༡. སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཀ་ཐཱ
ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཏ་ཏྠཱཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་སུ མཱ་ན་ཏྟེ་སུ. ཡཾ མཱ་ན་ཏྟཾ དི་ཡྻ་ཏི, ཨི་དཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་མཱ་ན་ཏྟཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཨ་ན་ནྟ་ར་ཝཱ་ཀྱེ་སུ་པི. པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱཏི ཧེ་ཏྭ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ. ཨ་དྡྷ་མཱ་སནྟི པ་ནྣ་ར་ས་དི་ཝ་ས་ཀཱ་ལཾ. ཨོ་དྷཱ་ཡཱཏི ས་མཱུ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ. ‘‘ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨོ་དྷཱ་ཡཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་སཱུཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་སུ མཱ་ན་ཏྟེ་སུ. ཨི་དནྟི མཱ་ན་ཏྟཾ. ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡ…པེ… ཝ་ཙ་ན་ཏོཏི ཉཱ་པ་ཀ་ཧེ་ཏུ. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ དཱ་ཏ་བྦཾ མཱ་ན་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་མཱ་ན་ཏྟནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏནྟི ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་མཱ་ན་ཏྟཾ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མི་སྶཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ. ཏ་ཏུ་ཏྟ་རཱིཏི ཏ་ཏོ ཏཱི་ཧི་པི ཨུ་ཏྟ་རི. ནཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨེ་ཏཱ་ས་ནྟི ནཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཡོ. ཏཱ་སནྟི ནཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནཾ.
མཱ་ལ༹་ཀ་སཱི་མཱ་ཡ་མེ་ཝཱཏི སཱི་མ་མཱ་ལ༹་ཀེ ཨེ་ཝ, སཱི་མ་ངྒ་ཎེ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི མཱ་ལ༹་ཀ་སཱི་མཱ་ཡ་མེ་ཝ.
ཝེ་ད་ཡཱ་མ་ཧནྟི ཝེ་ད་ཡཱ་མི ཨ་ཧཾ. མ་མ མཱ་ན་ཏྟ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝཾ ས་ངྒྷཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི་ཏི མནྟི ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏི, ཨི་ཏི མཾ ས་ངྒྷོ དྷཱ་རེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦནྟི ‘‘མཱ་ན་ཏྟཾ ནི་ཀྑི་པཱ་མི, ཝ་ཏྟཾ ནི་ཀྑི་པཱ་མཱི’’ཏི ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ. མཱ་ལ༹་ཀ་ཏོཏི སཱི་མ་ངྒ་ཎ་ཏོ. སོ་པཱིཏི ས་ཧ ག་ཙྪ་ནྟོ་པི. ‘‘མཱ་ལ༹་ཀེ ནཱ་རོ་ཙི་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཡ་སྶ མཱ་ལ༹་ཀེ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཾ, ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ་པི ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཝི་ས་བྷཱ་གེ་ཧི ས་ཧ ཝ་ས་ནྟ་སྶ ཝ་ཏྟ་སྶ དུ་པྤཱུ་རི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ’’ས་བྷཱ་གཱ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ས་ནྟཱི’’ཏི. ཙ་ཏཱུ་ཧི, པ་ཉྩ་ཧི ཝཱཏི ཝཱས་དྡེ་ན ཏ་ཏོ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་མྤི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏོཏི ཙཱི་ཝ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ‘‘དྭེ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཝི་ཧཱ་རེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་དི་ས་དྡ་ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་པ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙེ ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ ན མུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་མྤི ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཾ. ཨོ་ཀྐ་མྨཱཏི མ་གྒ་པ་ཊི་པ་ནྣཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ཙ་ན་ས་དྡ་ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་པ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ. ‘‘གུ་མྦེ་ན ཝཱ ཝ་ཏི་ཡཱ ཝཱ’’ཏི ད་སྶ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་པ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ ཋ་ཏྭཱ པ་སྶ་ཏི སུ་ཎཱ་ཏི, སོ་ཡེ་ཝ དེ་སོ. ཨ་ཉྙོཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་ཉྙོ. ཨེ་སཱཏི ཨེ་སོ མཱ་ན་ཏྟ་ཙཱ་རི་ཀོ.
‘‘དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི, ན་ཏྠི ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ དི་ཊྛ་རཱུ་པཱ་ནཾ སུ་ཏ་ས་དྡཱ་ནཾ དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ བ་ཧི ཋི་ཏཱ་ན་མྤི ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་དི་ཊྛཱ་སུ་ཏཱ་ན་མྤི ཨ་ནྟོ དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠཱུ་པ་ཙཱ་ར་ག་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ཏི ཀ་ར་ཎཱི་ཡེཏི ཨི་དཾ ག་ནྟུ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ས་ཏི ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་པི ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. སོ་པཱིཏི ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ་པི. ‘‘ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནཱ་རོ་ཙ་ནེ ཝ་ཏྟ་བྷེ་ད་དུ་ཀྐ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཀ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑི་པི་ཡ་མཱ་ནེ ཀིཾ ཨཱུ་ནེ ག་ཎེ ཙ་ར་ཎ་དོ་སོ ཝཱ ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ ཝཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཡ་ཉྩཱཏི མཱ་ན་ཏྟ་ཙཱ་རི་ཀོ པ་ན. ཡ་སྨཱ ཀཱ་ར་ཎཱ ཝ་སི, ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱཏི པ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་སྨཱ བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ག་ཎ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱུ་ནེ ག་ཎེ ཙ་ར་ཎ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡནྟི པུ་བྦེ ཨ་ནཱ་རོ་ཙི་ཏཾ ཡཾ བྷི་ཀྑུཾ. ཨ་ཡནྟི པ་ཋ་མཾ པ་སྶི་ཏ་བྦ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑི་པ་ནཾ. ‘‘ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཝ་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཧཱ་རོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཝ་ཏྟེ ཨ་ནྟོ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ག་ཏཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
ཨ་ཡནྟི མཱ་ན་ཏྟ་ཙཱ་རི་ཀོ, ཋི་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་ནཱ་པཱིཏི མཱ་ན་ཏྟ་ཙཱ་རི་ཀེ་ན་པི, ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. སོཏི ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཝ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ. ཏ་ཏྲཱཏི ‘‘སོ ཨ་བྦྷེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ. ཨ་ཡཾ ཨ་བྦྷཱ་ན་ཝི་དྷི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཡ་ཉྩཱཏི ཨ་བྦྷཱ་ན་ཝི་དྷི ཙ. ཏཱ་སནྟི ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ. ཨེ་ཝནྟི་ཨཱ་དི ནི་ག་མ་ནཾ. པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་མཱ་ན་ཏྟཾ པ་ན དཱ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ དཱ་ཏ་བྦཾ མཱ་ན་ཏྟཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་མཱ་ན་ཏྟནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ནནྟི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་མཱ་ན་ཏྟཾ.