༡༣. བི་མྦི་སཱ་ར་ས་མཱ་ག་མ་ཀ་ཐཱ
༥༥. ལ་ཊྛིས་དྡོ ཏ་རུ་ཎ་རུ་ཀྑ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ‘‘ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢), ཨི་དྷཱ་པི ཏ་རུ་ཎ་ཏཱ་ལ་རུ་ཀྑོ ལ་ཊྛི ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་ལུ་ཡྻཱ་ནེ’’ཏི. ཝ་ཊ་རུ་ཀྑེཏི ནི་གྲོ་དྷ་རུ་ཀྑེ. ཨེ་ཏྠ ‘‘ཝ་ཊ’’ཨི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཊ་རུ་ཀྑོ བ་ཧུ་མཱུ་ལ་ཏྟཱ སུ་ཊྛུཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠེ་ན སུ་པྤ་ཏི་ཊྛོ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘རུ་ཀྑེ’’ཨི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙེ་ཏི་ཡས་དྡོ ཙེ་ཏི་ཡ་རུ་ཀྑེ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི, དེ་ཝཱ་ལ་ཡ་ཉྩ ཐཱུ་པ་ཉྩ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏ་སྶཱཏི ཝ་ཊ་རུ་ཀྑ་སྶ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘སུ་པྤ་ཏི་ཊྛེ ཙེ་ཏི་ཡེ’’ཏི ཨེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑཱ་ཏེ ས་ངྑྱཱ་ཝི་སེ་སེ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡུ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ནི་ཡུ་ཏནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན ད་ས་ས་ཧ་སྶཾ ནི་ཡུ་ཏཾ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ནི་ཡུ་ཏཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི. ‘‘ན་ཧུ་ཏ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, སོ ཨ་ཡུ་ཏྟོ ན་ཧུ་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་ངྑྱཱ་ཝི་སེ་སེ་ན མི་སྶཱི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ས་ངྒ་ཏྟཱ. ཏེ་སནྟི དྭཱ་ད་ས་ནི་ཡུ་ཏཱ་ནཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ་ནཾ.
‘‘ཀི་ས་ས་རཱི་ར་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀི་སོ ཀོ ཨ་ཏྟཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཀི་ས་ཀཱཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀ་ཀཱ་རོ ཧེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ‘‘ཨོ་ཝཱ་ད་ཀོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨོ་ཝ་དཱ་ནོཏི ཨེ་ཏྠ ཡུ་པ་ཙྩ་ཡོ ཀ་ཏྟུ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་ཏྟཱ ཨ་ཀཱ་ར་སྶ དཱི་གྷོ. ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀི་ས་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ ཨོ་ཝ་དཱ་ནོ ཀི་ས་ཀོ་ཝ་དཱ་ནོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དནྟི ཨི་དཾ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ, ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝཱ. ཏྭཾ པ་ཧཱ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏནྟི ཏུ་ཝཾ. ཨི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཀཱ་མི་ཏྠི་ཡོཏི ཨེ་ཀཱ་ར་ལོ་པ་ཝ་སེ་ན ས་ནྡྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མེ ཨི་ཏྠི་ཡོ ཙཱ’’ཏི. ཨུ་པ་ཙཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མ་ཁ་ནྡྷ་ཀི་ལེ་ས་ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨུ་པ་དྷཱི་སུ ཁ་ནྡྷུ་པ་དྷི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ནྡྷུ་པ་དྷཱི་སཱུ’’ཏི.
ཀོ་ཙ་ར་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀོས་དྡོ ‘‘ཀོ ཏེ བ་ལཾ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༢.༢༢.༡༨༨༠) ཝི་ཡ ཀྭ་ས་དྡ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀྭ་ཙ་ར་ཧཱི’’ཏི. ནི་པཱ་ཏོ་ཡེ་ཝེ་ས.
པ་དས་དྡ་སྶ ཙ་ར་ཎ་པ་དཱ་ད་ཡོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་བྦཱ་ན་པ་ད’’ནྟི. ‘‘ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ནྟོ ས་བྷཱ་ཝོ ཨི་མ་སྶ པ་ད་སྶཱ་ཏི ས་ནྟཾ. ན་ཏྠི ཨུ་པ་དྷ་ཡོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ནུ་པ་དྷི་ཀཾ. ན་ཏྠི ཀི་ཉྩ་ན་མེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཀི་ཉྩ་ནཾ. ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སུ ན ས་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ས་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ན བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝི. ཨ་ཉྙེ་ན ཀེ་ན་ཙི ན ནེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ན་ཉྙ་ནེ་ཡྻནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱཏི ‘‘ས་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་པ་དེ་ན. མེཏི མ་མ, མ་ནོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ མེ མ་ནོ ར་ཏོ ནཱ་མཱ་ཏི ཀིཾ ཝ་ཀྑཱ་མི. ཨི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༥༦. ཏ་ཉྩཱཏི སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ.
༥༧. ཨ་སྶཱ་ས་ཀཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་པུ་བྦོ སཱ་ས་དྷཱ་ཏུ ཨཱ་པུ་བྦ སི་ས་དྷཱ་ཏུ་ནཱ ས་དི་སོ, ‘‘མེ’’ཏི ཚ་ཊྛཱི་ཡོ་ག་ཏྟཱ ཎྭུ་པ་ཙྩ་ཡོ ཙ བྷཱ་ཝ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་སི་ས་ནཱ’’ཏི. ‘‘པ་ཏྠ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་པུ་བྦ་སི་ས་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་སྶཱཏི བི་མྦི་སཱ་ར་ར་ཉྙོ. ཏ་ཏྠཱཏི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ. ནི་ཙྪ་ཡ་ག་མ་ན་མེ་ཝཱཏི ‘‘ས་ར་ཎ’’ཨི་ཏི་ནི་ཙྪ་ཡེ་ན ཛཱ་ན་ན་མེ་ཝ ག་ཏོ. ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ནཾ. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ན, པ་ཎི་པཱ་ཏ, ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ན, སི་སྶ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་སུ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༥༠; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༥༦; ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ག་མ་ཀ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ) ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ན་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ཡནྟི བི་མྦི་སཱ་རོ རཱ་ཛཱ. ཏནྟི ནི་ཡ་ཏ་ས་ར་ཎ་ཏཾ. པ་ཎི་པཱ་ཏ་ག་མ་ན་ཉྩཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཎཱིཏི ཀ་རོ. ཡ་ཐཱ ཧི པཱ་ད་པ་ད་ས་དྡཱ དཱི་གྷ་ར་སྶ་ཝ་སེ་ན ཧུ་ཏྭཱ ཙ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ནྟི, ཨེ་ཝཾ པཱ་ཎི་པ་ཎི་ས་དྡཱ ཀ་རཾ ཝ་ད་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཎཱི་ཏི ཀ་རོ’’ཏི. པ་ཏ་ནཾ པཱ་ཏོ, པ་ཎི་ནོ པཱ་ཏོ པ་ཎི་པཱ་ཏོ. ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྫ་ལི་པ་ཎ་མ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ག་མ་ན་ཉྩ ག་ཙྪ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མི་ནཱ པ་ཎི་པཱ་ཏ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ དཱི་པེ་ཏི. ཙ་ས་དྡོ ‘‘པཱ་ཀ་ཊ’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. པཱ་ཀ་ཊ་ཉྩ ཀ་རོ་ནྟོ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ.
༥༨. སི་ངྒཱི་ནི་ཀྑ་ས་ཝ་ཎྞོཏི ཨེ་ཏྠ སི་ངྒཱི་ས་ངྑཱ་ཏོ ནི་ཀྑོ སི་ངྒཱི་ནི་ཀྑོ, ཏེ་ན ས་མཱ་ནོ ཝ་ཎྞོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སི་ངྒཱི་ནི་ཀྑ་ས་ཝ་ཎྞོ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སི་ངྒཱི་སུ་ཝ་ཎྞ་ནི་ཀྑེ་ན ས་མཱ་ན་ཝ་ཎྞོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ’’ཨི་ཏི་པ་དེ་ན ནི་ཀྑ་ས་དྡ་སྶ སུ་ཝ་ཎྞ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, པ་ཉྩ་སུ་ཝ་ཎྞཱ་ད་ཡོ ཨ་ཏྠེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ‘‘ས་མཱ་ན’’ཨི་ཏི་པ་དེ་ན ས་ཝ་ཎྞོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཀཱ་རོ ས་མཱ་ན་ས་དྡ་སྶེ་ཝ ཀཱ་རི་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་བྦེ་སཱུཏི ཨ་ཁི་ལེ་སུ ཙ་ཀྑཱ་དི་ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ. ད་ནྟོཏི ད་མི་ཏོ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
༥༩. ཨོ་ཎཱི་ཏོ པ་ཏྟ་ཏོ པཱ་ཎི ཡེ་ནཱ་ཏི ཨོ་ཎཱི་ཏ་པ་ཏྟ་པཱ་ཎཱིཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཏྟ་ཏོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨ་པ་ནཱི་ཏ་པཱ་ཎི’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨོ་ཎཱི་ཏ་ས་དྡོ ཨ་པ་ནཱི་ཏ་ཏྠོ, པཱ་ཎི་ས་དྡེ་ན ཙ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ནྟ’’ནྟི ཨི་མཾ ཀ་མྨཾ ‘‘ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟ་ས་དྡོ ས་མཱི་པ་དེ་ས་ཏྠོ, ཀོ་ཊི་དེ་ས་ཏྠོ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་དེ་སེ’’ཏི. ཨ་ཏྠི་ཀ་པ་ཡོ་གེ ཀ་ར་ཎ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷཱ་བྷི་ཝཱ་ད་ན་ག་མ་ནེ་ན ཝཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ག་མ་ནེ་ན ཝཱ’’ཏི. ཨ་པྤཱ་ཀི་ཎྞནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་པྤ་ས་དྡོ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱ་ཀི་ཎྞ’’ནྟི. ‘‘ཨ་བྦོ་ཀི་ཎྞ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ. ཨ་པྤ་ནི་གྒྷོ་སནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་པྤ་ས་དྡ’’ནྟི་པ་དེ་ན ཝ་ཙ་ན་ས་དྡ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་མི་ནཱ པཱ་རི་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ན་ག་ར་ནི་གྒྷོ་ས་ས་དྡོ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ག་ར་ནི་གྒྷོ་ས་ས་དྡེ་ན ཨ་པྤ་ནི་གྒྷོ་ས’’ནྟི. ཏཱི་སུ པཱ་ཋེ་སུ པ་ཋ་མེ་ན པཱ་ཋེ་ན ཛ་ན་སྶ ཝཱ་ཏོ ཛ་ན་ཝཱ་ཏོ, ཏེ་ན ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཝི་ཛ་ན་ཝཱ་ཏནྟི ཝི་ཀ་པྤཾ ད་སྶེ་ཏི. དུ་ཏི་ཡེ་ན ཛ་ན་སྶ ཝཱ་དོ ཛ་ན་ཝཱ་དོ, ཏེ་ན ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཝི་ཛ་ན་ཝཱ་དནྟི ཝི་ཀ་པྤཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡེ་ན ཛ་ན་སྶ པཱ་ཏོ ས་ཉྩ་ར་ཎཾ ཛ་ན་པཱ་ཏོ, ཏེ་ན ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཝི་ཛ་ན་པཱ་ཏནྟི ཝི་ཀ་པྤཾ ད་སྶེ་ཏི. ར་ཧ་སྶཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི རཱ་ཧ་སྶེ་ཡྻ་ཀཾ. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ རཱ་ཧ་སྶེ་ཡྻ་ཀཾ མ་ནུ་སྶ་རཱ་ཧ་སྶེ་ཡྻ་ཀནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘མ་ནུ་སྶཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ.