༦. པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡ་ཀ་ཐཱ
༡༠. ཋཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱཏི ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ. ནི་ཀྐི་ལེ་སོ ཛཱ་ཏི ས་བྷཱ་ཝོ ཨི་མ་སྶཱ་ཏི ནི་ཀྐི་ལེ་ས་ཛཱ་ཏི་ཀོ. ‘‘ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟེ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི. ཨི་ཏོཏི ‘‘དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་དི་ཝ་ས་ཏོ, ཧེ་ཊྛཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. དེ་ཝ་ཏཱ པ་ན ཨཱ་ལཱ༹་ར་སྶ ཀཱ་ལ་ངྐ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ན ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ས་བྦཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི. ‘‘པ་རི་ཧཱི་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ མ་ཧཱ་ཛཱ་ནི་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ཧཱ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་སྶཱཏི ཨཱ་ལཱ༹་ར་སྶ. མ་ཧ་ཏཱི ཛཱ་ནི་ཨ་སྶཱ་ཏི ‘‘མ་ཧཱ་ཛཱ་ནི་ཀོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཀ་ཀཱ་ར་སྶ ཡ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧཱ་ཛཱ་ནི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཀྑ་ཎེཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཱ་ཡ ཨ་ནོ་ཀཱ་སེ, ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧི་ཡྻོཏི ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཏཱི་ཏཱ་ཧེ. སོ་པཱིཏི ཨུ་ད་ཀོ རཱ་མ་པུ་ཏྟོ་པི. པི་ས་དྡོ ཨཱ་ལཱ༹་རཱ་པེ་ཀྑོ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ལཱ༹་རོ ཀཱ་ལཱ་མོ ཡཱ་ཝ་ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷཱི ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟོ. ཨུ་ད་ཀོ རཱ་མ་པུ་ཏྟོ ཡཱ་ཝ་ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷཱི ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘བ་ཧུ་ཀཱ་རཱ’’ཏི ཙ ‘‘བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཱ’’ཏི ཙ པཱ་ཋ་སྶ དྭི་དྷཱ ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བ་ཧུ་ཀཱ་རཱ་ཏི བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཱ’’ཏི. པེ་སི་ཏ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ མ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་མི་ནཱ པ་ཧི་ཏ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ས་དྡོ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༡༡. ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡེ་ན ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ག་ཡཾ, བོ་དྷི’’ནྟི ཨེ་ཏྠ སཱ་མྱ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་ཡཱ་ཡ ཙ བོ་དྷི་མ་ཎྜ་སྶ ཙཱ’’ཏི.
གཱ་ཐཱ་ཡ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་བྦ་ས་དྡེ་སུ དུ་ཏི་ཡོ ས་བྦས་དྡོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏྠོ, སེ་སཱ སཱ་ཝ་སེ་ས་ཏྠཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ་ཝ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་སྶཱ་པི ཏ་ཎྷཱ་ཀྑ་ཡ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཀྑ་ཡེ ནི་བྦཱ་ནེ’’ཏི. ས་ཡཾས་དྡོ ཨ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡས་དྡོ ཏུ ཏྭཱ་པ་ཙྩ་ཡ་ནྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ’’ཏི. ‘‘ས་བྦཾ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཉཱ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཀ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཡཾ མེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ’’ཏི ཨུ་དྡི་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ.
‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨེ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ (མི. པ. ༤.༥.༡༡) ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ཊི་པུ་གྒ་ལོཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཊིས་དྡོ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་བྷཱ་ག་པུ་གྒ་ལོ’’ཏི. ས་དི་ས་པུ་གྒ་ལོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱི་ཏི་བྷཱུ་ཏོཏི སཱི་ཏི ཧུ་ཏྭཱ བྷཱུ་ཏོ, སཱི་ཏི་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ པ་ཏྟོ.
ཀཱ་སཱི་ནནྟི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཛ་ན་པ་དཱ་ནཾ ནཱ་མཾ. ཛ་ན་པ་ད་ས་མཱུ་ཧ་སྶ ར་ཊྛ་ནཱ་མ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་སི་ར་ཊྛེ’’ཏི. ‘‘ན་ག་ར’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པུ་རས་དྡོ ན་ག་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡཱཏི པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ‘‘བྷེ་རི’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ དུ་ནྡུ་བྷིས་དྡོ བྷེ་རི་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. བྷེ་རི ཧི ‘‘དུཾ་དུ’’ནྟི་ས་དྡེ་ན ཨུ་བྷི པཱུ་ར་ཎ་མེ་ཏྠཱ་ཏི དུ་ནྡུ་བྷཱིཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ད་ཀཱ་ར་ར་ཀཱ་རཱ་ནཾ སཾ་ཡོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ དུ་ནྡྲུ་བྷཱི་ཏི་པི པཱ་ཋོ ཨ་ཏྠི, སོ ཨ་པཱ་ཋོ་ཡེ་ཝ. ‘‘པ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཧཱ་ར་ས་དྡེ་ན ཨཱ་ཧ་ཉྙིནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་པུ་བྦ་ཧ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, སྶཱ་མི་ས་དྡེ་ན ཨ་ཛྫ་ཏ་ནི་ཨིཾ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ པ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ, ཨི་ཏི་ས་དྡེ་ན ག་མ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཝཱ་ཙ་ཀ་སྶ ཨི་ཏི་ས་དྡ་སྶ ལོ་པ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཨ་ན་ནྟ་ཛི་ནོཏི ཨ་ན་ནྟ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་བྦ་ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ནཾ ཛི་ཏ་ཝཱ, ཨེ་ཏེ་ན ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཨ་ན་ནྟ་ཛི་ན་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཧུ་ཝེ་ཡྻ པཱ་ཝུ་སོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཧུ་ཝེ་ཡྻ ཨ་པི ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི པ་ད་ཝི་བྷཱ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཧུ་དྷཱ་ཏུ ས་ཏྟ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ཨ་པི་ས་དྡོ ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ཨཱ་ཝུ་སོ ‘‘ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཝ་ཀཱ་ར་སྶ པ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཧུ་པེ་ཡྻཱ’’ཏི པཱ་ཋོ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ.
༡༢. ‘‘ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བཱ་ཧུ་ལླ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ བཱ་ཧུ་ལླི་ཀོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་དྷཱ་ན་ཏོཏི དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ པ་ད་ཧ་ན་ཏོ. ‘‘བྷ་ཊྛོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་བྦྷ་ནྟོཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་པུ་བྦ་བྷ་མུ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏྠོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་ཏོ བྷ་ཊྛོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སོ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ སོ་ཏ་ས་དྡ་སྶ སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ ‘‘སོ་ཏི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་རི་ཡཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་རི་ཡ་ནཾ ཙ་ར་ཎཾ ཨི་རི་ཡཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཐ ནོཏི ཨེ་ཏྠ ནོས་དྡོ ནུ་ས་དྡ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཐ ནཱུ’’ཏི. ཝཱ་ཀྱནྟི ཝཱ་ཙ་ཀཾ. ས་ཉྙཱ་པེ་ཏུནྟི་པ་ད་སྶ ས་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཧཾ བུ་དྡྷོ’’ཏི.
༡༣. ཨི་ཏོཏི ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཀ་ར་ཎཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཏོ. པ་ད་ཏྠ་ཏོཏི པ་ད་ཏོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ, པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝཱ. ཨི་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཏོ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. སུ་ཏྟ་ནྟ་ཀ་ཐནྟི སུ་ཏྟ་ནྟ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ.
༡༨. དེ་ཝ་ཏཱ་ཀོ་ཊཱི་ཧཱིཏི བྲ་ཧྨ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཧི དེ་ཝ་ཏཱ་ཀོ་ཊཱི་ཧི. པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སཱ་ཝ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑུ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༡༩. དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུཾ ཨུ་ད་པཱ་དཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ’’ཏི་ཨཱ་དི པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སཾ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཀྑ་སྶཱཏི ཨཱ་ས་ལ༹ྷཱི་མཱ་ས་ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་སྶ. ས་བྦེ་ཝ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ན་ཏྟ་སུ་ཏྟེ་ནཱཏི ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་སུ་ཏྟ་ནྟེ་ན (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༠; སཾ. ནི. ༣.༥༩).
པ་ཉྩ་མི་ཡཱ པ་ཀྑ་སྶཱཏི པ་ཀྑ་སྶ པ་ཉྩ་མི་ཡཱ. ལོ་ཀ་སྨིནྟི ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ. ‘‘མ་ནུ་སྶ་ཨ་ར་ཧ་ནྟོཏི ཨི་མི་ནཱ དེ་ཝ་ཨ་ར་ཧ་ནྟོ བ་ཧཱུ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.