༡. ན་ནྡ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡. ‘‘ཏ་ཏྲ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ན ཏ་ཐཱ བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནཾ སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ, ཡ་ཐཱ ‘‘ཏ་ཏྲ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྱ་ཉྫ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. པ་རི་ས་ཛེ་ཊྛ་ཀེཏི པ་རི་སཱ་ཡ ཛེ་ཊྛ་ཀེ, ཡེ ཏ་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་ཏོ བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱུ་ཏཱ. པ་རི་ས་ཛེ་ཊྛ་ཀེ བྷི་ཀྑཱུཏི ཙ་ཏུ་པ་རི་ས་ཛེ་ཊྛ་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ. ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཧི པ་རི་སཱ་ནཾ ཛེ་ཊྛཱ བྷི་ཀྑུ་པ་རི་སཱ པ་ཋ་མུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ. ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱིཏི ས་མྦོ་དྷེ་སི, ས་མྦོ་དྷ་ན་ཉྩ ཛཱ་ནཱ་པ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ནཱ་པེ་སཱི’’ཏི. བྷ་ད་ནྟེཏི ག་རུ་གཱ་ར་ཝ་ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན བྷ་ད་ནྟེཏི བྷ་དྡཾ ཏ་ཝ ཧོ་ཏུ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏྟཱ པ་རེ་ས་ཉྩ ས་ནྟ་ཏཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུནྟི ཨེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོཏི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་མ་ནྟ་ན་མེ་ཝ ས་མྦ་ནྡྷི་ཨ་ཏྠ་པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཏི་ཨ་སྶོ་སུ’’ནྟི. བྷ་ག་ཝ་ཏོཏི པ་ན ཨི་དཾ པ་ཏི་སྶ་ཝ་ན་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་ཐཱ ‘‘དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་སྶུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ནི་དཱ་ན་ཝ་གྒ་སྶ ཨཱ་དི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི.
ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་ཀཱ་ཡོཏི ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་ས་ཉྙི་ཏོ དེ་ཝ་ནི་ཀཱ་ཡོ. དུ་ཏི་ཡ་དེ་ཝ་ལོ་ཀོཏི ཚ་སུ ཀཱ་མ་ལོ་ཀེ་སུ དུ་ཏི་ཡོ དེ་ཝ་ལོ་ཀོ. ཏེ་ཏྟིཾ་ས ཛ་ནཱ ས་ཧ་པུ་ཉྙ་ཀཱ་རི་ནོ ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཏཾ་ས་ཧ་ཙ་རི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཾ, ཏ་ནྣི་ཝཱ་སི་ནོ་པི ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་ནཱ་མ་ཀཱ ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཉཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྷེ་ན མཱ་ཎ་ཝེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཀེ་ཙི་ཝཱ་དོ བྱཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ཨ་རོ་ཙེ་ནྟེ་ན ‘‘ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བྱཱ་པ་ནྣ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཧི ནི་དྡོ་སཾ པ་དཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ནཱ་མ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྠ་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ས་མ་ཉྙཱ ཨེ་ཝ.
ཏཾ ཝ་ནནྟི ཏཾ ཨུ་པ་ཝ་ནཾ. པ་ཝི་ཊྛེ པ་ཝི་ཊྛེ དུ་ཀྑ་པྤ་ཏྟེ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ན་ནྡ་ཡ་ཏི, པ་གེ་ཝ ཨ་དུ་ཀྑ་པྤ་ཏྟེ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཉྩ་སུ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཝེ་སི་ཏཱ་ནནྟི པ་ཀོ་ཊྛ་ཝཱ་རེ་ན པ་ཝེ་སི་ཏཱ་ན་མྤཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཙ་ཝ་ན་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཐོ་ཀཾ དི་སྶ་མཱ་ན་ཝི་ཀཱ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ ཙ་ཝ་ནྟི, ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཧི་མ་པི་ཎྜོ ཝི་ཡ ཝི་ལཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ པ་ན ཨ་དི་སྶ་མཱ་ན་ཝི་ཀཱ་རཱ ས་ཧ་སཱ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ནྟི, ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘དཱི་པ་སི་ཁཱ ཝི་ཡ ཝི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ན་ནྡ་ཡ་ཏི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ སོ་མ་ན་སྶི་ཏཾ དོ་མ་ན་སྶི་ཏ་ཉྩ. ན་ནྡ་ནེཏི ཨེ་ཝཾ་ཨ་ནྭ་ཏྠ་ནཱ་མ་ཀེ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ. པ་རི་ཝུ་ཏཱཏི ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཧི སོ.
དི་ཝི བྷ་ཝ་ཏྟཱ དི་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཧཱི’’ཏི. ཀཱ་མེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་མ་བ་ནྡྷ་ནེ་ཧི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཧི. ཨུ་པེ་ཏཱཏི ཨུ་པ་ག་ཏཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. པ་རི་ཙཱ་ར་ཡ་མཱ་ནཱཏི པ་རི་ར་མ་མཱ་ནཱ. ཨི་ད་ཉྷི པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ‘‘ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧཱི’’ཏི ཀ་ཏྟ་རི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, པུ་རི་མཱ་ནི ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ས་ཧ་ཡོ་གེ. ར་མ་མཱ་ནཱ ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ར་མ་མཱ་ནཱ’’ཏི. པ་རི་ཙཱ་ར་ཡ་མཱ་ནཱཏི ཝཱ པ་རི་ཏོ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཙཱ་ར་ཡ་མཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ས་ཉྩཱ་ར་ཡ་མཱ་ནཱ’’ཏི. པ་ཋ་མ་ན་ཡེ ཧི ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཏྠོ པ་རི་ཙ་ར་ཎ་ས་དྡོ, དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠོ. སོ པ་ནཱཏི ‘‘ཏཱ་ཡཾ ཝེ་ལཱ་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ལོ. ཨ་དྷུ་ནཱཏི ས་མྤ་ཏི. སོ ཝི་ཙ་རཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧཱིཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨོ་ཝུ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ ན ཉཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པི་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟོ. ནི་ཝུ་ཏོ པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷོཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ལོ་ཀཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི. ཨཱ་ས་བྷིནྟི སེ་ཊྛཾ ‘‘ཨ་གྒོ་ཧ་མ་སྨི ལོ་ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༣༡; མ. ནི. ༣.༢༠༧) བྷཱ་ས་ནྟོ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཝི་ཡ.
ཀེ་ཝ་ལཾ ད་སྶ་ནཾ ཀི་མ་ཏྠི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡེ…པེ… ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི, ཏ་སྨིཾ ན་ནྡ་ན་ཝ་ནེ ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་མ་བྷཱ་གཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ར་དེ་ཝཱ་ནནྟི པུ་རི་ས་བྷཱུ་ཏ་དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དེ་ཝ་པུ་རི་སཱ་ན’’ནྟི. ཨ་པྤ་ཀཾ ཨ་དྷི་ཀཾ ཨཱུ་ནཾ ཝཱ ག་ཎ་ནཱུ་པ་གཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ད་ས་ནྣ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཏེ་ཏྟིཾ་སཱ་ན’’ནྟི ཧི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨ་ཡཾ རུ་ལ༹ྷཱི. པ་རི་ཝཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན, ན ཀི་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སཱི་ལཱ་ཙཱ་རཱ་དི་གུ་ཎ་ནེ་མི་ཏྟི་ཀཱ ཧི ཀི་ཏྟི. ‘‘ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ དེ་ཝཱ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱ ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟོ སུ་ཁ་བ་ཧུ་ལཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཡ་སེ ཨི་ཙྪི་ཏེ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ་ཝ ‘‘ཡ་སེ་ན ས་མྤ་ནྣཱ་ན’’ནྟི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ.
ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝི་ཀཱཏི སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ. ‘‘ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ནཱི’’ཏི ཀེ་ཙི. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ཏྭཾ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལེ མ་ཉྙ་སི, དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ སུ་ཁཾ ནཱ་མ ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ. ཀཱ་མཱ ཧི དུ་ཀྑཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཏ་སྶཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ཀཱ་མཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱུ་མ་ཀཱ་པི ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ ཨེ་ཝ, ཏེ པ་ན ས་མྨ་ས་ནཱུ་པ་གཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀགྒ་ཧ་ཎཾ ས་མྨ་ས་ན་ཡོ་གྒེ་ན. ཧུ་ཏྭཱཏི པུ་བྦེ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ་ན བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ. ཨེ་ཏེ་ན ནེ་སཾ བྷཱ་ཝ་བྷཱ་གོ ད་སྶི་ཏོ. ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠེ་ནཱཏི ས་ར་ས་ནི་རོ་དྷ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན.
ཨ་ནི་ཙྩཱ ཨ་དྡྷུ་ཝཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་མེ སུ་ཁཱ’’ཏི ཝཱ ན ཨི་ཙྩཱ་ཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ. ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱཏི ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤ…པེ… ཝེ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. པུ་རི་མ་སྶ ཝཱ པ་ཙྪི་མཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ད་ན་ནྟ་རཱཏི ཏེ་སཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ. ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཊྛཱ་ནནྟི ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎཾ ཝ་ད་ཏི. ཡེ པ་ན ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཋི་ཏི ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་སཾ ཏཾ མི་ཙྪཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ཏ་སྶེ་ཝ དྷ་མྨ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ བྷི་ནྣཱ བྷ་ངྒཱ་ཝ་ཏྠཱ ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཉྙཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཉྙཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ བྷ་ངྒཱ་བྷི་མུ་ཁཱ་ཝ་ཏྠཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ, སཱ་ཝ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎོ. ན ཧི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ བྷི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུ་ནྟི. ཝཱུ་པ་ས་མ་ས་ངྑཱ་ཏནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཝཱུ་པ་ས་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ སུ་ཁཾ, ན ཏ་ཡཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ཀཱ་མཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ན་ནྡ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.