དུ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཾ
ཙོ་ད་ནཱ་དི་པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༥༩. དུ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ས་ངྒ་ཎི་ཡཾ ཙོ་ད་ནཱ ནཱ་མ ཀིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཙོ་ད་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཏྠུ་ཉྩ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཉྩ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཙོ་ད་ནཱ’’ཏི. དོ་སཾ ས་རཱ་པེ་ཏཱི་ཏི དོ་ས་སཱ་ར་ཎཱ. ས་ངྒྷ་ས་ནྣི་པཱ་ཏོཏི ས་ངྒྷ་སྶ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནཾ. ཨི་མི་ནཱ ས་ངྒྷོཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པཾ ད་སྶེ་ཏི. མ་ཏི་ཀ་མྨནྟི ཨེ་ཏྠ མ་ཏི་ས་དྡོ ཨི་ཙྪ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཙྩ་ཏི མ་ནྟ་གྒ་ཧ་ཎ’’ནྟི. ཏནྟི མ་ཏི་ཀ་མྨཾ.
‘‘ཏེ་ན ཙུ་དི་ཏ་ཀ་པུ་གྒ་ལེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘སཱ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི པ་དེ ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་མྨཾ. ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶཱཏི ཏ་སྶ ཙུ་དི་ཏ་ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ, ཨི་མི་ནཱ ‘‘ནི་གྒ་ཧ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཀ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ. པ་རི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱཏི པ་རི ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ. དྷ་མྨཱ-དྷ་མྨནྟི བྷཱུ་ཏཱ་བྷཱུ་ཏཾ. ‘‘ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་པ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ པཱ་ཋ་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི.
མཱ ཁོ པ་ཊི་གྷནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་གྷས་དྡོ ཀོ་པ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀོ་པཾ མཱ ཛ་ན་ཡཱི’’ཏི. ‘‘ཙུ་དི་ཏ་ཀེ ཝཱ ཙོ་ད་ཀེ ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ས་ངྒྷེ’’ཏི ཨཱ་དྷཱ་རཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ས་ཙེ ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀོ ཏུ་ཝནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀས་དྡོ ཝི་ན་ཡ་དྷ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ན་ཡ་དྷ་རོ’’ཏི. ཝི་ན་ཡ་དྷ་རོ ཧི ཡ་སྨཱ ཙོ་ད་ཀ་ཙུ་དི་ཏ་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནུ་མི་ནི་ཏྭཱ ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་ད་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཝི་རུ་དྡྷཾ གཱ་ཧཾ སཾ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཝི་གྒཱ་ཧི་ཀཾ. ‘‘ན ཏྭ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཎི་ཀ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡཱ་ཡཱཏི ཀ་ཐཱ་ཡ. སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏྟཾ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ན་ཝ་ཏྟནྟི ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ན་སྶ, ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནེ ཝཱ ཝ་ཏྟཾ. ཀུ་ས་ལེ་ན བུ་དྡྷི་མ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཀུ་ས་ལས་དྡོ ཚེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, བུ་དྡྷི་མ་ནྟུས་དྡོ པ་ཎྜི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚེ་ཀེ་ན པ་ཎྜི་ཏེ་ནཱ’’ཏི. ‘‘ཉཱ་ཎ་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བུ་དྡྷི་མ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཉཱ་ཎ་སཱ་མ་ཉྙཾ, ཨ་ཐ ཁོ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཡནྟི ཨེ་སོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ པ་ནཱཏི ཨེ་སོ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནོ པ་ན. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མཱ་སུ གཱ་ཐཱ་སུ. ས་ཙེ ཏྭཾ ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀོ ཧོ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡཾ པ་ན ཨ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏཾ སུ་པ་ཉྙ་ཏྟཾ ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏནྟི ཨ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་ཏྟཾ. ཨི་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ས་ངྑེ་པ་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཨ་ཏྟ་ནོཏི ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀ་སྶ. ས་མྤ་རཱ་ཡེཏི པ་ར་ལོ་ཀེ. ཡོཏི ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀོ. ཏནྟི ཨ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་ཏྟཾ. ག་ཏིནྟི སུ་ག་ཏིཾ. ཧི་ཏནྟི ཙོ་ད་ཀ་ཙུ་དི་ཏ་ཀཱ་ནཾ ཧི་ཏཾ. ག་ཝེ་ས་ནྟོཏི ཉཱ་ཎེ་ན ཨེ་ས་ནྟོ. ཨི་མི་ནཱ ཧི་ཏཾ ཨེ་ས་ནྟོ་ཏི ཧི་ཏེ་སཱིཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. མེ་ཏྟ་ཉྩཱཏི ཨ་པྤ་ནཱ་པ་ཏྟཾ མེ་ཏྟ་ཉྩ. མེ་ཏྟཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཉྩཱཏི ཨ་པྤ་ནཱ་མེ་ཏྟཱ་ཡ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པ་ཝ་ཏྟཾ པ་རི་ཀ་མྨ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་མེ་ཏྟ་ཉྩ. ཏ་ཝ བྷཱ་རེ ས་ངྒྷེ་ན ཀ་ཏེ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཡོཏི ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀོ. ཨེ་ཏེ་སནྟི ཙོ་ད་ཀ་ཙུ་དི་ཏ་ཀཱ་ནཾ. ‘‘བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝོ་ཧཱ་རས་དྡོ བྷཱ་སི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏནྟི ས་ཧ་སཱ ཝོ་ཧཱ་རཾ.
ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ས་ནྡ་ཧ་ནཾ ཀ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི. པ་ཊི་ཉྙཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཏེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་ཉྙཱ་ས་དྡ་ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ས་དྡཱ་ནཾ ཏུ་ལྱཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ བྷི་ནྣཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ལ་ཛྫིཾ པུ་གྒ་ལ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི གཱ་ཐཱ་ཡཾ. ཝ་ཏྟཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱཏི ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཝ་ཏྟེ་ན ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ ཨ་སྶ ཨ་ལ་ཛྫཱི་སྶ ཝ་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཡཱ པ་ཊི་ཉྙཱ ས་ནྡྷི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཛཱ་ན་ནྟོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཛཱ་ན་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ས་ཉྩི་ཙྩཱཏི པ་ད་སྶ ས་ཉྩེ་ཏེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཙེ་ཏེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ན དེ་སེ་ཏི ན ཝུ་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་གཱུ་ཧ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་རི་གཱུ་ཧ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་ཏོ ན དེ་ས་ནཾ ན ཝུ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
ཡནྟི ‘‘ས་ཉྩི་ཙྩ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ. ཏུ་མྷེ་ཧཱིཏི པ་རི་ཧཱ་ར་ཀཱ་ར་ཀེ་ཧི. ས་ཙྩནྟི ཏ་ཐཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཐཾ. ཨ་ཧ་མྤཱིཏི ཙོ་ད་ཀོ་པི. པིས་དྡེ་ན པ་རི་ཧཱ་ར་ཀཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ནནྟི ‘‘ས་ཉྩི་ཙྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏནྟི ཏུ་ཝཾ, ཏྭཾ ཝཱ.
པུ་བྦཱ་པ་རནྟི ཨེ་ཏྠ པུ་བྦེ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ པུ་བྦཾ, ཨ་པ་ར་མྷི ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ ཨ་པ་རཾ, པུ་བྦ་ཉྩ ཨ་པ་ར་ཉྩ པུ་བྦཱ་པ་ར་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཏ་སྨིཾ པུ་བྦཱ་པ་རེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ པུ་བྦ་པ་ར་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ བྷུ་མྨ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
དྭཱི་ཧཱིཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན དྭཱི་ཧི. པ་ཉྩ་ཧཱིཏི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཧི. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཱཏི ‘‘ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༢༢༡) ད་ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཡ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ. ཨ་ནྟ་གྒཱ་ཧི་ཀ་དི་ཊྛི་ཡཱཏི ‘‘ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༣༡; མ. ནི. ༡.༢༦༩) ད་ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཡ ཨ་ནྟ་གྒཱ་ཧི་ཀ་དི་ཊྛི་ཡཱ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ དུ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ས་ངྒ་ཎི་ཀེ་སུ.
ཨི་ཏི དུ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ས་ངྒ་ཎི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཡོ་ཛ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.