༤. ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀཾ
༡. ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡ་ཀ་ཐཱ
༡༨༦-༧. ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཚ མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་དཱ་ནཱིཏི ཝཱ་ཀྱ་མྤི ས་མཱ་སོ་པི ཡུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ས་མཱ་སོ པ་ན ཨ་ས་མཱ་ཧཱ་ར་དི་གུ་ཡེ་ཝ. ‘‘ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཝུ་ཏྟོ’’ཏི པ་དེ པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ནཾ, ཏུ་ལྱ་ཏྠོ ཝཱ. ཝི་ཏྠཱ་རོཏི ཝི་བྷ་ངྒོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཝི་བྷ་ངྒེ. ས་ཉྙཱ་པེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཏོ་སེ་ཏྭཱ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ སཾ་པུ་བྦོ ཉཱ་དྷཱ་ཏུ པ་རི་ཏོ་ས་ན་ཏྠཾ ཨ་ནྟོ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ཏྠོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀཱ་ར་ཎ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀཱ་ནཱིཏི ཀཱ་ར་ཎ་སྶ པ་ཊི་བྷཱ་གཱ་ནི. ནི་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཛྷེ་དྷཱ་ཏུ ཨོ་ལོ་ཀ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་ཐཱཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན, ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སོཏི དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི. པ་ར་ཏོ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ‘‘པུ་ན་པྤུ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་པེ་ཀྑ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་དྡོ ན ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པེ་ཀྑ་ཏི ཨ་ནུ་པེ་ཀྑ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཀྑ་དྷཱ་ཏུ ‘‘ད་སྶེ་ཏི ཨ་ནུ་ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ དི་ས་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ས་དི་ས་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་སྶེ་ཏི…པེ… པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཱི’’ཏི. ཏེ་ས་ཉྙེ་ཝཱཏི ‘‘པེ་ཀྑ་ཏི ཨ་ནུ་པེ་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི པ་དཱ་ན་ཉྙེ་ཝ. པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཱིཏི ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ས་དྡཱ ཨ་ཏྠེ པ་རི་བྱ་ཏྟིཾ ཨ་ཡ་ནྟི ག་ཙྪ་ནྟི ཨི་མེ་ཧཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་ནི, ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཱ་ནི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. སོཏི ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི. མོ་ཧེ་ཏྭཱཏི དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི་པུ་གྒ་ལཱ་དིཾ མོ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ.
༡༨༨. དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི པུ་གྒ་ལོ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་མོ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི་པུ་གྒ་ལཱ་དིཾ ཨ་མོ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ, ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༢. ས་ཏི་ཝི་ན་ཡ་ཀ་ཐཱ
༡༩༥. པ་ར་མྨུ་ཁཾ ཝི་ནེ་ཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝི་ན་ཡོ, པ་ར་མྨུ་ཁཾ ཝི་ནེ་ཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཝཱ ཝི་ན་ཡོ, ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཾ. ས་ངྒྷ་དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་པུ་གྒ་ལ་ས་མྨུ་ཁཱ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ན་ཡོ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡོ. པ་ཉྩི་མཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཉྩ་ནྣཾ ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་དྡྷ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནུ་ཝ་དི་ཏ་སྶ དཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏཱ་ནཱིཏི པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནི. ‘‘ཨེ་ཀེ་ཀ་ཨ་ངྒ་ཝ་སེ་ན ན ལ་བྦྷ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝཱ་ཀྱ་ནི་བྦ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཉྩ་ངྒ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ལ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝེ་ཏནྟི ‘‘པ་ཉྩི་མཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ན ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝཱ་ཀྱ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དྷ་མྨནྟི བྷཱུ་ཏཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘པ་ཉྩི་མཱ་ནི བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ. ཏ་ཏྠ ཙཱཏི ‘‘པ་ཉྩི་མཱ་ནི བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ ཙ. ཨ་ནུ་ཝ་ད་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་དྡྷཾ་ས་ནེ་ན ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཙོ་དེ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ན ས་ཏི་ཝི་ན་ཡོ དཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ་པཱིཏི པི་ས་དྡོ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནེ, ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཨཱ་དི་ཀེ པ་ན ཀཱ ནཱ་མ ཀ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སོ ཙ ཁོཏི ས་ཏི་ཝི་ན་ཡོ ཙ. ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནེ་ཡེ་ཝཱཏི ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ན་སྶེ་ཝ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ཏ་སྨིནྟི ས་ཏི་ཝི་ན་ཡ་སྨིཾ དི་ནྣེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཙོ་དི་ཏ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ ན རཱུ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙོ་དེ་ནྟོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཙོ་ད་ཀོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཙོ་ད་ནཱ་དི་ཨ་སཱ་རུ་པྤེ ཝི་ནེ་ཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝི་ན་ཡོ, ཝི་ནེ་ཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཝཱ ཝི་ན་ཡོ, ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཾ. ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པ་ཏྟ་སྶ དཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ན་ཡོ ས་ཏི་ཝི་ན་ཡོ.
༣. ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་ཝི་ན་ཡ་ཀ་ཐཱ
༡༩༦. བྷཱ་སི་ཏ་པ་རི་ཀ་ནྟནྟི ཨེ་ཏྠ བྷཱ་སི་ཏ་པ་རི་ཀ་ནྟ་ས་དྡཱ་ནཾ ཀ་ར་ཎཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ ཝི་སུཾ ཀ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་ཙཱ་ཡ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཀཱ་ཡེ་ན པ་རི་ཀ་ནྟ’’ནྟི. ‘‘པ་རི་ཀྐ་མེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཀ་མ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཀ་ནྟཾ, པ་རི་ཀ་ནྟཾ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ པ་རི་ཀ་ནྟནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་རི་ཀྐ་མེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ. ས་ར་ཏཱ་ཡ་སྨཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་ཀཱ་ར་ལོ་པ་ས་ནྡྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ར་ཏུ ཨཱ་ཡ་སྨཱ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཡོ་ག་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་མྨ་ཏྠ་ཚ་ཊྛི་ཡཱ་པི ས་མྦྷ་ཝ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཡོ་གེ ཀ་མྨ་ཏྠ་ཚ་ཊྛཱི ཨ་ནི་ཙྩཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི ཀ་མྨ་ཏྠ་ཚ་ཊྛཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པིཾ ཨཱ་པ་ཏྟི’’ནྟི ཀ་མྨ་ཏྠ་དུ་ཏི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་སྶཱཏི ‘‘ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ’’ཏི པཱ་ཋ་སྶ. ‘‘པ་ཋ་མཾ པ་ཙྪཱ’’ཏི པ་དེ་ཧི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཙོ་ད་ཀ་སྶ ཀ་ཐཾ ཝི་ནེ་ཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝི་ན་ཡོ, ཙོ་ད་ཀ་སྶ ཀ་ཐཾ ཝི་ནེ་ཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཝཱ ཝི་ན་ཡོ. པ་ཋ་མཾ མཱུ་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ པ་ཙྪཱ ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ དཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ན་ཡོ ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་ཝི་ན་ཡོ.
༤. པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ
༢༠༠. པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཡ་ཏེ, པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཾ ཝཱ པ་ཊི་ཉྙཱ, ཏཱ་ཡ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཾ.
༥. ཡེ་བྷུ་ཡྻ་སི་ཀཱ་ཀ་ཐཱ
༢༠༢. ཡེ་བྷུ་ཡྻ་སི་ཀཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་སི་ཀཱ, དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཱ་ས་མྤཱ་དི་ཀཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱཏི ཡ་སྶཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཱ་ས་མྤཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ. ཨེ་སཱཏི ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཱ་ས་མྤཱ་དི་ཀཱ ཀི་རི་ཡཱ.
༢༠༤. ཨོ་ར་མ་ཏྟ་ཀནྟི ཨེ་ཏྠ ཨོ་ར་ས་དྡོ ཙ མ་ཏྟ་ས་དྡོ ཙ ས་མཱུ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་ཏྟ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཏྟཾ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི. ‘‘བྷ་ཎྜ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ན མ་ཧ་ནྟཾ ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ན ཙ ག་ཏི་ག་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ན ཙ ག་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘དྭེ ཏ་ཡོ…པེ… ཨ་ཝི་ནི་ཙྪི་ཏ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཛཱ་ཏ་ཨཱ་ཝཱ་སེ ཨེ་ཝ, ན ཙ ས་རི་ཏ་སཱ་རི་ཏ་པ་དཱ་ནཾ སུ་དྡྷ་ཀཱ་རི་ཏ་ཀི་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཡཾ ས་རི་ཏཾ ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི སཱ་རི་ཏཾ ཝཱ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧཱིཏི ཝི་ཝཱ་ད་ཀཱ་ར་ཀེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི. ‘‘ས་ལཱ་ཀཾ གཱ་ཧེ་ནྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི པ་ད་སྶ ཀ་ཏྟཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཨ་པི ནཱ་མཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་པྤེ་ཝ་ནཱ་མས་དྡོ ཨ་པི་ནཱ་མ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་སྶཱུཏི བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ. ཨི་མི་ནཱ ‘‘པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི བ་ཧུ་ཏ་རཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཡ་མ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཋ་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་སྶཱཏི ས་ལཱ་ཀ་གཱ་ཧ་སྶ. དྭཱི་སུ་པཱིཏི ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏི ས་ངྒྷོ བྷི་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙ ‘‘ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ ས་ངྒྷོ བྷི་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི ཙ དྭཱི་སུ་པི པ་དེ་སུ.
‘‘ཨ་དྷ་མྨེ་ན ག་ཎྷ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ག་ཎྷ་ནྟཱི’’ཏི ཀི་རི་ཡཱ་པ་ད་སྶ ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ ཨེ་ཝ ཀ་ཏྟཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ’’ཏི. ‘‘དྭེ དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཝ་གྒཱ ག་ཎྷ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ག་ཎྷ་ནྟཱི’’ཏི ཀི་རི་ཡཱ་པ་ད་སྶ དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ ཨེ་ཝ ཀ་ཏྟཱ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ན ཙ ཡ་ཐཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ག་ཎྷ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ས་ལཱ་ཀཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ས་ལཱ་ཀ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ན ཙ ཡ་ཐཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ག་ཎྷ་ནྟི ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཊི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱཏི ཨི་མ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏྭཱ. ‘‘པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེཏི དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ.
༦. ཏ་སྶ་པཱ་པི་ཡ་སི་ཀཱ་ཀ་ཐཱ
༢༠༧. ཨ་སུ་ཙཱིཏི ཨེ་ཏྠ ན་ཏྠི སུ་ཙཱི་ནི ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཱ་ནི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་སུ་ཙཱི་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སུ་ཙཱི་ཧི ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཨ་ལ་ཛྫཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. སཱ་ནུ་ཝཱ་དོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ཝཱ་ད་ཨུ་པ་ཝཱ་ད་ས་དྡཱ་ནཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཨུ་པ་ཝཱ་དོ’’ཏི. ཨི་ཏི པ་ཉྩཱཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཏ་སྶ་པཱ་པི་ཡ་སི་ཀ་ཀ་མྨེ. ཨི་དནྟི ཀ་མྨཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཧཱིཏི ཝི་ཏྠཱ་རོ. ཡོ པུ་གྒ་ལོ པཱ་པི་ཡོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པཱ་པུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡཱཏི ལཱ་མ་ཀུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཡ་ཉྩ པཱ་པོ ཨ་ཡ་ཉྩ པཱ་པོ, ཨ་ཡ་མི་མེ་སཾ ཝི་སེ་སེ་ན པཱ་པོ་ཏི པཱ་པི་ཡོཏི ཙ པཱ་པཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན པཱ་པོ་ཏི པཱ་པི་ཡོཏི ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ. ཏ་སྶཱཏི པུ་གྒ་ལ་སྶ. ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ པཱ་པི་ཡ་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཏ་སྶ་པཱ་པི་ཡ་སི་ཀཾ, ཏ་མེ་ཝ ཀ་མྨཾ ཏ་སྶ་པཱ་པི་ཡ་སི་ཀ་ཀ་མྨནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀེ་སུ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ཡ་ཀཱ་རེ དྭེ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི, སོ ཨ་ཡུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻ་སི་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཀཱ་རེ དྭེ་བྷཱ་ཝ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏོ ཨེ་ཏྠཱ་པི དྭེ་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཏྟོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ལི་ཁ་ནྟཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
༧. ཏི་ཎ་ཝ་ཏྠཱ་ར་ཀཱ་དི་ཀ་ཐཱ
༢༡༢. ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ལ༹་ཏཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཀྑ་ལ༹་སྶ བྷཱ་ཝོ ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཏཱ, ཝཱ་ལ༹་སྶ བྷཱ་ཝོ ཝཱ་ལ༹་ཏཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཀྑ་ལ༹་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཙེ་ཝ ཝཱ་ལ༹་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཙཱ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཏཱ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ས་མཱུ་ཧ་ཏྠ་ཉྩ སྭ་ཏྠ་ཉྩ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ‘‘ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ལ༹་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ་ཡེ་ཝ ནཱ་ནཾ, ན ཨ་ཏྠ་ཏོ. བྷེ་དཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་སྶ བྷེ་དཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྒྷ་བྷེ་དཱ་ཡཱ’’ཏི. གི་ལཱ་ནེ་པཱིཏི པི་ས་དྡོ ཨ་ཉྙེ པ་ན ཀཱ ཀ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ. ‘‘ཨེ་ཀ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷནྟི པ་ད་སྶ ‘‘ཨེ་ཀ་ཏོ’’ཏི པ་དེ་ན ས་མཱ་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨེ་ཀ་ས་དྡ་ཏོ ཛ྄ཛྷ་པ་ཙྩ་ཡོ ཙ ཏོ་པ་ཙྩ་ཡོ ཙ ཝི་སེ་སོ, ‘‘ཏི་ཎ་ཝ་ཏྠཱ་ར་ཀ་ས་དི་ས་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་དི་སཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏི་ཎེ་ཧི ཨ་ཝ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ་ནྟི ཏི་ཎ་ཝ་ཏྠཱ་རཾ, གཱུ་ཐ་མུ་ཏྟཾ, ཏི་ཎ་ཝ་ཏྠཱ་ར་མི་ཝ ཏི་ཎ་ཝ་ཏྠཱ་ར་ཀཾ. ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ མུ་ཁྱ་ཏོ ལ་བྦྷ་ཏི, ས་མ་ཐོ པ་ན ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ, ས་དི་ས་ཏྠེ ཀ་པ་ཙྩ་ཡོ. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. གྷ་ཊྚི་ཡ་མཱ་ནཾ གཱུ་ཐཾ ཝཱ མུ་ཏྟཾ ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘གྷ་ཊྚི་ཡ་མཱ་ན’’ནྟི པ་དཾ ཧེ་ཏུ་ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཝི་སེ་ས་ནཾ, ‘‘བཱ་དྷ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. སུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏ་སྶ པ་ན ཨ་སྶ གཱུ་ཐ་མུ་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘སུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏ་སྶཱ’’ཏི པ་ད་མྤི ཧེ་ཏུ་ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཝི་སེ་ས་ན་མེ་ཝ, ‘‘ན བཱ་དྷ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཡཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. མཱུ་ལཱ་ནུ་མཱུ་ལནྟི མཱུ་ལ་ཉྩ ཨ་ནུ་མཱུ་ལ་ཉྩ མཱུ་ལཱ་ནུ་མཱུ་ལཾ. ཏནྟི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. ཨི་མི་ནཱ ཀ་མྨེ་ནཱཏི ཏི་ཎ་ཝ་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཀ་མྨེ་ན. གཱུ་ཐཾ ཏི་ཎེ་ཧི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ སུ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟཾ ཧོ་ཏི ཝི་ཡ ཏི་ཎ་ཝ་ཏྠཱ་ར་ཀེ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ སུ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་ཏཱིཏི ཏ་སྨཱ.
༢༡༣. ཐུ་ལླ་ཝ་ཛྫནྟི ཨེ་ཏྠ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶཱ་པི ཐུ་ལླ་ཝ་ཛྫ་ཏྟཱ ཨི་དྷ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་མེ་ཝཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཉྩེ་ཝ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ཉྩཱ’’ཏི. གི་ཧི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ གི་ཧཱི་ནཾ པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ གི་ཧི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘གི་ཧཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ‘‘ཧཱི་ནེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཁུཾ་ས་ན་ཝ་མྦྷ་ན’’ ཨི་ཏི པ་དེ་ནེ་ཝ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. དྷ་མྨི་ཀ་པ་ཊི་སྶ་ཝེ་སཱུཏི ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ.
༢༡༤. ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཝུ་ཊྛི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཊྛཱ་ནེ. ཨ་ཉྙཱ་ཝི་ཧི་ཏཱ་པཱིཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ཝི་ཧི་ཏཱ་པི ཋ་པི་ཏཱ་པི. ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་མ་ཎྜ་ལ་ཏོཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་སཱི་མ་བི་མྦ་ཏོ, ཡེ པ་ནཱཏི བྷི་ཀྑཱུ པ་ན, དི་ཊྛཱ་ཝི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཝཱ ནི་སི་ནྣཱ་ཏི ཝཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་ཧི ཝཱཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ན་ནྟེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཝཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ. ཚ་ནྡཾ ད་ཏྭཱཏི ཚ་ནྡཾ ས་ངྒྷ་སྶ ད་ཏྭཱ. པ་རི་ཝེ་ཎཱ་དཱི་སཱུཏི་ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཨཱ་ཝཱ་སཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏེཏི བྷི་ཀྑཱུ.
༨. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ
༢༡༥. ཝི་པ་ཙྩ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཏ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝི་པ་ཙྩཾ, ཙི་ཏྟ་དུ་ཀྑཾ, ཏ་དེ་ཝ ཝི་པ་ཙྩ་ཏཱ, ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟ་དུ་ཀྑ་ཏྠ’’ནྟི. ‘‘ཕ་རུ་ས་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝོ་ཧཱ་ར ས་དྡོ ཝ་ཙ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡོ ཏ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སུ ཨ་ནུ་ཝ་ད་ནྟེ་སཱུ’’ཏི. ཡོ ཨུ་པ་ཝཱ་དོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨ་ནུ་ཝ་ད་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏཾ པ་ད་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནནྟི ཨ་ནུ་ཝ་ད་ན་སྶ ཨཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ, ད་སྶ་ན་ཧེ་ཏུ ཝཱ. ‘‘པུ་ན་པྤུ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་ས་མྤ་ཝ་ངྐ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་དྡ་སྶ ན ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཨ་ནུ་ཝ་ད་ནེ ཨེ་ཝ. ས་མྤ་ཝ་ངྐ་ཏཱཏི ས་མྨཱ པ་ཀཱ་རེ་ན ནི་ནྣ་པོ་ན་པ་བྦྷཱ་ར་ཏཱ. ཨ་བྦྷུ་སྶ་ཧ་ན་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ན་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནུ་བ་ལ་པྤ་དཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ པུ་ན་པྤུ་ནཾ བ་ལ་སྶ པ་དཱ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མ་ཝ་ཙ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཀི་ཙྩ་ཡ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘མཱ པ་ཎྜི་ཙྩ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༢.༢༢.༡) ཝི་ཡ བྱ་ཉྫ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཡ་ཀཱ་རཱ་ག་མོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ ཀི་ཙྩ་ཡ’’ནྟི. ‘‘ཨུ་བྷ་ཡཾ་པེ་ཏཾ ས་ངྒྷ་སྶེ་ཝ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ས་དྡོ ཀ་ཏྟུ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ས་ངྒྷོ ཧི ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན ཀི་ཙྩོཏི ཙ ཀ་ར་ཎཱི་ཡོཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ, ཀི་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏཱཏི ཝུ་ཏྟེ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡཾ་པེ་ཏཾ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨ་སྶེ་ཝ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཡ་དི ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙ་ཀོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ‘‘ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཀི་ཙྩཾ, ཀ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨ་སྶ ལ་བྷ་ན་ཏོ ཏཱ་པ་ཙྩ་ཡོ སྭ་ཏྠོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ཀི་ཙྩ་ཡ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཀི་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏཱཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ ན ཀ་ཏྟ་བྦོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཀ་ཏོ ཙ, ཏ་སྨཱ ན ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་སྶེ་ཝཱཏི ས་ངྒྷ་ཀ་མྨ་སྶེ་ཝ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་པ་ལོ་ཀ་ནཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཀ་མྨེ་སུ. སཱི་མ་ཊྛ་ཀ་ས་ངྒྷནྟི ‘‘ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་དཱི་སུ ཋི་ཏཾ ས་ངྒྷཾ. སོ་དྷེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ སོ་དྷ་ནཾ ནཱ་མ སཱི་མ་ཊྛ་ཀ་ས་ངྒྷ་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་ས་ན་ཡ་ནཾ, ཚ་ནྡཱ་ར་ཧཱ་ནཾ ཚ་ནྡ་སྶ ཨཱ་ཧ་ར་ཎཾ, སཱི་མ་ཏོ བ་ཧི་ཀ་ར་ཎཾ. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཚ་ནྡཱ་ར་ཧཱ་ནཾ ཚ་ནྡཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་པ་ལོ་ཀེ་ཏི ཨཱ་པུ་ཙྪ་ཏི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་པ་ལོ་ཀ་ནཾ, ཏཾ་ཡེ་ཝ ཀ་མྨཾ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨཾ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘སཱི་མ་ཊྛ་ཀ་ས་ངྒྷཾ སོ་དྷེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྒྷ་ག་ཎ་པུ་གྒ་ལེ ཉཱ་པེ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཉ་ཏྟི, སཱ་ཡེ་ཝ ཀ་མྨཾ ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨཾ, ཉ་ཏྟི་ཡེ་ཝ དུ་ཏི་ཡཾ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡཾ, ཏ་མེ་ཝ ཀ་མྨཾ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ. ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ཉ་ཏྟི པ་ཋ་མཾ ཋ་པི་ཏཱ, ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡེ་ཝ དུ་ཏི་ཡཱ ཧོ་ཏི, ‘‘ཕ་སྶ་པ་ཉྩ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷཱ་ཏུ. ༣༡༦) ཝི་ཡ པ་ན པ་ཊི་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན ཝོ་ཧཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཕ་སྶ་པ་ཉྩ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎི་ཡཾ (དྷ. ས. ༡ ཨཱ་ད་ཡོ) ‘‘ཕ་སྶོ ཧོ་ཏི, ཝེ་ད་ནཱ ཧོ་ཏི, ས་ཉྙཱ ཧོ་ཏི, ཙེ་ཏ་ནཱ ཧོ་ཏི, ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཕ་སྶཾ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཊི་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཝོ་ཧཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཕ་སྶ་པ་ཉྩ་མཱ’’ཏི དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཉ་ཏྟི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་མྨེ་པི. ཨེ་ཀཱ་ཡ ཙ ཨ་ནུ་སཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱཏི ཉ་ཏྟི་ཏོ ཨ་ནུ་པ་ཙྪཱ སཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ནུ་སཱ་ཝ་ནཱ, ཏཱ་ཡ, ཏཱི་ཧི ཙ ཨ་ནུ་སཱ་ཝ་ནཱ་ཧཱིཏི ཉ་ཏྟི་ཏོ་ཨ་ནུ པ་ཙྪཱ, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝཱ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ སཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ནུ་སཱ་ཝ་ནཱ, ཏཱ་ཧི. ཏ་ཏྠཱཏི ཙ་ཏཱུ་སུ ཀ་མྨེ་སུ.
ཨ་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ་ཕ་ལཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ན ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨ་མྤཱིཏི པི་ས་དྡེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨ་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨ་མྤཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ པ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན་ས་དྡོ ཝི་སེ་ས་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀོ, པ་ཀྑ་ནྟ་ར་ཛོ་ཏ་ཀོ ཝཱ. ཏ་ཏྠཱཏི དྭཱི་སུ ཀ་མྨེ་སུ. ག་རུ་ཀཱ་ནཱིཏི ཨ་ལ་ཧུ་ཀཱ་ནི. ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནཱིཏི ཚ་ཧི ཀ་མྨེ་ཧི ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ནི ལ་ཧུ་ཀ་ཀ་མྨཱ་ནཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨ་ཝ་སེ་སཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ས་མྨུ་ཏི་ཡོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ་པཱིཏི པི་ས་དྡོ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ སཱ་ཝེ་ཏྭཱ་པཱི་ཏི ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པོ་ཧ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨ་ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན པ་ན ན ཀཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ.
ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ན ཨཱ་ག་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏེ་སནྟི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ. ཡཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཙ་ཏཱུ་སུ ཀ་མྨེ་སུ. ཏནྟི ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ. ཨེ་ཝནྟི ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨ་ཝ་གྒེ་ཡེ་ཝ ཝ་ཎྞ་ཡ་མཱ་ནེ. ཧཱིཏི ལ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཛོ་ཏ་ཀོ. སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱཏི སུ་ཁེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཱ.
༢༡༦. པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱཏི ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༢༢༠. ཡེ་ནཱཏི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ན. ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཝ་ད་ནྟི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཝི་ཝཱ་དོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་མ་ཐེ་ཧི ཙཱཏི ཙ་ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཝི་ཝཱ་དོ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྩཱ་ཏི ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི, ཨ་ཐ ཝཱ ས་མ་ཐེ་ཧི ཙཱཏི ས་མ་ཐེ་ཧི ཨེ་ཝ. ཨི་མི་ནཱ ས་མ་ཐེ་ཧི ཨ་དྷི་ཀ་རཱི་ཡ་ཏི ཝཱུ་པ་ས་མཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝི་ཝཱ་དོ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཨ་ནུ་དྡྷཾ་ས་ནེ་ན ཝ་ད་ནྟི ཨ་ནེ་ན ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ནཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཝཱ་དོཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
༢༢༢. ས་ནྡྷཱ་ཡ་བྷཱ་སི་ཏ་ཝ་སེ་ནཱཏི ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན. ས་ནྡྷཱ་ཡ་བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨིཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ པ་ཐ་ཝི་ཁ་ཎ་ནཱ་དི་ཀེ ཡ་སྨིཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་སྨིནྟི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ངྒེ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, ཏ་སྨཱ. ཨི་དནྟི ‘‘ན་ཏྠི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀུ་ས་ལ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ, ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཝུ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ པ་ན ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨི་དཾ པ་ནཱཏི ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ན ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ’’ནྟི པ་དེ ཏུ་ལྱཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. ལོ་ཀ་སྨིཾ, ལོ་ཀེ་ཧི ཝཱ ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་ནྟི ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ. ཏནྟི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ. ཝི་ཀ་པྤོཏི ཝི་ཝི་དྷཱ ཀ་པྤ་ནཾ, ཝི་ཝི་དྷ་ཏ་ཀྐོ ཝཱ. ཡཾ པ་ནཱཏི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ པ་ན. ‘‘པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ’’ནྟི པ་དེ ཏུ་ལྱཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་ནྟི པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ. ཏནྟི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ, ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀི་ཉྩཱིཏི ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ, ཨཱ་པ་ཏྟཱ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ. ཏ་ཏྠཱཏི པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་བྷཱུ་ཏེ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ. ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ…པེ… ཀུ་ས་ལ’’ནྟི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཡ་དི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཐ ན་ནུ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀུ་ལ་ལ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ནྟི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. ‘‘ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི…པེ… ཀུ་ས་ལ’’ནྟི ཝ་དེ་ཡྻ ས་ཙེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མ་ཉྩ པ་ད་སོ་དྷ་མྨ་ཉྩ ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མ་པ་ད་སོ་དྷ་མྨཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཨཱ་དཱི་ནི ཡེ་སཾ ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མ་པ་ད་སོ་དྷ་མྨཱ་དཱི་ནི, ཏཱ་ནི ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཡཱ་ས་ནྟི ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མ་པ་ད་སོ་དྷ་མྨཱ་དི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ, ཏཱ་སཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ན་མྤཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མ་པ་ད་སོ་དྷ་མྨཱ་དི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་སུ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་སུ. ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ངྒནྟི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་ངྒཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ངྒཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཙ་ལི་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ནནྟི ཙ་ལི་ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཙ་ལི་ཏོ ཙ ཀཱ་ཡོ, པ་ཝ་ཏྟཱ ཙ ཝཱ་ཙཱ་ཏི ཙ་ལི་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ, ཏཱ་སཾ ཙ་ལི་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ནཾ. ཏ་ཉྩཱཏི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཉྩ. ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི་ས་དྡོ པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཏྠོ.
ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ནཱཏི ཙི་ཏྟེ་ན. ‘‘ཨི་དཾ…པེ… ས་དྡྷི’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་ཉྫཱ་ན་ནྟོཏི ཨེ་ཏྠ སཾ་ས་དྡ་སྶ སུ་ནྡ་ར་ཏྠཾ ས་ཧ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ…པེ… ཀ་པྤེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙེ་ཙྩཱཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ས་ཧ ཝི་སེ་ས་ནེ་ན ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན…པེ… པེ་སེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་བྷི་ཝི་ཏ་རི་ཏྭཱཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཡཾ་ས་དྡོ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ’’ནྟི. ‘‘ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཋ་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཏོ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཝཱ་རེ་པཱིཏི པི་ས་དྡོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝཱ་རཾ ཨ་པེ་ཀྑ་ཏི. ཏ་སྶཱཏི ཙི་ཏྟ་སྶ. ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ན་མ་ཏྠོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ན་མ་ཏྠོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝཱ་རེ་ན ས་དི་སོ་ཡེ་ཝ.
༢༢༤. ཨ་ཡཾ ཝི་ཝཱ་དོ ནོ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
༩. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ས་མ་ཐ་ཀ་ཐཱ
༢༢༨. ཙ་ཏུ་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎེ ཀ་མྨེཏི སཱི་མ་ས་མྨུ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀ་མྨེ. པ་ཉྩ་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎེཏི པ་ཙྩ་ནྟི་མེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་དི་ཀ་མྨེ. ད་ས་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎེཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཀ་མྨེ. ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎེཏི ཨ་བྦྷཱ་ན་ཀ་མྨེ. ཀ་མྨ་པྤ་ཏྟཱཏི ཀ་མྨ་སྶ པ་ཏྟཱ ཡུ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ.
༢༣༠. ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦནྟི པ་ཊི་གྒ་ཎྷི་ཏ་བྦཾ. ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཙ པ་ན ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. བྷ་ཎྜ་ཀནྟི ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་བྷ་ཎྜ་ཀཾ. མཱ་ན་ནི་གྒ་ཧ་ཏྠཱ་ཡཱཏི བྷ་ཎྜ་ན་ཛཱ་ཏཱ་ནཾ མཱ་ན་སྶ ནི་གྒ་ཧ་ཏྠཱ་ཡ. ཀ་ཏི་པཱ་ཧནྟི ཀ་ཏི་པ་ཡཱ་ཧཾ, དྭཱི་ཧ་ཏཱི་ཧ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༢༣༡. ཨ་ན་ནྟཱ་ནི ཙེ་ཝ བྷ་སྶཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ན་ནྟ་ས་དྡོ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎ་ས་དྡེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནཱི’’ཏི. ‘‘ཝ་ཙ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བྷ་སྶས་དྡོ ཝ་ཙ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཀཱ་ཡ ས་མྨ་ནི་ཏ་བྦོཏི ཀེ་ན ས་མྨ་ནི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་མི་ནཱ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨེ་ན ཝཱ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨེ་ན ཝཱ ས་མྨ་ནི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ན་ནྟཱ་ནི བྷ་སྶཱ་ནི དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ བཱ་ཧ་ཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏི ཨི་མཱ་ཡ ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ་ཏི ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཀཱ, ཏཱ་ཡ. ཨེ་ཝཾ ས་མྨ་ཏེ་ཧི པ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཝི་ནི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་སུཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ པ་རི་སཱ་ཡ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཉྙེ་ཧཱིཏི ས་མྨ་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་ཉྙེ་ཧི.
༢༣༣. ཏ་ཏྲ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ཏྲ ཨ་སྶཱ་ཏི པ་ད་ཝི་བྷཱ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ས་དྡོ པ་རི་ས་ཝི་ས་ཡོ པ་སི་དྡྷ་ཝི་ས་ཡོ, ཨ་སྶ་ས་དྡོ ཨཱ་ཁྱཱ་ཏི་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶཾ པ་རི་ས་ཏི བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི. ‘‘ནེ་ཝ སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ག་ཏ’’ནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟེ་པི ‘‘ནོ སུ་ཏྟ་ཝི་བྷ་ངྒོ’’ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ མཱ་ཏི་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན མཱ་ཏི་ཀཱ ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི. ཝི་ན་ཡོ་པཱིཏི ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝི་ན་ཡོ་པི. པི་ས་དྡེ་ན སུ་ཏྟ་ཝི་བྷ་ངྒཾ ཨ་པེ་ཀྑ་ཏི. བྱ་ཉྫ་ན་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཚཱ་ཡཱས་དྡོ པ་ཊི་བི་མྦེ ཙ པ་བྷཱ་ཡ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྱ་ཉྫ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི, བྱ་ཉྫ་ན་པ་ཊི་བི་མྦི་ཀ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་བྷཱ་ཝ་ནྟ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ བྱ་ཉྫ་ན་པ་ཊི་བི་མྦ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་བྷཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་བཱ་ཧས་དྡོ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཏྠོ་ཡེ་ཝ, ན མ་དྡ་ན་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏ་ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀིནྟི ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན, ཀ་སྨཱ ཀཱ་ར་ཎཱ ཝཱ. ཨི་མེཏི ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཱ་དི་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ. ཀཱ་རེ་ཐཱཏི ཏུ་མྷེ ཀཱ་རེ་ཡྻཱ་ཐ. ཨེ་ཡྻཱ་ཐ་སྶ ཧི ཨེ་ཐཱ་དེ་སོ. པུ་ཙྪཱ་ཡཾ ས་ཏྟ་མཱི་ཝི་བྷ་ཏྟི ཧོ་ཏི. སུ་ཏྟེཏི སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀེ. ཨ་པ་རོ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མེ་སནྟི ཨོ་ལ་མྦེ་ཏྭཱ ནི་ཝཱ་སེ་ནྟཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨོ་ལ་མྦེ་ཏྭཱ ནི་ཝཱ་ས་ནེ.
༢༣༤. བ་ཧུ་ཏ་རཱ བྷི་ཀྑཱུཏི ཨེ་ཏྠ དྭི་གུ་ཎ་ཏི་གུ་ཎཱ་དི་ནཱ ཨ་དྷི་ཀཱ ཨེ་ཝ བ་ཧུ་ཏ་རཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀེ་ན་པི ཨ་དྷི་ཀཱ བ་ཧུ་ཏ་རཱ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཨེ་ཀེ་ན་པཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ པི་ས་དྡ་སྶ ག་ར་ཧ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཏི་ཝི་དྷ་ས་ལཱ་ཀ་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཐཱ
༢༣༥. ས་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཉྙཱ་པ་ནཾ ས་ཉྙ་ཏྟི, ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. གཱུ་ཧི་ཏ་བྦོ་ཏི གཱུ་ལ༹ྷོ, སོ་ཡེ་ཝ གཱུ་ལ༹ྷ་ཀོ, ས་ལཱ་ཀ་གྒཱ་ཧོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་ཝ་རི་ཏ་བྦོ་ཏི ཝི་ཝ་ཊོ, སོ་ཡེ་ཝ ཝི་ཝ་ཊ་ཀོ. ས་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཎྞ་ས་མཱི་པེ ཛ་པྤཱི་ཡ་ཏི ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་ཀ་ཎྞ་ཛ་པྤོ, སོ་ཡེ་ཝ ས་ཀ་ཎྞ་ཛ་པྤ་ཀོ. ‘‘ནི་མི་ཏྟ་ས་ཉྙཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཎྞཱ་ཝ་ཎྞཱ་ཡོ ཀ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཎྞ་ས་དྡོ ས་ཎྛཱ་ན་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སུ་ས་ཎྛཱ་ན་དུ་ས་ཎྛཱ་ནཱ ས་ལཱ་ཀཱ་ཡོ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོཏི ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཀ་ར་ཎ་ཏོ པ་རཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་བྦཱ་པི ཏཱ ས་ལཱ་ཀཱ་ཡོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀ་ཏྭཱཏི པ་ཀྑི་པ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ལ་ཛྫུ་སྶ་ནྣཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ཙྩུ་ཀྐ་ཌྜྷི་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་དྡྷཾ ཀ་ཌྜྷི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཛཱ་ཏེཏི ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཛཱ་ཏེ ས་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡ་མྤཱིཏི པི་ས་དྡོ ཏ་ཏོ ཨཱུ་ནེ ཨེ་ཀ་དྭེ་ཝཱ་རེ པ་ན ཀཱ ནཱ་མ ཀ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ས་ཀ་ཎྞ་ཛ་པྤ་ཀེ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་ཙེ ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རོ ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སོཏི ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རོ. ཝ་ཡོ་ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏནྟི ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ས་ལཱ་ཀཾ. ཨ་སྶཱཏི ས་ངྒྷ་ཏྠེ་ར་སྶ. ཨི་ཏ་རཱ ས་ལཱ་ཀཱཏི ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ས་ལཱ་ཀཱ་ཧི ཨ་ཉྙཱ དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ས་ལཱ་ཀཱ. སོཏི ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རོ. ཏནྟི དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ས་ལཱ་ཀཾ. ཏ་ཏོཏི ནེ་ཝ ཨ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝཱཏི གཱུ་ལ༹ྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཝི་ཝ་ཊོ ཨ་ཏྠོ ཨི་མ་སྶཱ་ཏི ཝི་ཝ་ཊ་ཏྠོ.
ཏ་སྶ་པཱ་པི་ཡ་སི་ཀཱ་ཝི་ན་ཡ་ཀ་ཐཱ
༢༣༨. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སཱ་མ་ནྟཾ ནཱ་མཱཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣཾ ནཱ་མ. ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ནི་བྦེ་ཋ་ཡ་མཱ་ནནྟི ཝེ་ཋ་ན་ར་ཧི་ཏཾ, ཏ་མེ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མི་ནཱ ནི་བྦེ་ཋེ་ནྟནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟ་ས་དྡོ མཱ་ན་ས་དྡ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཏི་ཝེ་ཋེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀེ་ཧི ཨ་ཏི་ཝེ་ཋེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ངྒྷཱ་ཡ་སྨཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧཱི’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི ཙོ་ད་ཀེ་ན. མནྟི མ་མཾ. ཨཱ་ཧཱཏི ཙུ་དི་ཏ་ཀོ ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཏ་སྶཱཏི ཨ་ཝ་ཛཱ་ན་ན་པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཱ་དི་ཀཱ་ར་ཀ་སྶ པཱ་པི་ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ. སཱི་ལ་ཝཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི པཱ་པི་ཡོ པུ་གྒ་ལོ ས་ཙེ སཱི་ལ་ཝཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷིནྟི པཱ་པི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ནཾ. ནོ ཙེཏི སཱི་ལ་ཝཱ ནོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཙེ. ཏ་ཐཱ ནཱ་སི་ཏོཏི ཏེ་ན ཏ་སྶ པཱ་པི་ཡ་སི་ཀ་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎེ་ན ནཱ་སཾ ག་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦ་སྨིཾ ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ.
ཨི་ཏི ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཡོ་ཛ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.