༢. ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀཾ
༦༨. ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ནཱ་དི་ཀ་ཐཱ
༡༣༢. ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཏ་ར་ནྟི ཨོ་ཏ་ར་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཏི་ཏྠཾ, ཨུ་ད་ཀ་ཏི་ཏྠཾ, ཏི་ཏྠཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཏི་ཏྠཾ, ལ་དྡྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཏྠཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ལ་དྡྷཱི’’ཏི. ལ་དྡྷི ཧི བ་ཧཱུ་ནཾ ལ་དྡྷི་ཀཱ་ནཾ ཨོ་ཏ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ཏི་ཏྠཾ ནཱ་མ. ཨ་ཉྙནྟི སཱ་ས་ནི་ཀ་ལ་དྡྷི་ཏོ ཨ་ཉྙཾ. ཨེ་ཏེ་སནྟི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་ནཾ. ཨི་ཏོཏི ཨི་མ་སྨཱ སཱ་ས་ནི་ཀ་ལ་དྡྷི་ཏོ. ཡནྟི ཡཾ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ. ཏེ་སནྟི ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་ནཾ. ཏེ ལ་བྷ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ས་དྡོ མ་ནུ་སྶ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི. མཱུ་ག་སཱུ་ཀ་རཱཏི ཨེ་ཏྠ ཐཱུ་ལ་ས་རཱི་ར་སྶ སཱུ་ཀ་ར་སྶ ས་དྡ་མ་ཏྟ་སྶཱ་པི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མཱུ་ག་སཱུ་ཀ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཐཱུ་ལ་ས་རཱི་ར་སཱུ་ཀ་རཱ’’ཏི.
༡༣༥. ཨ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ. སོཏི ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དོ. ཀིནྟི ཀིཾ ཨཱ་པ་ཏྟི. དུ་ཀྐ་ཊནྟི པ་ད་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཀ་མྨ་ནྟི ཨཱ་ས་ངྐཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི. སཱ ཙ ཁོ དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟི མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ’’ཏི. ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ཙ ‘‘ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དེ ཀིཾ ཧོ་ཏི? དུ་ཀྐ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༥) ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨ་ཀི་རི་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱཏི ཨཱ་ཝི ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཀི་རི་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ.
མ་ནུ་ཛེ་ནཱཏི མ་ནུ་སྶེ་ན. ཝཱ་ཙཱཏི ཝཱ་ཙཱ་ཡ. ཡ་ཀཱ་ར་སྶ ཧི ལོ་པོ. གི་རནྟི ས་དྡཾ. པ་རེཏི ཨ་ཉྙེ པུ་གྒ་ལེ. ཝཱ་ཙ་སི་ཀནྟི ཝཱ་ཙཱ་ཏོ ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ – བྷི་ཀྑུ ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་ས་ནྣེ ཋི་ཏེ་ན མ་ནུ་ཛེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ལ་པ་ནྟོ ཧོ་ཏི, པ་རེ དཱུ་རེ ཋི་ཏེ པུ་གྒ་ལེ ས་ནྡྷཱ་ཡ གི་རཾ མ་ཧཱ་ས་དྡཾ ནོ ཙ བྷ་ཎེ་ཡྻ, ཨེ་ཝ་མྤི ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་མེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི.
ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་རོ་ཏྱ་ཏྠེ ཎི་ཀ་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རོ’’ཏི. ‘‘ཀི་མ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀི་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ད་ཏྠེ ཙ་ཏུ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཧེ་ཏྭ་ཏྠོ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ ‘‘དུ་ཏི་ཡ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཨི་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི ནི་ག་མ་ནཾ. ཨུ་དྡེ་ས་ཏོ ཙཱཏི ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ བྷ་ནྟེ ས་ངྒྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཨུ་དྡེ་ས་ཏོ ཙ. ནི་དྡེ་ས་ཏོ ཙཱཏི ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟི ཨཱ་དི་མེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནི་དྡེ་ས་ཏོ ཙ.
༡༣༦. དེ་ཝ་སི་ཀནྟི ཨེ་ཏྠ ཎི་ཀ་པ་ཙྩ་ཡོ ཝི་ཙྪ་ཏྠེ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ’’ཏི. ཏ་ཏི་ཡེ ཙ ས་ཏྟ་མེ ཙ པ་ཀྑེཏི ཨེ་ཀ་སྶ ཨུ་ཏུ་ནོ ཨ་ཊྛ་སུ པ་ཀྑེ་སུ ཏ་ཏི་ཡེ ཙ ས་ཏྟ་མེ ཙ པ་ཀྑེ. ‘‘ཝ་ཙ་ན་ཏོ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི པ་དེ ཉཱ་པ་ཀ་ཧེ་ཏུ. ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ པ་ཙྩ་ཡེཏི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཝི་ཀ་ཏི་ཙཱ་རི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏེ པ་ཙྩ་ཡེ. ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦནྟི ཨ་ནུ་མ་ཏིཾ ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦཾ. ཝ་ཙ་ན་ཏོ་པཱིཏི པི་ས་དྡོ པུ་བྦེ ཉཱ་པ་ཀ་ཧེ་ཏུཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཨེ་ཏནྟི ‘‘ཡ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སེ ཝཱ པ་ནྣ་ར་སེ ཝཱ ཨུ་དྡི་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ.
༧༡. སཱི་མཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ཀ་ཐཱ
༡༣༨. ནི་མི་ཏྟཱ ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦཱཏི ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ནི་ཀཱ་ར་སྶ ཧི ཨཱ་ཀཱ་རོ. ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་ཏོཏི ཨེ་སོ པ་བྦ་ཏོ ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ པ་ར་ཏོ་པི. ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘པུ་ར་ཏྠི་མཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ཀིཾ ནི་མི་ཏྟཾ? པཱ་སཱ་ཎོ བྷ་ནྟེ, ཨེ་སོ པཱ་སཱ་ཎོ ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ཨ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ཝ་ན་ཨུ་ད་ཀེ་སུ ‘‘ཨེ་ཏཾ ཝ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ ཨུ་ད་ཀ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ན་དི་ཡཾ ‘‘ཨེ་སཱ ན་དཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཨེ་ཏྠ པ་ནཱཏི ཨེ་ཏི་སྶཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་དི་སཱ་ཡཾ པ་ན. ཧཱིཏི ཕ་ལ་ཛོ་ཏ་ཀོ. ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ནི་མི་ཏྟཱ ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ. སཱི་མ་མ་ཎྜ་ལནྟི སཱི་མ་བི་མྦཾ. ས་མྦ་ནྡྷ་ནྟེ་ནཱཏི པུ་རི་མ་ནི་མི་ཏྟེ་ན པ་ཙྪི་མ་ནི་མི་ཏྟཾ ས་མྦ་ནྡྷ་ནྟེ་ན. ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་རི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་མི་ཏྟ་ཀི་ཏྟ་ནཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི ནི་མི་ཏྟེ་ན་པི ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པུ་རི་མ་ནི་མི་ཏྟེ་ན པ་ཙྪི་མ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷེ ས་ཏི ཨ་ཛྫ ཨེ་ཀཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ སྭེ ཨེ་ཀཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ་པི ནི་མི་ཏྟཾ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ས་མྨ་ནི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི.
པ་བྦ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ པ་བྦཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཕ་ལུ༹, ཏཾ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་བྦ་ཏོ. ཝཱ་ལི་ཀ་རཱ་སི་སྶ སུ་དྡྷ་པཾ་སུ་པ་བྦ་ཏ་པ་ས་ངྒ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝཱ་ལི་ཀ་རཱ་སི པ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་ཏ་རོ་པཱིཏི ཝཱ་ལི་ཀ་རཱ་སི་ཏོ ཨ་ཉྙོ་པི ཏི་ཝི་དྷོ པ་བྦ་ཏོ. ཧ་ཏྠི་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོཏི ཨ་ཌྜྷ་ཊྛ་མ་ར་ཏ་ན་ཧ་ཏྠི་པ་མཱ་ཎ་ཏོ. ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སཱུཏི ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ. ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝཱ ཏཱི་ཧི ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ་ས་དྡེ་ན ཏ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀཱ་ནི་པི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨེ་ཀེ་ན ཝཱ ནི་མི་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་ཏོཏི པ་བྦ་ཏ་ནི་མི་ཏྟ་ཏོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨེ་ཀེ་ན ནི་མི་ཏྟེ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ. ཏནྟི པ་བྦ་ཏཾ. ཏ་སྨཱཏི ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཀི་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ. ཡོ པ་བྦ་ཏོ ཨ་ཏྠི, ཏཾ པ་བྦ་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ནྟོཏི པ་བྦ་ཏ་སྶ ཨ་ནྟོ.
ཏ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གཾ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ་ས་དྡེ་ན པ་ཋ་མ་བྷཱ་གོ་པི ཨེ་ཀ་དེ་སོ་པི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཏ་སྶཱཏི ཏ་ཏྟ་ཀ་སྶ པ་དེ་ས་སྶ. ཏ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གཱ་དི་ཏོ ཨ་པ་རཾ ས་བྦ་པ་བྦ་ཏཾ ཨ་ནྟོ་ཀ་ཏྭཱ ས་མྨ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ’’ཏི་ཨཱ་དི.
པཱ་སཱ་ཎ་ནི་མི་ཏྟེ ཨེ་ཝཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ས་ཏི གྷ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན བ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི པཱ་སཱ་ཎོ. ཨ་ཡ་གུ་ལོ༹་པི པཱ་སཱ་ཎ་ས་ངྑ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི ཏེ་ན ཏ་སྶ ས་དི་ས་ཏྟཱ. ཨ་ཡ་གུ་ལོ༹་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ པི་ས་དྡེ་ན ཏ་མྦ་ཀཾ་ས་ཝ་ཊྚ་ལོ་ཧ་སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཛ་ཏཱ་ད་ཡོ་པི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཡོ ཀོ་ཙཱིཏི སི་ལཱ་པ་ཝཱ་ལ༹་མ་ཎི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡོ ཀོ་ཙི. དྭ་ཏྟིཾ་ས་པ་ལ་གུ་ལ༹་པི་ཎྜ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཏཱ ས་ཎྛཱ་ན་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ, ན ཏུ་ལི་ཏྭཱ ག་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན. ཁུ་དྡ་ཀ་ཏ་རོ པཱ་སཱ་ཎོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡོ པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎོ ཝཱ ཡོ ཨུ་ཊྛི་ཏ་པཱ་སཱ་ཎོ ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ – ཨུ་ཏྟ་ར་ཝཱ་ཀྱེ ཏ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ ‘‘པཱ་སཱ་ཎ་ས་ངྑཾ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ་ཀཱ་རེ་ན ‘‘ན པ་བྦ་ཏ་ས་ངྑ’’ནྟི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. མ་ཧ་ཏོ པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎ་སྶཱཏི ཨཱ་ཡཱ་མ་ཝི་ཏྠཱ་རུ་བྦེ་དྷ་ཏོ མ་ཧ་ནྟ་སྶ པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎ་སྶ ས་ཀྐ་སྶ པ་ཎྜུ་ཀ་མྦ་ལ་པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎ་སྶ ཝི་ཡ. ཏནྟི པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎཾ. ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཀི་ཏྟེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཧཱིཏི ལ་དྡྷ་དོ་ས་ཛོ་ཏ་ཀོ. ཏནྟི པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎཾ. སཱི་མཱ་ཡཱཏི སཱི་མ་ཏོ. ཝི་ཧཱ་རོ་པཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ནི་མི་ཏྟ་མེ་ཝ, ཝི་ཧཱ་རོ་པི. པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎོ ན ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎ’’ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
ཝ་ན་ནི་མི་ཏྟེ ཨེ་ཝཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝ་ནི་ཡ་ཏི མ་ཡཱུ་ར་ཀོ་ཀི་ལཱ་དཱི་ཧི ས་ཏྟེ་ཧི ས་མྦྷ་ཛི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ནཾ, ཝ་ན་ནྟི ས་མྦྷ་ཛ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝཱ ཝ་ནཾ. ཏ་ཙོ ཨེ་ཝ སཱ་རོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཏ་ཙ་སཱ་རོ, ཏཱ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀེ་རཱ་ད་ཡོ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཝེ་ཎུ་ཨཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ནྟོ སཱ་རོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ནྟོ་སཱ་རཱ, སཱ་ཀ་སཱ་ལཱ་ད་ཡོ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཁ་དི་རཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ནྟོ་སཱ་ར་མི་སྶ་ཀཱ་ནནྟི ཨ་ནྟོ་སཱ་རེ་ཧི རུ་ཀྑེ་ཧི མི་སྶ་ཀཱ་ནཾ. རུ་ཀྑཱ་ནཾ ཝ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཨ་ཝ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་མི་ནཱ ཏི་ཎ་ཝ་ནཾ རུ་ཀྑ་ཝ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཏི་ཎཱ་ནཾ ཝ་ན’’ནྟི ཝཱ ‘‘རུ་ཀྑཱ་ནཾ ཝ་ན’’ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏི་ཎ་མེ་ཝ ཝ་ནཾ, རུ་ཀྑོ་ཡེ་ཝ ཝ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝཱ པ་ཉྩ ཝཱ རུ་ཀྑཱ་ཏི ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་རུ་ཀྑཱ, ཏེ མ་ཏྟཾ པ་མཱ་ཎ་མེ་ཏྠཱ་ཏི ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་རུ་ཀྑ་མ་ཏྟཾ ཝ་ནཾ, ཏ་ཏོཏི ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་རུ་ཀྑ་མ་ཏྟ་ཏོ. ཨེ་ཀ་དེ་སནྟི ཝ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ. ཝ་ན་མ་ཛ྄ཛྷེཏི ཝ་ན་སྶ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ, ཝ་ན་སྶཱུ་པ་རཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. རུ་ཀྑ་ནྟ་རེ་སུ ཨེ་ཝ ཧི ཝི་ཧཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཨེ་ཀ་དེ་སནྟི ཝ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཝ་ནེ. ‘‘ཋི་ཏ་ཝ་ན’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ’’ཏི པ་དེ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨཾ, ‘‘ན ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦ’’ནྟི པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨཾ.
རུ་ཀྑ་ནི་མི་ཏྟེ ཨེ་ཝཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. རུ་ཀྑི་ཡ་ཏི ཕ་ལཱ་དི་ཀཱ་མེ་ཧི སཾ་ཝ་རི་ཡ་ཏི ར་ཀྑི་ཡ་ཏཱི་ཏི རུ་ཀྑོ, མ་ཧི་ཡཾ རུ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝཱ རུ་ཀྑོ. ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀོཏི ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན མཱུ་ལ་ངྐུ་རཱ་དི་ཧ་རི་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀོ. པ་རི་ཎཱ་ཧ་ཏོཏི ཝི་སཱ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སཱུ་ཙི་ད་ཎྜ་ཀ་པ་མཱ་ཎོཏི སཱུ་ཙི་ཡཱ ལེ་ཁ་ནི་ཡཱ ད་ཎྜ་བྷཱུ་ཏ་ཝེ་ལུ༹་པ་མཱ་ཎོ. སོ ཝེ་ལུ༹ ཀ་ནི་ཊྛ་ངྒུ་ལི་པ་མཱ་ཎོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཏོཏི ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལུ་བྦེ་དྷ་སཱུ་ཙི་ད་ཎྜ་ཀ་པ་མཱ་ཎ་པ་རི་ཎཱ་ཧ་རུ་ཀྑ་ཏོ. ཝཾ་ས་ན་ལ༹་ཀ་ས་རཱ་ཝཱ་དཱི་སཱུཏི ཝཾ་སོ ཙ ན་ལ༹་ཀོ ཙ ས་རཱ་ཝོ ཙ ཝཾ་ས་ན་ལ༹་ཀ་ས་རཱ་ཝཱ, ཏེ ཨཱ་ད་ཡོ ཡེ་སཾ ཀ་པཱ་ལཱ་དཱི་ན་ནྟི ཝཾ་ས་ན་ལ༹་ཀ་ས་རཱ་ཝཱ་ད་ཡོ, ཏེ་སུ. ཏ་ཏོཏི ཝཾ་སཱ་དི་ཏོ. ཏཾ་ཁ་ཎ་མྤཱིཏི ཏ་སྨིཾ ནི་མི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ་པི. ཨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ཨ་པ་མཱ་ཎཾ. ཨེ་ཏནྟི ན་ཝ་མཱུ་ལ་སཱ་ཁཱ་ནི་གྒ་མ་ནཾ. ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི སཱ་མ་ཉྙ་ནཱ་མེ་ན་པི ཝི་སེ་ས་ནཱ་མེ་ན་པི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ པ་བྦ་ཏཱ་དཱི་སུ་པི ‘‘པ་བྦ་ཏོ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ནཱ་མེ་ན་པི ‘‘ཝ་ངྐ་པ་བྦ་ཏོ ཝེ་པུ་ལླ་པ་བྦ་ཏོ’’ཏི ཝི་སེ་ས་ནཱ་མེ་ན་པི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
མ་གྒ་ནི་མི་ཏྟེ ཨེ་ཝཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. མ་གྒི་ཡ་ཏི པ་ཐི་ཀེ་ཧི, མ་གྒ་མཱུ་ལ༹ྷེ་ཧི ཝཱ ཨ་ནྭེ་སི་ཡ་ཏཱི་ཏི མ་གྒོ. ཡོ ཡཱ་དི་སོ ཛ་ངྒྷ་མ་གྒོ ཝཱ ས་ཀ་ཊ་མ་གྒོ ཝཱ ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ དྭེ ཏཱི་ཎི གཱ་མ་ནྟ་རཱ་ནི ག་ཙྪ་ཏི, སོ ཏཱ་དི་སོ ཛ་ངྒྷ་མ་གྒོ ཝཱ ས་ཀ་ཊ་མ་གྒོ ཝཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨུ་ཀྐ་མི་ཏྭཱཏི པ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ. ཡོ ཛ་ངྒྷ་མ་གྒོ ཨོ་ཏ་ར་ཏི, སོ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཝ་ལ༹་ཉྫཱཏི ཨ་པ་རི་བྷོ་གཱ. ག་མ་ནཾ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཛ་ངྒྷོ. ཛ་ཎྞུ་གོ་པྥ་ཀཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷ་པ་དེ་སོ. ས་ཧ ཨ་ཏྠེ་ན པ་ཎི་ཡ་དྷ་ནེ་ནཱ་ཏི ས་ཏྠོ, ཛ་ངྒྷེ་ན ཝི་ཙ་ར་ནྟོ ས་ཏྠོ ཛ་ངྒྷ་ས་ཏྠོ. ས་ཀ་ཏི ས་མ་ཏྠེ་ཏི བྷཱ་རཾ ཝ་ཧི་ཏུ་ནྟི ས་ཀ་ཊོ, ཏེ་ན ཝི་ཙ་ར་ནྟོ ས་ཏྠོ ས་ཀ་ཊ་ས་ཏྠོ. ཛ་ངྒྷ་ས་ཏྠོ ཙ ས་ཀ་ཊ་ས་ཏྠོ ཙ ཛ་ངྒྷ་ས་ཀ་ཊ་ས་ཏྠཱ, ཏེ་ཧི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཨེ་ཏནྟི ནི་མི་ཏྟཾ.
ཀོ་ཎནྟི ཝི་ཧཱ་ར་ཀོ་ཎཾ. ག་ཏཾ པ་ན མ་གྒ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ར་བྷཱ་གེཏི ཝི་ཧཱ་རཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི པ་ར་བྷཱ་གེ. ད་ས་སུ ནཱ་མེ་སཱུཏི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ ‘‘མ་གྒོ པ་ནྠོ པ་ཐོ པ་ཛྫོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ, ཨ་བྷི་དྷཱ་ནཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༧༣; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༦) ཙ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ ‘‘མ་གྒོ པ་ནྠོ པ་ཐོ ཨ་དྡྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ད་ས་སུ མ་གྒ་ནཱ་མེ་སུ. ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ནཱ་མེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ པ་བྦ་ཏཱ་དཱི་སུ་པི ‘‘པ་བྦ་ཏོ གི་རི སེ་ལོ ཨ་དྡི ན་གོ ཨ་ཙ་ལོ སི་ལུ་ཙྩ་ཡོ སི་ཁ་རཱི བྷཱུ་དྷ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ནེ་ཀེ་སུ ནཱ་མེ་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ནཱ་མེ་ན ཀི་ཏྟེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཝ་མྨི་ཀ་ནི་མི་ཏྟེ ཨེ་ཝཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ཧི ཝ་མི་ཡ་ཏི, ས་ར་བཱུ་གྷ་ར་གོ་ལི་ཀཱ་ད་ཡོ ས་ཏྟེ ཝ་མ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཝ་མྨི་ཀོ. ཏཾ་དི་ཝ་ས་ཛཱ་ཏོཏི ཏ་སྨིཾ ནི་མི་ཏྟ་ཀི་ཏྟི་ཏ་དི་ཝ་སེ ཛཱ་ཏོ. ཏ་ཏོཏི ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལུ་བྦེ་དྷ་གོ་ཝི་སཱ་ཎ་པ་མཱ་ཎ་ཝ་མྨཱི་ཀ་ཏོ.
ན་དཱི་ནི་མི་ཏྟེ ཨེ་ཝཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན་ད་ཏི ས་ནྡ་ཏཱི་ཏི ན་དཱི, ན་ད་ནྟོ ཨེ་ཏི ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ན་དཱི. ཡ་སྶཱཏི ན་དི་ཡཱ, སོ་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨ་ནྭ་དྡྷ་མཱ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཀ་པ་ཀྑེ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨེ་ཀ་མཱ་སེ ཚ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝ་སྶ་ནྟ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. ཝི་ག་ཏ་མ་ཏྟེ ས་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨཱི་དི་སེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨ་ནྭ་དྡྷ་མཱ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཏི་མ་ཎྜ་ལནྟི ཧེ་ཊྛཱ ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལཾ, ཨུ་པ་རི ནཱ་བྷི་མ་ཎྜ་ལ་ནྟི ཏི་མ་ཎྜ་ལཾ. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཏི་ཏྠེ ཝཱ ཨ་ཏི་ཏྠེ ཝཱ. ཨུ་ད་ཀེ་ན ཏེ་མི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ, ཏི་ནྟི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ནི་མི་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཡཾ ན་དཱི ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ན་དཱི་པཱ་ར་ག་མ་ནཱ་དི་ཀེ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཾ ‘‘ན་དཱི་པཱ་ར་ག་མ་ནེ་པཱི’’ཏི པ་དེ་ནེ་ཝ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ.
ཡཱ པ་ནཱཏི ན་དཱི པ་ན, ག་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏནྟི ན་དིཾ. ཝ་ཏིནྟི པཱ་ལི༹ཾ. རུ་ཀྑ་པཱ་དེཏི རུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལེ. ཨུ་ད་ཀ་ཉྩ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་ཐཱཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཨ་པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
དུ་བྦུ་ཊྛི་ཀཱ་ལེཏི གི་མྷ་ས་དི་སེ དུ་བྦུ་ཊྛི་ཀཱ་ལེ. ‘‘ནི་རུ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི ཝི་སེ་ས་ནཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. སཱཏི ཨུ་ད་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ. ས་མྤཱ་དེ་ནྟཱི ཧུ་ཏྭཱ ནི་ཙྩཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ནི་མི་ཏྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི མ་ནུ་སྶེ་ཧི ནཱི་ཧ་ཊ་ཏྟཱ, ས་ཡ་ཉྩ ཨ་ག་མ་ན་ཏྟཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡཱ པ་ནཱཏི ཨུ་ད་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ པ་ན. མཱུ་ལེཏི པ་ཋ་མ་ཀཱ་ལེ. ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ་ན ན་དཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏནྟི ཨུ་ད་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཾ.
ཨུ་ད་ཀ་ནི་མི་ཏྟེ ཨེ་ཝཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨུ་ད་ཏི པ་ས་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨུ་ད་ཀཾ. བྷཱུ་མི་ག་ཏ་མེ་ཝ ཨུ་ད་ཀ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཉྩཱཏི བྷཱུ་མི་ག་ཏ་ཨུ་ད་ཀ་ཉྩ. ཨཱ་ཝཱ་ཊ…པེ… ས་མུ་དྡཱ་དཱི་སུ ཋི་ཏཾ ཨ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཨུ་ད་ཀ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨུ་ཀྑེ་པི་མནྟི ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏཾ. ཏནྟི ཝ་ཙ་ནཾ. སཱུ་ཀ་ར་ཁ་ཏཱ་ཡ་པཱིཏི སཱུ་ཀ་རེ་ཧི ཁ་ཏཱ་ཡ ཝཱ་པི་ཡཱ་པི. ཏཾ་ཁ་ཎ་ཉྙེ་ཝཱཏི ཏ་སྨིཾ ནི་མི་ཏྟེ ཀི་ཏྟ་ན་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ. ཨཱ་ཝཱ་ཊོ་ཡེ་ཝ ཁུ་དྡ་ཀ་ཊྛེ་ན ཨཱ་ཝཱ་ཊ་ཀཾ. ཏནྟི ནི་མི་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཀ་ར་ཎཾ. ཀཱ་ཏུ་ཉྩཱཏི ས་ཡཾ ཀཱ་ཏུ་ཉྩ. ཀཱ་རཱ་པེ་ཏུ་ཉྩཱཏི པ་རེ་ཧི ཀཱ་རཱ་པེ་ཏུ་ཉྩ. ཀ་སྨཱ ལཱ་བྷ་སཱི་མཱ་ཡཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི? ལཱ་བྷ་སཱི་མཱ ཧི ཨ་ཉྙེ་སཾ པཱི་ལ༹་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི. ཨི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ན་ཡ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠཱཏི ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མཱ་ཡཾ.
ཨ་ཊྛ་དི་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཊྛ ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. སཱཏི སཱི་མཱ. ཨེ་ཀེ་ན ཝཱ ནི་མི་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏི་ཎྞཾ ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཀི་ཏྟ་ནེ ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཋི་ཏ་དི་སཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘པུ་ར་ཏྠི་མཱ་ཡ དི་སཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ. ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཏ་ཀི་ཏྟ་ནེ སཱི་མཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་དི་སཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀི་སྶཱ་ཡ་པི དི་སཱ་ཡ བ་ཧུ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ་ནི. སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀ་ས་ཎྛཱ་ནཱཏི ཏི་ཎྞཾ མ་གྒཱ་ནཾ ས་མཱ་ག་མ་ཊྛཱ་ནེ སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀ་ས་ཎྛཱ་ནཱ, ཏི་ཀོ་ཎཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཙ་ཏུ་ར་སྶཱཏི ས་མ་ཙ་ཏུ་ར་སྶཱ. སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀ་ས་ཎྛཱ་ནཱཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་གྒཱ་ནཾ ས་མོ་དྷཱ་ན་ཊྛཱ་ནེ སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀ་ས་ཎྛཱ་ནཱ. ཨ་ཌྜྷ་ཙ་ནྡ་མུ་དི་ངྒཱ་དི་ས་ཎྛཱ་ནཱ པ་ན ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཋི་ཏ་ས་ཎྛཱ་ནེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏནྟི སཱི་མཾ. བ་ནྡྷི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ཧི ནི་སྶ་ཉྩཱ་ར་ས་མ་ཡེ བ་ནྡྷི་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. བ་དྡྷ་སཱི་མ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནནྟི བ་དྡྷཱ སཱི་མཱ ཨེ་ཏེ་སཱུ་ཏི བ་དྡྷ་སཱི་མཱ, ཏེ ཨེ་ཝ ཝི་ཧཱ་རཱ་ཏི བ་དྡྷ་སཱི་མ་ཝི་ཧཱ་རཱ, ཏེ་སཾ. དི་སཱ་ཙཱ་རི་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་ནནྟི དི་སཱ་སུ ཙཱ་རི་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨེ་ཀ་གཱ་མ་ཁེ་ཏྟེ, བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པེ་སེ་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷནྟི ཨེ་ཀ་ཏོ. ཨ་ཉྙཱ་ནི་པཱིཏི སཱི་མ་བ་ནྡྷ་གཱ་མ་ཁེ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ནི་པི. མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་ཏྠེ་རོ པ་ན ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏོཏི ཏེ་ཧི ནཱ་ནཱ་གཱ་མ་ཁེ་ཏྟེ་ཧི. ཨཱ་ག་ནྟ་བྦནྟི སཱ་མཱི་ཙི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ག་མ་ན་མྤི ཨ་ནཱ་ག་མ་ན་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཀ་སཱི་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནྟོ་ནི་མི་ཏྟ་ག་ཏེ་ཧི ཨཱ་ག་ནྟ་བྦ’’ནྟི.
ཨེ་ཝཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ་སུ ས་ནྟེ་སུ སཱི་མཱ བ་ནྡྷི་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ.
པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ་དཱི་ནནྟི ཨེ་ཏྠ བྷ་ཎྜུ་ཀ་མྨཱ་པུ་ཙྪ་ནཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༩༨; ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༡༤༤) ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་བྦ་ཛྫཱ་ག་ཧ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱཏི ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ནྟཾ ཁ་ཎྜི་ཏཾ ཝི་ཡ ཚི་ནྡི་ཏཾ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟཱ སཱི་མཱ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ. ཏནྟི ཁ་ཎྜ་སཱི་མཾ. ཝ་ཏྟཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྟཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱི་མནྟི ཁ་ཎྜ་སཱི་མཾ. ཡ་ཐཱཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན བ་ནྡྷི་ཡ་མཱ་ནེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྶཱ པ་མཱ་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱཏི ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ. ཨ་བྦྷཱ་ན་ཀ་མྨེ ས་དྡྷིཾ ཀ་མྨཱ་ར་ཧེ་ན ཝཱི་ས་ཏི བྷི་ཀྑཱུ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི. ཏ་ཏོཏི ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་བྷི་ཀྑུ་ཏོ. ག་ཎྷ་ནྟཱི་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ པི་ས་དྡོ ས་ཧ་སྶ་ཏོ ཨོ་རཾ པ་ན པ་གེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་ཧ་སྶ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀཾ ག་ཎྷ་ནྟཱི་པི ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ནྟེ ཁ་ཎྜི་ཏེ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ. ཏནྟི ཁ་ཎྜ་སཱི་མཾ.
ཏ་ཏྲཱཏི ཁ་ཎྜ་སཱི་མ་མ་ཧཱ་སཱི་མཱ་སུ ཨཱ་དྷཱ་རེ བྷུ་མྨཾ. ཨ་ཐཱཏི ཨ་ན་ནྟ་རཾ. ཨེ་ཝནྟི ཨི་མཱ་ཡ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མྨ་ནི་ཡ་མཱ་ནེ. ཧཱིཏི ཕ་ལ་ཛོ་ཏ་ཀོ. སཱི་མནྟི ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མཾ. ན ས་ཀྑི་སྶ་ནྟཱིཏི པ་ཋ་མཾ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སཾ ཨ་ས་མཱུ་ཧ་ནི་ཏྭཱ སཱི་མཾ ས་མཱུ་ཧ་ནི་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ནྟི. སཱི་མ་ནྟ་རི་ཀ་པཱ་སཱ་ཎཱཏི དྭི་ནྣཾ སཱི་མཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཋ་པི་ཏཱ པཱ་སཱ་ཎཱ. ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་པ་མཱ་ཎཱ་པཱིཏི པི་ས་དྡོ ཨེ་ཀ་ངྒུ་ལི་པ་མཱ་ཎཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ས་མ་ནྟཱཏི ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ ས་མ་ནྟཱ. ཨ་ནུ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟེ་ཧཱིཏི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཁ་ཎྜ་སཱི་མ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏོཏི ཏེ་ཧི སཱི་མ་ནྟ་རི་ཀ་པཱ་སཱ་ཎེ་ཧི, དྭི་ནྣཾ སཱི་མཱ་ནཾ ནི་མི་ཏྟཱ་ནི པ་ཋ་མཾ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཏཱ་སུ ཡཾ ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཏཾ བ་ནྡྷི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏཾ བ་ནྡྷི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ནྟོ་པི པོ་རཱ་ཎཱ་ཙི་ཎྞཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤཱིཏི དྭཱི་སུ སཱི་མཱ་སུ ཋི་ཏཱ་ནཾ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཀ་མྨ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ.
ཙ་ས་དྡོ ཝཱ་ཀྱཱ་ར་མྦྷ་ཛོ་ཏ་ཀོ. ཨེ་སཱ སཱི་མཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠཱཏི པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ. ནི་མི་ཏྟ་པཱ་སཱ་ཎཱ ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ ན ཏི་ཊྛ་ནྟཱིཏི པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎ་སྶུ་པ་རི ནི་མི་ཏྟ་པཱ་སཱ་ཎཾ ཋ་པི་ཏ་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎཾ པ་ན ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ནི་མི་ཏྟ་པཱ་སཱ་ཎཾ ཏ་ཏྠ ནི་ཁ་ཎི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཋཱ་ནཱ ན ཙཱ་ཝེ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཋ་པེ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ནྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན སཱི་མཱཏི སཱི་མཱ་ཡ པ་ཐ་ཝི་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀཾ ཨུ་ད་ཀཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ་ཀ་ཏྭཱ ག་ཏ་ཏྟཱ སཱི་མཱ ན ཛྷཱ་ཡ་ཏི.
ཀུ་ཊི་གེ་ཧེ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀུ་ཊཱི་ཏི ཙ གེ་ཧ་ནྟི ཙ ཨ་གཱ་ར་སྶེ་ཝ ནཱ་མཾ. ཨ་གཱ་ར་ཉྷི སཱི་ཏཱ་དི་དུ་ཀྑ་སྶ ཀུ་ཊ་ན་ཊྛེ་ན ཚི་ནྡ་ན་ཊྛེ་ན ཙ ནཱ་ནཱ་ད་བྦ་ས་མྦྷཱ་ར་སྶ ག་ཧ་ཎ་ཊྛེ་ན ཙ ཀུ་ཊི་གེ་ཧ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀུ་ཊི ཨེ་ཝ གེ་ཧཾ ཀུ་ཊི་གེ་ཧཾ, ཏ་སྨི་མྤི. བྷི་ཏྟིཾ ཨ་ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱཏི ཨི་དཾ ཨི་ཊྛ་ཀ་དཱ་རུ་མ་ཡཾ བྷི་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙེ སི་ལཱ་མ་ཡཱ བྷི་ཏྟི ནི་མི་ཏྟཱུ་པ་གཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ, བྷི་ཏྟི་པི ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ནྟོ ཀ་རི་ཏྭཱཏི ཀུ་ཊི་གེ་ཧ་སྶ བྷི་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ནྟོ ཀ་ཏྭཱ. པ་མུ་ཁེཏི ཀུ་ཊི་གེ་ཧ་སྶ ཨཱ་ལི་ནྡེ. ནི་བྦོ་ད་ཀ་པ་ཏ་ན་ཊྛཱ་ནེཏི ནི་གྒ་ལི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀ་སྶ པ་ཏ་ན་ཊྛཱ་ནེ. ཨེ་ཝཾ ས་མྨ་ཏཱ་ཡ སཱི་མཱ་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
‘‘ཀུ་ཊྚཾ ཨ་ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་དཾ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནྟོཏི ལེ་ཎ་སྶ, ཀུ་ཊྚ་སྶ ཝཱ ཨ་ནྟོ. ཨོ་ཀཱ་སེཏི ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་སེ. ཨེ་ཝནྟི ཨི་མི་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་མྨ་ནི་ཡ་མཱ་ནེ. ཨ་ནྟོཏི བྷི་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནྟོ.
ཧེ་ཊྛཱ ན ཨོ་ཏ་ར་ཏཱིཏི ཧེ་ཊྛཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཏ་ལ་ཏྟཱ ན ཨོ་ཏ་ར་ཏི. ན་ནུ ཐ་མྦྷེ ཨ་ནུ་སཱ་རི་ཏྭཱ ཨོ་ཏ་ར་ཎོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཀ་སྨཱ ན ཨོ་ཏ་ར་ཏཱི་ཏི? ཐ་མྦྷཱ་ན་མུ་པ་རི ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཧེ་ཊྛཱ ཨོ་ཏ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏུ་ལཱ་ནནྟི ཐ་མྦྷཱ་ན་མུ་པ་རི ཏི་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཋི་ཏཱ་ནཾ རུ་ཀྑ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ. ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱཏི བྷཱུ་མི་ཏོ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ. ཏུ་ལཱ་རུ་ཀྑེ་ཧཱིཏི ཏུ་ལཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི རུ་ཀྑེ་ཧི. ‘‘ཨེ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཏུ་ལཱ་རུ་ཀྑེ་ཧེ་ཝ ཨེ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷོ, ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ ཙ་ཏུ་ནྣཾ བྷི་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མྤི ས་མྦ་ནྡྷོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཧེ་ཊྛཱ་པི ཨོ་ཏ་ར་ཏཱིཏི བྷི་ཏྟཱི་ན་མུ་པ་རི ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་ས་པ་ཧོ་ན་ཀ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙེ ཐ་མྦྷ་མ་ཏྠ་ཀེ…པེ… ཧོ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ བ་ཧཱུ་ཧི ཐ་མྦྷེ་ཧི ཀ་ཏ་པཱ་སཱ་ད་སྶ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཐ་མྦྷ་མ་ཏྠ་ཀེ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་སེ ས་ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཨོ་ཏ་ར་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ནི་ཡྻཱུ་ཧ་ཀཱ་དཱི་སཱུཏི ནཱ་ག་ད་ནྟ་ཀཱ་དཱི་སུ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན བྷི་ཏྟི་ཁི་ལཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. བྷི་ཏྟི ཙཱཏི ཨི་ཊྛ་ཀ་དཱ་རུ་མ་ཡཱ བྷི་ཏྟི ཙ. ས་ཙེ སི་ལཱ་མ་ཡཱ བྷི་ཏྟི ཙ ཐ་མྦྷཱ ཙ ཧོ་ནྟི, ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ. བྷི་ཏྟི་ལ་གྒེཏི བྷི་ཏྟཱི་སུ ལ་གྒེ, བྷི་ཏྟཱི་ནཾ ཝཱ ལ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ. ཧེ་ཊྛཱ་པཱ་སཱ་ད་སྶཱཏི ཧེ་ཊྛཱ་པཱ་སཱ་དེ ‘‘ཋི་ཏ’’ཨི་ཏི པ་དེ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཧེ་ཊྛཱ་པཱ་སཱ་ད་སྶ ཝཱ ཐ་མྦྷཱ་ན་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཧེ་ཊྛཱ ས་མྨ་ཏཱ་ཡ སཱི་མཱ་ཡ ཨུ་པ་རི ཨཱ་རོ་ཧ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནི་བྦོ་ད་ཀ་པ་ཏ་ན་ཊྛཱ་ནེཏི ཚ་ད་ན་ཀོ་ཊི་ཡཾ.
ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་ལེ. པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎེ སཱི་མཾ བ་ནྡྷ་ནྟི ཝི་ཡ བ་ནྡྷ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དེ་ནཱཏི ཏེ་ནེ་ཝ ཏ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན. ཏཱ་ལ་མཱུ་ལ་པ་བྦ་ཏེ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཏཱ་ལ་མཱུ་ལཾ ནཱ་མ ཧེ་ཊྛཱ མ་ཧ་ནྟཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཏ་ནུ་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ས་དི་སེ པ་བྦ་ཏེ་པི. ཝི་ཏཱ་ན་ས་ཎྛཱ་ནོཏི ཨུ་ལློ་ཙ་སྶ ས་ཎྛཱ་ནོ. ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ ནི་གྒ་ཏ་སཱ་ཁ་རུ་ཀྑ་ས་ཎྛཱ་ནོ ཝཱ ཁུ་ཛྫ་རུ་ཀྑ་ས་ཎྛཱ་ནོ ཝཱ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ པ་བྦ་ཏོ ཝི་ཏཱ་ན་ས་ཎྛཱ་ནོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མུ་དི་ངྒ་ས་ཎྛཱ་ནོ ཝཱ ཧོ་ཏི པ་ཎ་ཝ་ས་ཎྛཱ་ནོ ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠ མུ་དི་ངྒོ མ་ཛ྄ཛྷེ ཐཱུ་ལོ ཧོ་ཏི, མཱུ་ལེ ཙ ཨ་ནྟེ ཙ ཏ་ནུ་ཀོ. པ་ཎ་ཝོ མ་ཛ྄ཛྷེ ཏ་ནུ་ཀོ ཧོ་ཏི, མཱུ་ལེ ཙ ཨ་གྒེ ཙ ཐཱུ་ལོ. ཏེ་སཾ ས་ཎྛཱ་ནོ མུ་དི་ངྒ་ས་ཎྛཱ་ནོ ཝཱ པ་ཎ་ཝ་ས་ཎྛཱ་ནོ ཝཱ. ཧེ་ཊྛཱ ཝཱཏི མུ་དི་ངྒ་ས་ཎྛཱ་ན་སྶ པ་བྦ་ཏ་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ཝཱ. མ་ཛ྄ཛྷེ ཝཱཏི པ་ཎ་ཝ་ས་ཎྛཱ་ན་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ ཝཱ. དྭེ ཀཱུ་ཊཱ་ནཱིཏི དྭེ སི་ཁ་རཱ་ནི. ཀཱུ་ཊ་ནྟ་རནྟི ཀཱུ་ཊཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷཾ. ཙི་ནི་ཏྭཱ ཝཱཏི ཨི་ཊྛ་ཀ་སི་ལཱ་ཧི ཙི་ནི་ཏྭཱ ཝཱ. པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཝཱཏི པཾ་སུ་ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཧི པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཝཱ.
ས་པྤ་ཕ་ཎ་ས་དི་སོཏི ས་པྤ་སྶ ཕ་ཎེ་ན ས་དི་སོ, ཁུ་ཛྫོ པ་བྦ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ཀཱ་ས་པ་བྦྷཱ་རནྟི བྷི་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་བྦྷཱ་རཾ. སཱི་མ་པྤ་མཱ་ཎོཏི ས་དྡྷིཾ ཨ་ནྟོ་སུ་སི་རེ་ན སཱི་མ་པྤ་མཱ་ཎོ. ཨ་གྒ་ཀོ་ཊིནྟི ཨ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀོ་ཊིཾ. ས་ཙེ པ་ན པ་བྦ་ཏ་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ནྟོ་ལེ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨུ་པ་རི་མ་སྶཱཏི ཨ་ནྟོ་ལེ་ཎ་སྶ ཨུ་པ་རི ཋི་ཏ་སྶ. པཱ་ར་ཏོཏི བཱ་ཧི་ར་ཏོ. ཨ་སྶཱཏི པ་བྦ་ཏ་སྶ བ་ཧཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨོ་ར་ཏོཏི ཨ་ནྟ་ཏོ. ལེ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀི་ཏྟ་ཀཾ མ་ཧ་ནྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་མཱ་པ་རི་ཙྪེ་ད་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཋི་ཏ’’ནྟི. ཀི་ཏྟ་ཀཾ ཁུ་དྡ་ཀ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་པ་ཙྪི་མ་སཱི་མཱ་པ་རི་མཱ་ཎ’’ནྟི. ཏནྟི ཁུ་དྡ་ཀཾ ལེ་ཎཾ. ཨ་ཏི་ཁུ་དྡ་ཀནྟི ས་བྦ་པ་ཙྪི་མ་སཱི་མཱ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏི་ཁུ་དྡ་ཀཾ. ཏ་ཏོཏི ཨུ་པ་རི་སཱི་མ་ཏོ. བ་ཧཱིཏི སཱི་མ་ཏོ བ་ཧི. ‘‘ཡ་དི སཱི་མ་པྤ་མཱ་ཎཾ, སཱི་མཱ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་དི ན སཱི་མ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ན སཱི་མཱ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཏནྟི ཁ་ཎྜ་སཱི་མཾ. པཱུ་རེ་ཏྭཱཏི ཨི་ཊྛ་ཀ་མ་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་ཧི པཱུ་རེ་ཏྭཱ. ཨ་ཊྚཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱཏི ཨ་ཊྚཱ་ལ་ཀཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ. ཨུ་མ་ངྒ་ན་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་ཀཱ་རོ ཨོ་ཀཱ་ར་ཝི་པ་རཱི་ཏོ, ཏ་སྨཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ མ་ངྒ་ཏི ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨུ་མ་ངྒཱཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨུ་མ་ངྒཱ་ཙ སཱ ན་དཱི ཙེ་ཏི ཨུ་མ་ངྒ་ན་དཱི. ཏ་ཏྠཱཏི ཨུ་མ་ངྒ་ན་དི་ཡཾ. ཧེ་ཊྛཱ་པ་ཐ་ཝི་ཏ་ལེ ཋི་ཏོཏི སཱི་མཱ་ཡ ཧེ་ཊྛཱ་པ་ཐ་ཝི་ཏ་ལེ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཋི་ཏོ.
སཱི་མཱ་མཱ་ལ༹་ཀེཏི ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ མཱ་ལ༹་ཀེ. ཝ་ཊ་རུ་ཀྑོཏི ནི་གྲོ་དྷ་རུ་ཀྑོ. ཏ་ཏོཏི ཝ་ཊ་རུ་ཀྑ་ཏོ. ནི་གྒ་ཏ་པཱ་རོ་ཧོཏི པ་ཝ་དྡྷཾ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ རུ་ཀྑོ ཨཱ་རོ་ཧ་ཏི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི པཱ་རོ་ཧོ, ཨེ་ཀོ མཱུ་ལ་ཝི་སེ་སོ. ནི་གྒ་ཏོ པཱ་རོ་ཧོ ནི་གྒ་ཏ་པཱ་རོ་ཧོ. མ་ཧཱ་སཱི་མཾ སོ་དྷེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ སོ་དྷ་ནཾ ནཱ་མ མ་ཧཱ་སཱི་མ་ག་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ་ན་ཡ་ནཾ, སཱི་མ་ཏོ ཝཱ བ་ཧི་ཀ་ར་ཎཾ. བ་ཧི་དྡྷཱཏི དྭཱི་ཧི སཱི་མཱ་ཧི བ་ཧི་དྡྷཱ. ‘‘བ་ཧི་ཊྛཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. བ་ཧི ཋི་ཏཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནཱ་ཧ་ཙྩཱཏི མ་ཧཱ་སཱི་མཱ་ཡ པ་ཐ་ཝཱི་ཏ་ལཾ ཝཱ ཏ་ཏྠ་ཛཱ་ཏ་རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཝཱ ན ཨཱ་ཧ་ནི་ཏྭཱ. ཨེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱི་མཱ་མཱ་ལ༹་ཀེཏི ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་མཱ་ལ༹་ཀེ.
སཱི་མཱ་མཱ་ལ༹་ཀེཏི དྭི་ནྣཾ སཱི་མཱ་ནཾ ཨ་ངྒ་ཎེ. སཱི་མཱ་མཱ་ལ༹་ཀ་སྶཱཏི ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏ་ཊྛཱ་ན་སྶ སཱི་མཱ་མཱ་ལ༹་ཀ་སྶ. ཝེ་ཧཱ་ས་ཊྛི་ཏ་སཱ་ཁཱ་ཡཱཏི ཀ་མྨ་སྶ ཨ་ཀ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ སཱི་མཱ་མཱ་ལ༹་ཀེ ཨུ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ཝེ་ཧཱ་སེ ཋི་ཏཱ་ཡ སཱ་ཁཱ་ཡ. ཏ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ པཱ་དཱ ཝཱ ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ནཾ ཝཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་པཱིཏི ‘‘སཱི་མཱ་མཱ་ལ༹་ཀེ ཝ་ཊ་རུ་ཀྑོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་པི. ཏ་ཏྲཱཏི པུ་རི་མ་ན་ཡེ. ཨུ་ཀྑི་པཱ་པེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི དྭཱི་ཧི སཱི་མཱ་ཧི ཨུ་ཊྛི་ཏ་རུ་ཀྑ་སྶ སཱ་ཁཱ ཝཱ ཏ་ཏོ ནི་གྒ་ཏ་པཱ་རོ་ཧོ ཝཱ དྭཱི་སུ སཱི་མཱ་སུ པ་ཐ་ཝཱི་ཏ་ལཾ ཝཱ ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏ་རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཝཱ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་ཀྑི་པཱ་པེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨཱ་ནེ་ཏ་བྦོཏི ཨེ་ཏྠ དྭི་ཀ་མྨི་ཀཱ་ཡ ནཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་པ་དྷཱ་ན་ཀ་མྨ་སྶེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི པ་དྷཱ་ན་ཀ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ. ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨ་བྦྷཾ ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཨུ་གྒ་ཙྪ་ཏི. ཏ་ཏྲཱཏི པ་བྦ་ཏེ. ཀ་སྨཱ ཨཱ་ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ་ཡེ་ཝ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ བ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ་ཡེ་ཝཱཏི ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ བ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ་ཡེ་ཝ. ཨི་མི་ནཱ ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ པ་མཱ་ཎ་ར་ཧི་ཏཾ དེ་སཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡཾ་ཀི་ཉྩཱིཏི ཡཾ་ཀི་ཉྩི པ་བྦ་ཏཱ་དི. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཡ་སྨིཾ ཀ་སྨིཾ་ཙི ཋཱ་ནེ. ཨེ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ནཱཏི བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན. ཨི་ཏཱིཏི ཏ་སྨཱ ཨཱ་ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༡༤༠. ཏཱི་ཎི ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཏི་ཡོ་ཛ་ནཾ. ‘‘པ་མཱ་ཎ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ར་མས་དྡ་སྶ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨེ་ཏི་སྶཱཏི སཱི་མཱ་ཡ. ས་མྨ་ན་ནྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀོ་ཎ་ཏོ མི་ནི་ཏཾ ཀོ་ཎ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཨཱ་པ་ཏྟི་ཉྩཱཏི དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟི་ཉྩ.
པཱ་ར་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ཏི. ‘‘ཀི་ཏ་ཀཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་ལི་ངྒཱ’’ཏི (ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་སཱ་རེ ༤༥ གཱ་ཐཱ་ཡཾ) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་བྷཱུ་ཏཾ སཱི་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན པཱ་རཱཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན་དི་ཡཱཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ན་དི་ནྟི ཧི ཨ་ཏྠོ. ན་དིཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་མཱ་ནཾ སཱི་མ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ན་དི་པཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ. ཡ་ཏྠ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཨ་སྶཱ་ཏི པ་ད་ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྠ ན་དི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ན་དི་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡཾ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི. དྷུ་ཝ་ནཱ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ དྷུ་ཝ་ས་དྡོ ནི་ཙྩ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཙྩ་ས་ཉྩ་ར་ཎ་ནཱ་ཝཱ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ དྷུ་ཝེ་ན ནི་ཙྩེ་ན ས་ཉྩ་ར་ཎ་ནཱ་ཝཱ དྷུ་ཝ་ནཱ་ཝཱཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་སྶཱཏི ཧོ་ཏི, བྷ་ཝེ་ཡྻ ཝཱ. ནཱ་ཝཱ་ཡ པ་མཱ་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡཱཏི ནཱ་ཝཱ. པཱ་ཛ་ན་པུ་རི་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ པཱ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ ཨེ་ཀོ ནཱ་ཝཱ་ཡ ག་མ་ནཱུ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཝི་སེ་སོ. སོ ཧི པ་ཛ་ཏི ནཱ་ཝཱ ག་ཙྪ་ཏི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཛ་ནནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཛ་ཀཱ་ར་སྶ ཙ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་ཙ་ནནྟི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ. ཏ་སྶ གཱ་ཧ་ཀེ་ན པུ་རི་སེ་ན ས་དྡྷི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སཱ ནཱ་ཝཱ ནཱི་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨུ་དྡྷཾ ཝཱ ཨ་དྷོ ཝཱཏི ན་དི་ཡཱ པ་ཊི་སོ་ཏཾ ཝཱ ཧེ་ཊྛཱ་སོ་ཏཾ ཝཱ. ཐེ་ནེ་ཧི ཝཱཏི ཙོ་རེ་ཧི ཝཱ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཧ་ཊཱ, པ་ན ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཝ་སྶཾ ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻཱ, དྷུ་ཝ་ནཱ་ཝཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝཱ་ཏེ་ན ཝཱཏི མཱ་ལུ་ཏེ་ན ཝཱ ‘‘ཚི་ནྣ’’ཨི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝཱི་ཙཱི་ཧཱིཏི ཏ་ར་ངྒེ་ཧི. ཏ་ར་ངྒོ ཧི ཝི་ཙི་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན ཙི་ནོ་ཏི ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི ཝཱི་ཙཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི ན་དཱི་མ་ཛ྄ཛྷཾ ནཱི་ཏཱ, པ་ན ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཝ་སྶཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ, དྷུ་ཝ་ནཱ་ཝཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨོ་ག་ཏེཏི ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ག་ཏེ. ཐ་ལཾ ཨུ་སྶཱ་རི་ཏཱཏི ཐ་ལཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ སཱ་རི་ཏཱ པཱ་པི་ཏཱ ནཱ་ཝཱ་པཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་ས་ངྑ་ཏ་པ་ད་རཱཏི ས་ངྑ་ཏ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཕ་ལ་ཀཱ ཝཱ. དྷུ་ཝ་ནཱ་ཝཱ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ནི་མི་ཏྟ་ཀི་ཏྟ་ན་ཀཱ་ལེ ནི་ཙྩ་ས་ཉྩ་ར་ཎ་ནཱ་ཝ་ཏྟཱ དྷུ་ཝ་ནཱ་ཝཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྲཱཏི ‘‘དྷུ་ཝ་ནཱ་ཝཱ’’ཏི་ཝ་ཙ་ནེ. ནི་མི་ཏྟཾ ཝཱ སཱི་མཱ ཝཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ན ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏི, སཱི་མཱ་ཡ པ་ན ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ་ཝ ནཱ་ཝཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ.
ཡ་ཏྠཱཏི ན་དི་པཱ་ར་སཱི་མ་ས་མྨ་ན་ན་ཊྛཱ་ནེ. རུ་ཀྑ་ས་ངྒྷཱ་ཊ་མ་ཡོཏི རུ་ཀྑ་ས་མཱུ་ཧེ་ན ཀ་ཏོ. པ་ད་ར་བ་དྡྷོཏི ཕ་ལ་ཀེ་ཧི བ་དྡྷོ. ས་ཉྩ་ར་ཎ་ཡོ་གྒོཏི ས་ཉྩ་ར་ཎ་ཀྑ་མོ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་སྶཱ’’ཏི ཋཱ་ནེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་སྶཱ’’ཏི་པ་ད་སྶ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཡེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏཾ་ཁ་ཎ་ཉྙེ་ཝཱཏི ཏ་སྨིཾ ནི་མི་ཏྟ་ཀི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ. རུ་ཀྑཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཀ་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཀ་པ་དི་ཀ་སེ་ཏཱུཏི ཨེ་ཀེ་ན པ་དེ་ན ག་མ་ན་ཡོ་གྒོ ཨེ་ཀ་པ་དི་ཀོ, སོ་ཡེ་ཝ སེ་ཏཱུ་ཏི ཨེ་ཀ་པ་དི་ཀ་སེ་ཏུ. ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་སེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ནཱཏི སེ་ཏུ་ནཱ. ས་ཉྩ་རི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ན་དི་པཱ་ར་སཱི་མ་ས་མྨ་ན་ན་ཊྛཱ་ནེ. ཨ་བྷི་མུ་ཁ་ཏི་ཏྠེ་ཡེ་ཝཱཏི སཱི་མཱ་ཡ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་ཏི་ཏྠེ ཨེ་ཝ. དྷུ་ཝ་ནཱ་ཝཱ ཝཱ དྷུ་ཝ་སེ་ཏུ ཝཱ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་ཏི་ཏྠ་ཏོ ཨཱི་ས་ཀཾ ཨུ་དྡྷཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ནྟོ་པི ཨ་དྷོ ཨོ་རོ་ཧ་ནྟོ་པི ཀ་པྤ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱི་ས་ཀནྟི ཨེ་ཀ་ཨུ་ས་བྷ དྭི་ཨུ་ས་བྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན མ་ནཾ ཨ་པྤ་མ་ཏྟཾ. ཨུ་དྡྷཾ ཝཱཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁ་ཏི་ཏྠ་ཏོ ཨུ་པ་རི ཝཱ. ཨ་དྷོ ཝཱཏི ཏ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ ཝཱ. གཱ་ཝུ་ཏ་མ་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་རེཏི གཱ་ཝུ་ཏ་པ་མཱ་ཎ་སྶ ཋཱ་ན་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ.
ས་ཧ་ནི་མི་ཏྟ་ཀི་ཏྟ་ན་ཝི་དྷི་ནཱ ས་མྨ་ནི་ཏ་བྦ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་ཉྩ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. དྭཱི་སུ ཏཱི་རེ་སུ ཋཱ་ཏུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཏཱི་རེ ཋ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏ་ཏོཏི ནི་མི་ཏྟ་ཏོ. ཨ་ཏྟཱ་ནནྟི ནི་མི་ཏྟ་ཀི་ཏྟ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཀྑི་པ་ནྟེ་ནཱཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟེ་ན. ཏ་སྶཱཏི ཏ་ཏྟ་ཀ་སྶ པ་རི་ཙྪེ་ད་སྶ. ས་མྨུ་ཁ་ཊྛཱ་ནེཏི ཨ་དྷོ་སོ་ཏེ ན་དི་ཏཱི་རེ ཋི་ཏ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་སྶ ས་མྨུ་ཁ་ཊྛཱ་ནེ. ཏ་ཏོཏི ནི་མི་ཏྟ་ཏོ. ཏ་སྶཱཏི ཏ་ཏྟ་ཀ་སྶ པ་རི་ཙྪེ་ད་སྶ. ས་མྨུ་ཁཱ ན་དི་ཏཱི་རེ ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་ངྒྷ་ཊེ་ཏ་བྦནྟི ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐཱཏི ནི་མི་ཏྟ་ཀི་ཏྟ་ན་ཏོ པ་ཙྪཱ. ‘‘ས་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ ཋི་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཧ་ཏྠ་པཱ་ས་ག་ཏེ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་དཾ ས་བྦཾ ཨེ་ཀཾ གཱ་མ་ཁེ་ཏྟཾ བྱཱ་པེ་ཏྭཱ ས་མྨ་ནི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙེ ས་ཀ་ལཾ གཱ་མ་ཁེ་ཏྟཾ ཨ་བྱཱ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་དེ་སེ ས་མྨ་ནི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ནི་མི་ཏྟ་ཏོ བ་ཧི ཋི་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ་པི ཧ་ཏྠ་པཱ་ས་ག་ཏེ ཀ་ཏྭཱ ས་མྨ་ནི་ཏ་བྦཱ. ཀ་མྨནྟི སཱི་མ་ས་མྨུ་ཏི་ཀ་མྨཾ. ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ན་དི’’ནྟི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ན་དཱི པ་ན བ་དྡྷ་སཱི་མ་ས་ངྑྱཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི.
དཱི་པ་ཀོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ དཱི་པོཏི ཨ་ནྟ་ར་དཱི་པོ. སོ ཧི ཡ་སྨཱ ཛ་ལ་མ་ཛ྄ཛྷེ དི་པྤ་ཏི, ཡ་སྨཱ ཙ དྭི་དྷཱ ཨཱ་པོ ཨེ་ཏྠ ས་ནྡ་ཏི, ཏ་སྨཱ དཱི་པོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ་ཡེ་ཝ ཁུ་དྡ་ཀ་ཊྛེ་ན དཱི་པ་ཀོ. ཀ་ཀཱ་རོ ཧི ཁུ་དྡ་ཀ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཏནྟི དཱི་པ་ཀཾ. ཨ་ཏྟ་ནཱཏི ཝི་ན་ཡ་དྷ་རེ་ན. ཨོ་རི་མ་ནྟེ ཙ པཱ་རི་མ་ནྟེ ཙཱཏི ཨ་དྷོ་སོ་ཏེ ན་དི་ཏཱི་རེ ཋི་ཏ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་སྶ ས་མྨུ་ཁེ ཨོ་རི་མ་ནྟེ ཙ པཱ་རི་མ་ནྟེ ཙ. པ་ར་ཏཱི་རེ ནི་མི་ཏྟཾ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀི་སྶ ས་མྨུ་ཁ་ཊྛཱ་ནེ ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་དི་ཡཱ ཨོ་རི་མ་ཏཱི་རེ ནི་མི་ཏྟ་སྶ ས་མྨུ་ཁ་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི. ཏ་ཏོཏི ནི་མི་ཏྟ་ཏོ. ས་མྨུ་ཁཱ ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པཱ་རི་མ་ནྟེ ཙ ཨོ་རི་མ་ནྟེ ཙཱཏི པ་ར་ཏཱི་རེ ཨུ་པ་རི་སོ་ཏེ ཋི་ཏ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་སྶ ས་མྨུ་ཁེ པཱ་རི་མ་ནྟེ ཙ ཨོ་རི་མ་ནྟེ ཙ. པ་ཋ་མ་ཀི་ཏྟི་ཏ་ནི་མི་ཏྟེ་ནཱཏི ཨོ་རི་མ་ཏཱི་རེ ཨུ་པ་རི་སོ་ཏེ པ་ཋ་མཾ ཀི་ཏྟི་ཏེ་ན ནི་མི་ཏྟེ་ན. ཨེ་ཀཱ སཱི་མཱ ཨི་མ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཀ་སཱི་མོ, དཱི་པ་ཀོ. ‘‘ཏཱི་ར་དྭ་ཡ་ཉྩཱ’’ཏི པ་ད་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཀ་སཱི་མ’’ནྟི ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཝ་ཙྩ་མ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཀ་སཱི་མཱ’’ཏི་པི ནི་ཙྩ་ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན པཱ་ཋོ ཨ་ཏྠི.
ཨུ་དྡྷཾ ཝཱ ཨ་དྷོ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ་ས་དྡོ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོ. ཨ་ཐཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་རེ ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝཱཏི ས་ཙེ དཱི་པ་ཀོ ཨ་དྷོ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་རོ ཧོ་ཏི, ཨོ་རི་མ་ཏཱི་རེ ཨ་དྷོ་སོ་ཏེ ཋི་ཏ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ. སི་ཁ་རནྟི སི་ངྒཾ. ཏ་ཉྷི སི་ཁཾ མ་ཏྠ་ཀཾ རཱ་ཏི ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི སི་ཁ་ར་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏོཏི དཱི་པ་ཀ་སྶ པཱ་རི་མ་ནྟ་ནི་མི་ཏྟ་ཏོ. པ་ར་ཏཱི་ར་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཡཾ དཱི་པ་ཀ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ཨ་དྷོ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་རེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཨུ་དྡྷཾ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་རེ་པི ཨི་མི་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི སོ ན ད་སྶི་ཏོ. པ་བྦ་ཏ་ས་ཎྛཱ་ནཱཏི པ་བྦ་ཏེ་ན ས་མཾ ཋཱ་ནཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི པ་བྦ་ཏ་ས་ཎྛཱ་ནཱ.
ཨུ་དྡྷ་མྤི ཨ་དྷོ་པཱིཏི པི་ས་དྡོ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ. ཨུ་བྷོ་པི སི་ཁ་རཱ་ནཱིཏི ཨུ་དྡྷཾ སི་ཁ་རཾ, ཨ་དྷོ སི་ཁ་ར་ནྟི ཨུ་བྷོ་པི སི་ཁ་རཱ་ནི. མུ་དི་ངྒ་ས་ཎྛཱ་ནཱཏི མཱུ་ལེ ཙ ཨ་གྒེ ཙ ཏ་ནུ་ཀ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ ཐཱུ་ལ་སྶ མུ་དི་ངྒ་སྶ ས་ཎྛཱ་ནཱ.
ས་བྦ་པ་ཋ་མེ་ན ན་ཡེ་ནཱཏི ཨུ་དྡྷཾ ཨ་དྷི་ཀ་ན་ཡ་སྶ, ཨ་དྷོ ཨ་དྷི་ཀ་ན་ཡ་སྶ, ཨུ་དྡྷཾ་ཨ་དྷོ་ཨ་དྷི་ཀ་ན་ཡ་སྶ ཙཱ་ཏི ས་བྦེ་སཾ ན་ཡཱ་ནཾ པ་ཋ་མེ་ན ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མ་དཱི་པ་ཀཱ་ནཾ ས་མེ་ན ན་ཡེ་ན. པ་ཎ་ཝ་ས་ཎྛཱ་ནཱཏི མཱུ་ལེ ཙ ཨ་གྒེ ཙ ཐཱུ་ལ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཏ་ནུ་ཀ་སྶ པ་ཎ་ཝ་སྶ ས་ཎྛཱ་ནཱ.
༧༢. ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་གཱ་རཱ་དི་ཀ་ཐཱ
༡༤༡. ཨ་ནུ་པ་རི་ཝེ་ཎི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ཙྪ་ཏྠཾ, པ་རི་ཝེ་ཎ་ས་དྡ་སྶ ཙ ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ པ་རི་ཝེ་ཎེ’’ཏི. པ་རི་ཝེ་ཎ་ས་དྡོ ཧི ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒོ, ཨི་དྷ པ་ན ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་ངྐེ་ཏཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ས་ངྐེ་ཏེ་ནཱཏི པ་ད་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ན་ཏྟཾ དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱུ་ཧ་ནི་ཏྭཱཏི པ་ད་སྶ ཀ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི.
༡༤༢. ཡ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཏོ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ པ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ’’ཏི. ‘‘ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་ས་ཏོ བ་ཧི ནི་སི་ནྣེ ཨ་ཀ་ཏོ་ཝ་སྶ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ. ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན. ཨུ་པོ་ས་ཐ་སྶ པ་མུ་ཁ་སྶ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སེ ཝཱ མཱ་ལ༹་ཀཱ་དཱི་སུ ཝཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ནི་མི་ཏྟུ་པ་གཱ ཝཱ ཨ་ནི་མི་ཏྟུ་པ་གཱ ཝཱཏི ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ཊྛ་སུ ནི་མི་ཏྟེ་སུ ཝུ་ཏྟཱ ནི་མི་ཏྟུ་པ་གཱ ཝཱ ཨ་ནི་མི་ཏྟུ་པ་གཱ ཝཱ པ་བྦ་ཏཱ་ད་ཡོ ཝཱ ཨ་ཉྙེ ཝཱ ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ.
པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ ན ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, དུ་ཀྐ་ཊནྟི ཨུ་པོ་ས་ཐེ གྷོ་སི་ཡ་མཱ་ནེ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ ན ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཝི་ཧཱ་ར་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི པོ་རཱ་ཎ་ཀེ ཨཱ་ཝཱ་སེ. ཏ་ཏྠཱཏི པོ་རཱ་ཎ་ཀེ ཨཱ་ཝཱ་སེ. ཨ་ས་མྦཱ་དྷོཏི ས་ངྒྷ་སྶ ནི་ས་ཛྫ་ཊྛཱ་ན་པ་ཧོ་ན་ཀོ. ཏ་ཏྠཱཏི པ་ཙྪཱ ཨུ་ཊྛི་ཏེ ཨཱ་ཝཱ་སེ.
ས་བྦེ་སཾ ནི་ས་ཛྫ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཐེ་ར་སྶ ཝི་ཧཱ་རེ. སོཏི ཐེ་ར་སྶ ཝི་ཧཱ་རོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝི་ཧཱ་རེ. ས་བྦེ་སཾ ཨོ་ཀཱ་སོ ན་ཏྠཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏཾ ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ ཨཱ་ཝཱ་སཾ. ‘‘ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་སྶཱཏི ཐེ་ར་སྶ.
༧༤. ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ཀ་ཐཱ
༡༤༣. ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཝི་ནྡཾ ནཱ་མཱཏི ཏ་སྶ གཱ་མ་སྶ ནཱ་མཾ. ཏནྟི ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཝི་ནྡཾ. ཐེ་རོཏི མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རོ. ཏ་ཏོཏི ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཝི་ནྡ་ཏོ. ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཝི་ནྡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ནི་སྶ་ཀྐ་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པོ་ས་ཐནྟི ཏ་ད་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཝི་ནྡཱ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཧཱིཏི ཡ་སྨཱ. ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཝི་ནྡཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ནྟོ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་ས མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ནེ་སནྟི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྣཾ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ. ས་ངྒྷ་སྶ སཱ་མ་གྒི་དཱ་ན་ཏྠནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ངྒྷ་སྶ སཱ་མ་གྒི་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀི་ཙྩཾ སི་དྡྷཾ. ཏ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘སི་པྤི་ནི་ཡཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ན་དིཾ ཏ་ར་ནྟོཏི ཨེ་ཏྠ ན་དི་ཡཱ ནཱ་མཾ ད་སྶེ་ཏི. མ་ནཾ ཝཱུ་ལ༹ྷོཏི ཨེ་ཏྠ མ་ནནྟི ནི་པཱ་ཏོ ཨཱི་ས་ཀ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱི་ས་ཀ’’ནྟི. ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨཱི་ས་ཀ’’ནྟི་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཝཱུ་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཝི་ནཱ བྷཱ་ཝ་ཏྠོ ཉཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཙ་ཎྜེ་ནཱཏི ཁ་རེ་ན. ཏ་ཏྠཱཏི ན་དི་ཡཾ. ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟོཏི ‘‘ཙ་ཎྜ་སོ་ཏ’’ནྟི ཨཱ་བྷོ་གཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ. ན པ་ན ཝཱུ་ལ༹ྷོཏི ན པ་ན མ་ཧཱ་ཝཱུ་ལ༹ྷོ. ཨུ་ད་ཀ་བྦྷཱ་ཧ་ཏཱ་ནཱིཏི ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨ་བྷི་ཨཱ་ཧ་ཏཱ་ནི. ཨ་སྶཱཏི ཐེ་ར་སྶ. ཨ་ལླཱ་ནཱིཏི ཏི་ནྟཱ་ནི.
༡༤༤. པུ་རི་མ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱཏི ‘‘ས་མྨ་ཏཱ སཱ སཱི་མཱ ས་ངྒྷེ་ན ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སཱ’’ཏི པུ་རེ ཝུ་ཏྟཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ. ཨ་ཡ་མེ་ཝཱཏི ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩཱ’’ཏི་པ་དཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟཱ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ. ཨ་ཡནྟི པ་ཙྪི་མ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ. ཧི ཡ་སྨཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ ཝ་ས་ཏི, ཏ་སྨཱ པུ་རི་མཱ་ཡེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝནྟི ཡ་དི བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཡཾ པ་ཙྪི་མ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ ཝ་ཊྚ་ནཾ སི་ཡཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. སོཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ. ཨེ་ཏཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ. ན ལ་བྷེ་ཡྻཱཏི ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ ཝ་ས་ན་ཏྟཱ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་པ་རི་ཧཱ་རཾ ན ལ་བྷེ་ཡྻ. ཀིཾ ན ལ་བྷ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠི ཙ་སྶ པ་རི་ཧཱ་རོ’’ཏི. ཨ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷ་སྶ. དྭེ་པི སཱི་མཱ་ཡོཏི ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མཱ ཙ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ ཙཱ་ཏི དྭེ་པི སཱི་མཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠཱཏི བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ. ཏ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སཱི་མཱ་ཡ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ སཱི་མཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ་པི ཨ་ནྟོ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ་པི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སཱི་མཱ་ཡ ས་མྨ་ནེ ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཏེཏི བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ. སཱ་མ་ཉྙ་ཏྟཱ ཧི པུ་ལླི་ངྒེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙཱཏི ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩཱ’’ཏི་པ་དེ ཙ. ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཀ་སྨཱ? གཱ་མེ་ན ནི་ག་མ་ན་ག་རཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ.
པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཀཱ་སོཏི པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧོ་ཀཱ་སོ. ཏེ་སཱུཏི གཱ་མ་གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རེ་སུ. པ་རི་ཧཱ་རནྟི ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ཨཱ་པ་ཏྟི་ཨ་པ་ན་ཡ་ནཾ. ‘‘ཨི་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ནི་ག་མ་ནཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་སུ. ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཏ་སྶཱཏི ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཡ. ཝི་སུནྟི ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མ་ཏོ པཱ་ཊེ་ཀྐཾ. ཏ་ཏྠཱཏི དྭཱི་སུ སཱི་མཱ་སུ. ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སཱ་ཡཱཏི ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཡ. ཏནྟི གཱ་མཾ. སཱཏི ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ. ས་མྨ་ཏཱ་ཡ སཱི་མཱ་ཡཱཏི ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཡ ས་མྨ་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་མྨ་ཏ་ཏོ པ་ཙྪཱ་ཏི ཝཱ ཡོ་ཛ་ནཱ. ནི་ཝི་ས་ཏཱིཏི ནི་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ས་ཏི པ་ཝི་ས་ཏི. སོ་པཱིཏི གཱ་མོ་པི. སཱི་མ་ས་ངྑྱཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཝི་པྤཱ་ས་སཱི་མ་ཝོ་ཧཱ་ར་མེ་ཝ. ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ པ་རི་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ པ་ཙྪཱ ནི་ཝི་ཊྛོ གཱ་མོ སཱི་མ་ས་ངྑྱཾ་ཡེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘པ་ཝི་སི་སྶཱ་མཱ’’ཏི གེ་ཧཱ་ནི ཀ་ཏཱ་ནི, ‘‘པ་ཝི་སི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ལ་ཡོ་པི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨཱ་ལ་ཡོ་པཱིཏི ཨ་པེ་ཀྑོ་པི. ཨ་པ་ཝི་ཊྛཱཏི གེ་ཧཱ་ནི ཨ་པ་ཝི་ཊྛཱ. གེ་ཧ་མེ་ཝ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱཏི གེ་ཧཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ. ཨི་མི་ནཱ གེ་ཧེ ཚ་ཌྜི་ཏེ ས་བྦཾ ཚ་ཌྜི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ཝི་ཊྛཾ ཝཱ ཨ་ག་ཏཾ ཝཱ ཨེ་ཀ་མྤི ཀུ་ལཾ ཨ་ཏྠི ས་ཙེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨེ་ཀ་མྤི ཀུ་ལཾ པ་ཝི་ཊྛཾ ཝཱ’’ཏི ཨི་དཾ ན་ཝ་གཱ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨེ་ཀ་མྤི ཀུ་ལཾ ཨ་ག་ཏཾ ཝཱ’’ཏི ཨི་དཾ པོ་རཱ་ཎ་ཀ་གཱ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཏ་ཏྲཱཏི ‘‘ཝ་ཏྟཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཝ་ཙ་ནེ. ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཡནྟི མ་ཧཱ་སཱི་མཱ་ཡ. སཱ ཨེ་ཝ ཧི ཡ་སྨཱ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ བ་ཧུ་ལ་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་ཏ་རཱ་ཡཱཏི ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཡ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏཱ་སུ དྭཱི་སུ སཱི་མཱ་སུ. ནི་རཱ་ས་ངྐ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཋ་ཏྭཱཏི ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཁ་ཎྜ་སཱི་མ་ཉྷི ས་མྨ་ན་ནྟཱ ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎཱ་དི་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝི་ཝི་ཏྟོ་ཀཱ་སེ ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ནྟཾ ཁ་ཎྜི་ཏྭཱ ས་མྨ་ན་ནྟི. ས་མཱུ་ཧ་ནི་ཏུནྟི ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཾ ས་མཱུ་ཧ་ནི་ཏུཾ. པ་ཊི་བ་ནྡྷི་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ནྟེ་ཝཱཏི ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སཾ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ པ་ཊི་བ་ནྡྷི་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ནྟེ་ཝ. སཱི་མ་ས་མྦྷེ་དནྟི ཁ་ཎྜ་སཱི་མ་ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ནཾ ས་མྦྷེ་དཾ. སཱ་ས་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ནེ་ན ཝཱཏི ས་ཏྠུ ཨཱ་ཎཱ་ཡ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནེ་ན ཝཱ. སཱ་དྷུ་ཀཾ པ་ནཱཏི ནི་ཀྐ་ངྑཾ པ་ན.
༧༦. གཱ་མ་སཱི་མཱ་དི་ཀ་ཐཱ
༡༤༧. ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨ་སྶ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ སེ་ས་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་ཏཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ གོ་བ་ལི་བ་དྡ་ན་ཡེ་ན ཝཱ པཱ་རི་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝཱ. ཏནྟི ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཨེ་ཀཱུ་པོ་ས་ཐ་བྷཱ་ཝཾ. ‘‘ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཊྛ་པི་ཏཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཋ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. གཱ་མཾ ཝཱ ནི་ག་མཾ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ན་ག་རཾ ཀེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘གཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘གཱ་མཾ ཝཱ ནི་ག་མཾ ཝཱ’’ཏི པཱ་ཋེ, གཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཏྠཱཏི གཱ་མ་ནི་ག་མ་ན་ག་རེ་སུ, ན་ག་ར་མྤཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. གཱ་མཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི གཱ་མ་ནི་ག་མ་ན་ག་རེ་སུ. གཱ་མ་བྷོ་ཛ་ཀཱཏི གཱ་མཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི་ཏི གཱ་མ་བྷོ་ཛ་ཀཱ. བ་ལིནྟི ཀ་རཾ. སོ ཧི ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ གཱ་མ་བྷོ་ཛ་ཀཱ བ་ལ་ནྟི ཛཱི་ཝ་ནྟི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི བ་ལཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་མྤི ཨེ་ཀཾ པ་དེ་སཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ དེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. གཱ་མ་ཁེ་ཏྟེཏི ར་ཉྙོ ཨཱ་ཎཱ ཁི་པི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཁེ་ཏྟཾ, གཱ་མོ་ཡེ་ཝ ཁེ་ཏྟཾ གཱ་མ་ཁེ་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ. ཨ་ཡ་མྤཱིཏི ཨ་ཡཾ པ་དེ་སོ་པི. སོ་པཱིཏི པ་དེ་སོ་པི. ཝི་སུཾ་གཱ་མོ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. སོ་པི ཝི་སུཾ་གཱ་མོ གཱ་མ་སཱི་མཱ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝི་སུཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ དི་ནྣོ གཱ་མོ ཝི་སུཾ་གཱ་མོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཝི་སུཾ གཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ. སཱ ཙཱཏི ཝི་སུཾ་གཱ་མ་སཱི་མཱ ཙ. ཨི་ཏ་རཱཏི ཝི་སུཾ་གཱ་མ་སཱི་མ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ པ་ཀ་ཏི་གཱ་མ་ན་ག་ར་ནི་ག་མ་སཱི་མཱ ཙཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨེ་ཝནྟི ‘‘ཨ་ས་མྨ་ཏཱ་ཡ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ཋེ་ན. ཏནྟི སཱི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ. ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣེཏི རཱ་ཛཱུ་ཧི ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣེ. ‘‘ཨ་ཊ་ཝི་པ་དེ་སེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ན་ཏྠི གཱ་མོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་གཱ་མ་ཀོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་སྶ ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝི་ཛ྄ཛྷཱ་ཊ་ཝི་ས་དི་སེཏི ཝི་ག་ཏཾ ཨ་གྒི་ནོ ཛྷཱ་ཡ་ན་མེ་ཏྠཱ་ཏི ཝི་ཛ྄ཛྷཱ, ཙོ་རཱ་ད་ཡོ མ་ནུ་སྶེ ཨཱ་བྷུ་སོ ཊ་ཝ་ནྟི པཱི་ལ༹་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨཱ་ཊ་ཝི. ཝི་ཛ྄ཛྷཱ ཙ སཱ ཨཱ་ཊ་ཝི ཙེ་ཏི ཝི་ཛ྄ཛྷཱ་ཊ་ཝི, ཏཱ་ཡ ས་དི་སེ ཝི་ཛ྄ཛྷཱ་ཊ་ཝི་ས་དི་སེ. ཨེ་ཏྠ པུ་རི་མ་ན་ཡེ གཱ་མཱ་དཱི་ཧི ཨཱ་ས་ནྣོ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ཨ་ནཱ་ས་ནྣོ ཝཱ ཏེ་ཧི ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཨ་ཊ་ཝི་པ་དེ་སོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. པ་ཙྪི་མ་ན་ཡེ དཱུ་རོ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་ག་མ་ན་པ་ཐོ ཨཱ་ཊ་ཝི་པ་དེ་སོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ. ཨ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ. ས་མ་ནྟཱཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ. ཨ་ཡཾ སཱི་མཱཏི ཨ་ཡཾ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་ར་སཱི་མཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ས་ཏྟ་སུ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ་སུ. ས་མ་ནྟཱ ཋི་ཏ་སྶ ཝཱ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཝཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨ་ནྟོ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཛཱ་ཏཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཧ་ཏྠ་པ་མཱ་ཎཾ.
ཡཱ ཀཱ་ཙི ན་དཱི ཨ་སཱི་མཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ན་དཱི་སཱི་མ་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཏྟཱཏི ན་དཱི་སཱི་མ་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཏྟཱ. ཨི་མི་ནཱ སཱི་མ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་པ་ཏྟཱ ན་དཱི བ་ནྡྷི་ཡ་མཱ་ནཱ སཱི་མཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བ་ནྡྷ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ན་དི་ཡཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཛཱ་ཏ་སྶ་ར་ས་མུ་དྡེ་སུ. ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙཱིཏི ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏེ་ན་པི ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི. ཁ་ཎི་ཏྭཱ ཨ་ཀ་ཏོ ས་ཡཾ་ཛཱ་ཏོཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་དཾ ཧེ་ཏུ་ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཁ་ཎི་ཏྭཱ ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ. ས་ཡཾ་ཛཱ་ཏོཏི ས་ཡ་མེ་ཝ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝ་ཀཱ་རོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཁ་ཎི་ཏྭཱ ཨ་ཀ་ཏོ’’ཏི. སོ་བྦྷོཏི སཾ ཨུ་བྷོ་ཏི པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ སཾ་ས་དྡོ ས་མ་ནྟ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ཨུ་བྷ་ས་དྡོ པཱུ་ར་ཎ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཏ་སྨཱ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏེ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨུ་བྷ་ཏི པཱུ་ར་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི སོ་བྦྷོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏེ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ན པཱུ་རི་ཏོ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠཱཏི ན་དཱི་ས་མུ་དྡ་ཛཱ་ཏ་སྶ་རེ་སུ, ཨཱ་དྷཱ་རེ བྷུ་མྨཾ. ཡཾས་དྡོ ཋཱ་ན་ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཋཱ་ན’’ནྟི. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶཱཏི ཐཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘ཐཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མེ་ནཱ’’ཏི. ‘‘ས་མ་ནྟ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མ་ནྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ནི་སྶ་ཀྐ་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་ད་ཀཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཁི་པི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པོ. ‘‘པ་རི་ཙྪི་ནྣ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཋ་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཀྑ་དྷུ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཀྑོཏི པཱ་ས་ཀོ. སོ ཧི ཨ་ཀ་ཏི ཀུ་ཊི་ལཾ ག་ཙྪ་ཏི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཀྑོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, དྷ་ཝ་ནྟི མ་རི་ཡཱ་ད་མ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཀཱི་ལཱ༹་དི་པ་སུ་ཏཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི དྷུ་ཏྟཱ, ཨ་ཀྑེ་སུ དྷུ་ཏྟཱ ཨ་ཀྑ་དྷུ་ཏྟཱ. དཱ་རུ་གུ་ལ༹ནྟི སཱ་ར་དཱ་རུ་མ་ཡཾ གུ་ལ༹ཾ. ‘‘ཝཱ་ལུ་ཀཾ ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ པ་དེ་སེ. ཨ་ཡནྟི པ་དེ་སོ. ཏ་སྶཱཏི ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པ་སྶ.
ཨེ་ཏྠཱཏི ན་དཱི་ས་མུ་དྡ་ཛཱ་ཏ་སྶ་རེ་སུ. མུ་ཁ་དྭཱ་རནྟི ས་མུ་དྡཱ་དཱི་ནཾ མུ་ཁ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དྭཱ་རཾ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦཱ་ཡ ན་དི་ཡཾ. ཐེ་ར་ཝཱ་དཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཡོ་ཛ་ནཾ…པེ… ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཡཾ པ་ན ཝ་ཙ་ནཾ མ་ཧཱ་སུ་མ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྲཱ་པཱིཏི ཡོ་ཛ་ན་ན་དི་ཡ་མྤི. པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ཀཱ་རཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ན་དི་ཡཱ པ་མཱ་ཎནྟི ན་དི་ཡཱ ག་མྦྷཱི་ར་པ་མཱ་ཎ་མེ་ཝ, ན ཨཱ་ཡཱ་མ་ཝི་ཏྠཱ་ར་པ་མཱ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ན ཡོ་ཛ་ནཾ ཝཱ ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མྤི ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨཱ་ཡཱ་མ་ཝི་ཏྠཱ་ར་པ་མཱ་ཎཾ ན ཝུ་ཏྟཾ, པ་བྷ་ཝ་ཏོ པ་ན ཡཱ་ཝ མུ་ཁ་དྭཱ་རཱ ཨཱ་ཡཱ་མ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ པ་ཧོ་ན་ཀ་ན་དཱི་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཡཱ ན་དཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶཱཏི ‘‘ཏི་མ་ཎྜ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ. པ་བྷ་ཝ་ཏོཏི ས་མུ་དཱ་ག་མ་ཏོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ན་དི་ཡཾ. ས་བྦེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཋ་པེ་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏོཏི ཨེ་ཀ་ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པ་ཏོ.
ཀི་ཏྟ་ཀཱ པ་རི་པུ་ཎྞཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ཏི་ཏྠི་ཀཱ’’ཏི. ཏི་ཏྠེ་ན ས་མཾ པ་རི་པཱུ་ར་ཏཱི་ཏི ས་མ་ཏི་ཏྠི་ཀཱ. ཨུ་ད་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ་པཱིཏི པི་ས་དྡོ ‘‘ཨ་ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ་པཱི’’ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་ད་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ ཨ་ནི་ཝཱ་སེ་ནྟོ་པི ཝ་ཏྠེ་ན ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ནཱ་ཝཱ་ཡ ཋ་ཏྭཱ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ཀིཾ ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ་པི ནཱ་ཝཱ་ཡ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཀ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ཧཱིཏི ཡ་སྨཱ. ཏནྟི ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པ་མ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི…པེ… ཨ་ནུ་སཱ་ཝ་ནཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ ནཱ་ཝཱ་ཡ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ལ་དྡྷ་གུ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ནཱ་ཝཱ་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟོ་ན་དི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི.
རུ་ཀྑ་སྶཱཏི ཨ་ནྟོ་ན་དི་ཡཾ ཛཱ་ཏ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ. སཱ་ཁཱ ཝཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སཱི་མཾ ཝཱ སོ་དྷེ་ཏྭཱཏི ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མ་གཱ་མ་སཱི་མཱ་སུ ཋི་ཏཱ་ནཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ་ན་ཡ་ན་བ་ཧི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སཱི་མཾ ཝཱ སོ་དྷེ་ཏྭཱ. ཛཱ་ཏ་རུ་ཀྑ་སྶ པ་ཝི་ཊྛ་སཱ་ཁཱ་ཡ ཝཱ པཱ་རོ་ཧེ ཝཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་སྶཱཏི བ་ཧི་ན་དི་ཏཱི་རེ ཛཱ་ཏ་རུ་ཀྑ་སྶ. ཏ་ཏྠཱཏི ཁཱ་ཎུ་ཀེ.
ཏ་སྶཱཏི པཱ་སཱ་ཎ་དཱི་པ་ཀ་སྶ. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེཏི པུ་བྦེ ན་དཱི་ནི་མི་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ‘‘ཨ་ནྭ་དྡྷ་མཱ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༣༨) ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ. སོཏི པཱ་སཱ་ཎ་དཱི་པ་ཀོ. པུ་ན སོཏི པཱ་སཱ་ཎ་དཱི་པ་ཀོ་ཡེ་ཝ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ.
ཨཱ་ཝ་ར་ཎནྟི པཱ་ལི༹ཾ. ཏནྟི ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ. ཨཱ་ཝ་ར་ཎེ་ན ཝཱ ཀོ་ཊྛ་ཀ་བ་ནྡྷེ་ན ཝཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན, པ་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀོ་ཙི ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་པྤ་དེ་སོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་པྤ་དེ་སེ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ‘‘ཧེ་ཊྛཱ་པཱ་ལི༹ བ་དྡྷཱ’’ཏི ཨི་དཾ ན་དིཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ ཏ་ལཱ༹་ཀ་ཀ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ན་དི་ཡཾ, ཏ་ལཱ༹་ཀེ ཝཱ. ཚ་ཌྜི་ཏ་མོ་ད་ཀནྟི ཏ་ལཱ༹་ཀ་ར་ཀྑ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཀེ་ན ཝཱ་རི་མ་གྒེ་ན ཚ་ཌྜི་ཏཾ ཨུ་ད་ཀཾ. དེ་ཝེ ཨ་ཝ་སྶ་ནྟེཏི དུ་བྦུ་ཊྛི་ཀཱ་ལ་ཏྟཱ ཝ་སྶ་ནྟ་ཀཱ་ལེ་པི དེ་ཝེ ཨ་ཝ་སྶ་ནྟེ. སཱཏི ན་དི་ཏོ ནཱི་ཧ་ཊ་མཱ་ཏི་ཀཱ. ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ་ནཱཏི ཨ་ཉྙེ་ན ཀཱ་ལེ་ན. ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱཏི གཱ་མ་ནི་ག་མཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི པ་ཏི་ཏྭཱ. པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པ་ཀཱ་རེ ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སེ ཨ་བྦྷོ་ཙྪི་ནྣཱ ས་ནྡ་ཏི. ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མནྟི ཝི་ཧཱ་ར་ས་མྦ་ནྡྷཾ བ་དྡྷ་སཱི་མཾ.
ས་མུ་དྡེ་པཱིཏི པི་ས་དྡོ ན་དི་མ་པེ་ཀྑ་ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི པ་དེ་སེ. ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱཏི ཧེ་ཊྛཱ ཏ་རི་ཏྭཱ. ‘‘ཨོ་ས་རི་ཏྭཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ. ས་ཎྛ་ཧ་ནྟཱིཏི ཨུ་ད་ཀེ་ན ས་མཾ ཏི་ཊྛ་ནྟི. སོཏི པ་དེ་སོ. ཨུ་ད་ཀ་ནྟ་ཏོཏི ཨུ་ད་ཀ་ཀོ་ཊི་ཏོ. ཏ་ཏྠཱཏི ས་མུ་དྡེ. བཱ་དྷ་ཏཱིཏི པཱི་ལ༹་ཡ་ཏི. ཏེ་སཱུཏི ནཱ་ཝཱ་ཨ་ཊྚ་ཀེ་སུ. ཏནྟི པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎཾ. ཨཱུ་མི་ཡོཏི ཝཱི་ཙི་ཡོ. ཏཱ ཧི པ་རཾ་པ་རཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀེ མི་ཡ་ནྟི ཧིཾ་ས་ནྟི, ཨ་ནྟོ པ་ཀྑི་པ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ཨཱུ་མི་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏ་ཏྠཱཏི པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎེ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཨུ་ད་ཀེ་ནེ་ཝ པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎོ ཨོ་ཏྠ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. སོཏི དཱི་པ་ཀ་པ་བྦ་ཏོ. ‘‘དཱུ་རེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་མཱ་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཙྪ་ཝ་དྷཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་ག་མ་ན་པ་ཐེ’’ཏི. མ་ཙྪ་ཝ་དྷཱ་ནནྟི ཀེ་ཝ་ཊྚཱ་ནཾ. ཏེ ཧི ཡ་སྨཱ མ་ཙྪེ ཧ་ན་ནྟི, ཏ་སྨཱ མ་ཙྪ་ཝ་དྷཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ‘‘མ་ཙྪ་བ་ནྡྷཱ་ན’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ. མ་ཙྪེ བ་ནྡྷ་ནྟཱི་ཏི མ་ཙྪ་བ་ནྡྷཱཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཨ་ནཱ་ག་མ་ན་པ་ཐེཏི ཡ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཏ་ད་ཧེ་ཝ པ་ཙྩཱ་ག་ནྟྭཱ ན ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཐི་ཀེ དེ་སེ. ན་ཏྠི ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཐོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ནཱ་ག་མ་ན་པ་ཐོ, དེ་སོ. ཏ་སྨིཾ ‘‘ཨ་ག་མ་ན་པ་ཐེ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, སོ ཨ་ཡུ་ཏྟོ. ཀ་སྨཱ? ཨ་ག་མ་ན་པ་ཐ་སྶ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ག་ནྟྭཱ ཧི པུ་ན ཨ་ནཱ་ག་མ་ན་པ་ཐོ་ཡེ་ཝཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་སནྟི མ་ཙྪ་ཝ་དྷཱ་ནཾ. ག་མ་ན་པ་རི་ཡ་ནྟ་སྶཱཏི ག་མ་ན་ཀོ་ཊི་ཡཱ. ཨོ་ར་ཏོཏི ཨོ་ར་བྷཱ་གེ ཋི་ཏོ དཱི་པ་ཀོ ཝཱ པ་བྦ་ཏོ ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨོ་ར་བྷཱ་གེ ཋི་ཏེ་སུ དཱི་པ་ཀ་པ་བྦ་ཏེ་སུ. ཨོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱཏི པ་ཀ་ཏི་ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཋི་ཏེ ས་མུ་དྡེ.
ཀ་རོ་ནྟེ་ཧི་པི ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ས་རེ. ཨ་ཡནྟི ཨ་ཡཾ ས་རོ, ན ཛཱ་ཏ་སྶ་རོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ས་རོ གཱ་མ་ཁེ་ཏྟ་ས་ངྑྱ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ས་རེ. ཡ་ཏྠ པ་ནཱཏི ཡ་སྨིཾ ས་རེ པ་ན. ཏ་སྶཱཏི ཛཱ་ཏ་སྶ་ར་སྶ. ཏ་ཏྠཱཏི པ་དེ་སེ. ས་ཙེ ག་མྦྷཱི་རཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ཊྚ་ཀེ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཛཱ་ཏ་སྶ་རེ, ཋི་ཏེ་སུ པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎ་དཱི་པ་ཀེ་སཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཧོ་ན་ཀ་ཛཱ་ཏ་སྶ་རོཏི ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ པ་ཧོ་ན་ཀོ ཛཱ་ཏ་སྶ་རོ. ‘‘སུ་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཝ ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་རུ་ད་ཀོ’’ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཛཱ་ཏ་སྶ་རེ. ས་ཙེ ནི་རུ་ད་ཀ་མ་ཏྟེ་ན གཱ་མ་ཁེ་ཏྟཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཀ་དཱ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ པ་ནེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏྠཱཏི ཛཱ་ཏ་སྶ་རེ. པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་ཨཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཨུ་ད་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཡ་དཱ ཁ་ཎ་ནྟི, ཏ་དཱ་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ‘‘ཏཾ ཋཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ་པི ན ཁ་ཎ་ན་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ‘‘ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་བྦོ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ཏ་སྶ་རོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཛཱ་ཏ་སྶ་ར་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ གཱ་མ་ཁེ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘གཱ་མ་སཱི་མཱ་ས་ངྑྱ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི.
ནནྟི ཛཱ་ཏ་སྶ་རཾ. པཱུ་རེ་ཏྭཱཏི མ་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་ཧི པཱུ་རེ་ཏྭཱ. པཱ་ལི༹ནྟི ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ. ས་བྦ་མེ་ཝ ནནྟི ས་ཀ་ལ་མེ་ཝ ཏཾ ཛཱ་ཏ་སྶ་རཾ. ལོ་ཎཱི་པཱིཏི པི་ས་དྡེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ སོ་བྦྷོ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ཏ་སྶ་ར་ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ལོ་ཎཱི་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་ད་ཀ་ཊྛཱ་ནོ་ཀཱ་སེཏི ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཋཱ་ནེ ཨོ་ཀཱ་སེ.
༡༤༨. སཱི་མཱ་ཡ སཱི་མཾ ས་མྦྷི་ནྡ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘སཱི་མཱ་ཡ སཱི་མ’’ནྟི པ་དཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་ས’’ནྟི. ‘‘བ་དྡྷ་སཱི་མ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ‘‘སཱི་མ’’ནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟེ་པི ཝི་སེ་ས་ཏོ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སཾ་ས་ཊྛ་ཝི་ཊ་པཱཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏྟཱ སཾ་ས་ཊྛོ ཝི་ཊ་པོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི སཾ་ས་ཊྛ་ཝི་ཊ་པཱ. ‘‘སཾ་ས་ཊྛ་ཝི་ཊ་པཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟཾ, མཱུ་ལཱ་ནི་པི སཾ་ས་ཊྛཱ་ནི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་སཱུཏི དྭཱི་སུ རུ་ཀྑེ་སུ. ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མཱ ཙཱཏི པོ་རཱ་ཎ་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མཱ ཙ. ཨ་ནྟོ ཀ་ཏྭཱཏི སཱི་མཱ་ཡ ཨ་ནྟོ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཐ པ་ཙྪཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་ཙྪཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཐ་ས་དྡ་སྶ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཀེ ཨ་ཀཾ་སཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ ཨ་ཀཾ་སཱུ’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི ཀ་ར་ཎེ་ན.
ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶཱཏི བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡ. པ་དེ་སནྟི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ པ་ཧོ་ན་ཀཾ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ. ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨེ་ཀ་སྶ་པི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཋ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པོ་ས་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ པ་ཧོ་ན་ཀཾ པ་དེ་སཾ. ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་པ་དེ་སཾ ཨ་ནྟོ ཀ་རི་ཏྭཱ བ་ནྡྷ་ནྟཱ སཱི་མཱ་ཡ སཱི་མཾ ས་མྦྷི་ནྡ་ནྟི ནཱ་མ. སཱི་མཱ་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་རོཏི པ་ཙྪཱ བ་ནྡྷི་ཏ་བྦཱ་ཡ སཱི་མཱ་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ. ‘‘ཝ་ཌྜྷ་ནྟོ སཱི་མཱ་ས་ངྐ་རཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཙེ ཨ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀོ པཱ་སཱ་ཎོ ཧོ་ཏི, དྭི་ནྣ་མྤི སཱི་མཱ་ནཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༧༧. ཨུ་པོ་ས་ཐ་བྷེ་དཱ་དི་ཀ་ཐཱ
༡༤༩. པ་ནྣ་ར་སི་ཀ་སྶ པུ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སྶ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀ་སྶེ་ཝ པུ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛྫུ་པོ་ས་ཐོ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སོ’’ཏི.
‘‘ཨ་དྷ་མྨེ་ན ཝ་གྒ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་དྷ་མྨེ་ན ཝ་གྒནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷ་མྨཾ ནཱ་མ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཙ་ཏུ་ནྣཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སུ་ཏྟུ་དྡེ་ས་ཨུ་པོ་ས་ཐ་མ་ཀ་ཏྭཱ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ ཏི་ཎྞཾ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐ་མ་ཀ་ཏྭཱ སུ་ཏྟུ་དྡེ་ས་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ. ཝ་གྒཾ ནཱ་མ ས་བྦེ་ཝ ཨ་ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྶ ཚ་ནྡ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཧ་ར་ཎཾ. ཚ་ནྡ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི ནཱ་མ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ན ག་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷཾ, ན པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ. ཨ་དྷ་མྨེ་ན ས་མ་གྒནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷ་མྨཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ས་མ་གྒཾ ནཱ་མ ས་བྦེ་སཾ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནཾ. དྷ་མྨེ་ན ཝ་གྒནྟི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨཾ ནཱ་མ ཙ་ཏུ་ནྣཾ སུ་ཏྟུ་དྡེ་ས་ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ ཏི་ཎྞཾ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ. ཝ་གྒཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
༧༨. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཀ་ཐཱ
༡༥༠. ཨི་མཾ ནི་དཱ་ནནྟི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སྶ ཨི་མཾ ནི་དཱ་ནཾ. སུ་ཏཱ ཁོ པ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ཡྻི་ཏྠཱ་ཏི སུ་ཏཱ, སུ་ཡྻ་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ སུ་ཏཱ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀུ་དྡེ་སཱ་ད་ཡོ. སུ་ཏཱ ཙ སུ་ཏཱ ཙ སུ་ཏཱཏི ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་སོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཝ་སེ་སནྟི ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་སཱ་དི་ཏོ ཨ་ཝ་སེ་སཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀུ་དྡེ་སཱ་དི. སུ་ཏེ་ནཱཏི སུ་ཏ་ས་དྡེ་ན. ‘‘ཨ་ཏྠེ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ས་དྡེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཧི པ་རི་བྷཱ་ས་ཏོ ‘‘སུ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ས་དྡོ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ན ན་ཡེ་ནཱཏི ཏེ་ན ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་ས་ན་ཡེ་ན.
ཨ་ཊ་ཝི་མ་ནུ་སྶ་བྷ་ཡནྟི ཨ་ཊ་ཝི་ཡཾ ནི་ཝ་ས་ནྟ་སྶ མ་ནུ་སྶ་སྶ བྷ་ཡཾ, ཝ་ན་ཙ་ར་ཀ་བྷ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. རཱ་ཛ་ནྟ་རཱ་ཡོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝཾ ཝི་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ད་ཝ་དཱ་ཧོཏི དཱ་ཡཾ ད་ཧ་ཏཱི་ཏི ད་ཝ་དཱ་ཧོ ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶ ར་སྶཾ, ཡ་ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཝ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ནནྟི བྷི་ཀྑུཾ. ཨེ་ཀཾ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཋ་མོ ཝཱ ཨུ་དྡེ་སོཏི ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་སོ. ཨེ་ཏྠཱཏི པ་ཉྩ་སུ ཨུ་དྡེ་སེ་སུ. ཡ་སྨིནྟི ཨུ་དྡེ་སེ. སོ་པཱིཏི ཨུ་དྡེ་སོ་པི. སུ་ཏེ་ནེ་ཝ སཱ་ཝེ་ཏ་བྦོཏི སུ་ཏ་པ་དེ་ནེ་ཝ ས་ངྒྷ་སྶ སཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨེ་ཝ་ས་དྡོ ‘‘ན ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨ་ན་ཛ྄ཛྷི་ཊྛཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ཨི་སུ་དྷཱ་ཏུ་སྶ ཨི་ཙྪཱ་ཀ་ནྟི་ཏོ ཨ་ཉྙ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟཱ, ཨ་ཡཱ་ཙི་ཏཱ ཝཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཐེ་རེ་ན ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཡཱ་ཙི་ཏཱ’’ཏི ཨི་དཾ ས་མྨུ་ཏི་ལ་དྡྷེ་ན ན་ཝ་ཀེ་ན ཨ་ཡཱ་ཙི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་ན་ཛ྄ཛྷི་ཊྛཱ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ས་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ. དྷ་མྨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ཀེཏི དྷ་མྨ་ཀ་ཐ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ཀོ, ཏ་སྨིཾ. ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཝཱ ཏེ་ན ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རེ་ན ཡཱ་ཙི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝཱ་ར་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱཏི ཝཱ་རཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན. དེ་ཧཱི་ཏི ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ཝཱ-ས་དྡོ ‘‘བྷ་ཎ’’ ཨི་ཏི་པ་དེ་ན ཙ ‘‘ཀ་ཐེ་ཧི’’ ཨི་ཏི་པ་དེ་ན ཙ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ‘‘བྷ་ཎ’’ ཨི་ཏི ཝཱ ‘‘ཀ་ཐེ་ཧི’’ཨི་ཏི ཝཱ ‘‘དེ་ཧི’’ཨི་ཏི ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏཱི་ཧི་པི ཝི་དྷཱི་ཧཱིཏི ཨོ་སཱ་ར་ཎ་ཀ་ཐ་ན་ས་ར་བྷ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཏཱི་ཧི ས་ཛྫ་ནེ་ཧི. ཨེ་ཏྠ ཙ སུ་ཏྟ་སྶ ཨོ་སཱ་རི་ཡ་ཏེ ཨུ་ཙྩཱ་རི་ཡ་ཏེ ཨོ་སཱ་ར་ཎཾ, ཨ་ཏྠ་སྶ ཀ་ཐི་ཡ་ཏེ ཀ་ཐ་ནཾ, སུ་ཏྟ་སྶ ཙ ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཙ ས་རེ་ན བྷ་ཎི་ཡ་ཏེ ས་ར་བྷ་ཉྙཾ. ཨོ་སཱ་རེ་ཧཱིཏི སུ་ཏྟཾ ཨུ་ཙྩཱ་རེ་ཧི. ཀ་ཐེ་ཧཱིཏི ཨ་ཏྠཾ ཀ་ཐེ་ཧི. ས་ར་བྷ་ཉྙནྟི སུ་ཏྟ་སྶ ཙ ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཙ ས་རེ་ན བྷ་ཎ་ནཾ. ནནྟི ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཾ. ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱཏི ‘‘ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཀ་རོ་མཱི’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ.
ནི་སྶི་ཏ་ཀེཏི ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་ད་ཡོ. སོཏི ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རོ, ‘‘ཝ་ཏྟ་བྦོ’’ཏི་པ་དེ ཀ་མྨཾ, ‘‘ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་དེ་སུ ཀ་ཏྟཱ. ཨཱ་ར་དྡྷནྟི ས་ངྒྷེ་ན ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཋ་པེ་ཏྭཱཏི དྷ་མྨ་ས་ཝ་ནཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ཨོ་སཱ་རེ་ཏྭཱཏི པ་ཋ་མཾ སུ་ཏྟཾ ཨོ་སཱ་རེ་ཏྭཱ. པུ་ན ཀ་ཐེ་ནྟེ་ནཱཏི པ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠཾ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན. ཨ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ་ཡེ་ཝ ཝཱཏི སུ་ཏྟ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠ་སྶ ཙ ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ ཝཱ. ཀ་ཐེ་ཏ་བྦནྟི ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ…པེ… ན་ཡོཏི པ་ཋ་མཾ ཨ་ཏྠཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ པུ་ན སུ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ཉྩ ས་རེ་ན བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ པུ་ན ཨཱ་ག་ཏེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨུ་པ་ནི་སི་ནྣ་ཀ་ཐཱ་ཡ་པཱིཏི ས་མཱི་པེ ནི་སི་ནྣེ་ན ཀ་ཐཱ་ཡ་པི. ཏེ་ནཱཏི ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རེ་ན. ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏེ་ནཱཏི མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཛཱ་ན་ན་བྷི་ཀྑུ་ནཱ. ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རོ བྷ་ཎ་ཏི, ཏུ་ཎྷཱི ཝཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘པུ་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་དཱི་སུ་པཱིཏི་ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རོ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ ཝི་ཧཱ་ར་ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ་སུ.
ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡནྟི ས་ཡཾ ཨི་སྶ་རེ་ན ཨ་ཡ་ནཾ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎཾ, ཀེ་ན་ཙི ཨ་ན་ཛ྄ཛྷི་ཊྛོ ས་ཡཾ ཨ་དྷི་ཨི་སྶ་རེ་ན ཨ་ཡ་ནཾ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཐེ་རོཏི ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རོ ཐེ་རོ. ཝི་སྶ་མི་སྶཱ་མཱིཏི ཁེ་ད་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ག་མི་སྶཱ་མི. ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦནྟི པ་ཋ་མ་ཐེ་ར་མྤི པུ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ཏྠེ་ར་མྤི ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཀེ་ན ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རེ་ན ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཉྙ་སྨཱིནྟི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྠེ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཐེ་རེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏནྟི པུ་ན ཨཱ་ག་ཏཾ ཐེ་རཾ. ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མྨ་ནི་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཏྟེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟཱ ས་མྨ་ནི་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཀིཾ ས་མྨ་ཏེ་ན པ་རི་སཾ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ཙྪ་ནྟེ་ན པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༡༥༣. མེཏི མ་ཡ྄ཧཾ. ཨི་ཏོཏི པུ་གྒ་ལ་ཏོ, ཨུ་པྤ་ནྣོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པུ་ར་མྷཱ་ཀནྟི པ་ད་སྶ པུ་རེ ཨ་མྷཱ་ཀ་ནྟི པ་ད་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་རེ་ས་དྡོ པ་ཋ་མ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མཾ ཨ་མྷཱ་ཀ’’ནྟི. པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝས་དྡོ པ་གེ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ‘‘པ་ཋ་མ་ཏ་ར་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. བྷཱུ་ཏ་མེ་ཝཱཏི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝ, ཏ་ཐ་མེ་ཝ ཝཱ.
༨༢. ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་པ་ཊི་ཀྐོ་ས་ནཱ་དི་ཀ་ཐཱ
༡༥༤. ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨནྟི ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཀ་མྨཾ. པ་ཊི་ཀྐོ་སི་ཏུནྟི ཨེ་ཏྠ ཀུ་ས་དྷཱ་ཏུ ཨ་པ་ན་ཡ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་རེ་ཏུ’’ནྟི. དི་ཊྛིནྟི ལ་དྡྷིཾ. ཏེ་སནྟི ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ. ཡ་ཐཱཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན བྷ་ཎི་ཡ་མཱ་ནེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན སུ་ཎནྟཱི་ཏི ཨ་ཉྙེ བྷི་ཀྑཱུ ན སུ་ཎ་ནྟི. ཐེ་རཱ་དྷཱི་ནནྟི ཐེ་རེ་ན ཨ་དྷཱི་ནཾ ཨཱ་བ་ནྡྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཐེ་རཱ་ཡ་ཏྟནྟི ཐེ་རེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏྟཾ, ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠཱཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སེ.
༨༣. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཀ་ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནཱ་དི་ཀ་ཐཱ
༡༥༥. ན་ཝ་ཝི་དྷ་ཉྩཱཏི དི་ཝ་ས་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷཾ, ཀཱ་ར་ཀ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷཾ, ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷ་ཉྩཱ་ཏི ན་ཝ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཉྩ, ན་ཝ་པ་ཀཱ་ར་ཉྩ ཝཱ. ཙ་ཏུ་བྦི་དྷནྟི ‘‘ཨ་དྷ་མྨེ་ན ཝ་གྒ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ. དུ་ཝི་དྷནྟི བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷཾ. ན་ཝ་ཝི་དྷནྟི བྷི་ཀྑུ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ, བྷི་ཀྑུ་ནི་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ནྟི ན་ཝ་ཝི་དྷཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཡོ ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ བྱ་ཏྟོ པ་ཊི་བ་ལོ’’ཏི པཱ་ཋེ. སུ་ཝི་ས་དཱཏི སུ་ཊྛུ བྱ་ཏྟཱ, སུ་དྡྷཱ ཝཱ. ཨེ་ཏྟ་ཀ་མྤཱིཏི པི་ས་དྡོ ག་ར་ཧཱ་ཡཾ, ཨ་དྷི་ཀེ ཀཱ ནཱ་མ ཀ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
སཱ་མ་ནྟཱ ཨཱ་ཝཱ་སཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་མ་ནྟཾ ཨཱ་ཝཱ་ས’’ནྟི. ཡོ ས་ཀྐོ་ཏཱིཏི བ་ཧཱུ་སུ ན་ཝེ་སུ ཡོ ས་ཀྐོ་ཏི.
༨༤. པ་ཀྑ་ག་ཎ་ནཱ་དི་ཨུ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ཀ་ཐཱ
༡༥༦. ཀ་ཏི་ནཾ པཱུ་ར་ཎཱིཏི ཀ་ཏི་ནཾ ཏི་ཐཱི་ནཾ པཱུ་ར་ཎཱི. ཀོ དི་ཝ་སོཏི ཀི་ཏྟ་ཀོ དི་ཝ་སོ. ཨ་ཡྻཱ་ཡ་ཏྟནྟི ཨ་ཡྻེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨཱ་ཡ་ཏྟཾ ཨཱ་བ་དྡྷཾ. སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱཏི པུ་ན ས་ལཱ་ཀཾ སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ. ཨ་ཡཾ པཱ་ཋོ ཀེ་སུ་ཙི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ན་ཏྠི. ཀཱ་ལ་ཝ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ནྟུ་པ་ཙྩ་ཡོ སྭ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝཱ’’ཏི. ཨེ་ཝ་ས་དྡོ པ་ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཡུ་ཛྫི་ཡ་ཏི. པ་གེ་ཝཱཏི པཱ་ཏོ་ཝ.
༡༥༨. སཱ་ཡ་མྤཱིཏི སཱ་ཡ་ནྷེ་པི. པི་ས་དྡེ་ན ཨ་ཉྙ་མྤི ས་ར་ཎ་ཀཱ་ལཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི.
༡༥༩. ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏུནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནཱ་ཎཱ་པེ་ཏ་བྦ་བྷི་ཀྑཱུ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏ་བྦ་བྷི་ཀྑཱུ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀི་ཉྩི ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་དཱ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ཀི་ཉྩི ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀཱ་དཱི་སཱུཏི་ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ག་ཎ་ཝཱ་ཙ་ཀཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཝཱ་རེ་ནཱཏི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན. ས་མྨུ་ཉྩ་ནིནྟི ཡ་ཊྛི་ས་མྨུ་ཉྩ་ནིཾ ཝཱ མུ་ཊྛི་ས་མྨུ་ཉྩ་ནིཾ ཝཱ. ས་མཾ, སུ་ཊྛུ ཝཱ མུ་ཉྩ་ཏི སོ་དྷེ་ཏི ཨི་མཱ་ཡཱ་ཏི ས་མྨུ་ཉྩ་ནཱི, ཏཱ་ལུ་ཛོ པ་ཋ་མོ. ཏ་མྤཱིཏི སཱ་ཁཱ་བྷ་ངྒ་མྤི.
༡༦༠. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ས་མྨ་ཛྫ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. པུ་ན ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི ས་ངྒྷི་ཀཱ་ཝཱ་སཾ ཨཱ་ས་ནཱ་ནི པུ་ན ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཏ་ཊྚི་ཀཱ་ཡོ་པཱིཏི ཝེ་ཎུ་ཨཱ་དི་མ་ཡཱ ཏ་ཊྚི་ཀཱ་ཡོ་པི.
༡༦༡. ཀ་པ་ལླི་ཀཱ ཝཱཏི ཀ་པཱ་ལེ་སུ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ པ་དཱི་པ་ཀ་པཱ་ལཱ ཝཱ. ཏནྟི ཏེ་ལཱ་དིཾ. པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་པ་རི་ཡེ་ས་ནེ་ན པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦཱ་ནི.
༨༦. དི་སཾ་ག་མི་ཀཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཐཱ
༡༦༣. སཾ་ག་ཧེ་ཏ་བྦོཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཀི་རི་ཡཱ་པ་དཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སཾ་ག་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཾ་ག་ཧ་ས་དྡ་སྶ ས་ངྑེ་པ་ག་ཧ་ཎེ་སུ་པི ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨི་དྷ ‘‘ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠེ’’ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཐཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཨུ་པ་ལཱ་པེ་ཏ་བྦོཏི ས་ངྒྷེ་ན བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ལཱ་པེ་ཏ་བྦོ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏ་བྦོ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦོཏི ས་ངྒྷེ་ན བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨུ་པ ཨ་ཙྩ་ནེ་ན པཱུ་ཛ་ནེ་ན ཋཱ་པེ་ཏ་བྦོ. ‘‘ས་བྦེ་སཾ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཝ ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དྷ ནེ་ཝ ཐེ་རཱ, ན ད་ཧ་རཱ མུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི བ་ཧུ་སྶུ་ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ. ཨེ་ཝ་མྤི ས་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནེ་པི ས་ཏི. སཱ་ཡཾ པཱ་ཏནྟི སཱ་ཡ་ཉྩ པཱ་ཏོ ཙ སཱ་ཡཾ་པཱ་ཏཾ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ནཾ, ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ. ཏེ་ནཱཏི བ་ཧུ་སྶུ་ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ. ཏེ་སནྟི མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ་ནཾ. ཨ་སྶཱཏི བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ. ས་དྡྷིཾ་ཙ་རཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི ས་དྡྷིཾ་ཙ་རཱ. ཨ་ཐཱ་པཱིཏི ཡ་དི་པི. ཨེ་ཀོ ཝཱ ཝ་ཏྟ་ས་མྤ་ནྣོ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་སོ ཙ ཨ་ཧ་ཉྩཱ་ཏི མ་ཡཾ. ནཱ་མ་ཏུ་མྷ་ཨ་མྷ་ས་དྡེ་སུ ཧི ཨེ་ཀ་སེ་སེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦེ་སུ པ་རོ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཝི་ཧ་ར་ནྟཱུ་ཏི ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
སོ ཨཱ་ཝཱ་སོ ག་ནྟ་བྦོཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་མ་ཏྠཱ་ཡ ག་ནྟ་བྦོ, ཀིཾ ཨ་ནུ་དི་ཝ་སཾ ག་ནྟ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ནྭ་དྡྷ་མཱ་སཾ ག་ནྟ་བྦོ’’ཏི. སོ ཙ ཁོཏི ཨཱ་ཝཱ་སོ. ཨུ་ཏུ་ཝ་སྶེ་ཡེ་ཝཱཏི ཧེ་མ་ནྟ་གི་མྷེ་ཡེ་ཝ. ཨུ་ཏུ་ཝ་སྶེ་ཡེ་ཝ ག་ནྟ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠ་སྶ ཉཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་སྶཱ་ནེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡནྟི ཀ་མྨཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཝ་སྶཾ ཝ་ས་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ. སོཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཀོ བྷི་ཀྑུ. ཨ་ཉྙ་སྨིནྟི ཨ་པ་ར་སྨིཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཀེ. མཱ་ས་དྭ་ཡནྟི སཱ་ཝ་ཎ་མཱ་ས་པུ་ཎྞ་མི་ཏོ ཡཱ་ཝ ཨ་སྶ་ཡུ་ཛ་པུ་ཎྞ་མཱི, ཏཱ་ཝ མཱ་ས་དྭ་ཡཾ ཝ་སི་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཾ པུ་རི་མ་ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ པ་ཀྐ་མ་ནཱ་དིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙེ པ་ཙྪི་མི་ཀཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ པ་ཀྐ་མ་ནཱ་དིཾ ཀ་རོ་ཏི, མཱ་ས་ཏྟ་ཡ་མྤི ཝ་སི་ཏ་བྦཾ.
༨༧. པཱ་རི་སུ་དྡྷི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ
༡༦༤. ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒེ་ན ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏཱིཏི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་ཏུ་མ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒེ་ན ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏི. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་ཧི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི. ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་བྦེཏི ཨ་ཁི་ལཱ གི་ལཱ་ནཱ. ཧ་ཏྠ་པཱ་སེཏི ས་ངྒྷ་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་ས་མྷི. ས་ཙེ དཱུ་རེ ཧོ་ནྟཱིཏི ས་ཙེ བ་ཧཱུ གི་ལཱ་ནཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ དཱུ་རེ ཧོ་ནྟི. ཏཾ དི་ཝ་སནྟི ཏ་སྨིཾ ས་ངྒྷ་ཨ་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་དི་ཝ་སེ.
ཏ་ཏྠེ་ཝ པ་ཀྐ་མ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ནི་སྶ་ཀྐ་ཏྠེ ཐ་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏོ་ཝཱ’’ཏི, པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཧཱ་ར་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་མུ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་ད་ཝི་ཀྑེ་པ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཀ་ཏྠ་ཙཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ཀ་མྨཾ. སཱ་མ་ཎེ་རོ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཱ་ཀཱ་ར་ཏྠ་སྶ ཨི་ཏི་ས་དྡ་སྶ ལོ་པ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་མ་ཎེ་རོ ཨ་ཧ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷཱུ་ཏཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ ‘‘སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏ་ཀོ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ.
ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཙ་ཏུ་ནྣཾ བྷི་ཀྑཱུ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ ‘‘ས་ངྒྷ་པྤ་ཏྟོ ཝི་བྦྷ་མ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཨེ་ཏྠཱཏི པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཧ་ར་ཎེ. བ་ཧཱུ་ན་མྤཱིཏི ཨེ་ཏྠ པི་ས་དྡེ་ན ཨེ་ཀེ་ན ཨེ་ཀ་སྶཱ་པི, བ་ཧཱུ་ཧི ཨེ་ཀ་སྶཱ་པི, བ་ཧཱུ་ཧི བ་ཧཱུ་ན་མྤི ཨཱ་ཧ་ཊཱ པཱ་རི་སུ་དྡྷི ཨཱ་ཧ་ཊཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སོཏི པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཧཱ་ར་ཀོ བྷི་ཀྑུ. ཡེ་སནྟི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ. ཏ་སྶེ་ཝཱཏི པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཧཱ་ར་ཀ་སྶེ་ཝ. ཨི་ཏ་རཱ པ་ནཱཏི ཨི་ཏ་རེ་སཾ པཱ་རི་སུ་དྡྷི པ་ན. བི་ལཱ༹་ལ་ས་ངྑ་ལི་ཀཱཏི ཨེ་ཏྠ བི་ལཱ༹་ལོཏི ཨཱ་ཁུ་བྷུ་ཛོ. སོ ཧི བི་ལཱ༹་ས་ཡཾ ཨཱ་ཁུཾ ག་ཎྷི་ཏུཾ ཨ་ལ་ཏི ས་མ་ཏྠེ་ཏཱི་ཏི བི་ལཱ༹་ལོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་ངྑ་ལི་ཀཱཏི ཨེ་ཏཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ བ་ནྡྷ་ནཱུ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཝི་སེ་ས་སྶ ནཱ་མཾ. བི་ལཱ༹་ལ་སྶ ས་ངྑ་ལི་ཀཱ ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷ་ས་མྦ་ནྡྷི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྟཱ་ཏི བི་ལཱ༹་ལ་ས་ངྑ་ལི་ཀཱ. ཨི་དཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟཾ ཡེ་སཾ ཀེ་ས་ཉྩི ས་ངྑ་ལི་ཀཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཏཱ་ཡ ས་དི་སཱ བི་ལཱ༹་ལ་ས་ངྑ་ལི་ཀཱ པཱ་རི་སུ་དྡྷཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨོ་པ་མྨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ – ཡ་ཐཱ ས་ངྑ་ལི་ཀཱ་ཡ པ་ཋ་མཾ ཝ་ལ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཝ་ལ་ཡཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ན ཏ་ཏི་ཡཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ པ་ཋ་མཾ དི་ནྣཱ པཱ་རི་སུ་དྡྷི དུ་ཏི་ཡ་མེ་ཝ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ན ཏ་ཏི་ཡ་ནྟི.
ཨཱ་ག་ནྟྭཱཏི ས་ངྒྷ་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ. པཱ་ལི༹་ཡཾ སུ་ཏྟོ ན ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཧེ་ཏྭ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. སུ་ཏྟེ་ན ནཱ་རོ་ཙེ་ཏཱི་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ. པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཧཱ་ར་ཀ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ནྭ་ཡ་ཏྠཾ ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ…པེ… ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑུ་སྶ. ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤཱིཏི པཱ་རི་སུ་དྡྷི་དཱ་ཡ་ཀ་སྶ, ཏཾ་ཧཱ་ར་ཀ་སྶ ཙཱ་ཏི ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི.
༨༨. ཚ་ནྡ་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ
༡༦༥. ཚ་ནྡ་དཱ་ནེ་པི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཀ་ཏོ ཧོ་ཏཱིཏི པཱ་རི་སུ་དྡྷི་དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཙ ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙནྟི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ. ཡཾ པ་ན ཀ་མྨ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་མྨ་མྤཱིཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཀ་མྨ་མྤི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཏ་ད་ཧུ་པོ་ས་ཐེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ས་ཙེ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི, པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཡེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཐ ཨ་ཉྙཾ ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི, ཚ་ནྡོ་ཡེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦོ. ཡ་དི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨ་ཉྩ ཨ་ཉྙ་ཀ་མྨ་ཉྩ ཧོ་ཏི, པཱ་རི་སུ་དྡྷི ཙ ཚ་ནྡོ ཙ དཱ་ཏ་བྦོ. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ད་ཧུ་པོ་ས་ཐེ པཱ་རི་སུ་དྡྷིཾ དེ་ནྟེ་ན ཚ་ནྡ་མྤི དཱ་ཏུ’’ནྟི. སཱི་མཱ་ཡ ཝཱཏི བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡ ཝཱ. ཨ་ཙྪི་ཏུནྟི ཨུ་པ་ཝེ་སི་ཏུཾ. ‘‘ཨཱ་ས ཨུ་པ་ཝེ་ས་ནེ’’ཏི ཧི དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋེ་སུ (ས་དྡ་ནཱི་ཏི་དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ་ཡཾ ༡༦ ས་ཀཱ་ར་ནྟ་དྷཱ་ཏུ) ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་མ་གྒཱི ཝཱཏི ཀཱ་ཡ་སཱ་མ་གྒཱི ཝཱ.
༡༦༧. ས་ར་ཏི་པི ཨུ་པོ་ས་ཐཾ, ན་པི ས་ར་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པི་ས་དྡ་སྶ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀ་དཱ ས་ར་ཏི, ཨེ་ཀ་དཱ ན ས་ར་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ནེ་ཝ ས་ར་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ་ས་དྡ་སྶ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀ་མྨཾ ན ཀོ་པེ་ཏཱིཏི ས་མྨུ་ཏི་ལ་དྡྷོ་པི ཨ་ལ་དྡྷོ་པི ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀོ ཀ་མྨཾ ན ཀོ་པེ་ཏི.
༩༡. ས་ངྒྷུ་པོ་ས་ཐཱ་དི་ཀ་ཐཱ
༡༦༨. ‘‘ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ’’ཏི པ་ད་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ སོ དེ་སོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘སོ དེ་སོ ས་མྨ་ཛྫི་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ ‘‘ས་མྨ་ཛྫ་ནཱི…པེ… ཝུ་ཙྩ་ཏི’’ ཨི་ཏི ཨཱ་ཧཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ས་མྨ་ཛྫ་ནཱིཏི ས་མྨ་ཛྫ་ན་ཀ་ར་ཎཾ. པ་དཱི་པོཏི པ་དཱི་པུ་ཛྫ་ལ་ནཾ. ཨུ་ད་ཀནྟི ཨུ་ད་ཀ་ཊྛ་པ་ནཾ. ཨཱ་ས་ནེ་ནཱཏི ཨཱ་ས་ན་པ་ཉྙཱ་པ་ནེ་ན. ‘‘ཨི་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་པོ་ས་ཐ་སྶཱཏི ན་ཝ་ཝི་དྷ་སྶ ཨུ་པོ་ས་ཐ་སྶ པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏཱ་ནཱིཏི ཙ་ཏྟཱ་རི ཀ་མྨཱ་ནི. ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཀ་ཐི་ཡ་ཏི. ཨི་དཾ ‘‘ཨེ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཀ་མྨ་སྶ ཙ ‘‘པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཨ་བྷེ་ད་ཏྟཱ ཨཱ་ས་ནྣཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རཱི’’ཏི ཀ་མྨ་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཚ་ནྡ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་ཏུ་ཀྑཱ་ནནྟི ཚ་ནྡ་ཀྑཱ་ན་ཉྩ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཀྑཱ་ན་ཉྩ ཨུ་ཏུ་ཀྑཱ་ན་ཉྩ. བྷི་ཀྑུ་ག་ཎ་ནཱཏི བྷི་ཀྑཱུ ག་ཎེ་ཏྭཱ ཨ་ཀྑཱ་ནཾ. ཨོ་ཝཱ་དོཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཡཱ་ཙི་ཏ་སྶ ཨོ་ཝཱ་ད་སྶ ཨ་ཀྑཱ་ནཾ. ཨེ་ཏཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ. པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཙྪཱཏི པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཙྪཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཙྪཱ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཀཱ་ར་སྶེ་ཝ ཝི་སེ་ས་ནཾ, ན ཨ་ཏྠ་སྶ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ས་ངྒྷ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཏོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ, ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ པུ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ནཱ་མཱ་ཏི.
ཨུ་པོ་ས་ཐོཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སོ. ཡཱ་ཝ་ཏི་ཀཱ ཙ བྷི་ཀྑཱུཏི ཡ་ཏྟ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ. ཀ་མྨ་པ་ཏྟཱཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨ་སྶ པ་ཏྟཱ ཡུ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ. ཏཱ་ཝ་ཏི་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སཱི་མཱ་ཡཾ ཋི་ཏཱ ཙ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་བྷཱ་གཱ་པ་ཏྟི་ཡོཏི ཝ་ཏྠུ་ས་བྷཱ་གཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཝ་ཛྫ་ནཱི་ཡཱཏི ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ. པུ་གྒ་ལཱཏི ག་ཧ་ཊྛཱ་དི་པུ་གྒ་ལཱ. ཏ་སྨིནྟི ཏ་སྨིཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་སཱི་མ་མཱ་ལ༹་ཀེ. ཨེ་ཏཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ.
ཨཱ་ག་ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ནྣ་ར་སོ་པཱིཏི པི་ས་དྡེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ‘‘ཨ་ཛྫ མེ ཨུ་པོ་ས་ཐོ པ་ནྣ་ར་སོ’’ཏི་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༩༢. ཨཱ་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ཀ་མྨ་ཝི་དྷི་ཀ་ཐཱ
༡༦༩. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ…པེ… ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨི་དཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཡ་སྶ སི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ཏྟ་ཡེ་ན ‘‘ན སཱ་པ་ཏྟི་ཀེ་ན ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཡ་ཐཱ་རུ་ཏཾ ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟ་མྤི ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཧེ་ཏུ་ཏྟ་ཡཾ ‘‘ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི པ་དེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་པཱ་ཊི་དེ་ས་ནཱི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊ་དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ‘‘ཏཾ པ་ཊི་དེ་སེ་མཱི’’ཏི ཨི་དཾ སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏནྟི ཨཱ་པ་ཏྟིཾ. ཏུ་མྷ་མཱུ་ལེཏི ཏུ་མྷཾ ས་ནྟི་ཀེ. ནི་གྒ་ཧི་ཏ་ལོ་པ་ཉྷི ཝཱ་ཀྱ་མེ་ཝ, ན ས་མཱ་སོ. ‘‘ཏུ་མྷ’’ ཨི་ཏི ཙ ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧ’’ ཨི་ཏི ཙ ན་ཝ་ཀ་ཏྠེ་རཱ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ན ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་ཝི་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་མྤཱིཏི པི་ས་དྡེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ པཱ་ལི༹་ན་ཡེ་ནེ་ཝ སུ་ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན་པི སུ་ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘པ་སྶ་སཱི’’ཏི ཨི་ད་ཉྩ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཀཱ་རཾ པ་ན སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ. ‘‘ཨཱ་མ པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝུ་ཏྟ་མྤཱིཏི པི་ས་དྡོ པཱ་ལི༹་ན་ཡཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སཾ་ཝ་རེ་ཡྻཱ་སཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ག་རཱུ་སུ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཾ་ཝ་རེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་དེ་ས་ཀེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཏ་ཏྲཱཏི ‘‘ཡ་དཱ ནི་བྦེ་མ་ཏི་ཀོ’’ཏི པཱ་ཋེ. སཱུ་རི་ཡེ མེ་གྷ་ཙྪ་ནྣེ ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཝ་ཏྠུཾ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱཏི བྷོ་ཛ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ. ཏཱཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ.
ས་བྷཱ་གཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ དྭཱི་སུ ཝ་ཏྠུ་ས་བྷཱ་ག་ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་བྷཱ་གཱ་སུ ཝ་ཏྠུ་ས་བྷཱ་གཱ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ དྭེ་པི ཛ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་མཱ་ནོ བྷཱ་གོ ཨེ་ཏཱ་ས་ནྟི ས་བྷཱ་གཱ. དེ་སེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་བྷཱ་གཱ་པི ཝ་ཏྠུ་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏྟཱ དེ་སེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. སུ་དེ་སི་ཏཱ་ཝཱཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཉྙཾ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ནས་དྡོ ག་ར་ཧ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀོ སུ་དེ་སི་ཏཱ་ཡ ག་ར་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཀི་ཉྩཱ་པི སུ་དེ་སི་ཏཱ་ཝ, པ་ན ཏ་ཐཱ་པཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏནྟི དུ་ཀྐ་ཊཾ. ནཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀནྟི དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ.
༡༧༠. ས་བྷཱ་གོ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦོ, ན ཝི་ས་བྷཱ་གོ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཏ་སྶཱཏི ཝི་ས་བྷཱ་ག་སྶ. ཨི་ཏོཏི ས་ངྒྷ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཏོ.
༩༥. ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་པ་ནྣ་ར་ས་ཀཱ་དི་ཀ་ཐཱ
༡༧༢. ཏེ ན ཛཱ་ནིཾ་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཛཱ་ན་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘སཱི་མཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟཱ་ཏི ཝཱ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨོ་ཀྐ་ནྟཱ་ཏི ཝཱཏི པ་ཝི་སི་ཏྠ ཨི་ཏི ཝཱ. ཏེ་སནྟི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀཱ་ནཾ ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ. ཝ་གྒཱ ས་མ་གྒ་ས་ཉྙི་ནོཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་སྨཱ ཝ་གྒཱ, ཀ་སྨཱ ས་མ་གྒ་ས་ཉྙི་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏེ་སནྟི ཨ་ཉྙེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ. སཱི་མཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟ་ཏྟཱཏི སཱི་མཾ པ་ཝི་སི་ཏ་ཏྟཱ, ཝ་གྒཱ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་མ་གྒོ ཨི་ཏི ས་ཉྙཱ ས་མ་གྒ་ས་ཉྙཱ, སཱ ཨེ་ཏེ་ས་མ་ཏྠཱི་ཏི ས་མ་གྒ་ས་ཉྙི་ནོ.
༡༧༥. ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་པ་ཀ་ཏཱཏི པ་ད་སྶ ‘‘ཨི་ཙྪཱ་པ་ཀ་ཏོ’’ཏི པ་དེ་ན ས་མཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པུ་བྦ་བྷཱ་གེཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨ་ཏོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ. ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ་པཱིཏི ཀ་པྤ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ་པི. ‘‘ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཀ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་པུ་བྦ་ཀ་ར་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི.
༡༧༦. ཡ་ཐཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝ་གྒཱ་ཝ་གྒ་ས་ཉྙཱི་པ་ནྣ་ར་ས་ཀཱ་དཱི་སུ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝ་མ་ཀ་ཏྭཱ ཀ་སྨཱ ‘‘ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ’’ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལ་བ་ལ་ཝ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི.
༡༠༠. སཱི་མོ་ཀྐ་ནྟི་ཀ་པེ་ཡྻཱ་ལ་ཀ་ཐཱ
༡༧༧. ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀེ་ན་ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་པེ་ཡྻཱ་ལེ ས་བྦཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རཾ ས་ཧ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀེ་ན་ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀ་པེ་ཡྻཱ་ལེ པ་ན ཨཱ་ནེ་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. པུ་རི་མ་པེ་ཡྻཱ་ལེཏི ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀེ་ན་ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་པེ་ཡྻཱ་ལེ. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀེ་ན་ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་པེ་ཡྻཱ་ལེ པ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠ ཙ པེ་ཡྻཱ་ལནྟི ས་དི་ས་ན་ཡ་སྶ ཙ ཏཾ་ཛཱ་ན་ན་ཉཱ་ཎ་སྶ ཙ པཱ་ཏ་བྦཾ ར་ཀྑ་ནཾ པེ་ཡྻཾ, པེ་ཡྻཾ, པེ་ཡྻེ ཝཱ, པེ་ཡྻཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ལ་ཏི ས་མ་ཏྠེ་ཏཱི་ཏི པེ་ཡྻཱ་ལ་ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ ཀཱ་ཏ་བྦོ.
༡༧༨. ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སོ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་སྨཱ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ནཾ པ་ནྣ་ར་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡེ་སནྟི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ནཾ. ཏི་རོ་ར་ཊྛ་ཏོཏི ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ ར་ཊྛ་སྶ ཨ་ཉྙ་ར་ཊྛ་ཏོ. ཏི་རོ་ཛ་ན་པ་ད་ཏོཏི ཨེ་ཀ་ར་ཊྛེ་པི ཨ་ཉྙ་ཛ་ན་པ་ད་ཏོ. ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀཾ ཨ་ཀཾ་སཱུཏི ས་ཉྙཱ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦནྟི ཨ་ནུ་མ་ཏིཾ ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦཾ. ན པ་ཊི་ཀྐོ་སི་ཏ་བྦནྟི ‘‘ན ཙཱ་ཏུ་དྡ་སོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ན ཝཱ་རི་ཏ་བྦཾ. ན ཨ་ཀཱ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་མུ་དྷཱ་ཏུ ཨི་ཙྪ་ཏྠོ, ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཙ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཨ་ནི་ཙྪཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི.
༡༠༡. ལི་ངྒཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཀ་ཐཱ
༡༧༩. ‘‘ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ར’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ཀཱ་རནྟི པ་ད་སྶ ཚ་ཊྛཱི་ས་མཱ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ ‘‘ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ལི་ངྒ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཡེ་ནཱཏི སུ་པ་ཉྙ་ཏྟ་མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དི་ནཱ, ག་ཎྷ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་སནྟི ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ. ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་ཎྛཱ་ནནྟི ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་ཎྛི་ཏིཾ. སོ སུ་པ་ཉྙ་ཏྟ་མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དི་ཀོ ཨཱ་ཀཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡནྟི སུ་པ་ཉྙ་ཏྟ་མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དིཾ, ག་མ་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ. ལཱི་ནེ ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཾ སུ་པ་ཉྙ་ཏྟ་མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དི ལི་ངྒཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨ་དི་སྶ་མཱ་ནེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ལཱི་ནེ་ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ག་མ་ཡ་ཏཱིཏི པ་ད་སྶ ཉཱ་ཎ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡནྟི སུ་པ་ཉྙ་ཏྟ་མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དིཾ. ཏེཏི ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ. ཏཾ སུ་པ་ཉྙ་ཏྟ་མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དི ནི་མི་ཏྟཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡེ་ནཱཏི སུ་པ་ཉྙ་ཏྟ་མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དི་ནཱ. ཏེཏི ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ ཨུ་དྡི་སི་ཡ་ནྟི, སོ སུ་པ་ཉྙ་ཏྟ་མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དི་ཀོ ཨུ་དྡེ་སོ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་མེ་ཧི པ་དེ་ཧི ཨཱ་ཀི་རི་ཡ་ནྟི པ་ཀཱ་སི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཀཱ་རོ, ལཱི་ནེ ག་མ་ཡ་ཏི བོ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ལི་ངྒཾ. ནི་མི་ཡ་ནྟི པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ཉཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་མི་ཏྟཾ, ཨུ་དྡི་སི་ཡ་ནྟི ཨ་པ་དི་སི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨུ་དྡེ་སོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་བྦ་མེ་ཏནྟི ‘‘ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ཀཱ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨེ་ཏཾ ས་བྦཾ. ཡ་ཐཱ་ཡོ་གནྟི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཡོ་གཱ་ནུ་རཱུ་པཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ཀཱ་རཱ་དཱི་སུ. ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨི་ད’’ནྟི ན ཉཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀཾ, ནི་སཱི་ད་ནཱ་དི. ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨི་ད’’ནྟི ཨ་ཛཱ་ན་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ས་ནྟ་ཀ་ཏྟཱ, ཨ་ཉྙེ་ས་མེ་ཝ ས་ནྟ་ཀ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ་སཾ ས་ནྟ་ཀ’’ནྟི. ཨུ་ད་ཀ་ནི་སྶེ་ཀནྟི སི་ཉྩ་ན་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཨུ་ད་ཀཾ. བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་སྶཱཏི ‘‘དྷོ་ཏཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཚ་ཊྛཱི་བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་སྶ. ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནནྟི ‘‘དྷོ་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་ཙྪི་མ་པཱ་ཋེ མ་ལཾ དྷུ་ནཱ་ཏི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི དྷོ་ཏཾ, དྷོ་ཏ་ཉྩ ཏཾ ཨུ་ད་ཀ་ཉྩེ་ཏི དྷོ་ཏ་ཨུ་ད་ཀཾ, ཏ་མེ་ཝ ནི་སྶེ་ཀཾ དྷོ་ཏ་ཨུ་ད་ཀ་ནི་སྶེ་ཀཾ.
༡༨༠. ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་དི་ཊྛིནྟི པ་ད་སྶ ཨི་ཏི་ལོ་པ་ས་མཱ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀཱ ཨེ་ཏེ་ཏི དི་ཊྛི’’ནྟི. ཨེ་ཏེཏི ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ. ‘‘ལ་དྡྷི’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ན པུ་ཙྪ་ནྟཱིཏི པ་ད་སྶ ཀ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏི. ནཱ་ནཱ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝནྟི ཏེ་སཾ ལ་དྡྷི་ནཱ་ནཱ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝཾ. ‘‘མ་དྡི་ཏུ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ནཱ་བྷི་ཝི་ཏ་ར་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ས་དྡ་སྶ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏུ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཙ ཏ་དེ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ནཱ་ནཱ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ མ་དྡ་ནཾ ནཱ་མ ལ་དྡྷི་ནི་སྶ་ཛྫཱ་པ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ དི་ཊྛིཾ ན ནི་སྶ་ཛྫཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི.
༡༠༣. ན་ག་ནྟ་བྦ་ག་ནྟ་བྦ་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ
༡༨༡. ས་བྷི་ཀྑུ་ཀཱཏི པ་ད་སྶ སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཏ་སྨི་མཱ་ཝཱ་སེ་ཏི ས་བྷི་ཀྑུ་ཀོ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡནྟི ཨཱ་ཝཱ་སཾ. ཏ་ད་ཧེ་ཝཱཏི ཏ་ད་ཧུ་པོ་ས་ཐེ ཨེ་ཝ. ཨི་མི་ནཱ ས་ཙེ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་ད་ཧེ་ཝ ག་ནྟུཾ, སོ ག་ནྟ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་ཏྭཱ པ་ན ག་ནྟ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲཱ’’ཏི ནི་པཱ་ཏོ ‘‘ཝི་ནཱ’’ཏི ནི་པཱ་ཏ་སྶ པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཏྟ་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྟ་པ་ཉྩ་མེ་ན ཝཱ ས་ངྒྷེ་ན ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་ཏྟ་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཝཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཏྟ་པ་ཉྩ་མེ་ན ཝཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཀ་མྨཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་ཧཱ་རེཏི ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ མ་ཧཱ་སཱི་མཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ད་ཉྷི ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མཱ་ནཾ ཨ་བྷེ་དེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. སཱི་མཱ་པཱིཏི ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་པི. ན ག་ནྟ་བྦཱཏི ས་ངྒྷ་སྶ ག་རུ་ཀ་ཏྟཱ ན ག་ནྟ་བྦཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་དཱི་སུ. ཏ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑུ་སྶ. ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ག་ཎུ་པོ་ས་ཐ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ས་ངྒྷུ་པོ་ས་ཐ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་སྶ་ཊྛ་ཨུ་པོ་ས་ཐཱ ཨཱ་ཝཱ་སཱ་པི ཨ་ཉྙཾ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀེ་ནཱ་པཱིཏི ཨ་ར་ཉྙེ ཨེ་ཀ་ཀེ་ན ནི་ཝཱ་སེ་ན་པི. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ཉྙ་ཝི་ཧཱ་རེ. ཨུ་པོ་ས་ཐནྟི ས་ངྒྷུ་པོ་ས་ཐ་ཉྩ ག་ཎུ་པོ་ས་ཐ་ཉྩ.
༡༨༢. ཡནྟི ཨཱ་ཝཱ་སཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏཾ ཨཱ་ཝཱ་སཾ. ག་ནྟུཾ ས་ཀྐོ་མི ཨི་ཏི ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ. ཨི་མི་ནཱ ནེ་ཝ ཀ་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ནེ་ཝ ཀ་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཨི་ཏི ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༡༠༥. ཝ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཀ་ཐཱ
༡༨༣. ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱུ་པ་ག་མ་ན་མེ་ཝཱཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ས་ངྒྷཱ་དཱི་ནཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་ས་སྶ ཨུ་པ་ག་མ་ན་མེ་ཝ. ཨི་དཾ པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཡ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་དཱ་ནཾ ནཱ་མ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་སྶཱཏི པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཡ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་དཱ་ན་སྶ. ཨ་ནུ་པོ་ས་ཐེཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ཉྙ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་སྨིནྟི དྭཱི་ཧི ཨུ་པོ་ས་ཐེ་ཧི ཨ་ཉྙ་སྨིཾ. ཡཱ ས་ངྒྷ་སཱ་མ་གྒཱི ཀ་རི་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པི་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀོ་ས་མྦ་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་ནནྟི ཀོ་ས་མྦི་ཡཾ ནི་ཝཱ་སཱི་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ. སཱ་མ་གྒཱི ཝི་ཡ ཡཱ སཱ་མ་གྒཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲཱཏི ནི་པཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡེ པ་ནཱཏི བྷི་ཀྑཱུ པ་ན ས་མ་གྒཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨུ་པོ་ས་ཐེ་ཡེ་ཝཱཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སེ་ཡེ་ཝ.
ཨི་ཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཡོ་ཛ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.