སེ་ད་མོ་ཙི་ཀ་གཱ་ཐཱ
(༡) ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་པ་ཉྷཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༧༩. སེ་ད་མོ་ཙི་ཀ་གཱ་ཐཱ་སཱུཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏྠ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་ཏྟཱ ཏཾ ཙི་ནྟེ་ནྟཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ་ནཾ ཀཱ་ཡེ སེ་དཾ མོ་ཙེ་ཏཱི་ཏི སེ་ད་མོ་ཙི་ཀཱ, སཱ་ཡེ་ཝ གཱ་ཐཱ སེ་ད་མོ་ཙི་ཀ་གཱ་ཐཱ, ཏཱ་སུ. ‘‘ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ས་མྦྷོ་གོ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་པྤི་ཡ་ས་མྦྷོ་གོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀ་པྤི་ཡ་ས་མྦྷོ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན་ཧཱ་པ་ན་བྷོ་ཛ་ནཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི མཱ་ཏུ་བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨེ་སཱ པ་ཉྷཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཉྷ་ས་དྡོ ས་བྷཱ་ཝ་ཏི་ལི་ངྒོ་ཏི ས་དྡ་ས་ཏྠེ་སུ (ས་དྡ་ནཱི་ཏི་དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ་ཡཾ ༡༦ ཧ་ཀཱ་ར་ནྟ་དྷཱ་ཏུ; ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཡཾ ༡༡༥ གཱ་ཐཱ་ཡཾ) ཝུ་ཏྟོ, ཨི་དྷ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ‘‘པ་ཎྜི་ཏེ་ཧཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀུ་ས་ལ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི, པ་ཎྜི་ཏ་ཏྟཱ ཀུ་ས་ལོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་སྶཱཏི པ་ཉྷཱ་ཡ. ཨེ་ཏནྟི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ. ཨ་སྶཱཏི གཱ་ཐཱ་ཡ.
ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཝི་ཝ་ཛྫི་ཡཱཏི ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཀ་ནི་དྡེ་སོ, ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཝི་ཝ་ཛྫི་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་པཱིཏི པི་ས་དྡོ གཱ་ཐཱ་ཡཾ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛ་ག་མྱ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཨ་ཡནྟི ནྷཱ་པི་ཏ་པུ་བྦ་ཀོ བྷི་ཀྑུ. ནི་མྨི་ཏ་བུ་དྡྷནྟི བུ་དྡྷེ་ན ནི་མྨི་ཏཾ བུ་དྡྷ་རཱུ་པཾ.
ཝི་ཝ་ཛྫི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཀཱ་རོ ཏྭཱ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཀཱ་རི་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་སཱི་ས་ཀཾ ཡཾ ཏཾ ཀ་བ་ནྡྷཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་སཱི་ས་ཀ་ཏྟཱ ཀེ་ན ས་རཱི་རེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏཾ བ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི ཀ་བ་ནྡྷོ. ཡ་སྶཱཏི ཀ་བ་ནྡྷ་སྶ.
ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཏེཏི ཨ་བྷ་བྦ་པུ་གྒ་ལཱ.
ཝཱ་ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཀཱ་ར་ལོ་པོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་ཙཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨི་ཏི མེཏི ཨེ་ཝཾ མ་མ. ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་མཱ་ནེ མ་མ ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཐ་ཝཱ ཨི་ཏི་མེཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་མེ, ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་མཱ་ནེ ཨི་མེ ཛ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་དྡ་མྤཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ གི་ར་ས་དྡོ ས་དྡ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་དི མ་ནོ་དྭཱ་རེ ཨཱ་པ་ཏྟི ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཀ་སྨཱ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ནཱཏི ཏ་སྨཱ. ཨ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑུ་སྶ.
སཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི, ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རནྟི ‘‘གཱ་མ་ནྟ་ར་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ.
ཏཱ་སཱུཏི དྭཱི་སུ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ.
ཙ་ཏུ་རོ ཛ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཙ ཏ་ཡོ ཙ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ’’ཏི. སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཱཏི ས་ཧ་ཏྠཱ ཨ་ཝ་ཧ་རི་ཏཱ. ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ་པཱིཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟེ་ན ཨ་ཝ་ཧ་རི་ཏཱ་པི. ཨི་ཏ་རེ་སནྟི ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ, ཨེ་ཀེ་ཀོ མཱ་ས་ཀོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠཱཏི པ་རི་ཝཱ་རེ སེ་ད་མོ་ཙི་ཀ་གཱ་ཐཱ་ཡཾ.
(༢) པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི་པ་ཉྷཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༨༠. ས་ནྠ་ཏ་པེ་ཡྻཱ་ལ་ཉྩཱཏི པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝི་བྷ་ངྒེ (པཱ་རཱ. ༦༥) ཝུ་ཏྟཾ ས་ནྠ་ཏ་པེ་ཡྻཱ་ལ་ཉྩ.
ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ས་ཏི ལི་ངྒེ པ་རི་ཝ་ཏྟེ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ཝི་ཛ་ཧ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
ཡོཏི བྷི་ཀྑུ, པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨ་སྶཱཏི གཱ་ཐཱ་ཡ. ཀཱ་ཀ་ཨུ་ཧ་དནྟི ཀཱ་ཀེ་ཧི ཀ་རཱི་སུ་སྶ་གྒཾ. ཀ་དྡ་མ་མ་ཀྑི་ཏནྟི ཀ་དྡ་མེ་ན མ་ཀྑི་ཏཾ. ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ནེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཧཱིཏི ཝི་ཏྠཱ་རོ. ཨ་ན་རི་ཡཾ ཏཾ ཨི་ཏྠིཾ ཝཱ ཏཾ པུ་རི་སཾ ཝཱ ཧ་ནེ་ཡྻཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨི་ཏྠི་བྷཱུ་ཏཾ, པུ་རི་ས་བྷཱུ་ཏ་ཉྩཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་ཏྠི་བྷཱུ་ཏནྟི ཙ ཨི་ཏྠཱི ཧུ་ཏྭཱ བྷཱུ་ཏཾ, ཨི་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ པ་ཏྟཾ.
མི་ག་སི་ངྒ་ཏཱ་པ་ས་སཱི་ཧ་ཀུ་མཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. མི་ག་སི་ངྒ་ཏཱ་པ་སོཏི མི་ག་སི་ངྒ་ནཱ་མ་ཀོ (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༥.༡༧.༩༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ཏཱ་པ་སོ. སཱི་ཧ་ཀུ་མཱ་རོཏི སཱི་ཧ་བཱ་ཧུ་ཀུ་མཱ་རོ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན བྷཱུ་རི་ད་ཏྟཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
ཀུ་རུ་ནྡི་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
‘‘ས་ཙྩཾ བྷ་ཎ་ནྟོ་ཏི གཱ་ཐཱ་ཡཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ས་ཙྩཾ བྷཱ་ས་ཏོ ལ་ཧུ་ཀཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི་ས་དྡེ་ན ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ས་ཙྩཾ བྷ་ཎ་ནྟོ’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཡ ཨི་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
(༣) པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་དི་པ་ཉྷཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༨༡. ས་ལཱ་ཀཾ དེ་ནྟ་སྶ ཨ་སྶ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཚེ་ཛྫཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཧོ་ཏི་ཚེ་ཛྫནྟི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི.
སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ནི་གྲོ་དྷ་ས་དི་སཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ, ཏ་མེ་ཝ ཝཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ཏི་སྶི་ཏྠི་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་སུ་པཱི’’ཏི. ‘‘ཡཾ ཏཾ མེ་ཐུ་ནཾ ནཱ་མ ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ‘‘མེ་ཐུ་ནཾ ཡཾ ཏ’’ནྟི པ་དཱ་ནཾ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ན སེ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ན སེ་ཝེཏི ཨེ་ཏྠ ཏི་ཀཱ་ར་སྶ ཨེ་ཀཱ་རཱ་དེ་ས་བྷཱ་ཝཾ (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༤.༡༡.༧༦ པུ་ཏྟོ ཝཱ པི་ཏ་རཾ ཡཱ་ཙེ ཝི་ཡ) ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཡོ པུ་རི་སེཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ’’ཏི པ་དཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ‘‘ཏ་ཡོ པུ་རི་སེ་པི ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཡོ པུ་རི་སེཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. པུ་རི་མ་ན་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཏཱི་སུ པུ་རི་སེ་སཱུ’’ཏི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ. ཨི་མཾ ན་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་རི་མ་པ་དེ་པི ཏི་སྶི་ཏྠི་ཡོ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ་ཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ. ཏ་སྨཱ ཏེ དྭེ ན་ཡཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙོ་པ་དེ་ས་དཱ་ཡ་ཀ་ན་ཡཱ ནཱ་མཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ན་རི་ཡ་ས་དྡེ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ནོ་ཝ ཨི་དྷ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ནཱ་ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ན ཙཱ་ཙ་རེཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཏི་ས་དྡ་སྶ ཨེ་ཀཱ་རཱ་དེ་ས་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གཾ ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟི་ཡཱ ཏ་སྶཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨ་སྶཱཏི གཱ་ཐཱ་ཡ, ཏི་ཏྠི་ཡོ ཨཱ་རཱ་དྷ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཏི་ཏྠི་ཡ་ཝ་ཏྟེ ཨེ་ཝ. ཨ་སྶཱཏི ཏི་ཏྠི་ཡ་སྶ. ཏ་མེ་ཝཱཏི ཏི་ཏྠི་ཡ་ཝ་ཏྟ་མེ་ཝ.
ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ནྟི་ཨཱ་དི་གཱ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎཾ.
ཨཱ་ཀཱ་ས་ག་ཏཾ སཱ་མ་ཎེ་ར་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་ངྒྷེ་ན་པཱིཏི པི་ས་དྡོ ན ཀ་མྨཱ་ར་ཧེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ན ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་ངྒྷོ་པི ཀ་མྨཱ་ར་ཧོ་པི བྷཱུ་མི་ག་ཏོ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨ་སྶཱཏི གཱ་ཐཱ་ཡ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
‘‘ན དེ་ཏི, ན པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི ཀི་རི་ཡཱ་པ་དཱ་ནཾ ཀ་ཏྟཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ནཱ་པི ཨུ་ཡྻོ་ཛི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶཱཏི ཨ་ཝ་སྶུ་ཏ་པུ་རི་ས་སྶ. ‘‘ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏེ་ནཱཏི པ་ད་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝ་ས་དྡོ པ་ན ས་མྦྷ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛི་ཏོ, ན ཨ་ཉྙེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཝ་སྶུ་ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ག་ཧ་ཎེཏི ཨུ་ཡྻོ་ཛི་ཏཱ་ཡ ག་ཧ་ཎེ. ཏ་ཉྩ པ་རི་བྷོ་ག་པ་ཙྩ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ, པ་རི་བྷོ་ག་སྶ ཙ ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཉྩ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཏ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཏ་སྶཱ ཨུ་ཡྻོ་ཛི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་བྷོ་ག་སྶ ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་སྶཱཏི ཨུ་ཡྻོ་ཛི་ཏཱ་ཡ.
ས་ཏྟ་ར་ས་ཀེ་སུ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སེ་སཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝ་ཛྫཾ ན ཕུ་ས་ཏཱིཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙཾ ན་ཝཾ ཨཱ་པ་ཏྟི’’ནྟི.
ཨི་ཏི སེ་ད་མོ་ཙི་ཀ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཡོ་ཛ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.