མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་ཡོ་ཛ་ནཱ

༡. མ་ཧཱ་ཁ་ནྡྷ་ཀཾ

༡. བོ་དྷི་ཀ་ཐཱ

ཨེ་ཝཱུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒ་སྶ, ཀ་ཏྭཱ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་ཡཾ;

མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་ཁ་ནྡྷ་ཀ་སྶ, ཀ་རི་སྶཾ ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་ཡཾ.

ཨུ་བྷི་ནྣནྟི ཨུ་བྷ་ཡེ་སཾ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ་ནནྟི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་ནཾ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཧེ་ཏྠ ཏེ་སཾ ཝི་བྷ་ངྒོ་པི ག་ཧི་ཏོ ཨ་བྷེ་དེ་ན ཝཱ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པ་ཝ་སེ་ན ཝཱ. ཁ་ནྡྷ་ཀནྟི པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་མཱུ་ཧཾ. ཁ་ནྡྷ་ས་དྡོ ཧེ་ཏྠ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ནྟི ‘‘ཁ་ནྡྷོ’’ཏི. ཏེ་སཾ ས་མཱུ་ཧོ ཁ་ནྡྷ་ཀོ. ཨ་ཐ་ཝཱ ཁ་ནྡྷོཏི རཱ་སི. ཁ་ནྡྷ་ས་དྡོ ཧི རཱ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་རཱ་སི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཁ་ནྡྷོ’’ཏི. ཀ་ཀཱ་རོ པ་ཀཱ་ས་ཀ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་རཱ་སཱི་ནཾ ཀོ པ་ཀཱ་ས་ཀོ་ཏི ཁ་ནྡྷ་ཀོ, ཏཾ ཁ་ནྡྷ་ཀཾ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཨུ་བྷི་ནྣཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ་ནཾ ས་ངྒཱི་ཏི་ས་མ་ན་ནྟ་རཾ ཁ་ནྡྷ་ཀོ་ཝི་དཱ ཁ་ནྡྷ་ཀེ་སུ ཀུ་ས་ལཱ མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ ཡཾ ཁ་ནྡྷ་ཀཾ ས་ངྒཱ་ཡིཾ་སུ, ཏ་སྶ ཁ་ནྡྷ་ཀ་སྶ དཱ་ནི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀྐ་མོ ཡ་སྨཱ ས་མྤ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཁ་ནྡྷ་ཀ་སྶ ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ཡེ ཨ་ཏྠཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཧི་ས་དྡོ པ་དཱ་ལ་ངྐཱ་རོ. ཡེ་སནྟི པ་དཱ་ནཾ. ཏེཏི ཏེ ཨ་ཏྠེ. བྷ་ཝེཏི བྷ་ཝེ་ཡྻ, བྷ་ཝི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་སནྟི ཨ་ཏྠཱ་ནཾ. ཀིནྟི ཀིཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཏེཏི ཨ་ཏྠེ, ཉཱ་ཏུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཐ་ཝཱ ཏེཏི ཨ་ཏྠཱ, ཨ་ཝ་ཎྞི་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྠཱ་ན་མེ་ཝ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ – པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ཡེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཡེ ཨ་ཏྠཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ, ཏེ་སཾ པ་དཱ་ན་ནྟི པཱ་ཋ་སེ་སོ, ཏེ ཨ་ཏྠེ པུ་ན ཝ་དེ་ཡྻཱ་མ ཙེ, ཀ་དཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་ནཾ བྷ་ཝེ, ན བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡེ ཙེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ ཨུ་ཏྟཱ་ནཱ, ཏེ་སཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཀིཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ན པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་ཧི ཙ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཙ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ ཙ བྱ་ཉྫ་ནེ་ན ཙ ཡེ པ་ན ཨ་ཏྠཱ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ནཱ, ཏེ ཨ་ཏྠེ, ཨ་ཏྠཱ ཝཱ ཨ་ཝ་ཎྞི་ཏཱ ཡ་སྨཱ ཉཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨི་ཏི་ས་དྡོ པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཏྠོ.

༡. ‘‘ཏེ་ན…པེ… ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༡) ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་མ་ཏྠི ཝི་ཡ, ‘‘ཏེ་ན…པེ… པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ན་ཏྠཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ས་དི་སོ་པ་མཱ་ཡཾ. ཀི་ཉྩཱ་པིས་དྡོ ག་ར་ཧ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀོ, པ་ན-ས་དྡོ ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀོ. ‘‘ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི. ཨ་བྷི་ལཱ་པོཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཨ་ཏྠཾ ལ་པ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་ལཱ་པོ, ས་དྡོ. ཨཱ་དི་ཏོཏི ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཏོ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨ་ཉྙེ་སུ་པཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ཏོ པ་རེ་སཱུ’’ཏི.

ཡ་དི ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི, ཀིཾ པ་ནེ་ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཙོ་དེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ པ་ནེ་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏ་སྶཱཏི ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ. ནི་དཱ་ན་ད་སྶ་ནཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘ཡཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཱ པ་བྦ་ཛྫཱ ཙེ་ཝ ཡཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡཱ་ནི ཙ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཱ་ནཱིཏི པ་བྦ་ཛྫཱ་དཱི་ནི. ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷིནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཉྩ. བོ་དྷི་མ་ཧཱ་མ་ཎྜེཏི མ་ཧ་ནྟཱ་ནཾ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ པ་ས་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝནྟི་ཨཱ་དི ནི་ག་མ་ནཾ.

ཏ་ཏྠཱཏི ཡཾ ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ. ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཨུ་རུ་ས་དྡོ མ་ཧ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་ཝེ་ལཱ་ཡ’’ནྟི. ‘‘ཝཱ་ལི་ཀ་རཱ་སི་མྷཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝེ་ལཱ་ས་དྡ་སྶ རཱ་ས་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ཀཱ་ལ་སཱི་མཱ་ད་ཡོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཡ་དི པ་ན ‘‘ཨུ་རཱུ’’ཏི ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཡ ནཱ་མཾ, ‘‘ཝེ་ལཱ’’ཏི མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ, ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ན་ནུ ཨུ་རུ་ཡཱ ཝེ་ལཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ལཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཧེ་ཏུ ཨཱ་ཧ་ཊཱ ཨུ་རུ ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཝེ་ལཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཀྐ་མོ ཝེ་ལཱ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པ་ཝ་སེ་ན, ཝེ་ལཱ་ཡ ཨཱ་ཧ་ཊཱ ཨུ་རུ ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ པ་ད་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡ’’ནྟི་པ་དེ. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ བུ་དྡྷེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫནྟི ཨི་སི་པ་བྦ་ཛྫཾ, ན ས་མ་ཎ་པ་བྦ་ཛྫཾ. ཀ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟནྟི ཀ་ར་ཎཾ ཀ་ཏཾ, ཀ་ཏེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏི་ཀཾ, ཏ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ. ཨ་ཀཾ་སུ ཀི་རཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡོཏི ཡོ ཀོ་ཙི. ཨ་ཉྙོཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་པ་རོ. སོ ཨཱ་ཀི་ར་ཏཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ཏྟ་པུ་ཊེ་ནཱཏི པ་ཎྞེ་ན ཀ་ཏེ་ན པུ་ཊེ་ན. ཏ་ཏོཏི ཀ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ པ་དེ་སེ. ཏ་ཏོཏི མ་ཧཱ་ཝཱ་ལི་ཀ་རཱ་སི་ཛ་ན་ན་ཏོ, པ་ར་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ན་ནྟི ཏཾ པ་དེ་སཾ. ཏནྟི མ་ཧཱ་ཝཱ་ལི་ཀ་རཱ་སིཾ.

‘‘བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་སྶ་ཏྠ་རུ་ཀྑ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན བོ་དྷཱི་ཏི ནཱ་མ་ལ་བྷ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘བོ་དྷི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒེ་སུ ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨི་མི་ནཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི བོ་དྷཱིཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒེ་སུ ཉཱ་ཎཾ བོ་དྷི ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི བོ་དྷི་མྷི, བོ་དྷི་ཡཾ ཝཱ. ས་མཱི་པ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. རུ་ཀྑོ་པཱིཏི པི་ས་དྡེ་ན ན མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. མཱུ་ལེཏི ཨཱ་ས་ནྣེ. པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོཏི ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པ་ཝ་སེ་ན ས་ནྡྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི. ‘‘ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘པ་ཋ་མ’’ནྟི་པ་ད་སྶ བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ་ཡེ་ཝཱཏི ས་བྦེ་སཾ ཛ་ནཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཀོ ཨེ་ཝ པ་ལླ་ངྐོ ཨེ་ཀ་པ་ལླ་ངྐོཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ས་མཱ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ པ་ལླ་ངྐེ་ནཱ’’ཏི. ‘‘ས་ཀིཾ…པེ… ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་ལླ་ངྐོཏི ཙ ཨཱུ་རུ་བ་དྡྷཱ་ས་ནཾ. ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ད་ངྒཱ་དཱི་སུ (པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༡༠༤) པ་ཉྩ་སུ ཝི་མུ་ཏྟཱི་སུ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁ’’ནྟི. ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི. སཱ ཧི ཝི་རུ་དྡྷེ་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ཧི མུ་ཙྩི་ཏ་ཊྛེ་ན ཝི་མུ་ཏྟཱིཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ སུ་ཁཾ ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁཾ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁཾ. ཨ་ཐ་ཝཱ ཏཱ་ཡ ཛཱ་ཏཾ སུ་ཁཾ ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁཾ, ས་ཀ་ལ་ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑཱུ་པ་ས་མ་སུ་ཁཾ. ‘‘པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ཡ་མཱ་ནོ’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ ‘‘པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཎཱི་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. པུ་ན་པྤུ་ནཾ སུ་ཊྛུ ཝ་ད་ཏི ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱི. པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱི ཧུ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རནྟི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཀཱ་རཾ. ཀ་སྨཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ‘‘ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ’’ནྟི་ཨི་མི་ནཱ ‘‘པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི་པ་ད་སྶ ཀ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ས་ཧི་ཏེ’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ སཾ་ས་དྡ་སྶ་ཏྠཾ. ‘‘དྷ་མྨེ’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ས་རཱུ་པཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མི་སྶཾ ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ’’ནྟི་པ་དེ, ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མེ་སུ ཝཱ. སྭེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ས་དྡ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. སྭེ་ཝཱཏི པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ ཨེ་ཝ. ཏཾ ཀི་ཙྩནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཏཾ ཀི་ཙྩཾ. ཏ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཏོཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་ལོ་མ་ས་དྡ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ཝཱཏི ཨ་ཐ་ཝཱ. པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱཏི སཾ་སཱ་ར་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. ཨ་ནུ་ལོ་མོཏི ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལོ, ཨ་ནུ་རཱུ་པོ ཝཱ. ཨི་ཏ་རོཏི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ་ཏྭེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ. ཏ་སྶཱཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. པ་ཊི་ལོ་མོཏི པ་ཊི་ཝི་རུ་དྡྷོ, ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ’’ནྟི་པ་དེ. ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཏ་སྶ ཕ་ལཾ ཝཱ ‘‘ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏྠཱ་པོ་ཧ་ནེ་ན ས་དྡོ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༡; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡; མ. ནི. ཊཱི. ༡.མུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; ཨ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.རུ་པཱ་དི་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏྠཱ་པོ་ཧ་ནཾ ཝཱ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་དི་ཏོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཱ་ཝས་དྡོ ཨ་ཝ་དྷི་ཝ་ཙ་ནོ. ཡཱ་ཝ ཨ་ནྟཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་ཏོཏི ཨི་མེ་ཧི ཝུ་ཏྟེ་ཧི དྭཱི་ཧི ཨ་ཏྠེ་ཧི. ‘‘མ་ན་སཱ་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཀཱ་ར་ལོ་པ་ཝ་སེ་ན ས་ནྡྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ན་སི ཨ་ཀཱ་སཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘མ་ན་སཱ་ཀཱ་སཱི’’ཏི་པ་དེ. ཡ་ཐཱཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཨི་དནྟི ཨི་མཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ཋེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏྠོ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་མཱ་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ ཏ་ས་དྡེ་ན པུ་བྦ་པ་ད་སྶེ་ཝ ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཙ སཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཙཱ’’ཏི. ཝཱ་ཀྱེ པ་ན ཏ་ས་དྡེ་ན པ་ར་པ་ད་སྶེ་ཝ ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི་པ་དཾ ‘‘ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི་པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི. ས་བྦ་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘ས་ངྑཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་བྦེ་སུ པ་དེ་སུ.

ཡ་ཐཱ པ་ནཱཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ན. ཨི་དནྟི ཨི་མཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ…པེ… ནི་རོ་དྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝཱ་ཀྱེ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ་ཏྭེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘བྷ་དྡི་ཡོ་ཏྭེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ‘‘བྷ་དྡི་ཡོ ཨི་ཏི ཨེ་ཝཱ’’ཏི པ་ད་ཙྪེ་དོ ཀ་ཏྟ་བྦོ, ན ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨི་ཏི ཨེ་ཝཱ’’ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཏུ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཏུ ཨེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘པ ཨ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨ་ཏི་པ་མོ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝི་ཡ ཨུ་པ་ས་གྒ་བྱ་ཏྟ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷ ནི་པཱ་ཏ་བྱ་ཏྟ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝ་ས་དྡེ་ན ས་ཏྟ་ཛཱི་ཝཱ་ད་ཡོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏུ་ས་དྡོ པ་ཀྑ་ནྟ་ར་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀོ. ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཀྑ་ཏོ པ་ཊི་ལོ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཀྑ་ནྟ་རཾ མ་ན་སཱ་ཀཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་སེ་ས་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷ་ས་དྡོ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ས་མཱ་སོ, ཨུ་ཏྟ་ར་པ་དེ་ན ཙ ཏ་ཏི་ཡཱ་ས་མཱ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་རཱ་ག་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན མ་གྒེ་ན ཨ་སེ་ས་ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་སེ་ས་ས་དྡཾ ཝི་རཱ་ག་ས་དྡེ་ན ས་མྦ་ནྡྷ་མ་ཀ་ཏྭཱ ནི་རོ་དྷ་ས་དྡེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ས་མཱ་སོ ནཱ་མ. ‘‘མ་གྒེ་ནཱ’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ ཝི་རཱ་ག་ས་དྡ་སྶ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. མ་གྒོ ཧི ཝི་ར་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ཝི་རཱ་གོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷོཏི ཨེ་ཏྠ མ་གྒེ་ན ནི་རོ་དྷ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷོཏི ཙ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ན ནི་རོ་དྷོ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ནི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ་ཏྭེ་ཝ ཨ་སེ་ས་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷཱ ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷོ, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ. ཀེ་ཝ་ལ་ས་དྡོ ས་ཀ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ལ་སྶཱ’’ཏི, ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ་ཝཱ ས་ཏྟ་ཛཱི་ཝཱ་དཱི་ཧི ཨ་མི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་མི་སྶ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་དྡྷ་སྶ ཝཱ’’ཏི. ‘‘ས་ཏྟ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡོ རཱ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྑ་རཱ་སི་སྶཱ’’ཏི.

ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡྭཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཝ་སེ་ན…པེ… ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཡྭཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་མུ་ད་ཡོ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་དི་ཏ་ཝེ་ལཱ་ཡནྟི པཱ་ཀ་ཊ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ པ་སི་དྡྷ་ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་མ་ས་དྡོ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་པེ་ཀྑོ. ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཝི་དི་ཏེ ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཛཱ་ན་ན་ཏཱ་ཡཱཏི པ་ཀཱ་རེ་ན ཛཱ་ན་ན་བྷཱ་ཝ་སྶ. སོ་མ་ན་སྶ་ཡུ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནནྟི སོ་མ་ན་སྶེ་ན ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཡུ་ཏྟེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཡུ་ཏྟཾ ཝཱ ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཨུ་དཱ་ནནྟི ཀེ་ན་ཊྛེ་ན ཨུ་དཱ་ནཾ? ཨུ་དཱ་ན་ཊྛེ་ན, མོ་ད་ན་ཊྛེ་ན, ཀཱི་ལ༹་ན་ཊྛེ་ན ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་མི་དཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ? པཱི་ཏི་ཝེ་ག་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཏོ ཨུ་དཱ་ཧཱ་རོ. ཡ་ཐཱ (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ) ཧི ཡཾ ཏེ་ལཱ་དི་མི་ནི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ མཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི ཝི་ས་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཏཾ ‘‘ཨ་ཝ་སེ་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཉྩ ཛ་ལཾ ཏ་ལཱ༹་ཀཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཏཾ ‘‘ཨོ་གྷོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཡཾ པཱི་ཏི་ཝེ་ག་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཏཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་པྥཱ་རཾ ཧ་ད་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, སོ ཨ་དྷི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ ཨ་ས་ཎྛ་ཧི་ཏྭཱ ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ་ན ནི་ཀྑ་མ་ནྟོ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ནི་ར་པེ་ཀྑོ ཨུ་དཱ་ཧཱ་ར་ཝི་སེ་སོ ‘‘ཨུ་དཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཝཱ་ཙཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་སཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་ད་དྷཱ་ཏུ་སྶ ཨུ་དཱ་ཧཱ་ར་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཏ་སྶཱཏི ཨུ་དཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་དཱཏི ཨེ་ཏྠ དཱ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝཱ་ཀྱཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ’’ཏི. ཧ་ཝེཏི ‘‘བྱ་ཏྟ’’ནྟི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. བྱ་ཏྟཾ པཱ་ཀ་ཊ་ནྟི ཧི ཨ་ཏྠོ. པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ པཱ་ཏུ་ནི་པཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ‘‘ཧ་ཝེ’’ཏི ནི་པཱ་ཏེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ བྷཱུ་དྷཱ་ཏུ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་ནུ་ལོ་མ པ་ཊི་ལོ་མ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཱ་དྷ་ཀཱཏི ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ཙ པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ ཙ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་སྶ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་སྶ སཱ་དྷ་ཀཱ. བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱཏི བོ་དྷི་ཡཱ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཀྑེ བྷ་ཝཱ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས དྷ་མྨཱ. ཨ་ཐ་ཝཱ པཱ་ཏུ་ནི་པཱ་ཏེ་ན ས་ཧ ‘‘བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཀཱ་ས་ནྟཱི’’ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ ན་ཡེ ཧ་ཝེ་ས་དྡོ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཧ་ཝེ ཨེ་ཀཾ་སེ་ནཱ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱཏི མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན. མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཉྷི ཡ་སྨཱ ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ས་མེ་ཙྩ ཨ་ཡ་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

‘‘ཀི་ལེ་ས་ས་ནྟཱ་པ་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་བྷུ་སོ ཀི་ལེ་སེ ཏཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཏཱ་པོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ན ཝཱི་རི་ཡ་སཱ་མ་ཉྙཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཏཱ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱི་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཝ་ནྟུ་ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཙཱཏི ཀ་སི་ཎཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཛྷཱ་ནེ་ན ཙ. ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཙཱཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཛྷཱ་ནེ་ན ཙ. ‘‘བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བཱ་ཧི་ཏོ ཨ་ཎོ པཱ་པོ ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཎ་ས་དྡོ ཧི པཱ་པ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶཱཏི ཨ་ཐ ཨ་སྶ, ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཱ ཨེ་ཏཱ ཀ་ངྑཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཀོ ནུ ཁོ…པེ… ཨ་ཝོ་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༢.༡༢) ན་ཡེ་ན ཙ ཏ་ཐཱ ‘‘ཀ་ཏ་མཾ ནུ ཁོ…པེ… ཨ་ཝོ་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༢.༣༥) ན་ཡེ་ན ཙ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རེ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ནོ ཀ་ལློ པ་ཉྷོཏི ཨ་ཡུ་ཏྟོ པ་ཉྷོ, དུ་པྤ་ཉྷོ ཨེ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱཏི ཨེ་ཝཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝཱ. ཡཱ ཙ སོ་ལ༹་ས ཀ་ངྑཱ (མ. ནི. ༡.༡༨; སཾ. ནི. ༢.༢༠) ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ ཀ་ངྑཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. སོ་ལ༹་ས ཀ་ངྑཱཏི ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝི་ས་ཡཱ པ་ཉྩ, ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝི་ས་ཡཱ པ་ཉྩ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝི་ས་ཡཱ ཚཱ་ཏི སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཱ ཀ་ངྑཱ. ཝ་པ་ཡ་ནྟཱིཏི ཝི ཨ་པ་ཡ་ནྟི, ཨི་ཀཱ་ར་ལོ་པེ་ནཱ་ཡཾ ས་ནྡྷི. ཝི་ཏྱཱུ་པ་ས་གྒོ དྷཱ་ཏྭ་ཏྠཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀོ, ཨ་པ་ཡ་ནྟི – ས་དྡོ ཨ་པ་ག་མ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི. ‘‘ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ ཨ་པ་ག་མ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རེ་ན དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཀ་སྨཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཡ་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ས་ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨ’’ནྟི ཝཱ་ཀྱ་སྶ པུ་བྦ་ཝཱ་ཀྱ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ཧ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ནཱ་ཏི ས་ཧེ་ཏུ, ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཀོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨོ. ས་ཧེ་ཏུ ཙ སོ དྷ་མྨོ ཙཱ་ཏི ས་ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨོ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཛཱ་ནཱ ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཉཱ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, མཱ་ར་ཎ་ཏོ་ས་ནཱ་དི་ཀེ ཨ་ཏྠེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨི་ཏཱིཏི ཏ་སྨཱ, ཝ་པ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

༢. པ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ཡ་སྶཱཏི པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཁ་ཡ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྲཱཏི དུ་ཏི་ཡ་ཨུ་དཱ་ནེ. ཁཱི་ཡ་ནྟི པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཁ་ཡཾ, ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཁ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི. ‘‘ཨ་ཉྙཱ་སཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝེ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ད་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཉཱ་ཎ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ལཱ་བྷཱ་དི་ཀེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཝ་པ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱཏི པ་ཋ་མ་ཨུ་དཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སཱ. དྷ་མྨཱཏི བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ, ཙ་ཏུ་ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ ཝཱ.

༣. ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡེ་ན མ་གྒེ་ན ཝི་དི་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་ཏི་ཡ་ཨུ་དཱ་ནེ. སོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་ཧི ཨུ་པྤ་ནྣེ་ཧི བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨེ་ཧི ཝཱ ཡ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ, ཏེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཝཱ ཝི་དྷཱུ་པ་ཡ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རནྟི སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ. མཱ་ར་སེ་ནནྟི ཀཱ་མཱ་དི་ཀཾ ད་ས་ཝི་དྷཾ མཱ་ར་སེ་ནཾ. ‘‘ཝི་དྷ་མེ་ནྟོ’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ ཝི་དྷཱུ་པ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ དྷཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝི་དྷ་མ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ལི་མྤ་ན་ཏྠཱ་ད་ཡོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ‘‘ཝི་དྡྷཾ སེ་ནྟོ’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ ཝི་དྷ་མེ་ནྟོཏི ཨེ་ཏྠ དྷ་མུ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྷཾ་ས་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ས་དྡ་ཏྠཱ་ད་ཡོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ‘‘སཱུ་རི་ཡོ་ཝ ཨོ་བྷཱ་ས་ཡ’’ནྟི་པ་ད་སྶ ‘‘སཱུ་རི་ཡོ ཨི་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱུ་རི་ཡོཏི ཨཱ་དི་ཙྩོ. སོ ཧི ཡ་སྨཱ པ་ཋ་མ་ཀ་པྤི་ཀཱ་ནཾ སཱུ་རཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཏ་སྨཱ སཱུ་རི་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཨུ་དྡྷཾ ཨཱ་ཀཱ་སཾ ག་ཏོ, ཨ་བྦྷཾ ཝཱ ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཨུ་གྒ་ཏོ. ཨ་བྦྷས་དྡོ ཧི ཨཱ་ཀཱ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ཨཱ་ཀཱ་སོ ཧི ཡ་སྨཱ ཨཱ་བྷུ་སོ བྷཱ་ཏི དི་པྤ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་བྦྷ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨོ་པ་མྨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ – ཡ་ཐཱ སཱུ་རི་ཡོ ཨོ་བྷཱ་ས་ཡ་ནྟོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ. ཡ་ཐཱ སཱུ་རི་ཡོ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷ་མེ་ནྟོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ མཱ་ར་སེ་ན་མྤི ཝི་དྷཱུ་པ་ཡ་ནྟོ་ཏི.

ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཏཱི་སུ ཨུ་དཱ་ནེ་སུ. པ་ཋ་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མི་སྶཱ ཁ་ནྡྷ་ཀ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི༹ཾ སཾ་ས་ནྡ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དཱ་ནེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་དཱ་ནེ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏནྟི ཨུ་དཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཙྩ་ཡེ་ནཱཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན, ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་དཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་དཱཏི ‘‘སྭེ ཨཱ་ས་ནཱ ཝུ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ར་ཏྟིཾ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཀཱ་ལེ. བྷ་ག་ཝཱ མ་ན་སཱ་ཀཱ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པུ་རི་མཱ དྭེ ཨུ་དཱ་ན་གཱ་ཐཱ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པི་ཀཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་སྶཱཏི པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་པ་ཛཱ་ན་ན་པ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ཡཱ་དྷི་ག་མ་སྶ. ཨེ་ཀེ་ཀ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་མེ་ཝ. པ་ཋ་མ་ཡཱ་མ་ཉྩཱཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཋ་མ་ཡཱ་མ་ཀཱ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷ པ་ནཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཁ་ནྡྷ་ཀེ པ་ན. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་དཱ་ནེ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་སཱ་ཁ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡཱཏི ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ ཡུ་ཏྟཱ་ཡ པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ. ‘‘ཨ་རུ་ཎོ ཨུ་གྒ་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ས་མ་ཡེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏནྟི ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་ཝཾ, ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོཏི ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཏོ. ཏཾ དི་ཝ་སནྟི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཝཱ, ཏཾ དི་ཝ་སཾ ཀཱ་ལ་ནྟི ཧི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ དི་ཝ་སཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མཾ མ་ན་སཱ་ཀཱ་སི, ཨེ་ཝཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ. ‘‘བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ…པེ… ནི་སཱི་དཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཏཾ ས་ཏྟཱ་ཧ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ.

༢. ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ཀ་ཐཱ

༤. ན བྷ་ག་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ན་ཀཱ་རོ ‘‘ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱི’’ཏི པ་དེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ, ན ཨུ་པ་ས་ངྑ་མཱི་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ. ཏ་མྷཱ ས་མཱ་དྷི་མྷཱཏི ཏ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་དྷི་ཏོ. ཨ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་ཙྩེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་དནྟི ཨི་དཾ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘བྷུ་ཏྭཱ ས་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ་ཀྱེ. ཨེ་ཝནྟི ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་ཛོ་ཏ་ཀོ. ཨི་དྷཱ་པཱིཏི ཨི་མི་སྶཾ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡ་མྤི. ཨི་དནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ཋེ.

ཨ་པ་རཱ་ནི་པཱིཏི པ་ལླ་ངྐ་ས་ཏྟཱ་ཧ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ནི་པི. ཏ་ཏྲཱཏི ‘‘ཨ་པ་རཱ་ནི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ. བྷ་ག་ཝ་ཏི ནི་སི་ནྣེ ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀི་རས་དྡོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཛོ་ཏ་ཀོ. ཀིཾ ནུ ཁོཏི པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནནྟི ཨ་པྤེ་ས་ཀྑཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ. ཏཱ་སནྟི དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ. བ་ལཱ་དྷི་ག་མ་ཊྛཱ་ནནྟི བ་ལེ་ན ཏེ་ཛ་སཱ ཨ་དྷི་ག་མ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ནི་མི་སེ་ཧཱིཏི ཨུ་མྨི་སེ་ཧི. ས་ཏྟཱ་ཧནྟི ཀ་མྨ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཝཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ‘‘ཀཱ་ལ’’ནྟི ཀ་མྨཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏཾ ཋཱ་ནནྟི ཨ་ནི་མི་སེ་ཧི ཨ་ཀྑཱི་ཧི ཨོ་ལོ་ཀི་ཡ་མཱ་ན་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཐཱཏི ཨ་ནི་མི་ས་ས་ཏྟཱ་ཧ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རེ. ར་ཏ་ན་ཙ་ངྐ་མེཏི ར་ཏ་ན་མ་ཡེ ཙ་ངྐ་མེ. ཏཾ ཋཱ་ནནྟི ཙ་ངྐ་མ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏ་ཏོཏི ཙ་ངྐ་མ་ས་ཏྟཱ་ཧ་ཏོ. ར་ཏ་ན་གྷ་རནྟི ར་ཏ་ན་མ་ཡཾ གེ་ཧཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ར་ཏ་ན་གྷ་རེ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀཾ ཝི་ཙི་ན་ནྟོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ར་ཏ་ན་གྷ་རེ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀེ ཝཱ, ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏཾ ཋཱ་ནནྟི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀ་ཝི་ཙི་ན་ན་ཊྛཱ་ནཾ.

ཨེ་ཝནྟི་ཨཱ་དི པུ་བྦ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ནི་ག་མ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཏེ་ནཱཏི ཨ་ཛ་པཱ་ལཱ་ནཾ ནི་སཱི་ད་ན་ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཨ་སྶཱཏི ནི་གྲོ་དྷ་སྶ. ‘‘ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷོ་ཏྭེ་ཝ ནཱ་མ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ནཱ་མ་ལ་བྷ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཛ་པཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ལ་ནྟི ནི་ཝཱ་སཾ ག་ཎྷ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཛ་པཱ་ལོ, ཨུ་ཎྷ་ཀཱ་ལེ ཝཱ ཨ་ནྟོ་པ་ཝི་ཊྛེ ཨ་ཛེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཚཱ་ཡཱ་ཡ པཱ་ལེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཛ་པཱ་ལོ, ཨ་ཛ་པཱ་ལོ ཙ སོ ནི་གྲོ་དྷོ ཙེ་ཏི ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཱ་ནི་པི པ་ཀ་ར་ཎ་ནྟ་རེ་སུ (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༤) ད་སྶི་ཏཱ་ནི. ཏ་ཏྲཱ་པཱིཏི ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷེ་པི. བོ་དྷི་ཏོཏི བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་ཏོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷེ. བྷ་ག་ཝ་ཏི ནི་སི་ནྣེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ. སོཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ. དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལི་ཀོ ནཱ་མཱཏི དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཏཱི་སུ མ་ངྒ་ལི་ཀེ་སུ དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལི་ཀོ ནཱ་མ ཀི་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘མཱ་ན་ཝ་སེ་ན…པེ… ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཧུཾ་ཧུ’’ནྟི ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཧུཾ་ཧུ་ངྐོ, ཧུཾ་ཧུ་ངྐོ ཛཱ་ཏི ས་བྷཱ་ཝོ ཨི་མ་སྶཱ་ཏི ཧུཾ་ཧུ་ངྐ་ཛཱ་ཏི་ཀོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཏེ་ནཱཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན. སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟནྟི ཨ་གྒ་པྤ་ཏྟཾ. ཏ་སྶཱཏི ཨུ་དཱ་ན་སྶ. ཡོཏི པུ་གྒ་ལོ, པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ན དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལི་ཀ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བཱ་ཧི་ཏོ པཱ་པོ དྷ་མྨོ ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་དྷ་མྨོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཧུཾ་ཧུ་ངྐཱ་ར་པ་ཧཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ན་ཏྠི ཧུཾ་ཧུ་ངྐཱ་རོ ཨི་མ་སྶཱ་ཏི ནི་ཧུཾ་ཧུ་ངྐོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. རཱ་གཱ་དི་ཀ་སཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ན་ཏྠི རཱ་གཱ་དི་ཀ་སཱ་ཝོ ཨི་མ་སྶཱ་ཏི ནི་ཀྐ་སཱ་ཝོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཏཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ ཨི་མ་སྶཱ་ཏི ཡ་ཏ་ཏྟོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཧི ཡ་ཏ་ས་དྡོ ཝཱི་རི་ཡ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ཡ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ནི་པྥ་ནྣོ, ཨ་ཏྟ་ས་དྡོ ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ཡ་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཡ་མུ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙ ནི་པྥ་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ས་ཉྙ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་མ་ཏི སཾ་ཡ་མ་ཏཱི་ཏི ཡ་ཏཾ, ཡ་ཏཾ ཨ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ ཨི་མ་སྶཱ་ཏི ཡ་ཏ་ཏྟོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ཙྩཱ་ནི ཝི་ད་ནྟི ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དཱ་ནཱིཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན མ་གྒ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཝེ་དཱ་ནི ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཝེ་དེ་ཧཱི’’ཏི. ‘‘ཙ་ཏུ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ན’’ནྟི ཝི་བྷ་ཏྟི་པ་རི་ཎཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཝེ་དཱ་ན’’ནྟི་པ་དེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ནྟནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ. ཏ་ཉྷི ཡ་སྨཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནྟ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པུ་ན ཨ་ནྟནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ. ཏ་ཉྷི ཡ་སྨཱ མ་གྒ་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནྟ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཝུ་སི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝུ་སི་ཏཾ མ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཝུ་སི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. དྷ་མྨེ་ན བྲ་ཧྨ་ཝཱ་དཾ ཝ་དེ་ཡྻཱཏི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨ་ཧ་ནྟི ཨེ་ཏཾ ཝཱ་དཾ དྷ་མྨེ་ན ཝ་དེ་ཡྻཱ’’ཏི. དྷ་མྨེ་ནཱཏི བྷཱུ་ཏེ་ན ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ལོ་ཀེཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ་ཝཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ལེ ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེ’’ཏི.

༣. མུ་ཙ་ལི་ནྡ་ཀ་ཐཱ

༥. ཨ་ཀཱ་ལ་མེ་གྷོཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་པྤཱ་དི་ཀཱ་ལ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ན ཨ་ཀཱ་ལོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ ཨ་ས་མྤ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཀཱ་ལོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་མྤ་ཏྟེ ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ’’ཏི. ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣ་མེ་གྷོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣོ མེ་གྷོ ཨ་ཀཱ་ལ་མེ་གྷོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. གི་མྷཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མེ མཱ་སེཏི ཛེ་ཊྛ་མཱུ་ལ་མཱ་སེ. ཏ་སྨིནྟི མེ་གྷེ. སཱི་ཏ་ཝཱ་ཏ་དུ་དྡི་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ སཱི་ཏེ་ན ཝཱ་ཏེ་ན དཱུ་སི་ཏཾ དི་ནཾ ཨི་མི་སྶཱ ཝ་ཊྚ་ལི་ཀཱ་ཡཱ་ཏི སཱི་ཏ་ཝཱ་ཏ་དུ་དྡི་ནཱི་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ ཙ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱ ཙ པ་ན ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝ་ཊྚ་ལི་ཀཱ སཱི་ཏ་ཝཱ་ཏ་དུ་དྡི་ནཱི ནཱ་མ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ས་མཱི་པེ པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ མུ་ཙ་ལི་ནྡ་སྶ ས་མཱི་པེ ནི་བྦ་ཏྟོ མུ་ཙ་ལི་ནྡོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. མུ་ཙ་ལི་ནྡོཏི ཙ ནི་ཙུ་ལོ. སོ ནཱི་པོ་ཏི ཙ པི་ཡ་ཀོ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ནཱ་ག་སྶ བྷོ་གོ ཨེ་ཀོ་པི ས་ཏྟཱ་བྷུ་ཛ་ཏྟཱ ‘‘བྷོ་གེ་ཧཱི’’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨིནྟི ནཱ་ག་རཱ་ཛེ ཋི་ཏེ ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་སྶཱཏི ནཱ་ག་རཱ་ཛ་སྶ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་ར་ག་བྦྷ་པ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ. ཋཱ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་རི་དཱི་པེ་ཏི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཋཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ ‘‘མཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ སཱི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. སོཏི ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘བཱ་དྷ་ཡི་ཏྠཱ’’ཏི ཀི་རི་ཡཱ་པ་དཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མཱ སཱི་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ བཱ་དྷ་ཡི་ཏྠཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘མཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ སཱི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ. ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝ་ཊྚ་ལི་ཀཱ་ཡ ས་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་མྤཱིཏི ཨུ་ཎྷ་མྤི. ནནྟི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ. ཏ་སྶཱཏི ནཱ་ག་རཱ་ཛ་སྶ. ཨུ་བྦི་དྡྷནྟི ཨུ་དྡྷཾ ཚི་དྡཾ. ཝི་དྡྷ་ཚི་དྡ་ས་དྡཱ ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡཱ. ཨཱ་ཀཱ་སཾ མེ་གྷ་པ་ཊ་ལ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཨཱ་ས་ནྣཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, མེ་གྷ་པ་ཊ་ལ་ཝི་ག་མེ དཱུ་རཾ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མེ་གྷ་ཝི་ག་མེ་ན དཱུ་རཱི་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི. ཝི་ག་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི་ག་ཏ་ས་དྡོ ཨ་པ་ག་ཏ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་ས་དྡོ མེ་གྷ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་ག་ཏ་མེ་གྷ’’ནྟི. ཨི་ནྡ་ནཱི་ལ་མ་ཎི ཝི་ཡ དི་བྦ་ཏཱི་ཏི དེ་ཝོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན ཨཱ་ཀཱ་སོ དེ་ཝོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་ཝ་ནྟི ཨཱ་ཀཱ་ས’’ནྟི. ཨ་ཏྟ་ནོ རཱུ་པནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་ག་ས་ཎྛཱ་ནཾ. ཨི་མི་ནཱ ས་ཀ་ཝ་ཎྞནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ཀ་ས་དྡོ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ཝ་ཎྞ་ས་དྡོ ས་ཎྛཱ་ན་ཝེ་ཝ་ཙ་ནོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

སུ་ཁོ ཝི་ཝེ་ཀོཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ད་ངྒ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན ས་མུ་ཙྪེ་ད པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཝི་ཝེ་ཀེ་སུ ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀོ ཙ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཏཱི་སུ ཝི་ཝེ་ཀེ་སུ ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀོ ཙ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀོ’’ཏི. ‘‘ཙ་ཏུ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་ནྟོ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏུ་ཊྛ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ས་ནྟོ་སཱ་དི་ཀེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. སུ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ཏ་ས་དྡོ ཝི་སྶུ་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཀཱ་སི་ཏ་དྷ་མྨ་སྶཱ’’ཏི, པཱ་ཀ་ཊ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་སྶ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་སྶ ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ས་ངྐཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཀུ་པྤ་ན་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫནྟི ཨེ་ཏྠ བྱཱ་པཱ་ད་ས་དྡ་སྶ དོ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཎྱ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ བྷཱ་ཝ་ཏྠོ ཙ ད་སྶི་ཏོ. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫ’’ནྟི་པ་དེ་ན. མེ་ཏྟཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་གོཏི ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝོ. པཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་སུ སཾ་ཡ་མོཏི ཨེ་ཏྠ པཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ས་དྡཱ ཝེ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཏྟེ་སུ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟེ་སུ ཙཱ’’ཏི. ཀ་རུ་ཎཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་གོཏི སཾ་ཡ་མ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝོ. ཡཱཏི ཡཱ ཝི་རཱ་ག་ཏཱ. ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒ་སྶ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་ཧཱ་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒོ ཀ་ཐི་ཏོ’’ཏི. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ནི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་སྨི…པེ… ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི. ཨི་ཏོཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཏོ.

༤. རཱ་ཛཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀ་ཐཱ

༦. པཱ་ཙཱི་ན་ཀོ་ཎེཏི པུ་ར་ཏྠི་མ་ཨ་སྶེ, པུ་བྦ་ད་ཀྑི་ཎ་དི་སཱ་བྷཱ་གེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. རཱ་ཛཱ་ཡ་ཏ་ན་རུ་ཀྑནྟི ཁཱི་རི་ཀཱ་རུ་ཀྑཾ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱ’’ཏི. ནི་སི་ནྣ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. དེ་ཝ་རཱ་ཛ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཉྙེ པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ་ནོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཀྐོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏནྟི ཧ་རཱི་ཏ་ཀཾ. པ་རི་བྷུ་ཏྟ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ནི་སི་ནྣེ བྷ་ག་ཝ་ཏི.

‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལེ ནི་སཱི་དི, ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་ཀྐ་ལ་ཛ་ན་པ་ད་ཏོཏི ཨུ་ཀྐ་ལ་ནཱ་མ་ཀཱ ཛ་ན་པ་ད་མྷཱ. ཡ་སྨིཾ དེ་སེ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏཾ དེ་ས་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཏཾ དེ་སཾ ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱ’’ཏི་པ་དེ. ཏེ་སནྟི ཝཱ་ཎི་ཛཱ་ནཾ. ཉཱ་ཏི་སཱ་ལོ་ཧི་ཏ་ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ ‘‘ཉཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ སཱ་ལོ་ཧི་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ སི་དྡྷོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཉཱ་ཏི་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཱ དེ་ཝ་ཏཱ’’ཏི. སཱཏི དེ་ཝ་ཏཱ. ནེ་སནྟི ཝཱ་ཎི་ཛཱ་ནཾ. ཏ་ཏོཏི ཨ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ. ཏེཏི ཝཱ་ཎི་ཛཱ. ཨི་དནྟི ཨ་པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ. བ་ལིནྟི ཨུ་པ་ཧཱ་རཾ. ཏེ་སནྟི ཝཱ་ཎི་ཛཱ་ནཾ. ‘‘ས་བྦི་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏཱ་དཱི་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ’’ཏི པ་དཾ པུ་བྦཱ་པ་རཱ་པེ་ཀྑཾ, ཏ་སྨཱ མ་ཛ྄ཛྷེ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཏི་མཱ་ནེ་ཐཱཏི ཨེ་ཏྠ མཱ་ན པཱུ་ཛཱ་ཡཾ པེ་མ་ནེ་ཏི དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋེ་སུ (ས་དྡ་ནཱི་ཏི་དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ་ཡཾ ༡༨ ན་ཀཱ་ར་ནྟ་དྷཱ་ཏུ) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པཱུ་ཛ་ན་པེ་མ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ཐཱ’’ཏི. ཏཾ ཝོཏི ཨེ་ཏྠ ཏཾ་ས་དྡོ པ་ཏི་མཱ་ན་ན་ཝི་ས་ཡོ, ཝོ་ས་དྡོ ཏཱི་སུ ཝོ་ས་དྡེ་སུ ཏུ་མྷ་ས་དྡ་སྶ ཀཱ་རི་ཡོ ཝོ་ས་དྡོ, སོ ཙ ཙ་ཏུ་ཏྠྱ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ པ་ཏི་མཱ་ནཾ ཏུ་མྷཱ་ཀ’’ནྟི. ཝོཀཱ་རོ ཧི ཏི་ཝི་དྷོ ཏུ་མྷ་ས་དྡ་སྶ ཀཱ་རི་ཡོ, ཡོ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཀཱ་རི་ཡོ, པ་ད་པཱུ་ར་ཎོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏུ་མྷ་ས་དྡ་སྶ ཀཱ་རི་ཡོ པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ་ན་སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏུ་མྷ་ས་དྡ་ཀཱ་རི་ཡོ ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀ’’ནྟི. ‘‘ཡ’’ནྟི་ས་དྡ་སྶ ཝི་ས་ཡོ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ’’ནྟི. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཡོ པ་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ. སོཏི པ་ཏྟོ. སུ་ཛཱ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ནཱ་ད་རེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱཏི ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ནཱ. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ. ཧ་ཏྠེ་སཱུཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཧ་ཏྠེ་ཧཱི་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ. ཀི་མྷཱིཏི ཀེ་ན.

ཨི་ཏོཏི ཨཱ་ས་ལ༹ྷཱི་མཱ་ས་ཛུ་ཎྷ་པ་ཀྑ་པ་ཉྩ་མི་ཏོ. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལནྟི ཨེ་ཏཾ པ་མཱ་ཎཾ ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་ས་དི་ཝ་ས་ཀཱ་ལཾ. ཛི་གྷ་ཙྪཱཏི གྷ་སི་ཏུ་མི་ཙྪཱ. པི་པཱ་སཱཏི པཱ་ཏུ་མི་ཙྪཱ. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ. ཙེ་ཏ་སཱ-ཙེ་ཏོ་ས་དྡཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ’’ཏི ཙ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ’’ཏི ཙ. ཨི་མེ་ཧི ས་མྦ་ནྡྷི་ས་དྡཱ་ན་མ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ས་མྦ་ནྡྷོ་པི ཨ་ས་དི་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནཾ. ས་མཱ་སོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱི་པ་དྷཱ་ནོ ཧོ་ཏི, ཝཱ་ཀྱཾ པ་ན ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དྷཱ་ནོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི དི་སཱ་ཧཱི’’ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨཱ་ག་ནྟྭཱ’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ‘‘སི་ལཱ་མ་ཡེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ སི་ལཱ་མ་ཡ་མེ་ཝ སེ་ལཱ་མ་ཡནྟི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དནྟི ‘‘སེ་ལཱ་མ་ཡེ པ་ཏྟེ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ. ཡེཏི མུ་གྒ་ཝ་ཎྞ་སི་ལཱ་མ་ཡེ པ་ཏྟེ. ཏ་ཏོཏི ཨི་ནྡ་ནཱི་ལ་མ་ཎི་མ་ཡ་པ་ཏྟ་ཨུ་པ་ནཱ་མ་ན་ཏོ, པ་ར་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་སནྟི ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནཾ. ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་ཐཱཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན, ཨ་དྷི་ཊྛི་ཡ་མཱ་ནེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཀ་ས་དི་སོཏི ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ས་དི་སོ. ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏེ པ་ཏྟེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ཏྟེཏི ཙ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་ཏྟེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧེ་སཱི་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩ་གྒྷེཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀཱ་རོ སྨིཾ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཀཱ་རི་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་གྒྷ་སྨི’’ནྟི. པ་ཊི ཨ་གྒྷ་ནྟི པ་ད་ཝི་བྷཱ་གཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་དྡོ པཱ་ཊེ་ཀྐ་ཏྠོ, ‘‘ཨ་གྒྷ’’ནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟེ་པི མ་ཧ་གྒྷ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་ཊེ་ཀྐཾ མ་ཧ་གྒྷ་སྨི’’ནྟི. ཨི་མི་ནཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨེ་ཀ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ན མ་ཧ་གྒྷཱ ཧོ་ནྟི, པཱ་ཊེ་ཀྐཾ པ་ན མ་ཧ་གྒྷཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ པ་ཙྩ་གྒྷ་ས་དྡོ ཨ་བྷི་ན་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ན་ཝེ’’ཏི. ཨ་བྷི་ན་ཝོཏི ཙ ཨ་ཙི་ར་ཏ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྶ ནཱ་མཾ. ཨ་ཙི་ར་ཏ་ན་ཝ་ཏྠུ ཨ་ཙི་ར་ཏ་ན་ཏྟཱ ཨ་བྦྷུ་ཎྷཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་བྦྷུ་ཎྷེ’’ཏི. ‘‘ཏ་ངྑ་ཎེ ནི་བྦ་ཏྟ་སྨི’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. དྭེ་ཝཱ་ཙི་ཀཱཏི་པ་ད་སྶ ས་མཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཙ ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཙ ནི་པྥ་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘དྭེ ཝཱ་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀོ ཨི་ཏི་ས་དྡོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ. ཨི་ཏི ཏ་སྨཱ དྭེ་ཝཱ་ཙི་ཀཱ་ཨི་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེཏི ཝཱ་ཎི་ཛཱ. ཨ་ཐཱཏི ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ. ཏེཏི ཀེ་སེ. ཏེ་སནྟི ཝཱ་ཎི་ཛཱ་ནཾ. པ་རི་ཧ་ར་ཐཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ན་པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ན་ནྟི པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ, པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཝཱ ཧ་ར་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེཏི ཝཱ་ཎི་ཛཱ. ཨ་མ་ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་མ་ཏེ་ན ཨི་ཝ, ཨ་བྷི་སི་ཏྟཱ ཨི་ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

༥. བྲ་ཧྨ་ཡཱ་ཙ་ན་ཀ་ཐཱ

༧. བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྨིནྟི ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷེ. ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ས་མཱ་ཙི་ཎྞོཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཏོ ས་མྨཱ་ཙ་རི་ཏོ, ན ཨེ་ཀ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ ཨཱ་ཙི་ཎྞོ, ཨ་ཐ ཁོ ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ས་མཱ་ཙི་ཎྞོ, ཨ་ཏི་ཨཱ་ཙི་ཎྞོ ནི་ཙྩཱ་ཙི་ཎྞོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ངྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ན་ནྟི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ, དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ. ཏ་ཏོཏི ཡཱ་ཙ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སོ བྲ་ཧྨ་ག་རུ་ཀོ ཡ་སྨཱ, ཨི་ཏི ཏ་སྨཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི ནི་ག་མ་ནཾ.

ཏ་ཏྠཱཏི པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ནཱ་ཀཱ་ར་པཱ་ཋེ. ‘‘པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ ཨ་ལླཱི་ཡ’’ནྟཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ལླཱི་ཡ་ནྟི ཨ་བྷི་ར་མི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ལ་གྒ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨཱ་ལ་ཡཱ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ལླཱི་ཡ་ནྟཱིཏི ལ་གྒ་ནྟི. ‘‘པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ ཨ་ལླཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨ་ལླཱི་ཡ་ནྟི ཨ་བྷི་ར་མི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན སེ་ཝི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ལ་ཡཱ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཨ་ལླཱི་ཡ་ནྟཱིཏི སེ་ཝ་ནྟི. ཏེཏི པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ. ‘‘ཡ་དི་ད’’ནྟི་པ་ད་སྶ ཡཾ ཨི་ད་ནྟི པ་ད་ཝི་བྷཱ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཡ’’ནྟི ཙ ‘‘ཨི་ད’’ནྟི ཙ ས་བྦ་ནཱ་མ་པ་ད་ནྟི ཨཱ་ས་ངྐཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་དི་ད་ནྟི ནི་པཱ་ཏོ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཏཱི་སུ ལི་ངྒེ་སུ དྭཱི་སུ ཙ ཝ་ཙ་ནེ་སུ ཝི་ནཱ་སཾ, ཝི་ཀཱ་རཾ ཝཱ ཝི་ས་དི་སཾ ཝཱ ན་ཨ་ཡ་ན་ཏྟཱ ན་ག་མ་ན་ཏྟཱ ཨ་བྱ་ཡཾ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཨ་ཏྠོ པ་ན ས་བྦ་ནཱ་མ་ཏྠོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་སྶཱཏི ‘‘ཡ་དི་ད’’ནྟི་ནི་པཱ་ཏ་སྶ, ཨ་ཏྠོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཋཱ་ནནྟི ‘‘ཋཱ་ནཾ’’ཨི་ཏི་པ་དཾ. པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དནྟི ‘‘པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ’’ཨི་ཏི་པ་དཾ. ཨ་ཏྠོ་པི ཡུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་མེ་སནྟི ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ. པ་ཙྩ་ཡཱཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎཱ. ‘‘ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏཱ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ སྭ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ཨེ་ཝ་མི་ཙྩཱ་དི་པཱ་ཋ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝི་ཡ.

སོ མ་མ་སྶ ཀི་ལ་མ་ཐོཏི ཨེ་ཏྠ ཏཾ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཱ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ ནཱ་མཱ’’ཏི, ཨི་མི་ནཱ ‘‘དེ་སེ་ཡྻཾ, ན ཨཱ་ཛཱ་ནེ་ཡྻུ’’ནྟི དྭི་ནྣ་མེ་ཝ ཀི་རི་ཡཱ་པ་དཱ་ནཾ ཏ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, ན ཨེ་ཀ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་པ་ད་སྶ. སོཏི དེ་ས་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་གོ, ཨི་མི་ནཱ ཝཱ་ཀྱ་ཝི་ས་ཡེ ཏ་ས་དྡོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་སྶེ་ཝ ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ས་མཱ་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ན ཏ་ས་དྡོ པུ་བྦ་པ་ད་སྶེ་ཝ ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ག་ཎྷཱ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཙ སཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཙཱ’’ཏི (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཙ ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ ཙ སོ པི་ཊ་ཀ་ཉྩཱ’’ཏི ཙ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ; དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ) ཨཱ་དི. ཀི་ལ་མ་ཐོཏི ཀཱ་ཡ་ཀི་ལ་མ་ན་ཧེ་ཏུ. ཀི་ལ་མ་ཏི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཀི་ལ་མ་ཐོ. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ཝེ་ཡྻ. སཱཏི ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏཱ དེ་ས་ནཱ. ཝི་ཧེ་སཱཏི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཧེ་ཏུ. ཝི་ཧིཾ་ས་ཏི ཨི་མཱ་ཡཱ་ཏི ཝི་ཧེ་སཱ. ཙི་ཏྟེ་ན པ་ན བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཀི་ལ་མ་ཐོ ཝཱ ཝི་ཧེ་སཱ ཝཱ ན་ཏྠི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ. ‘‘པ་ཊི་བྷཾ་སཱུ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཊཱི་ཏི ཀ་མྨ་པྤ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཡོ་ག་ཏྟཱ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ནྟ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ སཱ་མྱ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ’’ཏི. ‘‘ཨ་ནུ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ན ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ’’ཏི པ་ད་ཝི་བྷཱ་གཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་བྷཾ་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་ས་དྡོ པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཏྠོ, བྷཱ་དྷཱ་ཏུ ཁཱ་ཡ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་བྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ གོ་ཙ་རཱ ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི. ‘‘གོ་ཙ་རཱ ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཁཱ་ཡ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་ཏོ གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན བྷ་ཝ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.

མེཏི མ་མ, མ་ཡཱ ཝཱ, ཨ་དྷི་ག་ཏཾ དྷ་མྨཾ པ་ཀཱ་སི་ཏུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སོ་ཏ་སྶ པ་ཊི པ་ཊི་སོ་ཏནྟི ཝུ་ཏྟེ ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་སོ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི. ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མིནྟི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཧི ཡ་སྨཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ག་མ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་མོ་ཁ་ནྡྷེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་མ་ས་དྡོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཁ་ནྡྷ་ས་དྡོ རཱ་ས་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་རཱ་སི་ནཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཝུ་ཊཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་དྷཱ་ཏུ ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་པ་ཏྱཱུ་པ་ས་གྒོ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ, ཏཱ་པ་ཙྩ་ཡོ བྷཱ་ཝ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་རུ་སྶུ་ཀྐ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི.

༨. ལོ་ཀེཏི ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ. མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨེཏི མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་ནོ. ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཛཱ་ཏི་ཀཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་པྤཾ ར་ཛཾ ཨ་ཀྑི་མྷི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑཱ, ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑཱ ཛཱ་ཏི ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཛཱ་ཏི་ཀཱཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙཱ་མ་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘པ་ཉྙཱ་མ་ཡེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ མཾ་ས་མ་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨེ་ཏེ་སནྟི ས་ཏྟཱ་ནཾ. དྷ་མྨ་སྶཱཏི ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཡོ་གེ ཚ་ཊྛཱི་ཀ་མྨཾ. ཨཱ་པུ་བྦོ ཉཱ་དྷཱ་ཏུ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏཱ་རོ’’ཏི.

སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི མ་ལཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ས་མ་ལཱ, པཱུ་ར་ཎ་ཀ་སྶ་པཱ་དི་ཀཱ ཚ ས་ཏྠཱ་རོ, ཏེ་ཧི. ‘‘རཱ་གཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ མ་ལ་ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཝཱ་པུ་རེ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝ་པུ་བྦོ ཙ ཨཱ་པུ་བྦོ ཙ པུ་ར་དྷཱ་ཏུ ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཝ་ར ཨེ་ཏ’’ནྟི. ཝ་ཀཱ་ར་སྶ པ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པཱ་པུ་རེ་ཏ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ. ཨ་མ་ཏ་ས་དྡ་སྶ ས་ལི་ལཱ་ད་ཡོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་བྦཱ་ན་སྶཱ’’ཏི. ཨི་མེ ས་ཏྟཱ སུ་ཎ་ནྟཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་མ་ལེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ས་དྡོ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཏྠི མ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝི་མ་ལོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན མ་གྒེ་ན བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ནུ་བུ་དྡྷནྟི ཝུ་ཏྟེ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨ’’ནྟི.

‘‘སེ་ལ་མ་ཡེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ སི་ལཱ་ཡ ནི་བྦ་ཏྟོ སེ་ལོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ་ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཏྭ་མྤཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. དྷ་མྨ་ས་དྡོ པ་ཉྙཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨ་མ་ཡཾ པ་ཉྙཱ་མ་ཡ’’ནྟི. ཨ་པེ་ཏོ སོ་ཀོ ཨི་མ་སྶཱ་ཏི ཨ་པེ་ཏ་སོ་ཀོ, བྷ་ག་ཝཱ. སོ་ཀཾ ཨ་ཝ་ཏ་ར་ཏཱི་ཏི སོ་ཀཱ་ཝ་ཏི་ཎྞཱ, ཛ་ན་ཏཱ. སོ་ཀཱ་ཝ་ཏི་ཎྞ་ཉྩ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཉྩཱ་ཏི ཙ་ས་དྡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཨི་མི་ནཱ ཙ་ས་དྡོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་པ་དཾ ‘‘ཝཱི་རོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝཱི་རཾ ཡ་སྶ་ཏྠཱི་ཏི ཝཱི་རོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་དྡ་ས་ཏྠེ་སུ ཨཱ་ལ་པ་ན་པ་དེ་སུ ཝི་གྒ་ཧོ ན ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨི་དཾ ཨཱ་ལ་པ་ནཱ་ཝ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དྷ པ་ན ཏེ་ས་མ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝི་གྒ་ཧོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘དེ་ཝ་པུ་ཏྟ…པེ… ཝི་ཛི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཛི་ཏོ མཱ་རེ་ཧི སཾ་གཱ་མོ ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཝི་ཛི་ཏ་ས་ངྒཱ་མོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཁ་ནྡྷ་མཱ་རོ མ་ཙྩུ་མཱ་རེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ དྭི་ནྣཾ མཱ་རཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝི་ཛི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ས་ཏྟ་ཝཱ་ཧོ’’ཏི པ་ཋ་མ་ཀྑ་རེ་ན ཙ ‘‘ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ’’ཏི དུ་ཏི་ཡ་ཀྑ་རེ་ན ཙ ཡུ་ཏྟོ. ཏ་ཏྠ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ ཝི་ཡཱ་ཏི ‘‘ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ’’ཏི ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟེ དུ་ཏི་ཡ་ཀྑ་རེ་ན ཡུ་ཏྟོ, ས་ཏྟེ ཝ་ཧ་ཧཱི་ཏི ས་ཏྟ་ཝཱ་ཧོཏི མུ་ཁྱ་ཏོ ཝུ་ཏྟེ པ་ཋ་མ་ཀྑ་རེ་ན ཡུ་ཏྟོ. ཨི་དྷ པ་ན པ་ཋ་མ་ཀྑ་རེ་ན ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟེ ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ས་ཏྟ་ཝཱ་ཧོ’’ཏི. ན་ཏྠི ཨི་ཎཾ ཨི་མ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཎ་ཎོ བྷ་ག་ཝཱ.

༩. བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཀྑུ དུ་ཝི་དྷཾ མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠཱ་པི མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ དུ་ཝི་དྷཾ པ་སཱ་ད་ཙ་ཀྑུ་ས་ས་མྦྷཱ་ར་ཙ་ཀྑུ་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ པ་སཱ་ད་རཱུ་པཾ པ་སཱ་ད་ཙ་ཀྑུ ནཱ་མ, བྷ་མུ་ཀ་ཊྛི་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ མཾ་ས་པི་ཎྜོ ས་ས་མྦྷཱ་ར་ཙ་ཀྑུ ནཱ་མ. ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ པ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ (པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༣) དི་བྦ་དྷ་མྨ་པ་ཉྙཱ་བུ་དྡྷ་ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ ནཱ་མ, ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒ་ཏྟ་ཡཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ ནཱ་མ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ ནཱ་མ, ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་ཉྩ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉཱ་ཎ་ཉྩ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ ནཱ་མ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ ནཱ་མ. ཨི་དྷ པ་ན ‘‘བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྭེ་ཉཱ་ཎཱ་ནི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡ…པེ… ཉཱ་ཎེ་ན ཙཱ’’ཏི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཡེ་སནྟི ས་ཏྟཱ་ནཾ. ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཝཱི་རི་ཡ་ས་ཏི་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏི་ཀྑཱ་ནཱིཏི ཏི་ཁི་ཎཱ་ནི. མུ་དཱུ་ནཱིཏི སུ་ཁུ་མ་ཏ་རཱ་ནི. ཨཱ་ཀཱ་རཱཏི ཀཱ་ར་ཎཱ. ཨི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི དུ་ཀཱ་ནི བཱ་ཧི་ར་ཏྠ་ས་མཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. སུ་ཁེ་ན ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦཱ་ཏི སུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡཱ, ཏ་ཐཱ དུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡཱཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ ཀ་ཐི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི. པ་ར་ལོ་ཀོ ཙ ཝ་ཛྫ་ཉྩ པ་ར་ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཱ་ནི, ཏཱ་ནི བྷ་ཡ་ཏོ པ་སྶ་ནྟཱི་ཏི པ་ར་ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝི་ནོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་མཱ་ནི དྭེ དུ་ཀཱ་ནི ཀི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཨི་དྷ པ་ཙྪི་མ་དུ་ཀེ ‘‘ན ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩེ པ་ར་ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝི་ནོ’’ཏི དུ་ཏི་ཡ་པ་དཾ ན ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒ་པཱ་ལི༹་ཡཾ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༡༡) པ་ན ཡུ་ག་ལ༹་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པྤ་ལཱ་ནི ཨེ་ཏྠ ས་ནྟཱི་ཏི ཨུ་པྤ་ལི་ནཱིཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན ག་ཙྪོ ཝཱ ལ་ཏཱ ཝཱ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི ཝཱ ཝ་ནཾ ཝཱ ‘‘ཨུ་པྤ་ལི་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ‘‘ཝ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤ་ལ་ཝ་ནེ’’ཏི. ནི་མུ་གྒཱ་ནེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པོ་ས་ཡ་ནྟཱིཏི ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནྟོ་ནི་མུ་གྒཱ་ནེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ པོ་ས་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནྟོ་ནི་མུ་གྒ་པོ་སཱི་ནཱིཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨུ་ད་ཀེ་ན ས་མ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་ད་ཀེ་ན ས་མཾ ས་མོ་ད་ཀཾ, ས་མོ་ད་ཀཾ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཙྩུ་གྒ་མྨཱཏི་པ་ད་སྶ ཨ་ཏི་ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི.

པ་ཊི་ཙྪ་ནྣེ་ན ཨཱ་རོ་པི་ཏཱ་ཏི པཱ་རུ་ཏཱ, ན པཱ་རུ་ཏཱ ཨ་པཱ་རུ་ཏཱ. ཨ་པཱ་རུ་ཏཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཝ་ར་ཎཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཝ་ཊཱ’’ཏི སོཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. པ་ཙྪི་མ་པ་ད་དྭ་ཡེཏི གཱ་ཐཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་མ་པ་ད་དྭ་ཡེ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོཏི ཨ་ཡཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཧཱིཏི ཝི་ཏྠཱ་རོ. ན བྷཱ་སིནྟི ཨེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་ས་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘དེ་ཝ་མ་ནུ་ཛེ་སུ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨེ་ཀ་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ‘‘མ་ནུ་ཛེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སཱུ’’ཏི.

༦. པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡ་ཀ་ཐཱ

༡༠. ཋཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱཏི ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ. ནི་ཀྐི་ལེ་སོ ཛཱ་ཏི ས་བྷཱ་ཝོ ཨི་མ་སྶཱ་ཏི ནི་ཀྐི་ལེ་ས་ཛཱ་ཏི་ཀོ. ‘‘ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟེ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི. ཨི་ཏོཏི ‘‘དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་དི་ཝ་ས་ཏོ, ཧེ་ཊྛཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. དེ་ཝ་ཏཱ པ་ན ཨཱ་ལཱ༹་ར་སྶ ཀཱ་ལ་ངྐ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ན ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ས་བྦཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི. ‘‘པ་རི་ཧཱི་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ མ་ཧཱ་ཛཱ་ནི་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ཧཱ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་སྶཱཏི ཨཱ་ལཱ༹་ར་སྶ. མ་ཧ་ཏཱི ཛཱ་ནི་ཨ་སྶཱ་ཏི ‘‘མ་ཧཱ་ཛཱ་ནི་ཀོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཀ་ཀཱ་ར་སྶ ཡ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧཱ་ཛཱ་ནི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཀྑ་ཎེཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཱ་ཡ ཨ་ནོ་ཀཱ་སེ, ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧི་ཡྻོཏི ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཏཱི་ཏཱ་ཧེ. སོ་པཱིཏི ཨུ་ད་ཀོ རཱ་མ་པུ་ཏྟོ་པི. པི་ས་དྡོ ཨཱ་ལཱ༹་རཱ་པེ་ཀྑོ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ལཱ༹་རོ ཀཱ་ལཱ་མོ ཡཱ་ཝ་ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷཱི ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟོ. ཨུ་ད་ཀོ རཱ་མ་པུ་ཏྟོ ཡཱ་ཝ་ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷཱི ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘བ་ཧུ་ཀཱ་རཱ’’ཏི ཙ ‘‘བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཱ’’ཏི ཙ པཱ་ཋ་སྶ དྭི་དྷཱ ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བ་ཧུ་ཀཱ་རཱ་ཏི བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཱ’’ཏི. པེ་སི་ཏ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ མ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་མི་ནཱ པ་ཧི་ཏ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ས་དྡོ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

༡༡. ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡེ་ན ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ག་ཡཾ, བོ་དྷི’’ནྟི ཨེ་ཏྠ སཱ་མྱ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་ཡཱ་ཡ ཙ བོ་དྷི་མ་ཎྜ་སྶ ཙཱ’’ཏི.

གཱ་ཐཱ་ཡ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་བྦ་ས་དྡེ་སུ དུ་ཏི་ཡོ ས་བྦས་དྡོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏྠོ, སེ་སཱ སཱ་ཝ་སེ་ས་ཏྠཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ་ཝ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་སྶཱ་པི ཏ་ཎྷཱ་ཀྑ་ཡ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཀྑ་ཡེ ནི་བྦཱ་ནེ’’ཏི. ས་ཡཾས་དྡོ ཨ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡས་དྡོ ཏུ ཏྭཱ་པ་ཙྩ་ཡ་ནྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ’’ཏི. ‘‘ས་བྦཾ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཉཱ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཀ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཡཾ མེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ’’ཏི ཨུ་དྡི་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ.

‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨེ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ (མི. པ. ༤.༥.༡༡) ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ཊི་པུ་གྒ་ལོཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཊིས་དྡོ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་བྷཱ་ག་པུ་གྒ་ལོ’’ཏི. ས་དི་ས་པུ་གྒ་ལོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱི་ཏི་བྷཱུ་ཏོཏི སཱི་ཏི ཧུ་ཏྭཱ བྷཱུ་ཏོ, སཱི་ཏི་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ པ་ཏྟོ.

ཀཱ་སཱི་ནནྟི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཛ་ན་པ་དཱ་ནཾ ནཱ་མཾ. ཛ་ན་པ་ད་ས་མཱུ་ཧ་སྶ ར་ཊྛ་ནཱ་མ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་སི་ར་ཊྛེ’’ཏི. ‘‘ན་ག་ར’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པུ་རས་དྡོ ན་ག་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡཱཏི པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ‘‘བྷེ་རི’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ དུ་ནྡུ་བྷིས་དྡོ བྷེ་རི་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. བྷེ་རི ཧི ‘‘དུཾ་དུ’’ནྟི་ས་དྡེ་ན ཨུ་བྷི པཱུ་ར་ཎ་མེ་ཏྠཱ་ཏི དུ་ནྡུ་བྷཱིཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ད་ཀཱ་ར་ར་ཀཱ་རཱ་ནཾ སཾ་ཡོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ དུ་ནྡྲུ་བྷཱི་ཏི་པི པཱ་ཋོ ཨ་ཏྠི, སོ ཨ་པཱ་ཋོ་ཡེ་ཝ. ‘‘པ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཧཱ་ར་ས་དྡེ་ན ཨཱ་ཧ་ཉྙིནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་པུ་བྦ་ཧ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, སྶཱ་མི་ས་དྡེ་ན ཨ་ཛྫ་ཏ་ནི་ཨིཾ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ པ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ, ཨི་ཏི་ས་དྡེ་ན ག་མ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཝཱ་ཙ་ཀ་སྶ ཨི་ཏི་ས་དྡ་སྶ ལོ་པ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཨ་ན་ནྟ་ཛི་ནོཏི ཨ་ན་ནྟ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་བྦ་ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ནཾ ཛི་ཏ་ཝཱ, ཨེ་ཏེ་ན ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཨ་ན་ནྟ་ཛི་ན་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཧུ་ཝེ་ཡྻ པཱ་ཝུ་སོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཧུ་ཝེ་ཡྻ ཨ་པི ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི པ་ད་ཝི་བྷཱ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཧུ་དྷཱ་ཏུ ས་ཏྟ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ཨ་པི་ས་དྡོ ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ཨཱ་ཝུ་སོ ‘‘ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཝ་ཀཱ་ར་སྶ པ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཧུ་པེ་ཡྻཱ’’ཏི པཱ་ཋོ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ.

༡༢. ‘‘ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བཱ་ཧུ་ལླ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ བཱ་ཧུ་ལླི་ཀོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་དྷཱ་ན་ཏོཏི དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ པ་ད་ཧ་ན་ཏོ. ‘‘བྷ་ཊྛོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་བྦྷ་ནྟོཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་པུ་བྦ་བྷ་མུ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏྠོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་ཏོ བྷ་ཊྛོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སོ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ སོ་ཏ་ས་དྡ་སྶ སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ ‘‘སོ་ཏི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་རི་ཡཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་རི་ཡ་ནཾ ཙ་ར་ཎཾ ཨི་རི་ཡཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཐ ནོཏི ཨེ་ཏྠ ནོས་དྡོ ནུ་ས་དྡ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཐ ནཱུ’’ཏི. ཝཱ་ཀྱནྟི ཝཱ་ཙ་ཀཾ. ས་ཉྙཱ་པེ་ཏུནྟི་པ་ད་སྶ ས་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཧཾ བུ་དྡྷོ’’ཏི.

༡༣. ཨི་ཏོཏི ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཀ་ར་ཎཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཏོ. པ་ད་ཏྠ་ཏོཏི པ་ད་ཏོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ, པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝཱ. ཨི་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཏོ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. སུ་ཏྟ་ནྟ་ཀ་ཐནྟི སུ་ཏྟ་ནྟ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ.

༡༨. དེ་ཝ་ཏཱ་ཀོ་ཊཱི་ཧཱིཏི བྲ་ཧྨ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཧི དེ་ཝ་ཏཱ་ཀོ་ཊཱི་ཧི. པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སཱ་ཝ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑུ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

༡༩. དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུཾ ཨུ་ད་པཱ་དཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ’’ཏི་ཨཱ་དི པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སཾ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཀྑ་སྶཱཏི ཨཱ་ས་ལ༹ྷཱི་མཱ་ས་ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་སྶ. ས་བྦེ་ཝ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ན་ཏྟ་སུ་ཏྟེ་ནཱཏི ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་སུ་ཏྟ་ནྟེ་ན (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༠; སཾ. ནི. ༣.༥༩).

པ་ཉྩ་མི་ཡཱ པ་ཀྑ་སྶཱཏི པ་ཀྑ་སྶ པ་ཉྩ་མི་ཡཱ. ལོ་ཀ་སྨིནྟི ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ. ‘‘མ་ནུ་སྶ་ཨ་ར་ཧ་ནྟོཏི ཨི་མི་ནཱ དེ་ཝ་ཨ་ར་ཧ་ནྟོ བ་ཧཱུ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

༧. པ་བྦ་ཛྫཱ་ཀ་ཐཱ

༣༡. པོ་རཱ་ཎཱ་ནུ་པོ་རཱ་ཎཱ་ནནྟི པུ་རཱ་ཎེ ཙ ཨ་ནུ་པུ་རཱ་ཎེ ཙ བྷ་ཝཱ་ནཾ. ཨེ་ཀ་ས་ཊྛཱིཏི ཨེ་ཀོ ཙ ས་ཊྛི ཙ, ཨེ་ཀེ་ན ཝཱ ཨ་དྷི་ཀཱ ས་ཊྛི ཨེ་ཀ་ས་ཊྛི.

ཏ་ཏྲཱཏི ཏེ་སུ ཨེ་ཀ་ས་ཊྛི་མ་ནུ་སྶ་ཨ་ར་ཧ་ནྟེ་སུ. པུ་བྦ་ཡོ་གོཏི པུ་བྦེ ཀ་ཏོ ཨུ་པཱ་ཡོ, པུ་བྦཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་གྒ་བ་ནྡྷེ་ནཱཏི ས་མཱུ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ བ་ནྡྷེ་ན. ཏེཏི པ་ཉྩ་པ་ཉྙཱ་ས ཛ་ནཱ. ཛྷཱ་པེ་སྶཱ་མཱཏི ཌ་ཡ྄ཧི་སྶཱ་མ. ནཱི་ཧ་རིཾ་སཱུཏི གཱ་མ་ཏོ ནཱི་ཧ་རིཾ་སུ. ཏེ་སཱུཏི པ་ཉྩ་པ་ཉྙཱ་ས་ཛ་ནེ་སུ. པ་ཉྩ ཛ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སེ་སཱཏི པ་ཉྩ་ཧི ཛ་ནེ་ཧི ཨ་ཝ་སེ་སཱ. སོཏི ཡ་སོ དཱ་ར་ཀོ. ཏེ་པཱིཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ས་རཱི་རེ. ཏེ ས་བྦེ་པཱིཏི ཡ་ས་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་བྷ་རི་ཡཱ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་བྦེ་པི ཏེ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ. ཏེ་ནཱཏི པུ་བྦ་ཡོ་གེ་ན.

ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱིཏི ཀ་ཐེ་སི.

༣༢. དི་བྦེ་སུ ཝི་ས་ཡེ་སུ བྷ་ཝཱ དི་བྦཱ ལོ་བྷ་པཱ་སཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘དི་བྦཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ལོ་བྷ་པཱ་སཱཏི ལོ་བྷ་ས་ངྑཱ་ཏཱ བ་ནྡྷ་ནཱ. ཨ་ས་ཝ་ན་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་ཝ་ན་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀེ་ན པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་ཏོ’’ཏི. ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་ཏོཏི མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་དྷི་ག་མ་ཏོ.

༣༣. ཨ་ནྟཾ ལཱ་མ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནྟ་ཀོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ལཱ་མ་ཀཱ’’ཏི. ‘‘ཧཱི་ན་ས་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནྟ་ཀ་སྶ ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨཱ་མ་ནྟ་ན་པ་ད་མེ་ཏཾ. ཏནྟི རཱ་ག་པཱ་སཾ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. སོཏི མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ. ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེ ཙ་ར་ནྟཱ་ནཾ པ་ཉྩཱ་བྷི་ཉྙཱ་ན་མྤི བ་ནྡྷ་ན་ཏྟཱ ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེ ཙ་ར་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑ་ཙ་རོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན རཱ་ག་པཱ་སོ ‘‘ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑ་ཙ་རོ’’ཏི མཱ་རེ་ན པཱ་པི་མ་ཏཱ ཝུ་ཏྟོ.

༣༤. ནཱ་ནཱ་ཛ་ན་པ་ད་ཏོཏི ཨེ་ཀི་སྶཱ་པི དི་སཱ་ཡ ནཱ་ནཱ་ཛ་ན་པ་ད་ཏོ. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི…པེ… པ་བྦཱ་ཛེ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མྷི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་བྦཱ་ཛེ་ནྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡེ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ པུ་གྒ་ལཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ར་ཏོཏི པ་ར་སྨིཾ. ‘‘ན བྷི་ཀྑ་ཝེ…པེ… པ་བྦཱ་ཛེ་ཏ་བྦོ’’ཏི པཱ་ལི༹ཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ༨༩) ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེཏི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་པུ་གྒ་ལེ. སོ་པི ཙཱཏི སོ་པི ཙ པུ་གྒ་ལོ. ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ་ཡེ་ཝ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྶ ཙཱཏི པུ་གྒ་ལ་སྶ ཙ, ཨ་ཐ ཝཱ ཏེ་ས་ཉྩ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ. ཝ་ཙ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སོ ཧེ་ས. ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ཨེ་ཝནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཙ་ས་དྡོ ཝཱ་ཀྱ་ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. ས་ཙེ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཀེ་སོ ཧོ་ཏི ཙ, ས་ཙེ ཨེ་ཀ་སཱི་མཱ་ཡ ཨ་ཉྙེ་པི བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཏྠི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙེ་པཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་པ་རེ་པི. བྷ་ཎྜཱུཏི མུ་ཎྜོ, སོ་ཡེ་ཝ ཀ་མྨཾ བྷ་ཎྜུ་ཀ་མྨཾ. ཏ་སྶཱཏི བྷ་ཎྜུ་ཀ་མྨ་སྶ. ཨོ་ཀཱ་སོཏི པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཁ་ཎོ. ‘‘ཨོ་ཀཱ་སཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཙེ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨ་ཝུ་ཏྟོ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ པི་ས་དྡོ ཝུ་ཏྟོ པ་ན ཀཱ ནཱ་མ ཀ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་བྦ་ཛྫཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཱ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་པ་བྦ་ཛྫཱ སཱ་མ་ཎེ་ར་པ་བྦ་ཛྫཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་པ་བྦ་ཛྫཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀེ་ས་མ་སྶུ་ཧ་ར་ཎཾ ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཱ ནཱ་མ ཝ་ཀྐ་ལཱ་དི་ག་ཧ་ཎ་ཏོ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཝ་ཛི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཨི་སི་པ་བྦ་ཛྫཱ་ཏིཔི ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ ནཱ་མཾ. ཀེ་ས་མ་སྶུ་ཧ་ར་ཎ་མེ་ཝ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་པ་བྦ་ཛྫཱ ནཱ་མ ཀཱ་སཱ་ཡཱ་དི་ག་ཧ་ཎ་ཏོ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཝ་ཛི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཀེ་ས་མ་སྶུ་ཧ་ར་ཎ་ཉྩ ཀཱ་སཱ་ཡ་ཙྪཱ་ད་ན་ཉྩ སཱ་མ་ཎེ་ར་པ་བྦ་ཛྫཱ ནཱ་མ ས་ར་ཎ་ག་ཧ་ཎ་ཏོ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཝ་ཛི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་པ་བྦ་ཛྫཱ ཏི་ཝི་དྷཱ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑུ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་པ་བྦ་ཛྫཱ ས་ར་ཎ་ག་ཧ་ཎཱུ་པ་ས་མྤ་ད་པ་བྦ་ཛྫཱ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་ཙི་ཀཱུ་པ་ས་མྤ་ད་པ་བྦ་ཛྫཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑཱུ་པ་ས་མྤ་ད་པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡཾ ཀེ་ས་མ་སྶུ་ཧ་ར་ཎཱ་དི ས་བྦཾ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཝ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི ‘‘ཨེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་བྷི་ནི་པྥ་ནྣ་ཏྟཱ. ས་ར་ཎ་ག་ཧ་ཎཱུ་པ་ས་མྤ་ད་པ་བྦ་ཛྫཱ སཱ་མ་ཎེ་ར་པ་བྦ་ཛྫ་ས་དི་སཱ་ཡེ་ཝ. ཀེ་ས་མ་སྶུ་ཧ་ར་ཎ་ཉྩ ཀཱ་སཱ་ཡ་ཙྪཱ་ད་ན་ཉྩ ས་ར་ཎ་ག་ཧ་ཎ་ཉྩ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་ཙི་ཀཱུ་པ་ས་མྤ་ད་པ་བྦ་ཛྫཱ ནཱ་མ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ག་ཧ་ཎ་ཏོ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཝ་ཛི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ སཱ་མ་ཎེ་ར་པ་བྦ་ཛྫཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏཱི’’ཏི. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཨུ་དྡི་སྶཱཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་ར་ཊྛཱ་ན་ནི་ཡ་མཾ ཀ་ཏྭཱ. པ་བྦ་ཛྫཱ་ཀ་མྨེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨི་སྶ་རི་ཡ་མ་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ད་ཧ་རེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཀེ་ས་ཙྪེ་ད་ནཾ ཀཱ་སཱ་ཡ་ཙྪཱ་ད་ནཾ ས་ར་ཎ་དཱ་ན་ནྟི ཏཱི་ཎི ཀི་ཙྩཱ་ནི ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནི་ཡེ་ཝ. ཀེ་ཙི ‘‘ས་ར་ཎཱ་ནི པ་ན ས་ཡཾ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི པཱ་ཋཾ ཨི་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ད་ཧ་རེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་ར་ཎཱ་ནི ན དཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ད་ཧ་ར་སྶ བྷི་ཀྑུ་ཏྟཱ, བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ན་ཏྟཱ ཙ. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཙེ ཀེ་ས་ཙྪེ་ད་ན་ཉྩ ཀཱ་སཱ་ཡ་ཙྪཱ་ད་ན་ཉྩ ཨ་ཀ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛྫ་ཏྠཾ ས་ར་ཎཱ་ནི་ཡེ་ཝ དེ་ཏི, ན རུ་ཧ་ཏི པ་བྦ་ཛྫཱ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ. ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ སཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏི, རུ་ཧ་ཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཨ་པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་སི་དྡྷི་ཏོ, ཀ་མྨ་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. ཁ་ཎྜ་སཱི་མནྟི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མ་ཊྛཾ བ་དྡྷ་སཱི་མཾ. པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱཏི ཀེ་ས་ཙྪེ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནི ཨ་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ’’ཏི ཀཱ་སཱ་ཡ་ཙྪཱ་ད་ན་སྶ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ས་ར་ཎ་དཱ་ན་སྶ ཨ་རུ་ཧ་ཏྟཱ ‘‘ས་ར་ཎཱ་ནི པ་ན ས་ཡཾ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་རི་སཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ. ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙཱིཏི ག་ཧ་ཊྛ་པ་བྦ་ཛི་ཏེ་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི.

‘‘བྷ་བྦ་རཱུ་པོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཧེ་ཏུ་ཀོ’’ཏི. ས་ཧེ་ཏུ་ཀོཏི མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ཧི ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟོ. ཡ་ས་སྶཱིཏི པ་རི་ཝཱ་ར་ཡ་སེ་ན ཙ ཀི་ཏྟི་ཡ་སེ་ན ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ་པཱིཏི ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ. ས་ཡ་མེ་ཝཱཏི ན ཨ་ཉྙོ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྟོ་ཡེ་ཝཱཏི ད་སྶ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ་ཡེ་ཝ. ཨ་སྶཱཏི པ་བྦ་ཛྫཱ་པེ་ཀྑ་སྶ. ཁ་ཛྫུ ཝཱཏི ཀ་ཎྜུ་ཝ་ནཾ ཝཱ. ‘‘ཀ་ཙྪུ ཝཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, པཱ་མཾ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པི་ལ༹་ཀཱ ཝཱཏི ཕོ་ཊཱ ཝཱ. ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནཱཏི ཨེ་ཏ་པ་མཱ་ཎེ་ན གྷཾ་སི་ཏྭཱ ནྷཱ་པ་ན་མ་ཏྟེ་ན. ཨ་ནི་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨཱཏི གི་ཧི་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཀ་ཏ་ཉྙཱུཏི ཀ་ཏ་སྶཱུ་པ་ཀཱ་ར་སྶ ཛཱ་ན་ན་སཱི་ལཱ. ཀ་ཏ་ཝེ་དི་ནོཏི ཀ་ཏ་ཉྙཱུ་པ་ཀཱ་ར་སྶ ཝེ་དཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟོ.

ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཀ་ཐཱཏི ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ སུ་པི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ བྷུ་ཉྫཱི་ཏྭཱ ཙི་ཏྟ་ཀེ་ལི༹ཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ནུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ ཝི་ཧ་རཱ་ཧཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཀ་ཐཱ. ན་ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ་ཁྭ་སྶཱ’’ཏི. ཨ་སྶཱཏི པ་བྦ་ཛྫཱ་པེ་ཀྑ་སྶ. ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟེ་ན ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝ་ཎྞ…པེ… ཝ་སེ་ནཱཏི ཝ་ཎྞོ ཙ ས་ཎྛཱ་ན་ཉྩ ག་ནྡྷོ ཙ ཨཱ་ས་ཡོ ཙ ཨོ་ཀཱ་སོ ཙ, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན, ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཧཱིཏི ཕ་ལ་ཛོ་ཏ་ཀོ, ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ན་སྶ ཕ་ལཾ ཝ་ཀྑཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོཏི པ་བྦ་ཛྫཱ་པེ་ཀྑོ. པུ་བྦེཏི པུ་བྦ་བྷ་ཝེ, པ་བྦ་ཛ་ན་ཏོ པུ་བྦེ ཝཱ. ཀ་ཎྚ་ཀ་ཝེ་དྷཱ་པེ་ཀྑོ པ་རི་པ་ཀྐ་ག་ཎྜོ ཝི་ཡ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་སྶཱཏི པ་བྦ་ཛྫཱ་པེ་ཀྑ་སྶ. ཨི་ནྡཱ་ས་ནཱིཏི ས་ཀྐ་སྶ ཝ་ཛི་རཱ་ཝུ་དྷོ. སོ ཧི ཨི་ནྡེ་ན ཨ་སཱི་ཡ་ཏི ཁི་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨི་ནྡཱ་ས་ནཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་ནྡཱ་ས་ནི པ་བྦ་ཏེ ཙུ་ཎྞ་ཡ་མཱ་ནཱ ཝི་ཡ ས་བྦེ ཀི་ལེ་སེ ཙུ་ཎྞ་ཡ་མཱ་ནཾ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཁུ་ར་གྒེ་ཡེ་ཝཱཏི ཁུ་ར་སྶ ཀོ་ཊི་ཡ་མེ་ཝ. ཁུ་ར་ཀ་མྨ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ པ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ. ཨ་སྶཱཏི པ་བྦ་ཛྫཱ་པེ་ཀྑ་སྶ.

གི་ཧི་ག་ནྡྷནྟི གེ་ཧེ ཋི་ཏ་སྶ ཛ་ན་སྶ ག་ནྡྷཾ. ཨ་ཐཱ་པཱིཏི ཡ་དི་པི ཨ་ཙྪཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་སྶཱཏི པ་བྦ་ཛྫཱ་པེ་ཀྑ་སྶ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཝཱཏི ས་ར་ཎ་དཱ་ནཱ་ཙ་རི་ཡོ ཝཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཙ་རི་ཡོ ཝཱ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ཙ་རི་ཡོ ཝཱ. ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝཱཏི པ་བྦ་ཛྫཱ་པེ་ཀྑ་མེ་ཝ ཝཱ. ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ་ཝཱཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨེ་ཝ.

ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ཧི ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ. ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ཧི ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟེ་ན ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ནི་ཝཱ་ས་ནཱ་དཱི་ནི ན ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. བྷི་ཀྑུ་ནཱཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་བྷི་ཀྑུ་ནཱ. ཏ་སྶེ་ཝཱཏི པ་བྦ་ཛྫཱ་པེ་ཀྑ་སྶེ་ཝ. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མཱུ་ལ་ཀེཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མཱུ་ལ་ཀེ ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ནེ. ཨ་ཡནྟི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.

ཏ་ཏྠཱཏི པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ས་མྤ་ད་ཊྛཱ་ནེ. ཏེ་སནྟི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ. ཨ་ཐཱཏི ཝ་ནྡཱ་པ་ན་ཏོ པ་ཙྪཱ, ཝ་ནྡཱ་པ་ན་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཱ ཝཱ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཧཱི’’ཏི པཱ་ལི༹་ན་ཡ་ནི་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ‘‘ཡ་མ་ཧཾ ཝ་དཱ་མི, ཏཾ ཝ་དེ་ཧཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཐཱཏི ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ. ཨ་སྶཱཏི པ་བྦ་ཛྫཱ་པེ་ཀྑ་སྶ, དཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཀ་པ་ད་མྤཱིཏི ཏཱི་སུ ཝཱ་ཀྱ་པ་དེ་སུ ཨེ་ཀཾ ཝཱ་ཀྱ་པ་ད་མྤི, ན་ཝ་སུ ཝཱ ཝི་བྷ་ཏྱ་ནྟ་པ་དེ་སུ ཨེ་ཀ་པ་ད་མྤི. ཨེ་ཀ་ཀྑ་ར་མྤཱིཏི ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏ་ཀྑ་རེ་སུ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ར་མྤི.

ཨེ་ཀ་ཏོ སུ་དྡྷི་ཡཱཏི ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཋཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན. ཨུ་བྷ་ཏོ སུ་དྡྷི་ཡཱ་ཝཱཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་སཾ ས་ར་ཎ་དཱ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ སུ་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན ཨེ་ཝ. ཋཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་དནྟི ཨུ་ར་ཨཱ་དི་ཊྛཱ་ནཱ་ན་ཉྩ སཾ་ཝུ་ཏཱ་དི་ཀ་ར་ཎཱ་ན་ཉྩ ས་མྤ་དཾ. ཝ་ཏྟུནྟི ཋཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཾ ཝ་ཏྟུཾ. ན ས་ཀྐོ་ཏཱིཏི ཝ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཨི་མཱ་ནཱིཏི ས་ར་ཎཱ་ནི. ཙ་ས་དྡོ ཨུ་པ་ནྱཱ་སོ, པ་ན་ས་དྡོ པ་དཱ་ལ་ངྐཱ་རོ. ཨེ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནི. ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ན་ཀཱ་ལེ ‘‘བུ་དྡྷཾ’’ཨི་ཏི ‘‘ས་ར་ཎཾ’’ཨི་ཏི པ་དཱ་ན་ཉྩ ‘‘ས་ར་ཎཾ’’ཨི་ཏི ‘‘ག་ཙྪཱ་མི’’ཨི་ཏི པ་དཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནྟ་རཱ ཝི་ཙྪེ་ད་མ་ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ ཏི་ཎྞཾ པ་དཱ་ན་མ་ནྟ་རཱ བྱ་ཝ་དྷཱ་ན་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཀྑ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱཏི ཝི་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ. མ་ཀཱ་ར་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཏི་ཎྞཾ པ་དཱ་ན་མ་ནྟ་རཱ ཨེ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷ་མ་ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཏི་ཎྞཾ པ་དཱ་ན་མ་ནྟ་རཱ བྱ་ཝ་དྷཱ་ན་སྶ ནི་སྶ་ར་སྶ མ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏནྟི ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘ན་ཏྠཱི’’ཏི་པ་དེ ཀ་ཏྟཱ, ‘‘ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི་པ་དེ ཀ་མྨཾ. ཏ་ཐཱཏི ‘‘ཨ་ཧཾ བྷ་ནྟེ བུ་དྡྷ་ར་ཀྑི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན, ཨ་ཝ་ད་ནྟ་སྶ ས་ར་ཎཾ ན ཀུ་པྤ་ཏི, བུ་ཀཱ་ར་ད་ཀཱ་རཱ་དཱི་ནཾ བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནཾ ཋཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཾ ཧཱ་པེ་ནྟ་སྶེ་ཝ ས་ར་ཎཾ ཀུ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

‘‘ཏི་ཀྑ་ཏྟུ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་ཀིཾ ཝཱ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཏི་ཀྑ་ཏྟུ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀཾ པ་ན ས་ཧ་སྶ་ཀྑ་ཏྟུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏཱ་སུ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་སུ. པ་ར་ཏོཏི པ་ར་སྨིཾ. སཱཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ. པ་བྦ་ཛྫཱ པ་ན ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ར་ཏོ་པཱིཏི པི་ས་དྡོ པུ་བྦཱ་པེ་ཀྑོ. སཱཏི པ་བྦ་ཛྫཱ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཀེ་ས་ཙྪེ་ད་ན་ཀཱ་སཱ་ཡ་ཙྪཱ་ད་ན་ས་ར་ཎ་དཱ་ནེ་ན. ཧཱིཏི ཕ་ལ་ཛོ་ཏ་ཀོ.

ཨེ་སཱཏི ཨེ་སོ སཱ་མ་ཎེ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ག་ཏི་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཎྜི་ཏ་ཛཱ་ཏི་ཀོ’’ཏི. ཨ་ཐཱཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཏི. ཨ་སྶཱཏི སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ. ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེཏི སཱ་མ་ཎེ་ར་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ. ཡ་ཐཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨུ་དྡི་ཊྛཱ་ནི, ཏ་ཐཱ ཨུ་དྡི་སི་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི…པེ… ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ ར་ཛ་ཏ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ ཝེ་ར་མ་ཎཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ.

ཏནྟི ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་པཱ་ལི༹་ཡཱ་ཝཱཏི ཨེ་ཝ་ས་དྡོ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཏྠོ, ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་པཱ་ལི༹་ཡཱ་ཝ ཨུ་དྡི་སི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཡ་ཐཱ་པཱ་ལི༹ཾ ཝི་ས་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨེ་ཝ ཨུ་དྡི་སི་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཝཱ་དཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི. ཡ་ཐཱ་པཱ་ལི༹ཾ ཝི་ས་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝེ་ར་མ་ཎིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་མཱ་དི་ཡཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་དྡི་ས་ནྟོ་པི ནི་དྡོ་སོ་ཡེ་ཝ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཏཱ་ནཱིཏི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི. ཡཱ་ཝཱཏི ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ན ཀུ་ས་ལོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་ནྟི་ཀཱ་ཝ་ཙ་རོ་ཡེ་ཝཱཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནཾ ས་མཱི་པེ ཨ་ཝ་ཙཱ་རོ་ཝ. ཨ་སྶཱཏི སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ. ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡནྟི ད་ས་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ཀ་པྤི་ཡཾ པ་རཱ་མཱ་སཱ་དི་ཉྩ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ཨ་པ་རཱ་མཱ་སཱ་དི་ཉྩ. ཏེ་ནཱ་པཱིཏི སཱ་མ་ཎེ་རེ་ནཱ་པི. ནཱ་ས་ན་ངྒཱ་ནཱིཏི ལི་ངྒ་ནཱ་ས་ན་ཨ་ངྒཱ་ནི. སཱ་དྷུ་ཀཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦནྟི སཱ་དྷུ་ཀཾ ཨ་སི་ཀྑ་ནྟ་སྶ ལི་ངྒ་ནཱ་ས་ན་ཉྩ ད་ཎྜ་ཀ་མྨ་ནཱ་ས་ན་ཉྩ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༡༠. དུ་ཏི་ཡ་མཱ་ར་ཀ་ཐཱ

༣༥. མ་ཡ྄ཧནྟི་པ་ད་སྶ ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏཱ’’ཏི་པ་དེ་སུ ཚ་ཊྛཱི་ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཡཱ ཁོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧ’’ནྟི་པ་ད་སྶ ‘‘ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ, ཡོ་ནི་སོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ’’ཏི་པ་དེ་སུ ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ, ཡོ་ནི་སོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ’’ཏི. ‘‘པུ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧ’’ནྟི་པ་དཾ ‘‘ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ, ཡོ་ནི་སོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ’’ཏི་པ་དེ་སུ སཱ་མྱ་ཏྠེ སཱ་མི་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ, ས་ཙྪི་ཀ་ཏཱ’’ཏི པ་དེ་སུ ཀ་ཏྟུ་ཏྠེ སཱ་མི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་ལླཱ་སོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

༡༡. བྷ་དྡ་ཝ་གྒི་ཡ་ཀ་ཐཱ

༣༦. བྷ་དྡཾ རཱུ་པ་ཉྩ ཙི་ཏྟ་ཉྩ ཨེ་ཏེ་ས་མ་ཏྠཱི་ཏི བྷ་དྡ་ཀཱ. ཝ་གྒ་བ་ནྡྷ་ནཾ ཝ་གྒོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, ཝ་གྒེ་ན ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི ཝ་གྒི་ཡཱ. བྷ་དྡ་ཀཱ ཙ ཏེ ཝ་གྒི་ཡཱ ཙཱ་ཏི བྷ་དྡ་ཝ་གྒི་ཡཱ ཀ་ཀཱ་ར་ལོ་པེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་དྡ་ཝ་གྒི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཝོ་ཀཱ་རོ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏུ་མྷ་ས་དྡ་སྶ ཙ ཡོ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཙ ཀཱ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཏེཏི བྷ་དྡ་ཝ་གྒི་ཡཱ. ཨི་དནྟི པ་ཉྩ་སཱི་ལ་ར་ཀྑ་ནཾ. པུ་བྦ་ཀ་མྨནྟི པུ་བྦེ ཨུ་པ་ཙི་ཏཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ.

༡༢. ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཀ་ཐཱ

༣༨. པ་རི་ཡཱ་དི་ཡེ་ཡྻནྟི ཨེ་ཏྠ དཱ་དྷཱ་ཏུ་སྶ པ་རཱི་ཏི ཙ ཨཱ་ཏི ཙ ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི.

༣༩. པ་ཙྪཱ པ་ཀྑི་ཏྟཱཏི ས་ངྒཱི་ཏི་ཏོ པ་རཾ པོ་ཏྠ་ཀཱ་རཱུ་ལ༹ྷེ་ཧི ཋ་པི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༤༤. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟོ ཝི་ཡ ཨོ་ཎ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨཱ་ཧ་ར་ཧ་ཏྠོ’’ཏི་པ་ད་སྶ ཏ་དྡྷི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝི་ཏྠི་ཎྞ་མུ་ཁ་ཏྟཱ མ་ནྡཾ ཧཱི་ནཾ ཨ་ཏི་མུ་ཁ་མེ་ཏཱ་ས་ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན ཨ་གྒི་ཀ་པཱ་ལཱ མ་ནྡཱ་མུ་ཁི་ཡོཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་གྒི་བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི.

༥༡. ཡ་སྨཱ ཡོ ནཱ་ག་ད་མ་ན་ཀཱ་ལོ ཙི་རཾ པ་ཏ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ སོ ཙི་ར་པ་ཏི་ཀོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཙི་ར་པ་ཏི་ཀཱ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་བྷི་པྤ་ས་ནྣཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི.

༥༢. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ ‘‘ཛ་ཊཱ་མི་སྶ’’ནྟི་ཨཱ་དི་པ་དེ་སུ. ཁཱ་རི་ཀཱ་ཛནྟི ཨེ་ཏྠ ཀ་མ་ཎྜ་ལུ་ཨཱ་དི་ཀཱ ཏཱ་པ་ས་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ ཁཱ་རཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཁཱ་རི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན བྷཱ་རེ་ན པཱུ་རི་ཏོ ཀཱ་ཛོ ཁཱ་རི་ཀཱ་ཛོ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཁཱ་རི་བྷཱ་རོ’’ཏི.

༡༣. བི་མྦི་སཱ་ར་ས་མཱ་ག་མ་ཀ་ཐཱ

༥༥. ལ་ཊྛིས་དྡོ ཏ་རུ་ཎ་རུ་ཀྑ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ‘‘ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢), ཨི་དྷཱ་པི ཏ་རུ་ཎ་ཏཱ་ལ་རུ་ཀྑོ ལ་ཊྛི ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་ལུ་ཡྻཱ་ནེ’’ཏི. ཝ་ཊ་རུ་ཀྑེཏི ནི་གྲོ་དྷ་རུ་ཀྑེ. ཨེ་ཏྠ ‘‘ཝ་ཊ’’ཨི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཊ་རུ་ཀྑོ བ་ཧུ་མཱུ་ལ་ཏྟཱ སུ་ཊྛུཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠེ་ན སུ་པྤ་ཏི་ཊྛོ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘རུ་ཀྑེ’’ཨི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙེ་ཏི་ཡས་དྡོ ཙེ་ཏི་ཡ་རུ་ཀྑེ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི, དེ་ཝཱ་ལ་ཡ་ཉྩ ཐཱུ་པ་ཉྩ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏ་སྶཱཏི ཝ་ཊ་རུ་ཀྑ་སྶ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘སུ་པྤ་ཏི་ཊྛེ ཙེ་ཏི་ཡེ’’ཏི ཨེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑཱ་ཏེ ས་ངྑྱཱ་ཝི་སེ་སེ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡུ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ནི་ཡུ་ཏནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན ད་ས་ས་ཧ་སྶཾ ནི་ཡུ་ཏཾ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ནི་ཡུ་ཏཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི. ‘‘ན་ཧུ་ཏ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, སོ ཨ་ཡུ་ཏྟོ ན་ཧུ་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་ངྑྱཱ་ཝི་སེ་སེ་ན མི་སྶཱི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ས་ངྒ་ཏྟཱ. ཏེ་སནྟི དྭཱ་ད་ས་ནི་ཡུ་ཏཱ་ནཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ་ནཾ.

‘‘ཀི་ས་ས་རཱི་ར་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀི་སོ ཀོ ཨ་ཏྟཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཀི་ས་ཀཱཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀ་ཀཱ་རོ ཧེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ‘‘ཨོ་ཝཱ་ད་ཀོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨོ་ཝ་དཱ་ནོཏི ཨེ་ཏྠ ཡུ་པ་ཙྩ་ཡོ ཀ་ཏྟུ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་ཏྟཱ ཨ་ཀཱ་ར་སྶ དཱི་གྷོ. ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀི་ས་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ ཨོ་ཝ་དཱ་ནོ ཀི་ས་ཀོ་ཝ་དཱ་ནོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དནྟི ཨི་དཾ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ, ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝཱ. ཏྭཾ པ་ཧཱ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏནྟི ཏུ་ཝཾ. ཨི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཀཱ་མི་ཏྠི་ཡོཏི ཨེ་ཀཱ་ར་ལོ་པ་ཝ་སེ་ན ས་ནྡྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མེ ཨི་ཏྠི་ཡོ ཙཱ’’ཏི. ཨུ་པ་ཙཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མ་ཁ་ནྡྷ་ཀི་ལེ་ས་ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨུ་པ་དྷཱི་སུ ཁ་ནྡྷུ་པ་དྷི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ནྡྷུ་པ་དྷཱི་སཱུ’’ཏི.

ཀོ་ཙ་ར་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀོས་དྡོ ‘‘ཀོ ཏེ བ་ལཾ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༢.༢༢.༡༨༨༠) ཝི་ཡ ཀྭ་ས་དྡ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀྭ་ཙ་ར་ཧཱི’’ཏི. ནི་པཱ་ཏོ་ཡེ་ཝེ་ས.

པ་དས་དྡ་སྶ ཙ་ར་ཎ་པ་དཱ་ད་ཡོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་བྦཱ་ན་པ་ད’’ནྟི. ‘‘ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ནྟོ ས་བྷཱ་ཝོ ཨི་མ་སྶ པ་ད་སྶཱ་ཏི ས་ནྟཾ. ན་ཏྠི ཨུ་པ་དྷ་ཡོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ནུ་པ་དྷི་ཀཾ. ན་ཏྠི ཀི་ཉྩ་ན་མེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཀི་ཉྩ་ནཾ. ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སུ ན ས་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ས་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ན བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝི. ཨ་ཉྙེ་ན ཀེ་ན་ཙི ན ནེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ན་ཉྙ་ནེ་ཡྻནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱཏི ‘‘ས་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་པ་དེ་ན. མེཏི མ་མ, མ་ནོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ མེ མ་ནོ ར་ཏོ ནཱ་མཱ་ཏི ཀིཾ ཝ་ཀྑཱ་མི. ཨི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

༥༦. ཏ་ཉྩཱཏི སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ.

༥༧. ཨ་སྶཱ་ས་ཀཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་པུ་བྦོ སཱ་ས་དྷཱ་ཏུ ཨཱ་པུ་བྦ སི་ས་དྷཱ་ཏུ་ནཱ ས་དི་སོ, ‘‘མེ’’ཏི ཚ་ཊྛཱི་ཡོ་ག་ཏྟཱ ཎྭུ་པ་ཙྩ་ཡོ ཙ བྷཱ་ཝ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་སི་ས་ནཱ’’ཏི. ‘‘པ་ཏྠ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་པུ་བྦ་སི་ས་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་སྶཱཏི བི་མྦི་སཱ་ར་ར་ཉྙོ. ཏ་ཏྠཱཏི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ. ནི་ཙྪ་ཡ་ག་མ་ན་མེ་ཝཱཏི ‘‘ས་ར་ཎ’’ཨི་ཏི་ནི་ཙྪ་ཡེ་ན ཛཱ་ན་ན་མེ་ཝ ག་ཏོ. ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ནཾ. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ན, པ་ཎི་པཱ་ཏ, ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ན, སི་སྶ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་སུ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༥༠; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༥༦; ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ག་མ་ཀ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ) ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ན་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ཡནྟི བི་མྦི་སཱ་རོ རཱ་ཛཱ. ཏནྟི ནི་ཡ་ཏ་ས་ར་ཎ་ཏཾ. པ་ཎི་པཱ་ཏ་ག་མ་ན་ཉྩཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཎཱིཏི ཀ་རོ. ཡ་ཐཱ ཧི པཱ་ད་པ་ད་ས་དྡཱ དཱི་གྷ་ར་སྶ་ཝ་སེ་ན ཧུ་ཏྭཱ ཙ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ནྟི, ཨེ་ཝཾ པཱ་ཎི་པ་ཎི་ས་དྡཱ ཀ་རཾ ཝ་ད་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཎཱི་ཏི ཀ་རོ’’ཏི. པ་ཏ་ནཾ པཱ་ཏོ, པ་ཎི་ནོ པཱ་ཏོ པ་ཎི་པཱ་ཏོ. ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྫ་ལི་པ་ཎ་མ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ག་མ་ན་ཉྩ ག་ཙྪ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མི་ནཱ པ་ཎི་པཱ་ཏ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ དཱི་པེ་ཏི. ཙ་ས་དྡོ ‘‘པཱ་ཀ་ཊ’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. པཱ་ཀ་ཊ་ཉྩ ཀ་རོ་ནྟོ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ.

༥༨. སི་ངྒཱི་ནི་ཀྑ་ས་ཝ་ཎྞོཏི ཨེ་ཏྠ སི་ངྒཱི་ས་ངྑཱ་ཏོ ནི་ཀྑོ སི་ངྒཱི་ནི་ཀྑོ, ཏེ་ན ས་མཱ་ནོ ཝ་ཎྞོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སི་ངྒཱི་ནི་ཀྑ་ས་ཝ་ཎྞོ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སི་ངྒཱི་སུ་ཝ་ཎྞ་ནི་ཀྑེ་ན ས་མཱ་ན་ཝ་ཎྞོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ’’ཨི་ཏི་པ་དེ་ན ནི་ཀྑ་ས་དྡ་སྶ སུ་ཝ་ཎྞ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, པ་ཉྩ་སུ་ཝ་ཎྞཱ་ད་ཡོ ཨ་ཏྠེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ‘‘ས་མཱ་ན’’ཨི་ཏི་པ་དེ་ན ས་ཝ་ཎྞོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཀཱ་རོ ས་མཱ་ན་ས་དྡ་སྶེ་ཝ ཀཱ་རི་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་བྦེ་སཱུཏི ཨ་ཁི་ལེ་སུ ཙ་ཀྑཱ་དི་ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ. ད་ནྟོཏི ད་མི་ཏོ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

༥༩. ཨོ་ཎཱི་ཏོ པ་ཏྟ་ཏོ པཱ་ཎི ཡེ་ནཱ་ཏི ཨོ་ཎཱི་ཏ་པ་ཏྟ་པཱ་ཎཱིཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཏྟ་ཏོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨ་པ་ནཱི་ཏ་པཱ་ཎི’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨོ་ཎཱི་ཏ་ས་དྡོ ཨ་པ་ནཱི་ཏ་ཏྠོ, པཱ་ཎི་ས་དྡེ་ན ཙ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ནྟ’’ནྟི ཨི་མཾ ཀ་མྨཾ ‘‘ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟ་ས་དྡོ ས་མཱི་པ་དེ་ས་ཏྠོ, ཀོ་ཊི་དེ་ས་ཏྠོ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་དེ་སེ’’ཏི. ཨ་ཏྠི་ཀ་པ་ཡོ་གེ ཀ་ར་ཎ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷཱ་བྷི་ཝཱ་ད་ན་ག་མ་ནེ་ན ཝཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ག་མ་ནེ་ན ཝཱ’’ཏི. ཨ་པྤཱ་ཀི་ཎྞནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་པྤ་ས་དྡོ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱ་ཀི་ཎྞ’’ནྟི. ‘‘ཨ་བྦོ་ཀི་ཎྞ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ. ཨ་པྤ་ནི་གྒྷོ་སནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་པྤ་ས་དྡ’’ནྟི་པ་དེ་ན ཝ་ཙ་ན་ས་དྡ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་མི་ནཱ པཱ་རི་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ན་ག་ར་ནི་གྒྷོ་ས་ས་དྡོ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ག་ར་ནི་གྒྷོ་ས་ས་དྡེ་ན ཨ་པྤ་ནི་གྒྷོ་ས’’ནྟི. ཏཱི་སུ པཱ་ཋེ་སུ པ་ཋ་མེ་ན པཱ་ཋེ་ན ཛ་ན་སྶ ཝཱ་ཏོ ཛ་ན་ཝཱ་ཏོ, ཏེ་ན ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཝི་ཛ་ན་ཝཱ་ཏནྟི ཝི་ཀ་པྤཾ ད་སྶེ་ཏི. དུ་ཏི་ཡེ་ན ཛ་ན་སྶ ཝཱ་དོ ཛ་ན་ཝཱ་དོ, ཏེ་ན ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཝི་ཛ་ན་ཝཱ་དནྟི ཝི་ཀ་པྤཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡེ་ན ཛ་ན་སྶ པཱ་ཏོ ས་ཉྩ་ར་ཎཾ ཛ་ན་པཱ་ཏོ, ཏེ་ན ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཝི་ཛ་ན་པཱ་ཏནྟི ཝི་ཀ་པྤཾ ད་སྶེ་ཏི. ར་ཧ་སྶཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི རཱ་ཧ་སྶེ་ཡྻ་ཀཾ. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ རཱ་ཧ་སྶེ་ཡྻ་ཀཾ མ་ནུ་སྶ་རཱ་ཧ་སྶེ་ཡྻ་ཀནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘མ་ནུ་སྶཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ.

༡༤. སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན པ་བྦ་ཛྫཱ་ཀ་ཐཱ

༦༠. ‘‘ཏེཏི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ. ཨ་ག་མཾ་སུ ཀི་རཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྲཱཏི གི་ར་གྒ་ས་མ་ཛྫེ. ཨ་ཐཱཏི པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ནཱ་ན་ནྟ་རཾ. ཏ་སྶཱཏི ས་ཉྩ་ཡ་སྶ. པཱ་རནྟི པ་ར་ཏཱི་རཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝཱ་དེ. ཨི་དནྟི ཨ་ཡཾ ཝཱ་དོ ཨེ་ཏྟ་ཀོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡོཏི ཡོ ཀོ་ཙི. ཏྭ་ཉྩ ཨ་ཧ་ཉྩ ཨ་མྷེ, ཏེ་སུ. ནཱ་མ་ཏུ་མྷ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཧི ཏཱི་སུ ས་དྡེ་སུ ཨེ་ཀ་སེ་སེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦེ་སུ པ་ཙྪི་མ་སྶེ་ཝ ཨེ་ཀ་སེ་སོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱཏི ཀ་ཏི་ཀ་ཀ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ་ནཱ.

སཾ་ཁེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཏྠཱི་ཀེ་ཧཱིཏི ཨ་མ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི. ཨུ་པ་ཉྙཱ་ཏཾ མ་གྒནྟི ཨ་མ་ཏ་སྶ མ་གྒོ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཉཱ་ཏོ. ཉཱ་ཏོ ཙེ་ཝ ཨུ་པ་ག་ཏོ ཙཱ་ཏི ས་ཧ ཨུ་པ་ས་གྒེ་ན པ་དཾ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཨུ་པ་ས་གྒ་ཏྠོ ཙ དྷཱ་ཏུ་ཏྠོ ཙ ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་པེ་ཏི. ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཨ་མྷེ་ཧི ཨུ་པ་ཉྙཱ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ མ་གྒཾ མ་གྒ་ནྟོ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷེ་ཡྻ་ནྟི ཝཱ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎེ་ཧི ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཉཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨུ་པ་ཉྙཱ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ. མ་གྒ་དྷཱ་ཐུ་ཡཱ ཨ་ནྭེ་ས་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོ’’ཏི.

སཱ་རི་པུ་ཏྟོ་པི པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་མ་ཎྜ་ལུ་ཏོཏི ཀུ་ཎྜི་ཀ་ཏོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་རེ་ས་ཉྩ ཨ་ཀ་ཐ་ནེ་ན ཨ་ནྟ་རེ ཝི་ཝ་རཾ པ་ཊི་ས་ནྡ་ཧ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷཱ་རོ, ཏཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ན ཏྱཱ་ཧཾ ས་ཀྐོ་མཱི’’ཏི་པ་དེ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏྟ་ཀནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ པ་ཉྷཾ. ཨི་མ་སྶཱཏི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ. ཨ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཾ.

ཧེ་ཏུཾ པ་ཊི་ཙྩ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཧེ་ཏུ་པྤ་བྷ་ཝཱཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཧེ་ཏུ་པྤ་བྷ་ཝཱ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཏུ་པྤ་བྷ་ཝཱ ནཱ་མ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཡེ དྷ་མྨཱ ཧེ་ཏུ་པྤ་བྷ་ཝཱ’’ཏི པ་དེ་ན. ཨ་སྶཱཏི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ. ‘‘ཏེ་སཾ ཧེ་ཏུ ནཱ་མ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཧི་ནོ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ ཕ་ལ་ནྟི ཧེ་ཏཱུཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ཧེ་ཏུ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཉྩཱཏི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ཉྩ. ཏེ་སནྟི ཨེ་ཏྠ ཏ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ས་ཙྩཱ་ན’’ནྟི. ཨ་པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ནི་རོ་དྷོ. ཏ་ཉྩཱཏི ནི་རོ་དྷ་ཉྩ. ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཏེ་ས་ཉྩ ཡོ ནི་རོ་དྷོ’’ཏི་པ་དེ་ན. ཨ་སྶཱཏི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མི་སྶཾ གཱ་ཐཱ་ཡཾ, ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ཝཱ. ན་ཡ་ཏོཏི ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཀ་ན་ཡ་ཏོ, ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ན་ཡ་ཏོ ཝཱ, ནེ་ཏྟི་དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་ར་ན་ཡ་ཏོ ཝཱ. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་རོ་དྷེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝཱ མ་གྒ་ས་ཙྩཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནི་རོ་དྷོ ཙ ནི་རོ་དྷཱུ་པཱ་ཡོ ཙ ནི་རོ་དྷོཏི ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་སོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ས་ཉྩཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠེ་ན ཙ་ས་དྡེ་ན མ་གྒ་ས་ཙྩཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ན ཝུ་ཏྟོ. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠནྟི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ. པ་ཊི་པཱ་དེ་ནྟོཏི ནི་ག་མེ་ནྟོ.

‘‘ས་ཙེ་པཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་དཱིཏི པ་ད་སྶ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞེ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝཱཏི པ་ད་སྶ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞེ་ཏི. ‘‘ཨི་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཝ་ཀཱ་ར་སྶ ཕ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་ཏོཏི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ཏོ. ‘‘ཨི་དཾ…པེ… པ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨེ་སོ ཨེ་ཝ དྷ་མྨོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨེ་སེ་ཝ དྷ་མྨོ’’ཏི་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞེ་ཏི. པ་ཙྩ་བྱ་ཏྠཱཏི པ་ཏི་ཨ་ཝ་པུ་བྦོ ཨི་དྷཱ་ཏུ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྠཱ’’ཏི. ཏུ་མྷེ་ཧཱིཏི ཨ་སྶ་ཛི་ཏྠེ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨི་མི་ནཱ ‘‘པ་ཙྩ་བྱ་ཏྠཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཧི་ཡྻ་ཏྟ་ནཱི་པ་ར་སྶ་པ་ད་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པུ་རི་ས་བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཝི་བྷ་ཏྟིཾ དཱི་པེ་ཏི. ཀ་པྤ་ན་ཧུ་ཏེ་ཧཱིཏི ཀ་པྤཱ་ནཾ ན་ཧུ་ཏེ་ཧི, ཀོ་ཊི་པ་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ས་ཏེ་ཧི ན་ཧུ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྦྷ་ཏཱི་ཏནྟི ཨ་བྷི་ཨ་ཏཱི་ཏཾ. ཨ་མྷེ་ཧི ཨ་དི་ཊྛ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱ་པི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

༦༢. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་ཏྟཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀ་བྷཱུ་ཏཾ ཉཱ་ཎ་མྤི ག་མྦྷཱི་ར་མེ་ཝཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་མྦྷཱི་ར་སྶ ཙ ཉཱ་ཎ་སྶཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི ས་ཎྷ་ཝ་ཏྠ་སྶ སི་བྦ་ན་ཏྠཱ་ཡ ས་ཎྷ་སཱུ་ཙི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི. ཨུ་པ་དྷཱི་ནཾ ས་མྨཱ ཁ་ཡ་ཊྛེ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡེ་ཏི ནི་བྦཱ་ནེ’’ཏི. ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡཱཏི ཏཾ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ. ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱཏི ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ. སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མཱི་ཉཱ་ཎེཏི ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མཱི་ཉཱ་ཎེ. ཏེ་སཱུཏི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ་སུ. ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ཨ་ཏཱི་ཏེཏི ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀེ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་མ་ཏྠ་ཀེ. ཏ་སྶཱཏི བུ་དྡྷ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྠེ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་སྶ་མེཏི མུ་ནཱི་ནཾ ཋཱ་ནེ. ཏ་ཉྷི ཨཱ ཀོ་དྷཾ, ཨཱ བྷུ་སོ ཝཱ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ས་མེ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་སྶ་མོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨིཾ. པ་ཏྠ་ཡི་ཏྭཱ ཙ པེ་སེ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི ནཱི་ལུ་པྤ་ལ་མ་ཎྜ་པེ. ཏེ་སཱུཏི ཏཱ་པ་ས་སེ་ཊྛཱི་སུ.

༦༣. ཡེ་སནྟི ཀུ་ལཱ་ནཾ. ‘‘ཝི་དྷ་ཝ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་དྷ་ཝཱ་ཡ བྷཱ་ཝོ ཝེ་དྷ་བྱནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝི་དྷ་ཝཱཏི ཙ པ་ཏི་སུ་ཉྙཱ. སཱ ཧི དྷ་ཝེ་ན ཝི་ག་ཏཱ་ཏི ‘‘ཝི་དྷ་ཝཱ’’ཏི ཙ, ཝི་ག་ཏོ དྷ་ཝོ ཨི་མི་སྶཱ་ཏི ‘‘ཝི་དྷ་ཝཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱ་པཱིཏི པུ་ཏྟ་པ་བྦ་ཛྫ་པ་ཏི་པ་བྦ་ཛྫ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན དུ་ཝི་དྷེ་ན་པི.

ས་ཉྩ་ཡཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ནི་སྶ་ཡཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ནི་སྶ་ཡེ ནི་སྶི་ཏཱུ་པ་ཙཱ་རོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྩ་ཡ་སྶ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཎ་པ་ཙྩ་ཡོ ཏ་སྶེ་ད་མ་ཏྠེ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྩ་ཡ་སྶ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཱི’’ཏི. ‘‘མ་ག་དྷཱ་ན’’ནྟི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཛ་ན་པ་ད་སྶ ནཱ་མ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ག་དྷཱ་ནཾ ཛ་ན་པ་ད་སྶཱ’’ཏི. གི་རི་བྦ་ཛནྟི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཛོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཝ་ཛོ, གི་རི. ཝ་ཛ་ས་དི་སོ གི་རི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི གི་རི་བྦ་ཛཾ པ་ད་ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན, ན་ག་རཾ. ‘‘མ་ཧཱ་ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་ནྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ མ་ཧ་ནྟོ ཝཱི་རོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་ན་ནྟི མ་ཧཱ་ཝཱི་རཱཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. དྷ་མྨེ་ན ན་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཀཱ ཨུ་སཱུ་ཡཱ ཝི་ཛཱ་ན་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་ན་ཡེ་ན (ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནེ ༢༧༧ སུ་ཏྟེ) ཨུ་སཱུ་ཡ་པ་ཡོ་གེ ས་མྤ་དཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ས་ངྐཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷུ་མྨ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ཝཱ’’ཏི. ཝི་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནནྟི ཝི་ཛཱ་ན་ནྟེ་སུ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་སུ, ཝི་ཛཱ་ན་ནྟེ ཝཱ.

༡༥. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ

༦༤. ཨ་ནུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཛྫཱ་ཝ་ཛྫཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཛྷཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ, སོ ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ནུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀཱཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཛྫཱ་ཝ་ཛྫ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ‘‘པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ཎ་ཀ་པ་ཏྟ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཨུ་དྡི་སྶ, ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཝཱ ཏི་ཊྛ་ཏི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨུ་ཏྟི་ཊྛོ, སོ་ཡེ་ཝ པ་ཏྟོ ཨུ་ཏྟི་ཊྛ་པ་ཏྟོཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨུ་ཏྟི་ཊྛེ ན པ་མ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡༦༨) པ་ན པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ཎཾ ‘‘ཨུ་ཏྟི་ཊྛ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ པི་ཎྜཱ་ཡ ཨུ་དྡི་སྶ, ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཝཱ ཏི་ཊྛ་ནཾ ཨུ་ཏྟི་ཊྛནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ‘‘པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ཎ་པ་ཏྟ’’ནྟི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཏ་སྨི་ཉྷི མ་ནུ་སྶཱ ཨུ་ཙྪི་ཊྛ་ས་ཉྙི་ནོ’’ཏི་པ་དཾ ལ་ངྒྷི་ཏྭཱ ‘‘ཏ་སྨཱ ཨུ་ཏྟི་ཊྛ་པ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི་པ་དེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ཎ་ཀ་པ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟི་ཊྛ་པ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨིཾ མ་ནུ་སྶཱ ཀིཾ་ས་ཉྙི་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨི་ཉྷི མ་ནུ་སྶཱ ཨུ་ཙྪི་ཊྛ་ས་ཉྙི་ནོ’’ཏི. ཏ་སྨི་ཉྷི ཏ་སྨིཾ ཨེ་ཝ ཨུ་ཏྟི་ཊྛ་པ་ཏྟེ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ པ་རི་བྷོ་ག་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཨ་ཝ་ས་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, ཨ་ཝ་ཚ་ཌྜེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ ཨུ་ཙྪི་ཊྛ་ས་ཉྙི་ནོ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ཎ་ཀ་པ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟི་ཊྛ་པ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པ་ན ཨ་ཝ་ས་ཛྫི་ཏ་པ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་ཙྪི་ཊྛ་པ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨུ་ཏྟི་ཊྛ པ་ཏྟ་ནྟི་པ་དཾ ཝཱ་ཀྱ་མེ་ཝ, ན ས་མཱ་སོ་ཏི་པི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་ཏྟི་ཊྛཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཏྭཱ་ལོ་པོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ག་ཧེ་ཏུ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཋ་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. གེ་ཧ་སི་ཏ་པེ་མ་ཝ་སེ་ནཱཏི གེ་ཧེ ནི་སྶི་ཏ་པེ་མ་ཝ་སེ་ན, མེ་ཏྟཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མ་པེ་མ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་གཱ་ར་ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ ས་པྤ་ཏི་སྶཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི. ‘‘ས་བྷཱ་ག་ཛཱི་ཝི་ཀཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་བྷཱ་ག་ཝུ་ཏྟི་ཀཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟི་ས་དྡོ ཛཱི་ཝི་ཀ་ཏྠོ་ཡེ་ཝ, ན ཝི་ཝ་ར་ཎཱ་དྱ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཱ་ནི, ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཏི་ཀྑ་ཏྟུནྟི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ས་ཀི་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. པ་ད་སྶ ཝ་སེ་ན ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ག་ཧ་ཎ་ཊྛཱ་ནེ. ཡ་དི་དཾ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ སཱ་ཝ་ནཾ, ཡ་དི་དཾ ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཾ ཨ་ཏྠི, ཨི་ད་མེ་ཝ སཱ་ཝ་ན་ཨ་ཏྠ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་མེ་ཝ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ག་ཧ་ཎ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. སཱ་དྷཱུ་ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནནྟི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན པ་ཉྩ་སུ པ་དེ་སུ ཡ་སྨིཾ ཀི་སྨིཾ་ཙི ཝུ་ཏྟེ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་སྶ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཾ. ཏནྟི ཀེ་ས་ཉྩི ཝ་ཙ་ནཾ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ག་ཧ་ཎེ. ‘‘ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཾ ཨ་ངྒ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ན་དཱ་ནཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨ་ངྒཱ་ནི ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀེ་ནཱ་པི ཉཱ་ཏུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ནཱཏི ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན.

ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ས་མྨཱ ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨི་མི་ནཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ དཱི་པེ་ཏི, ན ད་བྦ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་ཡནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ. ཨ་སྶཱཏི ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་སྶ. དྷོ་ཏ་པཱ་ད་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱཏི དྷོ་ཏ་སྶ པཱ་ད་སྶ པཾ་སུ་མ་ཀྑ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ. ཏཱཏི ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ་ཡོ. ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝཱཏི པ་ཙྩཱུ་ས་ཀཱ་ལ་ཏོ་ཡེ་ཝ, ནི་སྶ་ཀྐ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཏོཏི ཏེ་ཧི ཏཱི་ཧི ད་ནྟ་ཀ་ཊྛེ་ཧི, ཝི་བྷ་ཏྟ་ཨ་པཱ་དཱ་ན་མེ་ཏཾ. ཏེ་སུ ཝཱ ཏཱི་སུ ད་ནྟ་ཀ་ཊྛེ་སུ. ཡནྟི ཡཾ ད་ནྟ་ཀ་ཊྛཾ. ཨ་ཐཱཏི ཏ་སྨིཾ ག་ཧ་ཎེ.

ཏ་ཏོཏི སཱི་ཏུ་ཎྷོ་ད་ཀེ་ཧི, སཱི་ཏུ་ཎྷོ་ད་ཀེ་སུ ཝཱ. ཝ་ལ༹་ཉྫེ་ཏཱིཏི པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི. ཨུ་ད་ཀནྟི མུ་ཁ་དྷོ་ཝ་ནོ་ད་ཀཾ. ‘‘ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་སྶཱ་ཝ་ཀུ་ཊཱི་པི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝནྟི ས་མྨ་ཛྫི་ཡ་མཱ་ནེ. ཨ་སུ་ཉྙནྟི ཛ་ན་ས་དྡ་ཏོ ཨ་ཏུ་ཙྪཾ. ཨཱ་ས་ནནྟི ཐེ་ར་སྶ ཨཱ་ས་ནཾ. ཏ་སྨིནྟི ཨཱ་ས་ནེ. ནི་སི་ནྣ་སྶ ཐེ་ར་སྶ ཝ་ཏྟཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨུ་ཀླཱ་པོ ཨ་སྨིཾ དེ་སེ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་ཀླཱ་པོཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ན་ཙི ཀ་ཙ་ཝ་རེ་ན སཾ་ཀི་ཎྞོ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་ངྐཱ་རོ ཨུ་ཙྪི་ཊྛོ ཀ་ལཱ་པོ ས་མཱུ་ཧོ ཨུ་ཀླཱ་པོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན ཨུ་ཀླཱ་པོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་ཙཱི་ཡ་ཏི བ་ནྡྷཱི་ཡ་ཏི ཨ་སྨིཾ དེ་སེ་ཏི ཀ་ཙོ, སོ ཝ་རཱི་ཡ་ཏི ཨི་ཙྪཱི་ཡ་ཏི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཀ་ཙ་ཝ་རོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན ཀ་ཙ་ཝ་རོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཧ་ཏྠེ་ན་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ པི་ས་དྡོ པི་ལོ་ཏི་ཀེ་ན་པཱི་ཏི་ཨཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ས་མཱ་ན་པ་ཊ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ. ཀ་སྨཱ ས་ངྒྷཱ་ཊཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ས་ངྒྷ་ཊི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ སཾ་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་ངྒྷཱ་ཊཱིཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ སཾ་པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཀེ་ན ཝཱ པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་རེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ཨུ་ཎྷ་བྷཱ་རི་ཀེ་སུ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ་ཏི པ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ, པ་ཏྟེ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ ཡཱ་གུ་ཨཱ་དི་ཀོ པ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོཏི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ. བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རེཏི བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཊྛཱ་ནེ. ཡཱ་གུ་ཡཱ ཝཱ ལ་དྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྶཱཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ. སོ པ་ཏྟོཏི ཨུ་ཎྷཱ་དཱི་སུ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ སོ པ་ཏྟོ. ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཝཱཏི ཨཱ་རཱ་མཱ་དཱི་སུ ཝཱ. ཏ་སྶཱཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ. ཝ་ཙ་ནེ ཨ་ནི་ཊྛི་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ‘‘ན ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ བྷ་ཎ་མཱ་ན་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཀཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཨི་མི་ནཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟེ་སུ ‘‘ནཱ་ཏི་དཱུ་རེ ག་ནྟ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ན་ཀཱ་ར་པ་ཊི་སི་དྡྷེ་སུ ཨཱ་པ་ཏྟི ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ‘‘ན ཙ ཨུ་ཎྷེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ད་ཧི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡེ་སུ ཀེ་སུ་ཙི. ཨ་ཡནྟི དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཨཱ་པ་ཏྟི་སཱ་མ་ནྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་མ་ནྟཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་སཱ་མ་ནྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ས་ནྣ’’ནྟི. ‘‘ཨཱ་ས་ནྣ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ སཱ་མ་ནྟཱས་དྡ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཏ་ཉྩ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. ཨཱི་དི་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ བྷ་ནྟེ ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

གཱ་མ་ཏོ པ་ཋ་མ་ཏ་རནྟི གཱ་མ་ཏོ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ནེ་ཝ. ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟེ་ན ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཏི་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སེ་ད་གྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི. ཨི་མི་ནཱ སེ་དེ་ན སཱི་ད་ཏཱི་ཏི སི་ནྣནྟི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་སྶཱ་རེ་ཏྭཱཏི་པ་ད་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་དྡྷཾ སཱ་རེ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཙྪི་མ་ཝཱ་ཀྱ་སྶ པུ་བྦ་ཝཱ་ཀྱ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ’’ཏི. མ་ཛ྄ཛྷེ བྷ་ངྒ་སྶ དོ་སཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏོཏི ས་མཾ ཀ་ཏྭཱ སཾ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ, ནི་ཙྩཾ བྷི་ཛྫ་མཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. མ་ཛ྄ཛྷེ བྷ་ངྒ་ཏོ ཝཱ, དུ་བྦ་ལ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལཾ ཀ་ཎྞཾ ཨུ་སྶཱ་རེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་ཐཱཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན སཾ་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཙཱི་ཝ་ར་བྷོ་ག་སྶ ཨོ་རོ ཨ་ནྟོ ཨོ་བྷོ་གོཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི.

ཡོཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ. ‘‘གཱ་མེ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ ཝཱ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནེ ཝཱ’’ཏི. པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནེ ཝཱཏི བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཱ་ཡཾ ཝཱ. ཏ་སྶཱཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ. ལ་དྡྷཱ བྷི་ཀྑཱ ཡེ་ནཱ་ཏི ལ་དྡྷ་བྷི་ཀྑོ, ཏ་སྶ ཝཱ. པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་སྶཱཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ. པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཏྟ་ནཱ ལ་དྡྷོ་པཱིཏི པི་ས་དྡོ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན ལ་དྡྷོ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཨཱ་ཧ་རི་ཡ་ཏཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཏུ་ཝི་བྷ་ཏྟི པུ་ཙྪཱ་ཡཾ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ཧ་རི་ཡ་ཏུ ཀི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་ལོཏི བྷོ་ཛ་ན་ཀཱ་ལོ. བྷུ་ཉྫི་ཏྠཱ་ཏི བྷུ་ཏྟོ, ཏ་སྨིཾ ས་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨུ་པ་ཀ་ཊྛོཏི མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣོ.

ཨ་ན་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏོ, ཏ་ཊྚི་ཀ་ཙ་མྨ་ཁ་ཎྜཱ་དི, ན་ཏྠི ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏོ ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ཏྟ་བྷཱུ་མཱི་ན་མ་ནྟ་རེ་ཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་ཧི་ཏོཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ཏྠ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཏཱ ཝཱ སུ་དྷཱ་བ་དྡྷཱ ཝཱ ནི་ར་ཛ་མ་ཏྟི་ཀཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏནྟི པ་ཏྟཾ. དྷོ་ཏ་ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཡ་པཱིཏི སུ་དྡྷ་ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཡ་པི. ཏ་ཏྠཱཏི པཾ་སུ་ར་ཛ་ས་ཀྑ་རཱ་དཱི་སུ. པུ་ན ཏ་ཏྠཱཏི པ་ཎྞཱ་དྷཱ་ར་ཀེ་སུ. ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་བྷི་མུ་ཁེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་མུ་ཁེ་ན. ས་ཎི་ཀནྟི སི་ནྣཾ. ཨ་ནྟེ པ་ནཱཏི ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཀོ་ཊི་ཡཾ པ་ན. ནི་ཀྑི་པ་ནྟ་སྶ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ བྷོ་གོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཙུ་ཎྞཾ ས་ནྣེ་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ ཙུ་ཎྞ་ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ན ནེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པི་ཎྜི ཀཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ནི་དྡྷཱུ་མེ ཋཱ་ནེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟནྟི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ནྟེ ཋཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཛ་ནྟཱ་གྷ་རེཏི ཨ་གྒི་སཱ་ལཱ་ཡཾ. སཱ ཧི ཛ་ལ་ཏི དི་བྦ་ཏི ཨ་གྒི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཛ་ནྟཱ, ཛ་ནེ་ཏི ས་རཱི་ར་སེ་ད་མེ་ཏྠཱ་ཏི ཝཱ ཛ་ནྟཱ, སཱ ཨེ་ཝ གྷ་རཾ ཛ་ནྟཱ་གྷ་ར་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨིཾ. པ་རི་པཱུ་ཛཱ་ཝ་སེ་ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཀ་མྨནྟི ཨ་ཏྠེ་ན ཨ་ངྒཱ་ར་དཱ་ནཱ་དི་ཀཾ པ་རི་ཀ་མྨཾ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཀ་མྨཾ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

‘‘ན ཀེ་ན་ཙི གེ་ལ་ཉྙེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་སྶ་ཧ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཨ་གི་ལཱ་ནེ་ན ས་ཊྛི་ཝ་སྶེ་ན ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀེ་ནཱ་པི ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ནཱ་ད་རེ་ནཱཏི ཝ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནཱ་ད་རེ་ན. ན་ཀཱ་ར་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ་སཱུཏི པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝཱ་ཙ་ཀེ་ན ན་ཀཱ་རེ་ན པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ་སུ. པ་དེ་སཱུཏི ‘‘ན ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ བྷ་ཎ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཀ་ཐཱ ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝཱ་ཀྱེ་སུ. བྷཱུ་མི་ཡནྟི ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ བྷི་ཏྟི་ཡ་མྤི ཨ་པ་ཊི་གྷཾ་སི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ‘‘པི་ཋ་ས་ངྒྷཱ་ཊ་ཉྩཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་ཝཱ་ཊ་པཱི་ལ༹ནྟི ཨེ་ཏྠ པཱི་ཋ་ས་དྡེ་ན པི་ཋ་ས་ངྒྷཱ་ཊཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཙྪུ་པ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་པྤ་ཊི་གྷཾ་ས་ནྟེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ གྷཾ་ས་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་མྨཱ ཏཱ་ཡ་ཏི ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ པ་ར་ཉྩ ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ས་ནྟཱ་ནཾ, ཏ་མེ་ཝ ས་ནྟཱ་ན་ཀནྟི ཨ་ཏྠེ་ན ཀཱི་ཊ་ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀ་མ་ཀྐ་ཊ་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དི ས་ནྟཱ་ན་ཀཾ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ནྟཱ་ན་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨུ་ལློ་ཀ་ཏོཏི ཝི་ཏཱ་ན་ཏོ. ཏ་ཉྷི ཨུ་དྡྷཾ ལུ་ཙཱི་ཡ་ཏེ བ་ནྡྷཱི་ཡ་ཏེ་ཏི ཨུ་ལློ་ཀ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཙ་ཀཱ་ར་སྶ ཀ་ཀཱ་ར་མ་ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་ལློ་ཙ’’ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏོ་ས་དྡེ་ན ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶ སྨཱ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཀཱ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པ་ཧ་རི་ཏ་བྦནྟི ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ཝ་ཧ་རི་ཏ་བྦ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, ཧེ་ཊྛཱ ཧ་རི་ཏ་བྦཾ པཱ་ཏེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ནྡྷི་བྷཱ་གཱཏི ཨེ་ཏྠ བྷཱ་ག་ས་དྡ་སྶ དྭ་ནྡ་ཏོ པ་ར་ཏྟཱ པུ་བྦ་པ་དེ་སུ་པི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ནྡྷི་བྷཱ་གཱ ཙ ཀ་ཎྞ་བྷཱ་གཱ ཙཱ’’ཏི. ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་ར་བཱ་ཧི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཀཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ནྡྷི་ས་དྡ་སྶ ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཀོ་ཎཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་ཎྞ་ས་དྡ་སྶ ཀོ་ཎ་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.

‘‘ཡ་ཐཱ པ་ཋ་མ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ཉྙ་པེ་ཏ་བྦཾ, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཾ པ་ཏི་རཱུ་པཾ པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨ་པ་ཏི་རཱུ་པེ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི པ་ཉྙ་པེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་མེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ་པ་ཉྙ་ཏྟཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཝ. ས་ཙེ པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཨ་ཧོ་སི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་དནྟི བྷི་ཏྟིཾ མོ་ཙེ་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ. ཀ་ཊེ་སུ ཀི་ལ༹་ཉྫེ་སུ སཱ་ར་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྟཱ ཀ་ཊ་སཱ་ར་ཀོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱཏི སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ. པུ་ར་ཏྠི་མཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཀཱ་ར་ལོ་པེ་ན ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ར་ཏྠི་མཱ་ཡཱ’’ཏི.

ཝཱུ་པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦོཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ས་དྷཱ་ཏུ ག་ཏྱ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྠ ནེ་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙ་ཏྠཱཏི ཨ་ཉྙཾ ཋཱ་ནཾ. ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ དི་ཊྛི་ག་ཏ་ཏོ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སྶ་ཛྫཱ་པེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ‘‘ཨ་ཉྙོ ཝ་ཏྟ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཐེ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. སོ སོ བྷི་ཀྑུ ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཉྙེ་ན དཱ་པེ་ཏ་བྦོཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཉྙེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ པ་རི་ཝཱ་སོ དཱ་པེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་ནྟི ནུ ཁོཏི ཀེ་ན ཨེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ད་དེ་ཡྻ ནུ་ཁོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏི་ས་དྡོ ཧི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་པི ཨི་མ་མེ་ཝ ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཀེ་ན ནུ ཁོ ཨུ་པཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ ‘‘ཀི་ནྟི ནུ ཁོ པ་ཊི་ཀ་སྶེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝཱ་ཀྱེ་སུ. ས་ཏྟ་སུ ཀ་མྨེ་སུ ཏི་ཝི་དྷ་སྶ ཨུ་ཀྑེ་པ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ ག་རུ་ཀ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་ཀྑེ་པ་ནཱི་ཡཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཏེ་ན ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀེ་ན ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་ཙེ ཀ་རོ་ནྟི་ཡེ་ཝཱཏི བྷི་ཀྑཱུ ས་ཙེ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟི་ཡེ་ཝ. པུ་ན ས་ཙེ ཀ་རོ་ནྟི་ཡེ་ཝཱཏི བྷི་ཀྑཱུ ས་ཙེ ཨུ་ཀྑེ་པ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཨ་ཐཱཏི ཏ་སྨིཾ ཀ་མྨེ ཀ་ཏེ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཙ་ནེ་ན. ན་ནྟི ཏཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ.

ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘པི་ཎྜུ་ཀྑེ་པ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༦༢༠) ཝི་ཡ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀ་ནྟི་པ་དཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ནཾ, ཀ་པ་ཙྩ་ཡོ ཙ ཝི་ཙྪ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཡ་དཱིཏི ཡཱ་ཝ. ཡ་དི་ས་དྡོ ཧི ཡཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཏཱ་ཝ པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཡཱ་ཝ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི ར་ཛ་ནཾ ག་ལ་ཏི, ན ཏཱ་ཝ པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝི་ས་བྷཱ་ག་པུ་གྒ་ལེ་ནཱཏི ཝི་ས་བྷཱ་གེ་ན པུ་གྒ་ལེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན. ན ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ གཱ་མོ པ་ཝི་སི་ཏ་བྦོཏི ཨེ་ཏྠ ན ཨ་ཉྙེ་ནེ་ཝ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན པ་ཝི་སི་ཏ་བྦོ. པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ན པ་ཝི་སི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ས་ངྐཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པི་ཎྜཱ་ཡ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་རོ ཏྭཱ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཀཱ་རི་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རནྟི བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཙ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན ག་ནྟ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་རི་ཝེ་ཎནྟི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ པ་རི་ཝེ་ཎཾ. པ་སྶ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ པ་སྶ་ཏི.

ད་སྶ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝཱཏི ཨ་སུ་བྷ་ད་སྶ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ. ཨི་མི་ནཱ་པི ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཝ ན ག་ནྟ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ས་ངྐཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཀ་མྨནྟི པ་ཀྐ་མ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་མྨཾ. ཨ་ན་ནུ་ཛཱ་ན་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡ’’ནྟི. ཏནྟི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ. ཨ་སྶཱཏི ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་སྶ. ‘‘ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཙེ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ན པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀེ་ཝ་ལནྟི ཝི་ནཱ ཨུ་དྡེ་སཱ་དི་ས་མྤ་ཛྫ་ནེ་ཧི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ ནི་ཝཱ་རེ་ནྟེ་པཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘གེ་ལ་ཉྙ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཝ་དྷི་ཨ་པེ་ཀྑ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་སྶཱཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ. ཨ་ཉྙོཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཉྙོ. ཏ་སྶཱཏི ཨ་ཉྙ་སྶ བྷི་ཀྑུ་སྶ.

༡༦. ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ

༦༧. ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨུ་དྡེ་སཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ས་ངྒ་ཧ་ས་དྡ་སྶ ས་ངྑེ་པ་ག་ཧ་ཎེ་སུ་པི ཝུ་ཏྟི་ཏོ ‘‘ཨ་ནུ་གྒ་ཧོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་མྨུ་ཁཱ ས་ངྒ་ཧོ ཙ པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧོ ཙ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཨཱ་མི་སེ་ན ཝཱ ས་ངྒ་ཧོ, དྷ་མྨེ་ན ཝཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧོ. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ ས་ངྒ་ཧོ, ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧོ. ལོ་ཀི་ཡ་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ ས་ངྒ་ཧོ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་དྡེ་སེ་ན པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨོ་ཝཱ་དེ་ན ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ཡཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨུ་དྡི་ས་ནཾ ཨུ་དྡེ་སོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན པཱ་ལི༹་ཝཱ་ཙ་ནཱ ཨུ་དྡེ་སོ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡེ་སོ་ཏི པཱ་ལི༹་ཝཱ་ཙ་ནཱ’’ཏི. ‘‘པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ, ས་མ་ནྟ་ཏོ ཝཱ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠ་སྶ པུ་ཙྪ་ནཾ པ་རི་པུ་ཙྪཱཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝ་ཏྠུ་སྨིནྟི ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝཱ་རི་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ. ཨི་དནྟི ཙཱ་རི་ཏྟཾ. པུ་ན ཨི་དནྟི ཝཱ་རི་ཏྟཾ. ‘‘ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨོ་ཝ་ད་ནཾ ཨོ་ཝཱ་དོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨོ་ཏི་ཎྞེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ‘‘ཨི་དཾ ཀ་རོ་ཧི, ཨི་དཾ མཱ ཀ་རི་ཏྠཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་དྡ་སྶ ན་ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ས་ཙེ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ པ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟེ་པི ན པ་ཀ་ཏི་པ་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏི་རི་ཏྟ་པ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཏྟོ’’ཏི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ ‘‘ས་ཙེ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ ཙཱི་ཝ་རཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་དེ་སུ. ཨ་ཉྙོ་པཱིཏི པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རེ་ཧི ཨ་ཉྙོ་པི. ས་མ་ཎ་པ་རི་ཀྑཱ་རོཏི ཚ་ཏྟུ་པཱ་ཧ་ནཱ་དི ས་མ་ཎ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ. ཨི་དྷཱཏི ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་ཝ་ཏྟེ. ན་ཡེ་ནཱཏི ཉཱ་ཡེ་ན. ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཨུ་པཱ་ཡ་པ་རི་ཡེ་ས་ནནྟི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ, ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ ཨུ་པཱ་ཡ་སྶ པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ. ཨི་ཏོཏི ‘‘ཀི་ནྟི ནུ ཁོ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་སྶ པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཡེ་ཐཱ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཏོ. ཙཱི་ཝ་རཾ ར་ཛ་ནྟེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ར་ཛ་ནྟེ་ན ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ན ད་ཊྛ་བྦོ, ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏོ ཨུ་པཱ་ཡཾ སུ་ཏྭཱ ར་ཛ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏོ ཨུ་པཱ་ཡནྟི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏོ ལ་དྡྷཾ ཨུ་པཱ་ཡཾ.

ན་ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་དི་ཀ་ཐཱ

༦༨. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཝ་ཏྟནྟི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མྷི ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦཾ ཝ་ཏྟཾ. སོཏི ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀོ. དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨ་སྶ, སོ ཝཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཎཱ་མེ་ཏ་བྦོཏི ཨེ་ཏྠ པ་པུ་བྦ ན་མུ་དྷཱ་ཏུ ཨ་ཏྠ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨི་དྷ ཨ་པ་སཱ་ད་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་སཱ་དེ་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཨ་དྷི་མ་ཏྟནྟི ཨ་དྷི་ཀ་པྤ་མཱ་ཎཾ. གེ་ཧ་སི་ཏ་པེ་མནྟི མེ་ཏྟཱ་སི་ནེ་ཧཾ. ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ན་ཡེ་ནཱཏི ཀ་ཎྷ་པ་ཀྑེ ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན ན་ཡེ་ན. ཨ་ལཾ པ་ཎཱ་མེ་ཏུནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ལཾ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྠ་པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟེ་སུ དྭཱི་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ཨ་ར་ཧ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡུ་ཏྟོ པ་ཎཱ་མེ་ཏུ’’ནྟི.

སཱ་ཏི་སཱ་རོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ས་ར་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨ་ཏི་སཱ་རོ, དོ་སོ. སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི སོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སཱ་ཏི་སཱ་རོཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་དོ་སོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྶ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨཱ་པ་ཏྟིནྟི དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟིཾ. ཏནྟི ཝ་ཏྟཾ.

ཏེ་སནྟི ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་ནཾ. ཝ་ཏྟནྟི བ་ཧུ་ཀཱ་ནཾ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཏྟཾ. སཱ་དི་ཡ་ནཾ ཝཱ…པེ… བཱ་ལོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ བཱ་ལ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཱ་དི་ཡ་ནཾ ཝཱ ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནཾ ཝཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. སཱ་དི་ཡ་ན་སྶ ཝཱ ཨ་སཱ་དི་ཡ་ན་སྶ ཝཱ ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཏྟཱ བཱ་ལོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཛཱ་ན་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བཱ་ལོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. བཱ་ལ་ཏྟཱ སཱ་དི་ཡ་ནཾ ཝཱ ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནཾ ཝཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་སཱུཏི བ་ཧུ་ཀེ་སུ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀེ་སུ. ཏ་སྶཱཏི ཝ་ཏྟ་ས་མྤ་ནྣ་བྷི་ཀྑུ་སྶ. ཏེ་སནྟི ཨི་ཏ་རེ་སཾ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་ནཾ.

རཱ་དྷ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཐཱ

༦༩. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ པུ་ཙྪཱི’’ཏི ཨཱ་ས་ངྐཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ནས་དྡོ ག་ར་ཧ་ཏྠོ, ཏ་ཐཱ ཛཱ་ན་ནྟོ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལ་ཧུ་ཀནྟི ཧེ་ཏུ་ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཝི་སེ་ས་ནཾ. ལ་ཧུ་ཀ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཝི་དི་ཏྭཱ’’ཏི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཡུ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཨ་ཡ་ཉྩཱཏི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ ཙ. ཨ་གྒོཏི ཀོ་ཊི་ཨུ་ཀྐཾ་སོ. སེ་ཊྛོཏི པ་ཝ་རོ ཨུ་ཏྟ་མོ.

‘‘བྱ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཊི་བ་ལེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ བྱ་ཏྟ་པ་ཊི་བ་ལཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྱ་ཏྟོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ སཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ་ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ཡཾ བྱ་ཏྟོ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་སྨིནྟི ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཾ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏ་བྷི་ཀྑུ་མྷི. ཡ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ. སུ་གྒ་ཧི་ཏནྟི སཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ སུ་ཊྛུ ག་ཧི་ཏཾ. ཨ་ཡ་མྤཱིཏི པི་ས་དྡོ པུ་རི་མ་བྷི་ཀྑུཾ ཨ་པེ་ཀྑ་ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་མྷི, ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྱ་ཏི་རེ་ཀཱ་ནྭ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་བ་ལཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡོ པ་ན ན ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ས་སོ་ས་སེ་མྷཱ་དི་ནཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་སོ ཙ སོ་སོ ཙ སེ་མྷོ ཙ, ཏེ ཨཱ་ད་ཡོ ཡ་སྶ གེ་ལ་ཉྙ་སྶཱ་ཏི ཀཱ་ས་སོ་ས་སེ་མྷཱ་དི, ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཨེ་ལ༹་མཱུ་གཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨོ་ཊྛོ ཙ ད་ནྟོ ཙ ཛི་ཝ྄ཧཱ ཙ, ཏཱ ཨཱ་ད་ཡོ ཡེ་སཾ ཏཱ་ལུ་ཨཱ་དཱི་ན་ནྟི ཨོ་ཊྛ་ད་ནྟ་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ད་ཡོ, ཏེ་སཾ. པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧཱིཏི པ་ད་ཨ་ཀྑ་རེ་ཧི. བྱ་ཉྫ་ནས་དྡོ ཧེ་ཏྠ ཨ་ཀྑ་ར་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཧཱ་པེ་ཏཱིཏི ག་ལ་ཏྟཱ ཧཱ་པེ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦནྟི ཨ་ཉྙེ་ན སི་ཐི་ལཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝ་ད་ཏཱིཏི ཨ་ཉྙེ་ན དྷ་ནི་ཏཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝ་ད་ཏི. ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏོཏི ཏ་སྶ ཨ་པ་ཊི་བ་ལ་སྶ ཝི་པ་རཱི་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏོཏི ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏ་བྦ་ཏོ. ཡནྟི ཡཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨ་མེ་ཏཾ, ས་ངྒྷོཏི ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་མྨ་མེ་ཏཾ. ཨི་དྷ ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་མྨཾ ཀི་ཏོ ཝ་ད་ཏི.

༧༡. ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་མ་ན་ནྟ་རཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ས་མ་ན་ནྟ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ནི་ཝཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཧུ་ཏྭཱ་ཝ ས་མ་ན་ནྟ་རཱ’’ཏི. ཨེ་ཝ་ས་དྡེ་ན ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨུ་ལླུ་མྤ་ཏཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པུ་བྦ་ལུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་ཏི་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱ དྷཱ་ཏཱུ་ན་མ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཨུ་པུ་བྦ་དྷ་ར་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡྷ་ར་ཏཱུ’’ཏི. ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ, ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝཱ དྷ་ར་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཧཱ་ཝ་དྷི་ནཱ ཨུ་ཏྱཱུ་པ་ས་གྒ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཀུ་ས་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏཱུ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཧཱ་དྷཱ་རེ་ན དྷ་ར་དྷཱ་ཏུ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་ཏྱཱུ་པ་ས་གྒ་སྶ ཨུ་ཀྑི་པ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་མ་ཎེ་ར་བྷཱ་ཝཱ ཝཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ’’ཏི. ‘‘པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་མཱི་པེ ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ་ཏི ས་དྡ་ཏྠ་མ་ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ངྐེ་ཏ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ས་ངྐེ་ཏ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༧༣. ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷི ནི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཋཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཙྩ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནཱི’’ཏི. ཀ་སྨཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡཱ ནི་སྶ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ སེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ནི་སྶཱ་ཡཱཏི ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི.

༡༨. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ

༧༥. ཀི་ནྟཱ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀཱ་ར་ལོ་པ་ཝ་སེ་ན ས་ནྡྷི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ་ཏེ ཨ་ཡ’’ནྟི. ‘‘ཨོ་ཝ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི’’ཨི་མི་ནཱ ཨོ་ཝ་དི་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ཎྱ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཀ་མྨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཡ་དི་དཾ ག་ཎ་བ་ནྡྷི་ཀ’’ནྟི ཨུ་ཏྟ་ར་ཝཱ་ཀྱེ ཡཾ་ས་དྡཾ དི་སྭཱ པུ་བྦ་ཝཱ་ཀྱེ ཏཾ་ས་དྡཾ ཉཱ་པེ་ཏི, ཏ་སྶ བཱ་ཧུ་ལླ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༧༦. སོཏི པ་སཱུ་རོ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ. ཏེ་ནཱཏི ཨུ་དཱ་ཡི་ཏྠེ་རེ་ན. ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀནྟི ས་ཧ དྷ་མྨེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན. བྱ་ཏྟོ ཏཱ་ཝ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཧོ་ཏུ, པ་ཊི་བ་ལོ པ་ན ཀ་ཐཾ ཉཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡོ པ་ན ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཙཱཏི ས་ཙྩཾ. ཨེ་ཏནྟི པ་ཊི་བ་ལ་ཏྟཾ, ‘‘པ་ཉྩ་ཧི…པེ… ཝི་ནེ་ཏུ’’ནྟི་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ.

༧༧. ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཀྑ་ས་ངྐ་ནྟེ་སཱུཏི ཏི་ཏྠི་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སཱ་ས་ན་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ས་ངྐ་མ་ནྟེ་སུ. ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་ཙཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ན་ཀནྟི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཙ་རི་ཏ་བྦཾ ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀ་སཱི་ལཾ སི་ཀྑཱ་པ་ན་ཀཾ. ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཙཱ་རཾ སི་ཀྑཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ནཱ་མ་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ’’ཏི ཝཱ ནཱ་མ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ནཱ་ནནྟི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏོ ཝཱ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་ཏོ ཝཱ ནཱ་ནཾ.

༢༠. པ་ཎཱ་མ་ནཱ་ཁ་མཱ་པ་ནཱ་ཀ་ཐཱ

༨༠. ཡཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ནི་སྶ་ཡ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་བྦ་ཛྫཱ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་དྷ་མྨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ཧཱིཏི པ་བྦ་ཛྫ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ན ཙ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ན ཙ དྷ་མྨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ན ཙ. ཨེ་ཏེ་སནྟི པ་བྦ་ཛྫཱ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་དྷ་མྨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ. ཨེ་ཏེ་སཱུཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཏཱི་སུ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་སུ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶཱཏི པ་བྦ་ཛྫ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ, ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མཱི་པེཏི ནི་སྶ་ཡཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཙ དྷ་མྨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཙ ཨཱ་ས་ནྣེ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མྷི ས་མྨཱ ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ནཱ་པཱིཏི ནི་སྶ་ཡ་པ་བྦ་ཛྫཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ དྷ་མྨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ནཱ་པི. ཨོ་ཝཱ་དཱ་ཙ་རི་ཡོ ཏེ་སུ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཏེ་སཱུཏི ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་སུ.

༢༢. ནི་སྶ་ཡ་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཀ་ཐཱ

ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ

༨༣. ‘‘ནི་སྶ་ཡ་པ་ཊི་པ་སྶ་དྡྷཱི་སཱུ’’ཏི ས་མཱུ་ཧཱ་དྷཱ་རོ. ‘‘ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ པ་ཀྐ་ནྟོ ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་དྷཱ་རོ. ‘‘ཝི་པྤ་ཝ་སི་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་རཱ་ལ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ག་ཏེཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ ག་ཏེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཉྙ་དཱ་པཱིཏི ཨ་ཉྙ་སྨི་མྤི ཀཱ་ལེ. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན པ་ཝཱ་སི་ཏ་ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་ས་མྦྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་གོཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝཱ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཨེ་ཀོ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མྦྷོ་གོ ཙ དྷ་མྨ་པ་རི་བྷོ་གོ ཙ. ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མྤཱིཏི པི་ས་དྡོ ག་ར་ཧ་ཏྠོ, དྭི་ཧཱ་དི་ཀཾ པ་ན པ་གེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཧཱ་རོ ན་ཏྠཱིཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་པ་རི་ཧཱ་རོ ན་ཏྠི, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཧ་ར་ཎཾ ཨ་པ་ན་ཡ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ལ་ཛྫཱི པེ་ས་ལོཏི ལ་ཛྫཱི ཧུ་ཏྭཱ པི་ཡ་སཱི་ལོ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ད་ཧེ་ཝཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ པ་ཀྐ་ནྟ་ཨ་ཧ་ནི ཨེ་ཝ. ཏ་ཐཱཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ལ་ཧུཾ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཧཾ ལ་ཧུཾ ཨཱ་ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ཙེ ཝ་ད་ཏཱིཏི ས་ཙེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑུ་སྶ. ས་བྷཱ་ག་ཏནྟི ལ་ཛྫི་པེ་ས་ལ་བྷཱ་ཝཾ.

ཡཱ་ཝ ཨཱ་ག་མ་ནཱཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ ཡཱ་ཝ ཨཱ་ག་མ་ནཱ. ནནྟི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ. ‘‘ཝཱ་སེ་ནྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་པ་དེ ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་མྨཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ. ཏེ་ནཱཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན. པ་ཝ་ཏྟཱིཏི པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ. ན་དཱི་པཱུ་རེ་ན ཝཱ ཨུ་པ་དྡུ་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ན་དཱི་པཱུ་ར་ཏྟཱ ཨུ་ད་ཀོ་ས་ཀྐ་ནཾ ཨཱ་ག་མེ་ཏི, ཙོ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་དྡུ་ཏ་ཏྟཱ ས་ཧཱ་ཡེ པ་རི་ཡེ་ས་ཏི. སོཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ.

‘‘ནི་སྶ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཎཱ་པ་ནཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟཱིཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན ནི་སྶ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ནཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ནི་སྶ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ནཱཏི ནི་སྶ་ཡ་སྶ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ པ་ཎཱ་མ་ནཱ. ཏ་སྨཱ པ་ཎཱ་མི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨཱ་པུ་ཙྪཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ‘‘མཱ མཾ སུ་སཱ་ན་ག་མ་ནཾ ཨཱ་པུ་ཙྪཱི’’ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏེ་ནཱཏི ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀེ་ན. ཁ་མཱ་པེ་ཏ་བྦོཏི ཏི་ཏི་ཀྑཱ་པེ་ཏ་བྦོ.

ཏཱ་ཝཱཏི མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་ཧི, མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ་ནཾ ཝཱ པ་ཋ་མཾ. ཨ་ཉྙ་ཏྠཱཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཧཱ་རཾ. ཨ་པྤེ་ཝཱཏི ཨ་པི ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཁ་མེ་ཡྻཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྲེ་ཝཱཏི ཨ་ཉྙ་ཏྠེ་ཝ. དུ་བྦྷི་ཀྑཱ་དི་དོ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཉཱ་ཏི་ཝི་ཡོ་གཱ་དི་དོ་སོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཏཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝ་སི་ཏཾ ཏ་མེ་ཝ ཋཱ་ནཾ. ཨ་ཉྙ་སྶཱཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ བྷི་ཀྑུ་སྶཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ས་མོ་དྷཱ་ནེ ནི་སྶ་ཡ་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི ན་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི.

ས་མོ་དྷཱ་ན་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ

ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱཏི =༠༠ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ. ཏ་ཏྲཱ་པཱིཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་སུ་པི. ཀ་དཱཏི ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ. སཱ་ཡ་ནྷེ ཝཱ ར་ཏྟིཾ་ཝཱཏི ཨ་ཛྫ སཱ་ཡ་ནྷེ ཝཱ ར་ཏྟིཾ ཝཱ. ཏཾ་ཁ་ཎེ་ཡེ་ཝཱཏི ཏ་སྨིཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ.

སོ ཙཱཏི ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ ཙ. ཏ་ཏོཏི གཱ་མ་ཏོ. སུ་ག་ཏོཏི སུ་ཊྛུ ག་ཏོ, ནི་སྶ་ཡོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཐཱ་པཱིཏི པུ་ན ཙ པ་རཾ. ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མ་ནེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མ་ནེ ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཏི་ཀྐ་མེཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཀྐ་མེ ས་ཏི, ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཧེ་ཏུ ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ ནཱ་མ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཡེ་ཝ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ.

སཱ་ཡ་ནྷེ ཝཱ ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ ཝཱཏི ཨ་ཛྫ སཱ་ཡ་ནྷེ ཝཱ ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ ཝཱ. སྭེཏི སུ་ཝེ.

བ་ཧི་སཱི་མནྟི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མ་ཏོ བ་ཧི. ཏ་ཏོཏི བ་ཧི་སཱི་མ་ཏོ. དྭི་ནྣཾ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཱ་ནནྟི ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་ཏོ དྭི་ནྣཾ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཱ་ནཾ. ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མ་ཏོ བ་ཧི ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་ནཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ.

མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀཱ་མོཏི ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་མྷཱ མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨེ་ཝ. པ་ཎཱ་མེ་ཏཱིཏི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི པ་ཎཱ་མེ་ཏི. སཱ་ལ་ཡོཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ སཱ་པེ་ཀྑོ. ‘‘ནི་རཱ་ལ་ཡོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན དཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་མྤཱིཏི དྷུ་རེ ནི་ཀྑི་ཏྟེ་པི. ཨུ་བྷི་ནྣཾ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པེ ས་ཏི, དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པ་ཧེ་ཏུ ཝཱ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཎཱ་མི་ཏེ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡནྟི ནི་སྶ་ཡཱ་ཙ་རི་ཡཾ. ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝཱ ཝ་ནྡ་ནྟཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ, མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཾ ཝཱ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. དཱུ་ར་ཏྟཱཏི དཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་པ་རི་པཱ་སཱ་དེཏི པཱ་སཱ་ད་སྶ ཨུ་པ་རི. ཏནྟི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ. ནི་སི་ནྣཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ས་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མོ་དྷཱ་ནེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ ས་དྡ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.