ཙཱུ་ལ༹་ས་ངྒཱ་མཾ
ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀ་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༦༥. ཙཱུ་ལ༹་ས་ངྒཱ་མེ ས་མཱ་ག་མ་ནཾ ས་ངྒཱ་མོ, ས་མཱ་ག་མེ་ནྟི ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝཱ ས་ངྒཱ་མོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྒཱ་མོ ཝུ་ཙྩ་ཏི…པེ… ས་ངྒྷ་ས་ནྣི་པཱ་ཏོ’’ཏི. ས་ནྣི་པ་ཏ་ནཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏོ, ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཏྠ དེ་སེ་ཏི ཝཱ ས་ནྣི་པཱ་ཏོ, ས་ངྒྷ་སྶ ས་ནྣི་པཱ་ཏོ ས་ངྒྷ་ས་ནྣི་པཱ་ཏོ. ས་ངྒཱ་མ ཡུ་དྡྷེ་ཏི དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋེ་སུ (ས་དྡ་ནཱི་ཏི་དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ་ཡཾ ༡༨ མ་ཀཱ་ར་ནྟ་དྷཱ་ཏུ) ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡུ་དྡྷཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྲ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ ས་ངྒཱ་མེ, ས་མོ་ས་ར་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཨ་ཏྠ་ཡ་ནྟི. ཨུ་དྡྷ་མྨནྟི དྷ་མྨ་ཏོ ཝི་ཡོ་གཾ. དཱི་པེ་ནྟཱ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀེ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཀཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི. སོ བྷི་ཀྑུ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ལ་དྡྷིནྟི ཨུ་དྡྷ་མྨཱ་དི་ཝཱ་དཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ས་ངྒཱ་མེ. ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱིཏི ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཙཱ་རེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝཏྱཱུ་པ་ས་གྒ་སྶ ཨོ་གཱ་ཧ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙ་ར་དྷཱ་ཏུ་སྶ ཀཱ་རི་ཏ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ས་ཧ་ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་མྨེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ས་ངྒཱ་མེ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ས་ངྒཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོཏི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ས་ཏྠེ་རོ ཝི་ཡཱ’’ཏི. མཱ་ན་དྡྷ་ཛནྟི ཀེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་མཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ དྷ་ཛཾ. ར་ཛོ་ཧ་ར་ཎ་ས་མེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ར་ཛཾ ཧ་ར་ཏི ཨ་པ་ནེ་ཏི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ར་ཛོ་ཧ་ར་ཎཾ, པཱ་ད་པུ་ཉྫ་ནཾ, ཏེ་ན ས་མེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་ད་པུ་ཉྫ་ན་ས་མེ་ནཱ’’ཏི. པཱ་དཾ པུ་ཉྫ་ཏི སོ་དྷེ་ཏི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི པཱ་ད་པུ་ཉྫ་ནཾ, ཏེ་ན ས་མོ པཱ་ད་པུ་ཉྫ་ན་ས་མོ, ཏེ་ན. ས་མཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ར་ཛོ་ཧ་ར་ཎ་སྶ ནེ་ཝ རཱ་གོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་ཐཱ་པ་ཏི་རཱུ་པནྟི པ་ཏི་རཱུ་པ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ, པ་ཏི་རཱུ་པཱ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. སཱ་མཾ ཝཱ དྷ་མྨོཏི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡ་ནི་སྶི་ཏཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཙ ས་མ་ཐཱ་ཙཱ་རོ ཙ ཝི་པ་སྶཱ་ནཱ་ཙཱ་རོ ཙ ཋཱ་ན་ཝ་ཏྟ་ཉྩ ནི་ས་ཛྫ་ཝ་ཏྟ་ཉྩ, ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཙ་ངྐ་མ་ཝ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཙུ་དྡ་ས་མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ‘‘ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡ་ནི་སྶི་ཏཱ’’ཏི པ་དེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ཏྟ་ས་དྡེ་ན ཋཱ་ན་ཝ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཨེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཙ་ངྐ་མ་ཝ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི. པ་རོ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་སི་ཏ་བྦོཏི ཡོ་ཝཱ སོ ཝཱ ཀོ་ཙི ཨ་ཛ྄ཛྷེ་སི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་མི་ནཱ ན ཡོ ཝཱ སོ ཝཱ ཀོ་ཙི ཨ་ཛ྄ཛྷེ་སི་ཏ་བྦོ, ས་མ་ཏྠོ་ཡེ་ཝ པ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷེ་སི་ཏ་བྦོ་ཏི ཝཱ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་རི་ཡོ ཝཱ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོཏི ཨེ་ཏྠ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨེ་སོ ཨ་རི་ཡོ, ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ. ‘‘ནཱ་ཝ་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ནཱ་ཏི་མ་ཉྙི་ཏ་བྦོཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ན མ་ཉྙི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོཏི ཙོ་ད་ཀ་ཙུ་དི་ཏ་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ ‘‘ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི་པ་དེ་སུ. ཀུ་ལ་མེ་ཝ ཛཱ་ཏི་ནཱ་མ་གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡ་ནྟི ཨ་པ་དི་སི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀུ་ལ་པ་དེ་སོ. ཨ་ཏྲ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྲ ཨ་སྶཱ་ཏི པ་ད་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྲ་ས་དྡོ པུ་གྒ་ལ་ཝི་ས་ཡོ, ཨ་སྶ་ས་དྡོ ཨཱ་ཁྱཱ་ཏི་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྲ པུ་གྒ་ལེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་སྶ་ས་དྡ་སྶ ས་བྦ་ནཱ་མ་ཏྟ་ཉྩ ‘‘བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་མཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. པ་རི་སཱ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀེ་ནཱཏི པ་རི་སཱ་ཡ ཨ་ནུ་མ་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན. ཨི་མི་ནཱ ནོ པ་རི་ས་ཀ་པྤི་ཀེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་པྤས་དྡོ ཝི་ཛྷ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡནྟི ཝ་ཙ་ནཾ. ན ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱཏི མུ་ད་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི མུ་དྡཱ, ས་ཀྑ་ར་མ་ངྒུ་ལི་ཡཾ ཧ་ཏྠ་སྶ མུ་དྡཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝ་སེ་ན ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྟཱ་ཏི ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ. ཏ་སྶཱ ཝི་ཀཱ་རོ ‘‘ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ’’ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་རོ’’ཏི.
‘‘ཨ་ཏྠཾ ཨ་ནུ་ཝི་དྷི་ཡ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠནྟི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏྠཾ. ཨ་ནུ་ཝི་དྷི་ཡ་ནྟེ་ནཱཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟེ་ན. ཨི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་མེ་ཝ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི. ས་ནྣི་པཱ་ཏ་མ་ཎྜ་ལེཏི ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ ས་མཱུ་ཧེ, ས་ནྣི་པཱ་ཏ་མ་ཎྜ་ལ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཝཱི་ཏི་ཧཱ་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཧཱ་པ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཧཱ་པེ་ཏ་བྦོ’’ཏི. དུ་རུ་ཏྟ་ཝཱ་ཙནྟི ཙོ་ད་ཀ་ཙུ་དི་ཏ་ཀཱ་ནཾ དུ་རུ་ཏྟ་ཝཱ་ཙཾ. ཧི་ཏ་པ་རི་ས་ཀི་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཧི་ཏཾ པ་རི ཨེ་ས་ཏཱི་ཏི ཧི་ཏ་པ་རི་ས་ཀོ, ཀ་རུ་ཎཱ ཙ ཀ་རུ་ཎཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་གོ ཙ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ་ཏྠཱི་ཏི ཧི་ཏ་པ་རི་ས་ཀཱི, པུ་གྒ་ལོ, ཏེ་ན ཧི་ཏ་པ་རི་ས་ཀི་ནཱ. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཧི་ཏེ་སི་ནཱ ཧི་ཏ་ག་ཝེ་སི་ནཱ’’ཏི. ཀ་རུ་ཎཱཏི ཨ་པྤ་ནཱ་པ་ཏྟཱ ཀ་རུ་ཎཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་གོཏི ཨ་པྤ་ནཱ་པ་ཏྟཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་རི་ཀ་མྨ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཀ་རུ་ཎཱ. པ་ད་དྭ་ཡེ་པཱིཏི ‘‘ཧི་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤི་ནཱ ཀཱ་རུ་ཎི་ཀེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཧི་ཏ་པ་རི་ས་ཀི་ནཱ ཨ་ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པི་ནཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི པ་ད་དྭ་ཡེ་པི. ཨ་ཡཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨ་སུ་ནྡ་ར་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་སུ་རུ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ སུ་ནྡ་རཾ ཨུ་ཏྟཾ སུ་རུ་ཏྟཾ, ན སུ་རུ་ཏྟཾ ཨ་སུ་རུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོཏི པ་རི་ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
ཏ་སྶཱཏི ཨ་དྷ་མྨ་ཙོ་ད་ཀ་སྶ. ཨ་ནོ་ས་ཊཾ ཝ་ཏྠུནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཙོ་ད་ཀ་ཙུ་དི་ཏ་ཀེ་ཧི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི པ་དཾ ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ནོ་ས་ཊནྟི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཨ་ནོ་ས་ཊ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀིཾ པ་གྒ་ཎྷི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ནུ ཏྭ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་ཏྟནྟི ‘‘ཀཱ་ལེ་ན ཝ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༩༩; པ་རི. ༣༦༢, ༤༣༧) ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ས་ཙྩེ ཙ ཨ་ཀུ་པྤེ ཙཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༠༡) ཙ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ན་ཝ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི ཡ་སྨཱ ཨ་ནེ་ན ཝ་ཏྟེ་ན ཙོ་ད་ཀོ ཙུ་དི་ཏ་ཀཾ, ཙུ་དི་ཏ་ཀོ ཝཱ ཙོ་ད་ཀཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ཏི, ཙོ་ད་ཀེ་ན ཙུ་དི་ཏ་ཀོ, ཙུ་དི་ཏ་ཀེ་ན ཝཱ ཙོ་ད་ཀོ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་ཏྟནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་ཐཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཙོ་ད་ཀ་ཙུ་དི་ཏ་ཀེ་ཧེ་ཝ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏྭཱ. ཏ་སྶཱཏི ཙོ་ད་ཀ་སྶ ཝཱ ཙུ་དི་ཏ་ཀ་སྶ ཝཱ, སཱ་ར་ཛྫནྟི བྷ་ཡཾ. ཏེཏི ཏ་ཝ. ཝ་ཏྭཱ་པཱིཏི མུ་ཁེ་ན ཝ་ཏྭཱ་པི. པིས་དྡེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ་པཱི་ཏི ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ‘‘ཨ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་ཏྟ’’ནྟི དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨཾ, ‘‘སོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ཀ་མྨཾ ཏ་བྦ་པ་ཙྩ་ཡོ ཝ་ད་ཏི. ཨ་སུ་ཙི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོཏི ཨེ་ཏྠ ན་ཏྠི སུ་ཙི སཱི་ལ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་སུ་ཙཱིཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ལ་ཛྫཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ལ་ཛྫི’’ནྟི. ཨུ་ཛུ སཱི་ལ་ཝཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ངྐཱ་དི་ར་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀཱ་ཡ་ཝ་ངྐཱ་དི་ར་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་ཛུ་ནོ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀཱ་ཡ་ཝ་ངྐཱ་དི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་ཛུ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སོཏི བྷི་ཀྑུ. མ་དྡ་ཝེ་ནེ་ཝཱཏི མུ་དུ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ. ཨུ་པ་ཙ་རི་ཏ་བྦོཏི ཀ་ཐེ་ཏ་བྦོ. ཨི་མི་ནཱ ཨུ་ཛུ་མ་དྡ་ཝེ་ནཱཏི པ་ད་སྶ ས་མྦ་ནྡྷ་ཊྛཱ་ནཾ པཱ་ཋ་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡོཏི བྷི་ཀྑུ. ཨ་ཡ་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཝ་ས་དྡེ་ན ན དྷ་མྨ་ག་རུ་ཀོ, པུ་གྒ་ལ་ག་རུ་ཀོ, དྷ་མྨེ་སུ ཙ པུ་གྒ་ལེ་སུ ཙ ན མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༣༦༦. ཏེ་ན ཙ པ་ན ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. སུ་ཏྟཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཝི་ན་ཡ་ཨ་ནུ་ལོ་མ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀཱ་ནི ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི. སུ་ཏྟཾ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀེ་སཾ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟཱ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏྠ’’ནྟི. ཨོ་པ་མྨཾ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. པ་ཙྩེ་ཀ་ཊྛཱ་ཡི་ནོ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ཀ་ཊྛཱ་ཡི་ནོཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཙྩེ་ཀ་སྨིཾ ཏི་ཊྛ་ནྟི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི པ་ཙྩེ་ཀ་ཊྛཱ་ཡི་ནོ, ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ཀེ ཏི་ཊྛ་ནྟི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ཀ་ཊྛཱ་ཡི་ནོཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་སྶ…པེ… ཋི་ཏཱ’’ཏི. ‘‘ཨི་སྶ་རི་ཡཱ་དྷི་པ་ཙྩ་ཛེ་ཊྛ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེཏི ས་ངྒྷེ་ན ཨ་ནུ་མ་ཏཱ པུ་གྒ་ལཱ.
ཀི་མ་ཏྠཾ ‘‘ཝི་ན་ཡོ སཾ་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཱ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ཨཱ་ཧཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡེ མ་ནྡཱ མ་ནྡ་བུ་དྡྷི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻུ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཐ ཝཱ མ་ནྡཱ མ་ནྡ་བུ་དྡྷི་ནོ ཡེ པུ་གྒ་ལཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻུ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་ཀ་ལཱ་པི ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མི་ནཱ ‘‘སཾ་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་སུ ཏེ་ར་ས་ཝཱ་ཀྱེ་སུ ‘‘ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ དྭཱ་ད་ས་ཝཱ་ཀྱེ་སུ. ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པི་ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་པི་ཙ ཝི་སེ་སཾ ཝ་ཀྑཱ་མཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཏནྟི སུ་ཁཾ. ཏ་རུ་ཎ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ནཱ་མ ཀ་སྶ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཏ་མ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ན་ནུ ‘‘ཝི་རཱ་གོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཝི་མུ་ཏྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཕ་ལཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཀ་སྨཱ པ་ན ‘‘ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཨ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨ་ས་ངྑ་ཏ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ན་ཏྠེ་ཏྠ ཧི པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ ཀོ་ཙི པ་ཙྩ་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཨ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏནྟི ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་སྨིཾ་ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟེཏི ཏ་སྨིཾ ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནེ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པ་ཏྟེ. ཨ་ཝ་སྶནྟི དྷུ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏ་ད་ཏྠཱཏི ཨེ་སོ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྠོ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨི་མི་སྶཱ ཀ་ཐཱ་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཏ་ད་ཏྠཱ. ཀ་ཐཱཏི ཨ་ཏྠ་སྶ ཀ་ཐཱ. མ་ནྟ་ནཱཏི དྷ་མྨ་སྶ མ་ནྟ་ནཱ. ཨེ་ཏ་ད་ཏྠཱ ཨུ་པ་ནི་སཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པ་ནི་སཱ་ས་དྡོ པ་ཙྩ་ཡ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རཾ་པ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་པཱི’’ཏི. པ་རཾ་པ་ར་པ་ཙྩ་ཡོ ཧི ཡ་སྨཱ ཨེ་ཏྠ པ་རཾ་པ་ར་ཕ་ལཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ནི་སཱི་ད་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་ནི་སཱཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཝི་ན་ཡོ སཾ་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨ་ཡཾ པ་རཾ་པ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་པཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. སོ་ཏཱ་ཝ་དྷཱ་ནནྟི ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ དྷི་ཡ་ཏེ ཋ་པི་ཡ་ཏེ ཨ་ཝ་དྷཱ་ནཾ, སོ་ཏ་སྶ ཨ་ཝ་དྷཱ་ནཾ སོ་ཏཱ་ཝ་དྷཱ་ནཾ. ཨི་མཾ ཀ་ཐནྟི ‘‘ཝི་ན་ཡོ སཾ་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཨི་མཾ ཀ་ཐཾ. ཡཾ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་མྤི ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་དི་དཾ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཡ་དི་ད’’ནྟི ནི་པཱ་ཏོ ‘‘ཝི་མོ་ཀྑོ’’ཏི པ་ད་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཡོ ཨ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི. ཨ་ནུ་པཱ་དཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡) ཝི་ཡ ཡ་ཀཱ་ར་ལོ་པོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ད་སྶ ཀ་ར་ཎཾ པ་ན ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ་ཧཱི’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་ཏི ཨི་མ མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཨ་ཡཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ་ཧི ཨ་ནུ་པཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ་ཧི ཨ་ནུ་པཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཡོ ཨ་ཡཾ ཝི་མོ་ཀྑོ ཨ་ཏྠི, སོ་པི ཨེ་ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཝི་མོ་ཀྑོ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཉྷི ཡ་སྨཱ ཝི་རུ་དྡྷེ་ཧི, ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི མུ་ཙྩི་ཏྠ, ཏ་སྨཱ ཝི་མོ་ཀྑོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཨ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡཱཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི.
༣༦༧. ཝ་ཏྠུཾ…པེ… ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏ་སྨཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མཱ་སུ གཱ་ཐཱ་སུ. ས་མེ་ན ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ས་མེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཎེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཏྠ་སྶ ཝཱ་ཙ་ཀཾ རཱུ་ལ༹ྷཱི་པ་ད་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ནེ་ཝ པུ་བྦཱ་པ་རཾ ཨ་ཛཱ་ན་ན་སྶ ས་མེ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཎེ་ནཱ’’ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མེ་ནཱ’’ཏི. ས་མེ་ན པུ་བྦཱ་པ་ར་སྶ ཨ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝནྟི་ཨཱ་དི ནི་ག་མ་ནཾ. ཡཾ པ་ནེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་ར་ཨ་ཀོ་ཝི་དོ’’ཏི ཙ ཨཱ་དྷཱ་རཱ་དྷེ་ཡྻཱ་ན་མ་བྷེ་དོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱི ཨཱ་དྷཱ་རོ, ཨ་ཝ་ཡ་ཝོ ཨཱ་དྷེ་ཡྻོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨཱ་ཀཱ་ར་ས་དྡོ ཨི་ངྒི་ཏ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ཎེ’’ཏི. ཀཱ་ར་ཎ་ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨི་ངྒི་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶཱཏི བྷུ་མྨ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨཱ་ཀཱ་ར་སྨི་ནྟི ཧི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་དཱི་ནི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་ཐེ་ཝ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ. ཡྭཱ་ཡནྟི ཡོ ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ. ‘‘བྷ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བྷ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. བྷ་ཡཱ བྷ་ཡེ་ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ས་མྨོ་ཧེ་ན མོ་ཧཱ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཚ་ནྡཱཏི ཚ་ནྡེ་ན. དོ་སཱཏི དོ་སེ་ན. ཨ་ཏྟ་ནཱ ཉཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ན ས་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཀུ་ས་ལོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རཾ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. ཀ་སྨཱ ནི་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་ཀོ་ཝི་དོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ར་ཎཱ…པེ… ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. ‘‘པ་རི་སཱ་ཡ ལ་དྡྷ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ལ་དྡྷོ པ་རི་ས་ས་ངྑཱ་ཏོ པ་ཀྑོ ཡེ་ནཱ་ཏི ལ་དྡྷ་པ་ཀྑོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ཙེ ཏཱ་དི་ས་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཧོ་ཏི, སོ བྷི་ཀྑུ ‘‘ཨ་པ་ཊི་ཀྑོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཧེ་ཊྛཱ་པི. ‘‘ན པ་ཊི་ཀྑི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་མུ་ཁཾ ན ཨི་ཀྑི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་པ་ཊི་ཀྑོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་ཀྑ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཨི་ཏི ཙཱུ་ལ༹་ས་ངྒཱ་མ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཡོ་ཛ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.