༡. བོ་དྷི་ཀ་ཐཱ
ཨེ་ཝཱུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒ་སྶ, ཀ་ཏྭཱ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་ཡཾ;
མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་ཁ་ནྡྷ་ཀ་སྶ, ཀ་རི་སྶཾ ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་ཡཾ.
ཨུ་བྷི་ནྣནྟི ཨུ་བྷ་ཡེ་སཾ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ་ནནྟི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་ནཾ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཧེ་ཏྠ ཏེ་སཾ ཝི་བྷ་ངྒོ་པི ག་ཧི་ཏོ ཨ་བྷེ་དེ་ན ཝཱ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པ་ཝ་སེ་ན ཝཱ. ཁ་ནྡྷ་ཀནྟི པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་མཱུ་ཧཾ. ཁ་ནྡྷ་ས་དྡོ ཧེ་ཏྠ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ནྟི ‘‘ཁ་ནྡྷོ’’ཏི. ཏེ་སཾ ས་མཱུ་ཧོ ཁ་ནྡྷ་ཀོ. ཨ་ཐ་ཝཱ ཁ་ནྡྷོཏི རཱ་སི. ཁ་ནྡྷ་ས་དྡོ ཧི རཱ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་རཱ་སི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཁ་ནྡྷོ’’ཏི. ཀ་ཀཱ་རོ པ་ཀཱ་ས་ཀ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་རཱ་སཱི་ནཾ ཀོ པ་ཀཱ་ས་ཀོ་ཏི ཁ་ནྡྷ་ཀོ, ཏཾ ཁ་ནྡྷ་ཀཾ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཨུ་བྷི་ནྣཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ་ནཾ ས་ངྒཱི་ཏི་ས་མ་ན་ནྟ་རཾ ཁ་ནྡྷ་ཀོ་ཝི་དཱ ཁ་ནྡྷ་ཀེ་སུ ཀུ་ས་ལཱ མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ ཡཾ ཁ་ནྡྷ་ཀཾ ས་ངྒཱ་ཡིཾ་སུ, ཏ་སྶ ཁ་ནྡྷ་ཀ་སྶ དཱ་ནི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀྐ་མོ ཡ་སྨཱ ས་མྤ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཁ་ནྡྷ་ཀ་སྶ ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཡེ ཨ་ཏྠཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཧི་ས་དྡོ པ་དཱ་ལ་ངྐཱ་རོ. ཡེ་སནྟི པ་དཱ་ནཾ. ཏེཏི ཏེ ཨ་ཏྠེ. བྷ་ཝེཏི བྷ་ཝེ་ཡྻ, བྷ་ཝི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་སནྟི ཨ་ཏྠཱ་ནཾ. ཀིནྟི ཀིཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཏེཏི ཨ་ཏྠེ, ཉཱ་ཏུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཐ་ཝཱ ཏེཏི ཨ་ཏྠཱ, ཨ་ཝ་ཎྞི་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྠཱ་ན་མེ་ཝ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ – པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ཡེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཡེ ཨ་ཏྠཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ, ཏེ་སཾ པ་དཱ་ན་ནྟི པཱ་ཋ་སེ་སོ, ཏེ ཨ་ཏྠེ པུ་ན ཝ་དེ་ཡྻཱ་མ ཙེ, ཀ་དཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་ནཾ བྷ་ཝེ, ན བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡེ ཙེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ ཨུ་ཏྟཱ་ནཱ, ཏེ་སཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཀིཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ན པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་ཧི ཙ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཙ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ ཙ བྱ་ཉྫ་ནེ་ན ཙ ཡེ པ་ན ཨ་ཏྠཱ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ནཱ, ཏེ ཨ་ཏྠེ, ཨ་ཏྠཱ ཝཱ ཨ་ཝ་ཎྞི་ཏཱ ཡ་སྨཱ ཉཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨི་ཏི་ས་དྡོ པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཏྠོ.
༡. ‘‘ཏེ་ན…པེ… ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༡) ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་མ་ཏྠི ཝི་ཡ, ‘‘ཏེ་ན…པེ… པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ན་ཏྠཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ས་དི་སོ་པ་མཱ་ཡཾ. ཀི་ཉྩཱ་པིས་དྡོ ག་ར་ཧ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀོ, པ་ན-ས་དྡོ ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀོ. ‘‘ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི. ཨ་བྷི་ལཱ་པོཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཨ་ཏྠཾ ལ་པ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་ལཱ་པོ, ས་དྡོ. ཨཱ་དི་ཏོཏི ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཏོ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨ་ཉྙེ་སུ་པཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ཏོ པ་རེ་སཱུ’’ཏི.
ཡ་དི ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི, ཀིཾ པ་ནེ་ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཙོ་དེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ པ་ནེ་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏ་སྶཱཏི ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ. ནི་དཱ་ན་ད་སྶ་ནཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘ཡཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཱ པ་བྦ་ཛྫཱ ཙེ་ཝ ཡཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡཱ་ནི ཙ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཱ་ནཱིཏི པ་བྦ་ཛྫཱ་དཱི་ནི. ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷིནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཉྩ. བོ་དྷི་མ་ཧཱ་མ་ཎྜེཏི མ་ཧ་ནྟཱ་ནཾ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ པ་ས་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝནྟི་ཨཱ་དི ནི་ག་མ་ནཾ.
ཏ་ཏྠཱཏི ཡཾ ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ. ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཨུ་རུ་ས་དྡོ མ་ཧ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་ཝེ་ལཱ་ཡ’’ནྟི. ‘‘ཝཱ་ལི་ཀ་རཱ་སི་མྷཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝེ་ལཱ་ས་དྡ་སྶ རཱ་ས་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ཀཱ་ལ་སཱི་མཱ་ད་ཡོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཡ་དི པ་ན ‘‘ཨུ་རཱུ’’ཏི ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཡ ནཱ་མཾ, ‘‘ཝེ་ལཱ’’ཏི མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ, ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ན་ནུ ཨུ་རུ་ཡཱ ཝེ་ལཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ལཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཧེ་ཏུ ཨཱ་ཧ་ཊཱ ཨུ་རུ ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཝེ་ལཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཀྐ་མོ ཝེ་ལཱ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པ་ཝ་སེ་ན, ཝེ་ལཱ་ཡ ཨཱ་ཧ་ཊཱ ཨུ་རུ ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ པ་ད་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡ’’ནྟི་པ་དེ. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ བུ་དྡྷེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫནྟི ཨི་སི་པ་བྦ་ཛྫཾ, ན ས་མ་ཎ་པ་བྦ་ཛྫཾ. ཀ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟནྟི ཀ་ར་ཎཾ ཀ་ཏཾ, ཀ་ཏེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏི་ཀཾ, ཏ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ. ཨ་ཀཾ་སུ ཀི་རཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡོཏི ཡོ ཀོ་ཙི. ཨ་ཉྙོཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་པ་རོ. སོ ཨཱ་ཀི་ར་ཏཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ཏྟ་པུ་ཊེ་ནཱཏི པ་ཎྞེ་ན ཀ་ཏེ་ན པུ་ཊེ་ན. ཏ་ཏོཏི ཀ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ པ་དེ་སེ. ཏ་ཏོཏི མ་ཧཱ་ཝཱ་ལི་ཀ་རཱ་སི་ཛ་ན་ན་ཏོ, པ་ར་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ན་ནྟི ཏཾ པ་དེ་སཾ. ཏནྟི མ་ཧཱ་ཝཱ་ལི་ཀ་རཱ་སིཾ.
‘‘བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་སྶ་ཏྠ་རུ་ཀྑ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན བོ་དྷཱི་ཏི ནཱ་མ་ལ་བྷ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘བོ་དྷི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒེ་སུ ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨི་མི་ནཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི བོ་དྷཱིཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒེ་སུ ཉཱ་ཎཾ བོ་དྷི ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི བོ་དྷི་མྷི, བོ་དྷི་ཡཾ ཝཱ. ས་མཱི་པ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. རུ་ཀྑོ་པཱིཏི པི་ས་དྡེ་ན ན མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. མཱུ་ལེཏི ཨཱ་ས་ནྣེ. པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོཏི ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པ་ཝ་སེ་ན ས་ནྡྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི. ‘‘ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘པ་ཋ་མ’’ནྟི་པ་ད་སྶ བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ་ཡེ་ཝཱཏི ས་བྦེ་སཾ ཛ་ནཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཀོ ཨེ་ཝ པ་ལླ་ངྐོ ཨེ་ཀ་པ་ལླ་ངྐོཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ས་མཱ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ པ་ལླ་ངྐེ་ནཱ’’ཏི. ‘‘ས་ཀིཾ…པེ… ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་ལླ་ངྐོཏི ཙ ཨཱུ་རུ་བ་དྡྷཱ་ས་ནཾ. ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ད་ངྒཱ་དཱི་སུ (པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༡༠༤) པ་ཉྩ་སུ ཝི་མུ་ཏྟཱི་སུ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁ’’ནྟི. ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི. སཱ ཧི ཝི་རུ་དྡྷེ་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ཧི མུ་ཙྩི་ཏ་ཊྛེ་ན ཝི་མུ་ཏྟཱིཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ སུ་ཁཾ ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁཾ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁཾ. ཨ་ཐ་ཝཱ ཏཱ་ཡ ཛཱ་ཏཾ སུ་ཁཾ ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁཾ, ས་ཀ་ལ་ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑཱུ་པ་ས་མ་སུ་ཁཾ. ‘‘པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ཡ་མཱ་ནོ’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ ‘‘པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཎཱི་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. པུ་ན་པྤུ་ནཾ སུ་ཊྛུ ཝ་ད་ཏི ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱི. པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱི ཧུ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རནྟི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཀཱ་རཾ. ཀ་སྨཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ‘‘ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ’’ནྟི་ཨི་མི་ནཱ ‘‘པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི་པ་ད་སྶ ཀ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ས་ཧི་ཏེ’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ སཾ་ས་དྡ་སྶ་ཏྠཾ. ‘‘དྷ་མྨེ’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ས་རཱུ་པཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མི་སྶཾ ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ’’ནྟི་པ་དེ, ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མེ་སུ ཝཱ. སྭེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ས་དྡ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. སྭེ་ཝཱཏི པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ ཨེ་ཝ. ཏཾ ཀི་ཙྩནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཏཾ ཀི་ཙྩཾ. ཏ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཏོཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་ལོ་མ་ས་དྡ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ཝཱཏི ཨ་ཐ་ཝཱ. པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱཏི སཾ་སཱ་ར་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. ཨ་ནུ་ལོ་མོཏི ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལོ, ཨ་ནུ་རཱུ་པོ ཝཱ. ཨི་ཏ་རོཏི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ་ཏྭེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ. ཏ་སྶཱཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. པ་ཊི་ལོ་མོཏི པ་ཊི་ཝི་རུ་དྡྷོ, ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ’’ནྟི་པ་དེ. ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཏ་སྶ ཕ་ལཾ ཝཱ ‘‘ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏྠཱ་པོ་ཧ་ནེ་ན ས་དྡོ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༡; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡; མ. ནི. ཊཱི. ༡.མུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; ཨ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.རུ་པཱ་དི་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏྠཱ་པོ་ཧ་ནཾ ཝཱ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་དི་ཏོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཱ་ཝས་དྡོ ཨ་ཝ་དྷི་ཝ་ཙ་ནོ. ཡཱ་ཝ ཨ་ནྟཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་ཏོཏི ཨི་མེ་ཧི ཝུ་ཏྟེ་ཧི དྭཱི་ཧི ཨ་ཏྠེ་ཧི. ‘‘མ་ན་སཱ་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཀཱ་ར་ལོ་པ་ཝ་སེ་ན ས་ནྡྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ན་སི ཨ་ཀཱ་སཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘མ་ན་སཱ་ཀཱ་སཱི’’ཏི་པ་དེ. ཡ་ཐཱཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཨི་དནྟི ཨི་མཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ཋེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏྠོ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་མཱ་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ ཏ་ས་དྡེ་ན པུ་བྦ་པ་ད་སྶེ་ཝ ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཙ སཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཙཱ’’ཏི. ཝཱ་ཀྱེ པ་ན ཏ་ས་དྡེ་ན པ་ར་པ་ད་སྶེ་ཝ ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི་པ་དཾ ‘‘ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི་པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི. ས་བྦ་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘ས་ངྑཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་བྦེ་སུ པ་དེ་སུ.
ཡ་ཐཱ པ་ནཱཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ན. ཨི་དནྟི ཨི་མཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ…པེ… ནི་རོ་དྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝཱ་ཀྱེ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ་ཏྭེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘བྷ་དྡི་ཡོ་ཏྭེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ‘‘བྷ་དྡི་ཡོ ཨི་ཏི ཨེ་ཝཱ’’ཏི པ་ད་ཙྪེ་དོ ཀ་ཏྟ་བྦོ, ན ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨི་ཏི ཨེ་ཝཱ’’ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཏུ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཏུ ཨེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘པ ཨ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨ་ཏི་པ་མོ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝི་ཡ ཨུ་པ་ས་གྒ་བྱ་ཏྟ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷ ནི་པཱ་ཏ་བྱ་ཏྟ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝ་ས་དྡེ་ན ས་ཏྟ་ཛཱི་ཝཱ་ད་ཡོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏུ་ས་དྡོ པ་ཀྑ་ནྟ་ར་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀོ. ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཀྑ་ཏོ པ་ཊི་ལོ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཀྑ་ནྟ་རཾ མ་ན་སཱ་ཀཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་སེ་ས་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷ་ས་དྡོ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ས་མཱ་སོ, ཨུ་ཏྟ་ར་པ་དེ་ན ཙ ཏ་ཏི་ཡཱ་ས་མཱ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་རཱ་ག་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན མ་གྒེ་ན ཨ་སེ་ས་ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་སེ་ས་ས་དྡཾ ཝི་རཱ་ག་ས་དྡེ་ན ས་མྦ་ནྡྷ་མ་ཀ་ཏྭཱ ནི་རོ་དྷ་ས་དྡེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ས་མཱ་སོ ནཱ་མ. ‘‘མ་གྒེ་ནཱ’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ ཝི་རཱ་ག་ས་དྡ་སྶ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. མ་གྒོ ཧི ཝི་ར་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ཝི་རཱ་གོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷོཏི ཨེ་ཏྠ མ་གྒེ་ན ནི་རོ་དྷ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷོཏི ཙ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ན ནི་རོ་དྷོ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ནི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ་ཏྭེ་ཝ ཨ་སེ་ས་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷཱ ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷོ, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ. ཀེ་ཝ་ལ་ས་དྡོ ས་ཀ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ལ་སྶཱ’’ཏི, ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ་ཝཱ ས་ཏྟ་ཛཱི་ཝཱ་དཱི་ཧི ཨ་མི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་མི་སྶ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་དྡྷ་སྶ ཝཱ’’ཏི. ‘‘ས་ཏྟ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡོ རཱ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྑ་རཱ་སི་སྶཱ’’ཏི.
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡྭཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཝ་སེ་ན…པེ… ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཡྭཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་མུ་ད་ཡོ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་དི་ཏ་ཝེ་ལཱ་ཡནྟི པཱ་ཀ་ཊ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ པ་སི་དྡྷ་ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་མ་ས་དྡོ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་པེ་ཀྑོ. ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཝི་དི་ཏེ ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཛཱ་ན་ན་ཏཱ་ཡཱཏི པ་ཀཱ་རེ་ན ཛཱ་ན་ན་བྷཱ་ཝ་སྶ. སོ་མ་ན་སྶ་ཡུ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནནྟི སོ་མ་ན་སྶེ་ན ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཡུ་ཏྟེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཡུ་ཏྟཾ ཝཱ ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཨུ་དཱ་ནནྟི ཀེ་ན་ཊྛེ་ན ཨུ་དཱ་ནཾ? ཨུ་དཱ་ན་ཊྛེ་ན, མོ་ད་ན་ཊྛེ་ན, ཀཱི་ལ༹་ན་ཊྛེ་ན ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་མི་དཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ? པཱི་ཏི་ཝེ་ག་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཏོ ཨུ་དཱ་ཧཱ་རོ. ཡ་ཐཱ (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ) ཧི ཡཾ ཏེ་ལཱ་དི་མི་ནི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ མཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི ཝི་ས་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཏཾ ‘‘ཨ་ཝ་སེ་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཉྩ ཛ་ལཾ ཏ་ལཱ༹་ཀཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཏཾ ‘‘ཨོ་གྷོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཡཾ པཱི་ཏི་ཝེ་ག་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཏཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་པྥཱ་རཾ ཧ་ད་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, སོ ཨ་དྷི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ ཨ་ས་ཎྛ་ཧི་ཏྭཱ ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ་ན ནི་ཀྑ་མ་ནྟོ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ནི་ར་པེ་ཀྑོ ཨུ་དཱ་ཧཱ་ར་ཝི་སེ་སོ ‘‘ཨུ་དཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཝཱ་ཙཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་སཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་ད་དྷཱ་ཏུ་སྶ ཨུ་དཱ་ཧཱ་ར་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཏ་སྶཱཏི ཨུ་དཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་དཱཏི ཨེ་ཏྠ དཱ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝཱ་ཀྱཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ’’ཏི. ཧ་ཝེཏི ‘‘བྱ་ཏྟ’’ནྟི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. བྱ་ཏྟཾ པཱ་ཀ་ཊ་ནྟི ཧི ཨ་ཏྠོ. པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ པཱ་ཏུ་ནི་པཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ‘‘ཧ་ཝེ’’ཏི ནི་པཱ་ཏེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ བྷཱུ་དྷཱ་ཏུ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་ནུ་ལོ་མ པ་ཊི་ལོ་མ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཱ་དྷ་ཀཱཏི ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ཙ པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ ཙ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་སྶ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་སྶ སཱ་དྷ་ཀཱ. བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱཏི བོ་དྷི་ཡཱ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཀྑེ བྷ་ཝཱ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས དྷ་མྨཱ. ཨ་ཐ་ཝཱ པཱ་ཏུ་ནི་པཱ་ཏེ་ན ས་ཧ ‘‘བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཀཱ་ས་ནྟཱི’’ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ ན་ཡེ ཧ་ཝེ་ས་དྡོ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཧ་ཝེ ཨེ་ཀཾ་སེ་ནཱ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱཏི མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན. མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཉྷི ཡ་སྨཱ ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ས་མེ་ཙྩ ཨ་ཡ་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
‘‘ཀི་ལེ་ས་ས་ནྟཱ་པ་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་བྷུ་སོ ཀི་ལེ་སེ ཏཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཏཱ་པོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ན ཝཱི་རི་ཡ་སཱ་མ་ཉྙཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཏཱ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱི་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཝ་ནྟུ་ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཙཱཏི ཀ་སི་ཎཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཛྷཱ་ནེ་ན ཙ. ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཙཱཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཛྷཱ་ནེ་ན ཙ. ‘‘བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བཱ་ཧི་ཏོ ཨ་ཎོ པཱ་པོ ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཎ་ས་དྡོ ཧི པཱ་པ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶཱཏི ཨ་ཐ ཨ་སྶ, ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཱ ཨེ་ཏཱ ཀ་ངྑཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཀོ ནུ ཁོ…པེ… ཨ་ཝོ་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༢.༡༢) ན་ཡེ་ན ཙ ཏ་ཐཱ ‘‘ཀ་ཏ་མཾ ནུ ཁོ…པེ… ཨ་ཝོ་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༢.༣༥) ན་ཡེ་ན ཙ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རེ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ནོ ཀ་ལློ པ་ཉྷོཏི ཨ་ཡུ་ཏྟོ པ་ཉྷོ, དུ་པྤ་ཉྷོ ཨེ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱཏི ཨེ་ཝཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝཱ. ཡཱ ཙ སོ་ལ༹་ས ཀ་ངྑཱ (མ. ནི. ༡.༡༨; སཾ. ནི. ༢.༢༠) ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ ཀ་ངྑཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. སོ་ལ༹་ས ཀ་ངྑཱཏི ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝི་ས་ཡཱ པ་ཉྩ, ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝི་ས་ཡཱ པ་ཉྩ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝི་ས་ཡཱ ཚཱ་ཏི སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཱ ཀ་ངྑཱ. ཝ་པ་ཡ་ནྟཱིཏི ཝི ཨ་པ་ཡ་ནྟི, ཨི་ཀཱ་ར་ལོ་པེ་ནཱ་ཡཾ ས་ནྡྷི. ཝི་ཏྱཱུ་པ་ས་གྒོ དྷཱ་ཏྭ་ཏྠཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀོ, ཨ་པ་ཡ་ནྟི – ས་དྡོ ཨ་པ་ག་མ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི. ‘‘ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ ཨ་པ་ག་མ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རེ་ན དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཀ་སྨཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཡ་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ས་ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨ’’ནྟི ཝཱ་ཀྱ་སྶ པུ་བྦ་ཝཱ་ཀྱ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ཧ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ནཱ་ཏི ས་ཧེ་ཏུ, ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཀོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨོ. ས་ཧེ་ཏུ ཙ སོ དྷ་མྨོ ཙཱ་ཏི ས་ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨོ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཛཱ་ནཱ ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཉཱ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, མཱ་ར་ཎ་ཏོ་ས་ནཱ་དི་ཀེ ཨ་ཏྠེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨི་ཏཱིཏི ཏ་སྨཱ, ཝ་པ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༢. པ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ཡ་སྶཱཏི པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཁ་ཡ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྲཱཏི དུ་ཏི་ཡ་ཨུ་དཱ་ནེ. ཁཱི་ཡ་ནྟི པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཁ་ཡཾ, ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཁ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི. ‘‘ཨ་ཉྙཱ་སཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝེ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ད་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཉཱ་ཎ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ལཱ་བྷཱ་དི་ཀེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཝ་པ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱཏི པ་ཋ་མ་ཨུ་དཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སཱ. དྷ་མྨཱཏི བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ, ཙ་ཏུ་ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ ཝཱ.
༣. ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡེ་ན མ་གྒེ་ན ཝི་དི་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་ཏི་ཡ་ཨུ་དཱ་ནེ. སོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་ཧི ཨུ་པྤ་ནྣེ་ཧི བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨེ་ཧི ཝཱ ཡ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ, ཏེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཝཱ ཝི་དྷཱུ་པ་ཡ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རནྟི སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ. མཱ་ར་སེ་ནནྟི ཀཱ་མཱ་དི་ཀཾ ད་ས་ཝི་དྷཾ མཱ་ར་སེ་ནཾ. ‘‘ཝི་དྷ་མེ་ནྟོ’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ ཝི་དྷཱུ་པ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ དྷཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝི་དྷ་མ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ལི་མྤ་ན་ཏྠཱ་ད་ཡོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ‘‘ཝི་དྡྷཾ སེ་ནྟོ’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ ཝི་དྷ་མེ་ནྟོཏི ཨེ་ཏྠ དྷ་མུ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྷཾ་ས་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ས་དྡ་ཏྠཱ་ད་ཡོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ‘‘སཱུ་རི་ཡོ་ཝ ཨོ་བྷཱ་ས་ཡ’’ནྟི་པ་ད་སྶ ‘‘སཱུ་རི་ཡོ ཨི་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱུ་རི་ཡོཏི ཨཱ་དི་ཙྩོ. སོ ཧི ཡ་སྨཱ པ་ཋ་མ་ཀ་པྤི་ཀཱ་ནཾ སཱུ་རཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཏ་སྨཱ སཱུ་རི་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཨུ་དྡྷཾ ཨཱ་ཀཱ་སཾ ག་ཏོ, ཨ་བྦྷཾ ཝཱ ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཨུ་གྒ་ཏོ. ཨ་བྦྷས་དྡོ ཧི ཨཱ་ཀཱ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ཨཱ་ཀཱ་སོ ཧི ཡ་སྨཱ ཨཱ་བྷུ་སོ བྷཱ་ཏི དི་པྤ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་བྦྷ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨོ་པ་མྨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ – ཡ་ཐཱ སཱུ་རི་ཡོ ཨོ་བྷཱ་ས་ཡ་ནྟོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ. ཡ་ཐཱ སཱུ་རི་ཡོ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷ་མེ་ནྟོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ མཱ་ར་སེ་ན་མྤི ཝི་དྷཱུ་པ་ཡ་ནྟོ་ཏི.
ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཏཱི་སུ ཨུ་དཱ་ནེ་སུ. པ་ཋ་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མི་སྶཱ ཁ་ནྡྷ་ཀ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི༹ཾ སཾ་ས་ནྡ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དཱ་ནེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་དཱ་ནེ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏནྟི ཨུ་དཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཙྩ་ཡེ་ནཱཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན, ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་དཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་དཱཏི ‘‘སྭེ ཨཱ་ས་ནཱ ཝུ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ར་ཏྟིཾ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཀཱ་ལེ. བྷ་ག་ཝཱ མ་ན་སཱ་ཀཱ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པུ་རི་མཱ དྭེ ཨུ་དཱ་ན་གཱ་ཐཱ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པི་ཀཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་སྶཱཏི པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་པ་ཛཱ་ན་ན་པ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ཡཱ་དྷི་ག་མ་སྶ. ཨེ་ཀེ་ཀ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་མེ་ཝ. པ་ཋ་མ་ཡཱ་མ་ཉྩཱཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཋ་མ་ཡཱ་མ་ཀཱ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷ པ་ནཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཁ་ནྡྷ་ཀེ པ་ན. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་དཱ་ནེ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་སཱ་ཁ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡཱཏི ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ ཡུ་ཏྟཱ་ཡ པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ. ‘‘ཨ་རུ་ཎོ ཨུ་གྒ་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ས་མ་ཡེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏནྟི ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་ཝཾ, ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོཏི ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཏོ. ཏཾ དི་ཝ་སནྟི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཝཱ, ཏཾ དི་ཝ་སཾ ཀཱ་ལ་ནྟི ཧི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ དི་ཝ་སཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མཾ མ་ན་སཱ་ཀཱ་སི, ཨེ་ཝཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ. ‘‘བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ…པེ… ནི་སཱི་དཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཏཾ ས་ཏྟཱ་ཧ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ.