ་ན ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁཾ, དུ་ཀྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཙེ, ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁཾ, ཨ་ན་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཙེ, སུ་ཉྙ་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁེ་ན ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ. མ་གྒེ སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏཱུ ཨ་ནཱ་ས་ཝཱ ཙ ཨེ་ཝ་མྤི ཁོ ཁ་ནྡྷཱ་དི་མུ་ཁེ་ན ཨོ་ཏ་ར་ཎཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ཨོ་ཏ་ར་ཎོ ཧཱ་རོ.

ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛནྟི ཨཱ་ར་མྦྷོ. ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧནྟི པ་ད་སུ་དྡྷི, ནོ ཨཱ་ར་མྦྷ་སུ་དྡྷི, ཏ་ཐཱ ཨོ་གྷནྟི. ཨ་ཏ་རིནྟི པ་ན པ་ད་སུ་དྡྷི ཙེ་ཝ ཨཱ་ར་མྦྷ་སུ་དྡྷི ཙཱ་ཏི ཨ་ཡཾ སོ་དྷ་ནོ ཧཱ་རོ.

ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཾ ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཙོ་ད་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨོ་གྷ་མ་ཏ་རིནྟི ཏཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་ཉྷི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་མ་གྒཱ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན དི་ཊྛོ་གྷ་ཏ་ར་ཎཾ, ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒོ ཀཱ་མོ་གྷ་ཏ་ར་ཎཾ, ཨ་གྒ་མ་གྒོ སེ་སོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཡཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནོ ཧཱ་རོ.

ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཧེ་ཏུ. ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་སྶ ཀི་ལེ་སཱ ཧེ་ཏཱུ. ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ་ནཾ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་ཧཱ་ནཱ་ནི ཧེ་ཏཱུ. སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏ་སྶ ཧེ་ཏཱུ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡེ་སུ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་སུ ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོ ཏ་ཎྷཱ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི. ཁ་ནྡྷཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཕ་སྶ་ས་ཉྙཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པཱ་པ་མི་ཏྟ་པ་ར་ཏོ་གྷོ་སཱ དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཧེ་ཏཱུ. ཏེ་ནཱ་ཧ – པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ ‘‘ཁ་ནྡྷཱ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཎྷཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་སྶ ཧེ་ཏཱུ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་ཝི་བྷཱ་གོ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦོ, ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ་ནཾ. ཀི་ལེ་སུ་པྤཱ་ད་ནེ ཧི ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཧེ་ཏཱུ, ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་སྶ ཧེ་ཏཱུ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པ་ནཾ ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་སྶ ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཡཾ པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཧཱ་རོ.

ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་གེ་ཧི པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནེ་ཧི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ་པི ཨོ་གྷ་སྶ པ་རི་སུ་དྡྷི. ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནེ་ཧི པ་ན སོ་ཏཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རོ ས་བྦ་སོ པི་དྷཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ་པི ཨོ་གྷ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏོ པི་དྷཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎཾ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཧི ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣཾ, ཏ་སྶ ས་བྦེ་པི ཨོ་གྷཱ ཏི་ཎྞཱ ས་མྨ་ཏི་ཎྞཱ པ་ཧཱི་ནཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ས་མཱ་རོ་པ་ནོ ཧཱ་རོ.

ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཾ ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཏཱ་སཾ ཧི ཝ་སེ་ན ས་ཏྟོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི. ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་ཏོ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ. ཏེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ས་མ་ཐོ ཙ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ, ཏེ ‘‘ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཾ ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧཾ ཨོ་གྷ་མ་ཏ་རི’’ནྟི པ་དེ་ཧི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་སུ ས་མ་ཐ་སྶ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི ཕ་ལཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི. ཏ་ཐཱ ཧི སཱ ‘‘རཱ་ག་ཝི་རཱ་གཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཝི་རཱ་གཱ’’ཏི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ ཙ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ, ཏེ་སཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ, ནི་རོ་དྷ་པ་ཛཱ་ན་ནཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ མ་གྒ་ས་ཙྩཾ. ཏ་ཎྷཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ མཱ་ཡཱ-སཱ་ཋེ་ཡྻ་མཱ་ནཱ་ཏི་མཱ་ན-མ་ད་པྤ་མཱ་ད-པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ-པཱ་པ་མི་ཏྟ་ཏཱ-ཨ་ཧི་རི་ཀཱ་ནོ་ཏྟ་པྤཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑོ ནེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཝི་པ་རཱི་ཏ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར-ཀོ་དྷཱུ་པ་ནཱ་ཧ-མ་ཀྑ་པ་ལཱ༹་ས-ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡ-སཱ་ར་མྦྷ- དོ་ཝ་ཙ་སྶ་ཏཱ-བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑོ ནེ་ཏ་བྦོ. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་མཱ་ཡཱ་ཨ་སཱ་ཋེ་ཡྻཱ་དི་ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཐཱ ས་མ་ཐ་པ་ཀྑི་ཡཱ་ནཾ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཀྑི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑོ ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཡཾ ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་སྶ ན་ཡ་སྶ བྷཱུ་མི.

ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ག་ཧི་ཏེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་པྤ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཏ་ཎྷཱ ལོ་བྷོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ མོ་ཧོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ ལོ་ཧི་ཏེ ས་ཏི པུ་བྦོ ཝི་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་ཏི སི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོ ཨཱ་གྷཱ་ཏོ དོ་སོ ཨི་ཏི ཏཱི་ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ཧི ག་ཧི་ཏེ་ཧི, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ‘‘ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཙ ཏཱི་ཎི ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི ཙ སི་དྡྷཱ་ནི ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཨི་དྷཱ་པི ལོ་བྷོ ས་བྦཱ་ནི སཱ་ས་ཝ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་དྷ་མྨཱ ཙ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཏ་ནྣི་བྦ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཙ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཙྩ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཕ་ལཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་མོ་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ན ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཾ, ཏཱི་ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ཧི ཏི་ཝི་དྷ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ-སཾ་ཀི་ལེ་ས་མ་ལ་ཝི་ས་མ་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ས་ཉྙཱ-ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑོ ནེ་ཏ་བྦོ, ཏ་ཐཱ ཏཱི་ཧི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ཧི ཏི་ཝི་དྷ་སུ་ཙ་རི་ཏ-ས་མ་ཀུ་ས་ལ་ས་ཉྙཱ-ཝི་ཏ་ཀྐ-ས་མཱ་དྷི-ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑོ ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཡཾ ཏི་པུ་ཀྑ་ལ་སྶ ན་ཡ་སྶ བྷཱུ་མི.

ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ག་ཧི་ཏེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་པྤ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་སུ་བྷེ ‘‘སུ་བྷ’’ནྟི, དུ་ཀྑེ ‘‘སུ་ཁ’’ནྟི ཙ ཝི་པ་ལླཱ་སཱ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཊྛཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ནི་ཙྩེ ནི་ཙྩ’’ནྟི ཨ་ན་ཏྟ་ནི ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཝི་པ་ལླཱ་སཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་སཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ‘‘ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཙ ལ་དྡྷེ་ཧི ས་ཏི་ཝཱི་རི་ཡ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི སི་དྡྷཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི.

ཏ་ཏྠ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་གྒ་ལཱ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦཱ. ཀ་ཐཾ? དུ་ཝི་དྷོ ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཙ་རི་ཏོ མུ་དི་ནྡྲི་ཡོ ཏི་ཀྑི་ནྡྲི་ཡོ་ཏི, ཏ་ཐཱ དི་ཊྛི་ཙ་རི་ཏོ. ཏེ་སུ པ་ཋ་མོ ཨ་སུ་བྷེ ‘‘སུ་བྷ’’ནྟི ཝི་པ་རི་ཡེ་ས་གྒཱ་ཧཱི ས་ཏི་བ་ལེ་ན ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཀཱ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན ཏཾ ཝི་པ་ལླཱ་སཾ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏེ་ཏྭཱ ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི. དུ་ཏི་ཡོ ཨ་སུ་ཁེ ‘‘སུ་ཁ’’ནྟི ཝི་པ་རི་ཡེ་ས་གྒཱ་ཧཱི ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལེ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཝི་ནོ་དེ་ནྟོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན ཏཾ ཝི་པ་ལླཱ་སཾ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏྭཱ ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡོ ཨ་ནི་ཙྩེ ‘‘ནི་ཙྩ’’ནྟི ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་གྒཱ་ཧཱི ས་མ་ཐ་བ་ལེ་ན ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཏ་ངྑ་ཎི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན ཏཾ ཝི་པ་ལླཱ་སཾ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏེ་ཏྭཱ ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠོ ས་ནྟ་ཏི-ས་མཱུ་ཧ-ཀི་ཙྩཱ་ར་མྨ་ཎ-གྷ་ན་ཝ་ཉྩི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཕ་སྶཱ་དི་དྷ་མྨ་པུ་ཉྫ་མ་ཏྟེ ཨ་ན་ཏྟ་ནི ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱི ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊི་ཀ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཏཾ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏྭཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི. སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ་སུ་ཁ་ས་ཉྙཱ་དཱི་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝཱ ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ཧི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཏེ་ས་མ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཙྩ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཕ་ལཾ པ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནི, ཙ་ཏཱུ་ཧི ཙེ་ཏྠ ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ཧི ཙ་ཏུ་རཱ་ས་ཝོ་གྷ་ཡོ་ག-ཀཱ་ཡ་ག་ནྠ-ཨ་ག་ཏི-ཏ་ཎྷུ་པྤཱ་དུ་པཱ་དཱ་ན-ས་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི-ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑོ ནེ་ཏ་བྦོ, ཏ་ཐཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཛྷཱ་ན-ཝི་ཧཱ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན-སུ་ཁ་བྷཱ་གི་ཡ་དྷ་མྨ-ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནི་དྡྷི་པཱ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑོ ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཡཾ སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏ་སྶ ན་ཡ་སྶ བྷཱུ་མི.

ཨི་མེ་སཾ པ་ན ཏི་ཎྞཾ ཨ་ཏྠ་ན་ཡཱ་ནཾ སི་དྡྷི་ཡཱ ཝོ་ཧཱ་ར་ན་ཡ་དྭ་ཡཾ སི་དྡྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཏྠ་ན་ཡཱ་ནཾ དི་སཱ་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ལོ་ཙ་ནཾ དི་སཱ་ལོ་ཙ་ནཾ, ཏེ་སཾ ས་མཱ་ན་ཡ་ནཾ ཨ་ངྐུ་སོཏི པ་ཉྩ་པི ན་ཡཱ ཨི་དྷ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་ད་ཉྩ སུ་ཏྟཾ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷེ སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ནེ ནི་བྦེ་དྷ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི་ཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦེ་དྷ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཙཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷེ པ་ན སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ནེ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ས་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་ཉེ་ཡྻཾ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཾ ས་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱི་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. ནི་མོ་ཀྑ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢. པ་ཋ་མ་མཱ་ག་ཏནྟི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཋ་མ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ པ་ཋ་མཾ ཨཱ་ག་ཏ་པ་དཾ. ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠནྟི པཱ་ཀ་ཊ་ཏྠཾ. ཨ་པུ་བྦཾ་ཡེ་ཝ ཧི དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྠ་ཉྩ པ་དཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦཾ. ནོཏི པུ་ཙྪཱ་ཡཾ ནུ-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠོ ནི་པཱ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ནཱ་སི ནོ་ཏི ཛཱ་ནཱ་སི ནཱུ’’ཏི. ཝ་ཊྚ་ཏོ ནི་མུ་ཙྩ་ནྟི ཏེ་ན ས་ཏྟཱ་ཏི ནི་མོ་ཀྑོ, མ་གྒོ. སོ ཙ པ་མུ་ཙྩ་ནྟི ཏེ་ནཱ་ཏི པ་མོ་ཀྑོ, པ་མུ་ཙྩ་ན་ནྟེ པ་ན ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ཏྟཱ་ཕ་ལཾ ‘‘པ་མོ་ཀྑོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་ཐཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ‘‘རཱ་ག་ཀྑ་ཡོ དོ་ས་ཀྑ་ཡོ མོ་ཧ་ཀྑ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེཏི ས་ཏྟཱ. ཝི་ཝི་ཙྩ་ཏཱིཏི ཝི་སུཾ ཨ་ས་མྨི་སྶོ ཧོ་ཏི, ཝི་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཝི་ཙྩ་ཏི དུ་ཀྑཾ ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ཝི་ཝེ་ཀོ. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ན ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ས་ཏྟཱ ནི་མུ་ཙྩ་ནྟི ཨེ་ཏྠ པ་མུ་ཙྩ་ནྟི ཝི་ཝི་ཙྩ་ནྟི ཙཱ་ཏི ནི་མོ་ཀྑོ པ་མོ་ཀྑོ ཝི་ཝེ་ཀོ, ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཙ ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ ཁོ-ཀཱ་རོ ‘‘ཨ་སྶོ་སི ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ.

ན་ནྡཱི་མཱུ་ལ་ཀོ བྷ་ཝོ ན་ནྡཱི་བྷ་ཝོ པུ་རི་མ་པ་དེ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ‘‘སཱ་ཀ་བྷ་ཀྑོ པ་ཏྠ་ཝོ སཱ་ཀ་པ་ཏྠ་ཝོ’’ཏི ཡ་ཐཱ. པ་ཋ་མཾ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་པ་དྷཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཀི་ལེ་ས་ཀ་མྨཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་པྤ་དྷཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ན་ནྡི་ཡཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པུ་རི་མ་ན་ཡེཏི ན་ནྡཱི་མཱུ་ལ་ཀོ ཀ་མྨ་བྷ་ཝོ ན་ནྡཱི་བྷ་ཝོ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ཀྑེ. ན་ནྡཱི་བྷ་ཝེ་ནཱཏི ན་ནྡཱི་བྷ་ཝ་པ་དེ་ན. ཏི་ཝི་དྷ་ཀ་མྨཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཏི་པྤ་ཀཱ་ར་སྶ ཀ་མྨཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཝ་སེ་ན. ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷོ ག་ཧི་ཏོ ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ. ས་ཉྙཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ཧཱིཏི ‘‘ས་ཉྙཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་ངྑ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་དེ་ཧི. ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཙཱཏི ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ས་མཾ ཡུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. དྭེ ཁ་ནྡྷཱཏི ས་ཉྙཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷཱ.

ན་ནུ ཨེ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི? ནོ ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ་ཧི པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧཱིཏི ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི. ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ར་ཧི་ཏོ ཀོ་ཙི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ཨ་ཏྠི. ཨ་ནུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀཱ་ནནྟི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ. ན ཧེ་ཏྠ ཀི་རི་ཡཱ་ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན. ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨུ་པཱ་དཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པཱ་དི, པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ. ཨུ་པཱ་དི་ནོ སེ་སོ ཨུ་པཱ་དི་སེ་སོ, ས་ཧ ཨུ་པཱ་དི་སེ་སེ་ནཱ་ཏི ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་སཾ. ནི་བྦཱ་ནཾ ཀ་ཐི་ཏཾ ས་ཀ་ལ་ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་ས་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཏྠ་སྶ ཛོ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ. ཧེ་ཊྛཱ དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཨ་ནུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ་ན’’ནྟི. ནི་རོ་དྷེ་ནཱཏི ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན. ཨུ་པ་ས་མེ་ནཱཏི ཨ་ཙྩ་ནྟཱུ་པ་ས་མེ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཙ-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་སནྟི ཏ་སྶཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཏི་ཎྞཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ. ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཚ་ནྣཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ན་ཉྩ ས་བྦེ་ས་མྤི ཨུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན.

ཀ་སྨཱ པ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ, རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི? ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ཡ་ཉྷི ཨུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ན་ཏྠི. དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡེཏི ན་ནྡི་ཡཱ ཙ བྷ་ཝ་སྶ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཏ་མྷི པ་ཀྑེ. ན་ནྡི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷོ ག་ཧི་ཏོ ཏཾ་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ. ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏོ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོཏི ཨུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཨུ་ཏུ་ཨཱ་ཧཱ་ར་ཛཱ་ནི, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙི་ཏྟ་ཛཱ་ནཱི་ཏི ཙ་ཏུ་ས་ནྟ་ཏི་རཱུ་པ་སྶ་པེ་ཏྠ ག་ཧི་ཏ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་ཉྙཱ་དཱི་ཧཱིཏི ས་ཉྙཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝེ་ད་ནཱ་ག་ཧ་ཎེ་ཧི ཏ་ཡོ ཁ་ནྡྷཱ ག་ཧི་ཏཱ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨུ་པཱ་དི་ཎྞཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ཎྞཱ་ཏི ཝི་བྷཱ་གཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ. ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཧི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི ནི་བྦཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ…པེ… ནི་བྦཱ་ནཾ ཀ་ཐི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི ཧི ཨི་དྷ ཨ་མ་ཏ་མ་ཧཱ་ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཨི་མ་མེ་ཝ ཙ ན་ཡནྟི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ དུ་ཏི་ཡ་མེ་ཝ. ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་ནི་ཀཱ་ཡེ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཙ་ཏུ་ནི་ཀཱ་ཡི་ཀོ. བྷ་ཎྜི་ཀ་ནཱ་མ་ཀོ ཐེ་རོ བྷ་ཎྜི་ཀ་ཏྠེ་རོ. ཨི་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ. ནི་བྦཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱཏི པ་ཋ་མ་ན་ཡེ ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཙ, དུ་ཏི་ཡེ པ་ན ‘‘ཨ་མ་ཏ་མ་ཧཱ་ནི་བྦཱ་ན་སྶཱ’’ཏི ས་བྦ་ཐཱ་པི ནི་བྦཱ་ན་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝཱ དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛ་པེ་སི ས་མཱ་པེ་སཱི་ཏི.

ནི་མོ་ཀྑ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༣. ཨུ་པ་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ