༡༤. སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན པ་བྦ་ཛྫཱ་ཀ་ཐཱ
༦༠. ‘‘ཏེཏི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ. ཨ་ག་མཾ་སུ ཀི་རཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྲཱཏི གི་ར་གྒ་ས་མ་ཛྫེ. ཨ་ཐཱཏི པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ནཱ་ན་ནྟ་རཾ. ཏ་སྶཱཏི ས་ཉྩ་ཡ་སྶ. པཱ་རནྟི པ་ར་ཏཱི་རཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝཱ་དེ. ཨི་དནྟི ཨ་ཡཾ ཝཱ་དོ ཨེ་ཏྟ་ཀོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡོཏི ཡོ ཀོ་ཙི. ཏྭ་ཉྩ ཨ་ཧ་ཉྩ ཨ་མྷེ, ཏེ་སུ. ནཱ་མ་ཏུ་མྷ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཧི ཏཱི་སུ ས་དྡེ་སུ ཨེ་ཀ་སེ་སེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦེ་སུ པ་ཙྪི་མ་སྶེ་ཝ ཨེ་ཀ་སེ་སོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱཏི ཀ་ཏི་ཀ་ཀ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ་ནཱ.
སཾ་ཁེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཏྠཱི་ཀེ་ཧཱིཏི ཨ་མ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི. ཨུ་པ་ཉྙཱ་ཏཾ མ་གྒནྟི ཨ་མ་ཏ་སྶ མ་གྒོ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཉཱ་ཏོ. ཉཱ་ཏོ ཙེ་ཝ ཨུ་པ་ག་ཏོ ཙཱ་ཏི ས་ཧ ཨུ་པ་ས་གྒེ་ན པ་དཾ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཨུ་པ་ས་གྒ་ཏྠོ ཙ དྷཱ་ཏུ་ཏྠོ ཙ ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་པེ་ཏི. ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཨ་མྷེ་ཧི ཨུ་པ་ཉྙཱ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ མ་གྒཾ མ་གྒ་ནྟོ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷེ་ཡྻ་ནྟི ཝཱ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎེ་ཧི ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཉཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨུ་པ་ཉྙཱ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ. མ་གྒ་དྷཱ་ཐུ་ཡཱ ཨ་ནྭེ་ས་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོ’’ཏི.
སཱ་རི་པུ་ཏྟོ་པི པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་མ་ཎྜ་ལུ་ཏོཏི ཀུ་ཎྜི་ཀ་ཏོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་རེ་ས་ཉྩ ཨ་ཀ་ཐ་ནེ་ན ཨ་ནྟ་རེ ཝི་ཝ་རཾ པ་ཊི་ས་ནྡ་ཧ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷཱ་རོ, ཏཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ན ཏྱཱ་ཧཾ ས་ཀྐོ་མཱི’’ཏི་པ་དེ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏྟ་ཀནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ པ་ཉྷཾ. ཨི་མ་སྶཱཏི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ. ཨ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཾ.
ཧེ་ཏུཾ པ་ཊི་ཙྩ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཧེ་ཏུ་པྤ་བྷ་ཝཱཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཧེ་ཏུ་པྤ་བྷ་ཝཱ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཏུ་པྤ་བྷ་ཝཱ ནཱ་མ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཡེ དྷ་མྨཱ ཧེ་ཏུ་པྤ་བྷ་ཝཱ’’ཏི པ་དེ་ན. ཨ་སྶཱཏི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ. ‘‘ཏེ་སཾ ཧེ་ཏུ ནཱ་མ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཧི་ནོ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ ཕ་ལ་ནྟི ཧེ་ཏཱུཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ཧེ་ཏུ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཉྩཱཏི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ཉྩ. ཏེ་སནྟི ཨེ་ཏྠ ཏ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ས་ཙྩཱ་ན’’ནྟི. ཨ་པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ནི་རོ་དྷོ. ཏ་ཉྩཱཏི ནི་རོ་དྷ་ཉྩ. ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཏེ་ས་ཉྩ ཡོ ནི་རོ་དྷོ’’ཏི་པ་དེ་ན. ཨ་སྶཱཏི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མི་སྶཾ གཱ་ཐཱ་ཡཾ, ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ཝཱ. ན་ཡ་ཏོཏི ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཀ་ན་ཡ་ཏོ, ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ན་ཡ་ཏོ ཝཱ, ནེ་ཏྟི་དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་ར་ན་ཡ་ཏོ ཝཱ. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་རོ་དྷེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝཱ མ་གྒ་ས་ཙྩཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནི་རོ་དྷོ ཙ ནི་རོ་དྷཱུ་པཱ་ཡོ ཙ ནི་རོ་དྷོཏི ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་སོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ས་ཉྩཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠེ་ན ཙ་ས་དྡེ་ན མ་གྒ་ས་ཙྩཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ན ཝུ་ཏྟོ. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠནྟི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ. པ་ཊི་པཱ་དེ་ནྟོཏི ནི་ག་མེ་ནྟོ.
‘‘ས་ཙེ་པཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་དཱིཏི པ་ད་སྶ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞེ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝཱཏི པ་ད་སྶ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞེ་ཏི. ‘‘ཨི་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཝ་ཀཱ་ར་སྶ ཕ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་ཏོཏི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ཏོ. ‘‘ཨི་དཾ…པེ… པ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨེ་སོ ཨེ་ཝ དྷ་མྨོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨེ་སེ་ཝ དྷ་མྨོ’’ཏི་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞེ་ཏི. པ་ཙྩ་བྱ་ཏྠཱཏི པ་ཏི་ཨ་ཝ་པུ་བྦོ ཨི་དྷཱ་ཏུ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྠཱ’’ཏི. ཏུ་མྷེ་ཧཱིཏི ཨ་སྶ་ཛི་ཏྠེ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨི་མི་ནཱ ‘‘པ་ཙྩ་བྱ་ཏྠཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཧི་ཡྻ་ཏྟ་ནཱི་པ་ར་སྶ་པ་ད་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པུ་རི་ས་བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཝི་བྷ་ཏྟིཾ དཱི་པེ་ཏི. ཀ་པྤ་ན་ཧུ་ཏེ་ཧཱིཏི ཀ་པྤཱ་ནཾ ན་ཧུ་ཏེ་ཧི, ཀོ་ཊི་པ་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ས་ཏེ་ཧི ན་ཧུ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྦྷ་ཏཱི་ཏནྟི ཨ་བྷི་ཨ་ཏཱི་ཏཾ. ཨ་མྷེ་ཧི ཨ་དི་ཊྛ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱ་པི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༦༢. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་ཏྟཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀ་བྷཱུ་ཏཾ ཉཱ་ཎ་མྤི ག་མྦྷཱི་ར་མེ་ཝཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་མྦྷཱི་ར་སྶ ཙ ཉཱ་ཎ་སྶཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི ས་ཎྷ་ཝ་ཏྠ་སྶ སི་བྦ་ན་ཏྠཱ་ཡ ས་ཎྷ་སཱུ་ཙི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི. ཨུ་པ་དྷཱི་ནཾ ས་མྨཱ ཁ་ཡ་ཊྛེ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡེ་ཏི ནི་བྦཱ་ནེ’’ཏི. ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡཱཏི ཏཾ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ. ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱཏི ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ. སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མཱི་ཉཱ་ཎེཏི ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མཱི་ཉཱ་ཎེ. ཏེ་སཱུཏི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ་སུ. ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཨ་ཏཱི་ཏེཏི ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀེ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་མ་ཏྠ་ཀེ. ཏ་སྶཱཏི བུ་དྡྷ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྠེ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་སྶ་མེཏི མུ་ནཱི་ནཾ ཋཱ་ནེ. ཏ་ཉྷི ཨཱ ཀོ་དྷཾ, ཨཱ བྷུ་སོ ཝཱ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ས་མེ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་སྶ་མོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨིཾ. པ་ཏྠ་ཡི་ཏྭཱ ཙ པེ་སེ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི ནཱི་ལུ་པྤ་ལ་མ་ཎྜ་པེ. ཏེ་སཱུཏི ཏཱ་པ་ས་སེ་ཊྛཱི་སུ.
༦༣. ཡེ་སནྟི ཀུ་ལཱ་ནཾ. ‘‘ཝི་དྷ་ཝ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་དྷ་ཝཱ་ཡ བྷཱ་ཝོ ཝེ་དྷ་བྱནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝི་དྷ་ཝཱཏི ཙ པ་ཏི་སུ་ཉྙཱ. སཱ ཧི དྷ་ཝེ་ན ཝི་ག་ཏཱ་ཏི ‘‘ཝི་དྷ་ཝཱ’’ཏི ཙ, ཝི་ག་ཏོ དྷ་ཝོ ཨི་མི་སྶཱ་ཏི ‘‘ཝི་དྷ་ཝཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱ་པཱིཏི པུ་ཏྟ་པ་བྦ་ཛྫ་པ་ཏི་པ་བྦ་ཛྫ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན དུ་ཝི་དྷེ་ན་པི.
ས་ཉྩ་ཡཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ནི་སྶ་ཡཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ནི་སྶ་ཡེ ནི་སྶི་ཏཱུ་པ་ཙཱ་རོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྩ་ཡ་སྶ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཎ་པ་ཙྩ་ཡོ ཏ་སྶེ་ད་མ་ཏྠེ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྩ་ཡ་སྶ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཱི’’ཏི. ‘‘མ་ག་དྷཱ་ན’’ནྟི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཛ་ན་པ་ད་སྶ ནཱ་མ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ག་དྷཱ་ནཾ ཛ་ན་པ་ད་སྶཱ’’ཏི. གི་རི་བྦ་ཛནྟི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཛོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཝ་ཛོ, གི་རི. ཝ་ཛ་ས་དི་སོ གི་རི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི གི་རི་བྦ་ཛཾ པ་ད་ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན, ན་ག་རཾ. ‘‘མ་ཧཱ་ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་ནྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ མ་ཧ་ནྟོ ཝཱི་རོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་ན་ནྟི མ་ཧཱ་ཝཱི་རཱཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. དྷ་མྨེ་ན ན་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཀཱ ཨུ་སཱུ་ཡཱ ཝི་ཛཱ་ན་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་ན་ཡེ་ན (ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནེ ༢༧༧ སུ་ཏྟེ) ཨུ་སཱུ་ཡ་པ་ཡོ་གེ ས་མྤ་དཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ས་ངྐཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷུ་མྨ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ཝཱ’’ཏི. ཝི་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནནྟི ཝི་ཛཱ་ན་ནྟེ་སུ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་སུ, ཝི་ཛཱ་ན་ནྟེ ཝཱ.