༣. ཨོ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ
༡. ཨོ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད-ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ
༡༤༤. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ ཏེ་སནྟི ཐེ་རཱ་ནཾ. མ་ཧཱ་ཀུ་ལེ་ཧི ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀུ་ལ་དྷཱི་ཏ་རོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎཾ ཀ་ཐ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཉཱ་ཏི་མ་ནུ་སྶཱ་ན’’ནྟི་པ་དཾ ‘‘ཀ་ཐ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་པ་དེ ས་མྤ་དཱ་ནཾ. ཀུ་ཏོཏི ཀ་སྶ ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་སནྟི ཐེ་རཱ་ནཾ གུ་ཎ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཀ་ཐེ་ཏུ’’ནྟི་པ་ད་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ‘‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎེ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཝ་ཊྚ་ནྟཱི’’ཏི་པ་ད་མ་པེ་ཀྑི་ཡ ‘‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཏ་ཏོཏི ཀ་ཐ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ ཨ་བྷི་ཧ་རིཾ་སཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་ནཱཏི ཨ་བྷི་ཧ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ་ནཱ.
ཏེ་སནྟི ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ་ནཾ. ཏཱ་སཱུཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ’’ཏི་པ་དཾ ‘‘ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ’’ཏི་པ་དེ ཀ་མྨཾ. ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ ལཱ་བྷ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཧོ་ཏི, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཚ་བྦ་གྒཱི་སུ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ ཙ་ལ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཀ་ཐཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐ་ནྟཱི’’ཏི. ས་གྒ་མ་གྒ་ག་མ་ནེ་པཱིཏི པི་ས་དྡོ མོ་ཀྑ་ག་མ་ནེ པ་ན ཀཱ ནཱ་མ ཀ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. རཱ་ཛཱ་ནོ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ རཱ་ཛ་ཀ་ཐཱ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཙོ་ར་ཀ་ཐཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
༡༤༧. ཏེ བྷི་ཀྑཱུཏི ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ཝེ་ཡྻུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་དི་ཊྛཾ ས་ཙྩཾ ཡེ་ཧཱི་ཏི ཨ་དི་ཊྛ་ས་ཙྩཱ, ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ ཨ་དི་ཊྛ་ས་ཙྩ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་དི་ཊྛ་ས་ཙྩ་ཏྟཱ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ནེ་སནྟི ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ་ནཾ. ཨ་ཉྙེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨ་ལ་དྡྷ་ས་མྨུ་ཏི་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ནེ་ཝ ལ་དྡྷ་ས་མྨུ་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ར་ཏོཏི པ་ར་སྨིཾ པ་ཙྪཱ, ཨུ་པ་རཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་རོ་ནྟོ ཝཱཏི པ་རི་བཱ་ཧི་རེ ཀ་རོ་ནྟོ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཡ་སྨཱ ན བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཱ་ནི, ཨི་ཏི ཏ་སྨཱ པ་རི་བཱ་ཧི་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ. སཱི་ལ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ནྟུ་ས་དྡོ པ་སཾ་ས་ཏྠེ ཙ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཏྠེ ཙ ནི་ཙྩ་ཡོ་ག་ཏྠེ ཙ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶཱཏི ལ་དྡྷ་ས་མྨུ་ཏི་ཀ་སྶ. ཏནྟི སཱི་ལཾ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་ས་དྡཱ་ནཾ ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡ་བྷཱ་ཝཾ, ཏེ་ཧི ཙ སཾ་ཝུ་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཏ་པྤུ་རི་ས་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝ་ས་དྡེ་ན ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡ་བྷཱ་ཝཾ, ཨེ་ན་ས་དྡེ་ན ཙ ཏ་པྤུ་རི་ས་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཀཱ་རི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ ཧི ཨ་ད་སྶ་ནཾ ག་ཏོ. ཨི་མི་ནཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་ར དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཝི་ཧཱ་རེ་སུ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་བྷ་ངྒེཏི ཛྷཱ་ན་ཝི་བྷ་ངྒེ.
‘‘སཱི་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ཊྛ པ་དཱ་ནི ཏུ་ལྱཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ནི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷོ – སཱི་ལཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཏི་ཊྛཱ ཨཱ་དི ཙ་ར་ཎཾ སཾ་ཡ་མོ སཾ་ཝ་རོ མོ་ཀྑཾ པ་མོ་ཀྑ་ནྟི. ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱཏི ས་མཱ་པ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ. ‘‘ཨུ་པེ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ས་ཏྟ པ་དཱ་ནི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་པ་ནྣོཏི ཡུ་ཏྟོ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ. ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨ་ནུ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཧི སཾ་ས་དྡོ ས་མ་ནྟ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ཨ་ནུ་ས་དྡོ ན་ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཏེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན. པཱ་ལེ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ བཱ་དྷ་ན་ཏོ ར་ཀྑ་ཏི. ཡ་པེ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཡཱ་པེ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་པེ་ཏི. ཡ་པ ཡཱ་པ་ནེ. ཡཱ་པ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ནྟི ཧི དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ (ས་དྡ་ནཱི་ཏི་དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ་ཡཾ ༡༨ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་དྷཱ་ཏུ). ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀོ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཨི་ཏི་ས་དྡོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ, ཨི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝཱ ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་དྡཱ་ནཾ དྭ་ནྡ་བྷཱ་ཝཾ, ཏེ་ཧི ཙ ས་མྤ་ནྣ་ས་དྡ་སྶ ཏ་པྤུ་རི་ས་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཙ་ས་དྡེ་ན དྭ་ནྡ་བྷཱ་ཝཾ, ཨེ་ན་ས་དྡེ་ན ཙ ཏ་པྤུ་རི་ས་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཎུས་དྡོ ཨ་པྤ་ཏྠོ, མ་ཏྟས་དྡོ པ་མཱ་ཎ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ་སཱུ’’ཏི. ‘‘ད་སྶ་ན་སཱི་ལོ’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ ‘‘ད་སྶཱ་ཝཱི’’ཏི་ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཝཱི་ས་དྡ་སྶ ཏ་སྶཱི་ལ་ཏྠ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ས་མཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ སཾ་པུ་བྦ་ཨཱ་པུ་བྦ་སྶ དཱ་ས་དྡ་སྶ ཀ་མྨཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཀ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཾ ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད’’ནྟི. ཨི་མི་ནཱ ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུ’’ཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ‘‘ཏཾ ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད’’ནྟི ཀ་མྨཾ པ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ས་མཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ སཾ་ས་དྡ་སྶ ཙ ཨཱ་པུ་བྦ་སྶ དཱ་ས་དྡ་སྶ ཙ ཡ་ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱ་དྷུ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མི་སྶཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡོཏི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ.
ཨ་སྶཱཏི ལ་དྡྷ་ས་མྨུ་ཏི་ཀ་སྶ. ཡཾ ཏཾ བ་ཧུ སུ་ཏཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ན སུ་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡནྟི པེ་ལཱ༹་ཡཾ. སཱ ཧི སཱ་མི་ཀ་སྶ ས་དྷ་ན་ཏྟཾ མ་ཉྙ་ཏེ ཨི་མཱ་ཡཱ་ཏི ‘‘མ་ཉྫཱུ་སཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡཾ ར་ཏ་ནཾ ས་ནྣི་ཙི་ཏཾ ཝི་ཡ སུ་ཏཾ ས་ནྣི་ཙི་ཏཾ ཨ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ, ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ས་ནྣི་ཙི་ཏ’’ནྟི་པ་དེ་ན, ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སོཏི ལ་དྡྷ་ས་མྨུ་ཏི་ཀོ བྷི་ཀྑུ. ས་ནྣི་ཙི་ཏ་ར་ཏ་ན་སྶེ་ཝཱཏི ས་ནྣི་ཙི་ཏ་ར་ཏ་ན་སྶ ཨི་ཝ. ཏནྟི ‘‘ཡེ ཏེ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ. ཨ་སྶཱཏི ལ་དྡྷ་ས་མྨུ་ཏི་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ. ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཝ་ཙ་སཱ པ་རི་ཙི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ. ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་གུ་ཎཱཏི ཨུ་ཛུ་ཀཱ. ཨུ་ཛུ་ཀོ ཧི ཨ་ཛི་མྷ་ཏྟཱ པ་ཀ་ཊྛོ ཨུ་ཏྟ་མོ གུ་ཎོ་ཏི ཨ་ཏྠེ་ན ‘‘པ་གུ་ཎོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཨི་ཀྑི་ཏཱ, པ་སྶི་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྠ་ཏོཏི ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་ཏྠ་ཏོ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་ར་ཎ་ཏོཏི དྷ་མྨ་ཏོ, པཱ་ལི༹་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དི་ཊྛིས་དྡ་སྶ པ་ཉྙཱ་ས་དྡ་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ཏཱཏི སུ་ཊྛུ ཨ་ཀྑཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ པ་ཊི་མུ་ཁཾ ཀ་ཏཱ.
‘‘བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ ཏི་ཝི་དྷ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནི་སྶ་ཡ་ཏོ མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ནི་སྶ་ཡ་མུ་ཙྩ་ན་ཀོ. པ་རི་སཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི པ་རི་སུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨོ་ཝ་ད་ཏཱི་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏི་ཝི་དྷེ་སུ བ་ཧུ་སྶུ་ཏེ་སུ. ནི་སྶ་ཡ་མུ་ཙྩ་ན་ཀེ་ན ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡཱཏི ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ. པ་ཉྩ ཝ་སྶཱ་ནི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་ཉྩ་ཝ་སྶོ. ཏེ་ན ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་བྦ་ནྟི་མེ་ནཱཏི ས་བྦེ་སཾ པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ནཾ ཨ་ནྟེ ལཱ་མ་ཀེ པ་ཝ་ཏྟེ་ན. པ་གུ་ཎཱཏི ཨ་ཛི་མྷཱ ཨུ་ཛུ་ཀཱ. ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་སྶ ཧི པཱ་ལི༹་པཱ་ཋཱ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་ཀཱ་ལེ པ་གུ་ཎཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྶ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཱ. ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྶ པ་གུ་ཎཱ. ཏ་སྨཱ ཏཱ་ནི པ་དཱ་ནི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. པ་ཀྑ་དི་ཝ་སེ་སཱུཏི ཛུ་ཎྷ་པ་ཀྑ་ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་སུ དི་ཝ་སེ་སུ. དྷ་མྨ་སཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ས་མྤ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་སཱ་ནཾ དྷ་མྨ་སྶ སཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ སུ་ཎཱ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡུ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་ར་ཏྟཱ ཀཱ་རི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ ལོ་པོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ སཱ་ཝཱི་ཡ་ཏེ སུ་ཎཱ་པཱི་ཡ་ཏེ སཱ་ཝ་ནནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. བྷཱ་ཎ་ཝཱ་རཱ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་མྤ་ཏྟཱ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀཾ ས་མྤ་ཏྟཱ་ནཾ. པ་རི་ཀ་ཐ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི པ་རི་སྶ་ངྒེ་ན ཨཱ་ལི་ངྒ་ནེ་ན ཀ་ཐ་ན་ཏྠཾ, ཨ་པྤ་ས་དྡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀ་ཐ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཀ་ཐཱ་མ་གྒོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཐཱ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན སུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏོ པཱ་ལི༹་པཱ་ཋོ. ཨ་ནུ པ་ཙྪཱ, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝཱ དཱ་ཡ་ཀཱ མོ་ད་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ. ཛྷཱ་ནཾ ཝཱ མ་གྒོ ཝཱ ཕ་ལཾ ཝཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ. ཏ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ ཨ་པ་ཊི་ཧ་ཏོ་ཏི ཙཱ་ཏུ་དྡི་སོ, ཨ་པ་ཊི་ཧ་ཏ་ཏྠེ ཎ་པ་ཙྩ་ཡོ.
པ་རི་སུ་པ་ཊྛཱ་པ་ཀེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་བྷི་ཝི་ན་ཡེཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་རི་ཙྪི་ནྣེ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ. དྭེ ཝི་བྷ་ངྒཱཏི བྷི་ཀྑུ་ཝི་བྷ་ངྒོ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཝི་བྷ་ངྒོ ཙ. ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟེ་ན པ་རི་སུ་པ་ཊྛཱ་པ་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་རི་སཱ་ཡ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་སཱ་ཡ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་བྷི་དྷ་མྨེཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་རི་ཙྪི་ནྣེ སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀེ ཨེ་ཝ, ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀེ. ཏ་ཡོ ཝགྒཱ་ཏི ས་གཱ་ཐཱ་ཝ་གྒོ ནི་དཱ་ན་ཝ་གྒོ ཁ་ནྡྷ་ཝ་གྒོ་ཏི ཏ་ཡོ ཝ་གྒཱ. ཝཱས་དྡོ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོ. ཨེ་ཀནྟི ཨེ་ཀཾ ནི་པཱ་ཏཾ. ཏ་ཏོ ཏ་ཏོཏི ནི་ཀཱ་ཡ་ཏོ. ས་མུ་ཙྩ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱཏི རཱ་སིཾ ཀ་ཏྭཱ. ན ཝུ་ཏྟནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ན ཀ་ཐི་ཏཾ. ཡ་སྶ པ་ན ན་ཏྠི, སོ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. སུ་ཏྟ་ནྟེ ཙཱཏི སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀེ པ་ན. ཨུ་གྒ་ཧི་ཏོཏི ས་རཱུ་པ་ཀ་ཐ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏོ, ཨུ་ཙྩཱ་རི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དི་སཱ་པཱ་མོ་ཀྑོཏི དི་སཱ་སུ ཋི་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ པཱ་མོ་ཀྑོ. ཡེ་ན ཀཱ་མཾ ག་མོཏི ཡ་ཐཱ་ཀཱ་མཾ ག་མོ.
ཙ་ཏཱུ་སུ ནི་ཀཱ་ཡེ་སཱུཏི ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སུ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ. ཨེ་ཀ་སྶཱཏི ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ཨེ་ཀ་སྶ. ཨེ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ནི་ཀཱ་ཡེ ལ་དྡྷ་ན་ཡེ་ན. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཙ་ཏུ་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ནཱ་ན་ཏྠནྟི ནཱ་ནཱ་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཏནྟི ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་པ་མཱ་ཎེ་ན པ་གུ་ཎེ་ན. ཧོ་ཏཱིཏི ཨི་ཏི་ས་དྡོ པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཏྠོ. ཨི་ཏི པ་རི་ས་མཱ་པ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨུ་བྷ་ཡཱ་ནི ཁོ པ་ན་སྶཱ་ཏི ཨཱ་དི པ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཉྙ་སྨིནྟི ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ་ཏོ ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨུ་བྷ་ཡཱ་ནི ཁོ པ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ. ཡ་ཐཱ ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི, ཏཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ད་པ་ཙྩཱ་བྷ་ཊྛ་ས་ངྐ་ར་དོ་ས་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ་ནཱིཏི པ་དཱ་ནཾ པ་ཙྩཱ་བྷ་ཊྛ་ས་ངྐ་ར་བྷཱུ་ཏེ་ཧི དོ་སེ་ཧི ཝི་ར་ཧི་ཏཱ་ནི. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ད་པ་ཙྩཱ་བྷ་ཊྛནྟི པ་དཱ་ནཾ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨཱ་བྷ་སྶ་ནཾ ག་ལ༹་ནཾ, ཙུ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ད་ས་ངྐ་རནྟི པ་དཱ་ནཾ ཝི་པ་ཏྟི, ཝི་ནཱ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘སུ་ཏྟ་སོ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟེ་པི ཁ་ནྡྷ་ཀ་པ་རི་ཝཱ་ར་སུ་ཏྟཾ ཨེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ནྡྷ་ཀ་པ་རི་ཝཱ་ར་ཏོ’’ཏི. ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་སོཏི ཨེ་ཏྠ བྱ་ཉྫ་ན་ས་དྡོ ཨ་ཀྑ་ར་སྶ ཙ པ་ད་སྶ ཙ ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀྑ་ར་པ་ད་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཙཱ’’ཏི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ.
‘‘སི་ཐི་ལ་དྷ་ནི་ཏཱ་དཱི་ན’’ནྟི་པ་དཾ ‘‘ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ’’ཏི་པ་དེ ཀ་མྨཾ, ‘‘ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ’’ཏི་པ་དཾ ‘‘ས་མྤ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི་པ་དེ ཧེ་ཏུ, ‘‘ཝི་སྶ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནེ་ལ་ག་ལཱ༹་ཡ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནི་ཡཱ’’ཏི་པ་དཱ་ནི ‘‘ཝཱ་ཙཱ་ཡཱ’’ཏི་པ་དེ ཝི་སེ་ས་ནཱ་ནི. སི་ཐི་ལ་དྷ་ནི་ཏཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ནི་གྒ་ཧི་ཏ་ཝི་མུ་ཏྟ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་དཱི་གྷ ར་སྶ ག་རུ ལ་ཧུ ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨ་ཊྛ བྱ་ཉྫ་ན་བུ་དྡྷི་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཝི་དྷཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཝཱ་ཙཱ་ཡེ་ཝ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི ཨུ་ཙྩཱ་རཱི་ཡ་ཏི ཝཱ་ཀྐ་ར་ཎཾ ཙ་ཀཱ་ར་སྶ ཀ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཧཱིཏི ཏ་དེ་ཝ ཡུ་ཏྟཾ. མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཡ་སྨཱ ས་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ར་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཧཱི་ལེ༹་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ས་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ར་ཧི་ཏ’’ནྟི་པ་དཾ ‘‘ཝ་ཙ་ན’’ནྟི་པ་དེ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཧཱི་ལེ༹་ཏཱི’’ཏི་པ་དེ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཝི་སེ་ས་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་བྦཱ་སནྟི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ. ‘‘སཱི་ལཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ ཛཱ་ཏི གོ་ཏྟ རཱུ་པ བྷོ་གཱ་དི་ནཱ་ཏི་ཨ་ཏྠཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩཱཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐ་ཉྩ. ཏ་ཛྫེ་ཏྭཱཏི ཨུ་བྦེ་ཛེ་ཏྭཱ. ཏཱ་སནྟི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ. གི་ཧི་ཀཱ་ལེཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀ་སྶ གི་ཧི་ཀཱ་ལེ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་པུ་བྦོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཧི ཏ་དེ་ཝ ཡུ་ཏྟཾ. ‘‘མཱ་ཏུ་གཱ་མོ’’ཏི་པ་དཾ ‘‘ན ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི་པ་དེ སུ་དྡྷ་ཀ་ཏྟཱ, ‘‘ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི’’ཏི་པ་དེ ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ. ཋི་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡཱ་པཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་པིས་དྡོ ག་ར་ཧ་ཏྠོ. ཝི་ས་བྷཱ་གེ་ཧཱིཏི ཝི་རུ་དྡྷེ་ཧི ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཧི. ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེཏི པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ན་ནུ་རཱུ་པ་ཊྛཱ་ནེ. ཚ་ནྡ་རཱ་གནྟི བ་ལ་ཝ་ཏ་ཎྷཾ. ཏེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ.
‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མྷི ཨ་ཡཾ པ་ན ས་ངྒ་ཧོ –
‘‘སཱི་ལ་ཝཱ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཙ, སྭཱ་ག་ཏོ ཙ སུ་ཝཱ་ཙ་ཀོ;
པི་ཡོ པ་ཊི་བ་ལོ ཙཱ་པི, ན་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ ཙ ཝཱི་ས་ཏཱི’’ཏི.
༡༤༨. ཝ་ཏྠུ་སྨིནྟི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ. ཀ་ཀཱ་ར་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ག་རུ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་རུ་ཀེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧཱི’’ཏི. ཏེཏི ག་རུ་དྷ་མྨཱ. ཧཱིཏི ཡ་སྨཱ. ‘‘ཨེ་ཀ་ཏོ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝི་སེ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ’’ཏི. ཡ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་མེ་ཝཱཏི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ. ཏ་ཉྷི ཝ་ཏྠུ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
༡༤༩. པཱ་ཏོཏི པ་གེ་ཝ, པ་ཋ་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ས་མྨ་ཊྛཾ ས་མྨ་ཛྫཱི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ས་མྨ་ཛྫ་ནེ དོ་སཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་མྨ་ཊྛཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱིཏི ཏ་པྤཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ར་ཎ་ཛོ་ཏ་ཀོ. ཏནྟི པ་རི་ཝེ་ཎཾ. དི་སྭཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་ནཱཏི ཨ་སོ་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ནཾ ཝི་ཡ བྷ་ཝ་ན་ཧེ་ཏུ་ནཱ. པ་རི་ཝེ་ཎ་ས་མྨ་ཛྫ་ན་སྶ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པཱ་ནཱི་ཡ་པ་རི་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཏ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟོ གཱ་མ་ཏོ པ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་དི. ཏ་སྨིནྟི པཱ་ནཱི་ཡ་པ་རི་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡེ.
སཱ་ཁཱ་བྷ་ངྒ་མྤཱིཏི བྷ་ཉྫི་ཏ་བྦ་སཱ་ཁ་མྤི. དུ་ཏི་ཡོཏི ཝི་ཉྙཱུ པུ་རི་སོ དུ་ཏི་ཡོ. ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ‘‘ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྭཱ་རེ’’ཏི. ཨོ་ས་ར་ནྟི ཨ་ཝ་ས་ར་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨོ་ས་ར་ཎཾ, ཏ་ཉྩ ཏཾ ཋཱ་ན་ཉྩེ་ཏི ཨོ་ས་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་སྨིཾ. ས་མ་གྒ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏྠ སཾ་པུ་བྦོ ཙ ཨཱ་པུ་བྦོ ཙ ག་མུ་ས་དྡོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཧི་ཡྻ་ཏྟ་ནཱི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ཧོ་ཏི, པ་ཉྩ་མཱི་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཐ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཏྠ་ཏྟཾ ཝཱ ཧོ་ཏི, སཾ་ཡོ་ག་པ་ར་ཏྟཱ ཨཱ ཨུ་པ་ས་གྒོ ར་སྶོ ཙ ཧོ་ཏི, ཨི་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྨཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྠཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་མྨཱ’’ཏི་པ་དེ་ན སཾ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཨཱ’’ཨི་ཏི་པ་དེ་ན ཨཱ་ཏྱཱུ་པ་ས་གྒཾ, ‘‘ག་ཏ’’ཨི་ཏི་པ་དེ་ན ག་མུ་དྷཱ་ཏུཾ, ‘‘ཏྠ’’ཨི་ཏི་པ་དེ་ན ཧི་ཡྻ་ཏྟ་ནཱི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ, པ་ཉྩ་མཱི་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཐ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཏྠ་ཏྟཾ ཝཱ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ་ཏྠོ – ས་མཾ ཏུ་མྷེ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྠཱ་ཏི. པ་ཉྩ་མཱི་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཐ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཏྠ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ས་མཾ ཏུ་མྷེ ཨཱ་གཱ ཨ་ཏྠ བྷ་ཝ་ཐཱ་ཏི. ‘‘ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི་པ་དེ་ན ‘‘ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘པ་གུ་ཎཱ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཱ’’ཏི་པ་དེ་ཧི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི. པཱ་ལཱི༹ཏི ག་རུ་དྷ་མྨ་པཱ་ལི༹.
ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྶཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ, ཏེ་སུ ཝཱ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ. མ་གྒ་ས་མྤ་དཱ་ནནྟི མ་གྒཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་དཱ་ནཾ. བཱི་ཛ་ནནྟི བཱི་ཛ་ནི་ཡཱ ཝི་དྷཱུ་པ་ནཾ. པཱ་ནཱི་ཡཱ་པུ་ཙྪ་ནནྟི པཱ་ནཱི་ཡ་སྶ ཨཱ་པུ་ཙྪ་ནཾ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན པ་རི་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཱ་པུ་ཙྪ་ནཱ་དི་ཀཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙཱཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དཱི་སུ. ‘‘ཨ་ནྟོ གཱ་མེ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཚ པ་དཱ་ནི ‘‘ཀཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ’’ཏི་པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. རཱ་ཛུ་སྶཱ་ར་ཎཱ་ཡཱཏི ར་ཉྙོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཛ་ནཱ་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ར་ཎཱ་ཡ. མ་ཧཱ་བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ས་ནྣི་པ་ཏ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི མ་ཧཱ་ས་ནྣི་པཱ་ཏཾ, ཏ་སྨིཾ མ་ཧཱ་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ ཋཱ་ནེ ནི་སི་ནྣེ ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ནནྟི པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ ཨུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏཾ ཏནྟི སཱ་མཱི་ཙི་ཀ་མྨཾ.
ས་ཀྐ་ཏྭཱཏི ཙི་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ, སཾ ཨཱ་ད་རཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ཀ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏི་ཎྞཾ ཀི་ཙྩཱ་ནནྟི ‘‘ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ་ཀ་ཏྭཱ མཱ་ནེ་ཏྭཱ’’ཏི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཀི་ཙྩཱ་ནཾ. ཨ་ནཱི་ཡ་ས་དྡོ ཀ་མྨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦོ’’ཏི.
ན་ཏྠི བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀོ ཨཱ་ཝཱ་སོ, སོ ཀི་ཏྟ་ཀེ ཋཱ་ནེ ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀོ, ཡོ ཨཱ་ཝཱ་སོ ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ’’ཏི ཨཱ་དི. ‘‘ཨུ་པ་སྶ་ཡ་ཏོ’’ཏི་པ་དཾ ‘‘ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ’’ཏི་པ་དེ ཨ་པཱ་དཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀེ ཨཱ་ཝཱ་སེ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཏ་ཏོཏི ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ན་བྦྷ་ནྟ་རེ ཋི་ཏ་ཨཱ་ཝཱ་ས་ཏོ. པ་རནྟི ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ, བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟནྟི བྷ་ཏྟ་ཏོ པ་ཙྪཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀེ ཨཱ་ཝཱ་སེ. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ’’ཏི་པ་དཾ ‘‘ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི་པ་དེ ཀ་མྨཾ. ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎེཏི ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ན་བྦྷ་ནྟ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎེ. སཱ་ཁཱ་མ་ཎྜ་པེ་པཱིཏི སཱ་ཁཱ་ཡ ཚཱ་དི་ཏ་མ་ཎྜ་པེ་པི. པིས་དྡེ་ན ཨཱ་ཝཱ་སེ པ་ན ཀཱ ནཱ་མ ཀ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝུ་ཏྟཱཏི ཝ་སི་ཏཱ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཨེ་ཀ་ར་ཏྟཾ ཝ་སི་ཏ་མ་ཏྟེ་ན. ཨེ་ཏྠཱཏི ས་བྷི་ཀྑུ་ཀེ ཨཱ་ཝཱ་སེ. ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཀྑ་སྶཱཏི ཨཱ་ས་ལ༹ྷཱི་མཱ་ས་སྶ ཛུ་ཎྷ་པ་ཀྑ་སྶ. ‘‘ཏེ་ར་སི་ཡ’’ནྟི་པ་དེ་ན ཨ་ཝ་ཡ་ཝི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. མ་ཡནྟི ཨ་མྷེ. ཡ་ཏོཏི ཡེ་ན ཨུ་ཛུ་ནཱ མ་གྒེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ན མ་གྒེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཉྙེ་ན མ་གྒེ་ནཱཏི ཨུ་ཛུ་མ་གྒ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ཛི་མྷ་མ་གྒེ་ན. ཨ་ཡནྟི ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཝཱ་སོ. ཏ་ཏོཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ཝཱ་ས་ཏོ, བྷི་ཀྑུ་ནི་ཨུ་པ་སྶ་ཡ་ཏོ ཝཱ, ཨི་ད་མེ་ཝ ཡུ་ཏྟ་ཏ་རཾ. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་པ་སྶ་ཡ་ཏོ གཱ་ཝུ་ཏ་མ་ཏྟེ’’ཏི. ཁེ་མ་ཊྛཱ་ནེཏི ཨ་བྷ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ. ཏ་ཉྷི ཁཱི་ཡ་ནྟི བྷ་ཡཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཁེ་མཾ, ཁེ་མ་ཉྩ ཏཾ ཋཱ་ན་ཉྩེ་ཏི ཁེ་མ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཁེ་མ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏཱ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧཱིཏི ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྟེ ཋཱ་ནེ ཝ་ས་ནྟཱི་ཧི. ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོཏི གཱ་ཝུ་ཏ་མ་ཏྟེ ཋཱ་ནེ ཝ་ས་ནྟི་ཡོ. ཨ་ནྟ་རཱཏི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ, ཨ་མྷཱ་ཀ་ཉྩ ནི་ཝཱ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་སྶ, ནི་ཝཱ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཝཱ ཨ་ནྟ་རེ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ. བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཋི་ཏེ མ་གྒེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ ‘‘ས་ནྟི་ཀཱ’’ཏི་པ་དཾ ‘‘ཨཱ་ག་ཏ’’ཨི་ཏི་པ་དེ ཨ་པཱ་དཱ་ནཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ཉྙཱ་སཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨུ་པ་སྶ་ཡེ. ཨི་ཏི ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏོཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦ་ཏོ, པ་ར་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཙཱ་ཏུ་དྡ་སེཏི ཨཱ་ས་ལ༹ྷཱི་མཱ་ས་སྶ ཛུ་ཎྷ་པ་ཀྑ་སྶ ཙ་ཏུ་དྡ་ས་ནྣཾ དི་ཝ་སཱ་ནཾ པཱུ་ར་ཎེ དི་ཝ་སེ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ. ‘‘ཨོ་ཝཱ་ད’’ནྟི་པ་དཾ ‘‘ཨ་ནུ’’ཨི་ཏི་པ་དེ ཀ་མྨཾ. ཨ་ནུ་ཛཱི་ཝ་ནྟི་ཡོཏི ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ ཛཱི་ཝ་ནཾ ཝུ་ཏྟིཾ ཀ་རོ་ནྟི་ཡོ. ཝུ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེཏི ཨཱ་ས་ལ༹ྷཱི་པུ་ཎྞ་མི་ཡཾ. ཨ་ཐཱཏི པ་ཀྐ་མ་ནཱ་ན་ནྟ་རཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཀྐ་ནྟ་ཏྟཱ ཨ་པ་སྶ་ནེ. ‘‘ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་བྷོ་གཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝ་སི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ས་བྷི་ཀྑུ་ཀཱ་ཝཱ་སཾ ག་ནྟ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སཱཏི ཝ་སྶ་ཙྪེ་དཱ་པ་ཏྟི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་སྶ ཨ་ས་མྤ་དཱ་དི་ནཱ ཀེ་ན་ཙི ནི་མི་ཏྟེ་ན. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཀྐ་ནྟཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎཱ ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀཱ་ཝཱ་སེ ཝ་ས་ནྟི་ཡཱ ཀིཾ ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀཱ་ཝཱ་སེ་ཝ པ་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཝཱ་རེ་ནྟི་ཡཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་ནྭ་དྡྷ་མཱ་སནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་དྡོ ཝི་ཙྪ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཀ་མྨ་པྤ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ, ཏེ་ན པ་ཡོ་ག་ཏྟཱ བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྡྷ་མཱ་སེ ཨ་དྡྷ་མཱ་སེ’’ཏི. པ་ཙྩཱ་སཱི་སི་ཏ་བྦཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཏི་པུ་བྦོ ཙ ཨཱ་པུ་བྦོ ཙ སི་དྷཱ་ཏུ ཨི་ཙྪ་ཏྠེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ’’ཏི. སི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྭེ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི. ཨཱ་པུ་བྦོ སི་སི ཨི་ཙྪཱ་ཡ་ནྟི་པི དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐ་པུ་ཙྪ་ཀ’’ནྟི་ཝ་ཙ་ནེ. པ་ཀྑ་སྶཱཏི ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི པ་ཀྑ་སྶ. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨོ་ཝཱ་ད་སྶ ཡཱ་ཙ་ནཾ ཨོ་ཝཱ་དོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, སོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠོ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨོ་ཝཱ་ད་ཏྠོ, ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ. པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་ས་ཏོཏི དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་ས་ཏོ. སོ ཧི ཙ་ནྡོ ཝུ་དྡྷི་ཉྩ ཧཱ་ནི་ཉྩ པ་ཊི་མུ་ཁཾ པ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ པཱ་ཊི་པ་དོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. བྷ་ག་ཝཱ པ་ཉྙ་པེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཉྙ་སྶཱཏི དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཀ་མྨ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ. ནི་ར་ནྟ་རནྟི ཨ་བྷི་ཀྑ་ཎཾ, ‘‘པ་ཉྙ་པེ་ཏཱི’’ཏི་པ་དེ བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀཾ. ཧཱིཏི ཝི་ཏྠཱ་རོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རེ ས་ཏི ཙ. ཡནྟི ཡཾ དྷ་མྨཾ. སཱ་ཏྠི་ཀནྟི ས་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛནྟི ཨ་ནུ་སི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ. ས་བྦཱ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ་པཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ.
ཨོ་ཝཱ་དཾ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨོ་ཝཱ་དཾ ཡཱ་ཙི་ཏུཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨཱ་རཱ་མཾ ག་ཙྪ་ཏི. ན ཨོ་ཝཱ་དོ ག་ནྟ་བྦོཏི ཨོ་ཝཱ་དཾ ཡཱ་ཙི་ཏུཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨཱ་རཱ་མོ ན ག་ནྟ་བྦོ. ཨོ་ཝཱ་དོཏི ཙ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧི ས་དྡ་པ་ཡོ་གོ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻ. ཨོ་ཝཱ་དཾ ག་ནྟུནྟི ཨོ་ཝཱ་དཾ ཡཱ་ཙ་ན་ཏྠཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨཱ་རཱ་མཾ ག་ནྟུཾ.
‘‘དྭེ ཏི་སྶོ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ’’ཏི་པ་དཾ ‘‘ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ’’ཏི་པ་དེ དུ་ཏི་ཡཱ་ཀ་མྨཾ. ‘‘པེ་སེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི་པ་དེ པ་ཋ་མཱ་ཀ་མྨཾ. ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནནྟི ཨོ་ཝཱ་ད་སྶ ག་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ. ཨཱ་རཱ་མནྟི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨཱ་རཱ་མཾ. ཏ་ཏོཏི ག་མ་ན་ཏོ པ་ར་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱཏི ཨོ་ཝཱ་ད་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ. ཏནྟི ས་མྨ་ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ.
ཨུ་སྶ་ཧ་ཏཱིཏི ས་ཀྐོ་ཏི. པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ནཱཏི པ་སཱ་དཾ ཨཱ་ཝ་ཧེ་ན པ་སཱ་ད་ཛ་ན་ཀེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་ཀ་མྨེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མྤཱ་དེ་ཏཱུཏི ཏི་ཝི་དྷཾ སི་ཀྑཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏུ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ‘‘པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ན ས་མྤཱ་དེ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན. ཧཱིཏི ཕ་ལ་ཛོ་ཏ་ཀོ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘ཏཱ་ཧཱི’’ཏི་ཝ་ཙ་ནཾ.
ཨེ་ཏྠ ཙ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ངྒྷ་ག་ཎ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཙ་ན་ཝཱ་རོ ཏི་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཏི་ཝི་དྷཾ ཝ་ཙ་ན་ཝཱ་རཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ས་ངྒྷ་ག་ཎ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཧི ཝ་ཙ་ན་ཝཱ་རེ་ཧི གུ་ཎི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ན་ཝ ཝ་ཙ་ན་ཝཱ་རཱ ཧོ་ནྟི, ཏཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཀྐ་མོ’’ཏི. ཏ་ཏྲཱཏི པུ་རི་མ་ཝ་ཙ་ནཱ་པེ་ཀྑཾ. ཝ་ཙ་ནཱ་ཀཱ་རོ པཱ་ཀ་ཊོ་ཝ.
ཨེ་ཀཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཝཱ བ་ཧཱུ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཨུ་པ་སྶ་ཡེ་ཧི ཨོ་ཝཱ་ད་ཏྠཱ་ཡ པེ་སི་ཏེ ཝ་ཙ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཙ ཨ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏེ་ནཱ་པཱིཏི ཨོ་ཝཱ་ད་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ་ནཱ་པི ‘‘ཨོ་ཝཱ་ད’’ནྟི་པ་དཾ ‘‘པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ་ནཱ’’ཏི པ་དེ ཀ་མྨཾ. པུ་ན ‘‘ཨོ་ཝཱ་ད’’ནྟི་པ་དཾ ‘‘ཨ་པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏུ’’ནྟི་པ་དེ ཀ་མྨཾ. བ་ལ་ཏི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་མ་ཏྟེ་ན ཛཱི་ཝ་ཏི, ན པ་ཉྙཱ་ཛཱི་ཝི་ཏེ་ནཱ་ཏི བཱ་ལོ. གི་ལཱ་ཡ་ཏི རུ་ཛ་ཏཱི་ཏི གི་ལཱ་ནོ. ག་མི་སྶ་ཏི ག་ནྟུཾ བྷ་བྦོ་ཏི ག་མི་ཀོ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ – ག་ནྟུཾ བྷ་བྦོ ཡོ བྷི་ཀྑུ ག་མི་སྶ་ཏི ག་མ་ནཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཨི་ཏི ཏ་སྨཱ སོ བྷི་ཀྑུ ག་མི་ཀོ ནཱ་མ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡོ བྷི་ཀྑུ ག་ནྟུཾ བྷ་བྦ་ཏྟཱ ག་མི་སྶ་ཏི ག་མ་ནཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཨི་ཏི ཏ་སྨཱ སོ བྷི་ཀྑུ ག་མི་ཀོ ནཱ་མཱ་ཏི. ‘‘བྷ་བྦོ’’ཏི ཙ ཧེ་ཏུ་ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཝི་སེ་ས་ནཾ.
ཏ་ཏྠཱཏི བཱ་ལཱ་དཱི་སུ ཏཱི་སུ པུ་གྒ་ལེ་སུ. དུ་ཏི་ཡ་པ་ཀྑ་དི་ཝ་སེཏི པཱ་ཊི་པ་ད་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་པ་ཀྑ་དི་ཝ་སེ. ཨུ་པོ་ས་ཐ་གྒེཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་གེ་ཧེ. ཏ་ཉྷི ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ག་ཎྷ་ནྟི, ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཝཱ ག་ཡ྄ཧ་ཏི ཨ་སྨི་ནྟི ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐ་གྒ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་གྒེ. ‘‘ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ཏུ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་སྶ ཉཱ་པ་ཀཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པ་ཙྩཱ་ཧ་རི་ཏུ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་སྶ ཏ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་ར་མྤི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠཱཏི ཨོ་ཝཱ་ད་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ་སུ བྷི་ཀྑཱུ་སུ. ནོ ཙ་སྶཱཏི ནོ ཙེ ཨ་སྶ. ས་བྷཾ ཝཱཏི ས་མ་ཛྫཾ ཝཱ. སཱ ཧི ས་ཧ བྷཱ་ས་ནྟི ཨེ་ཏྠ, ས་ནྟེ་ཧི ཝཱ བྷཱ་ཏི དི་བྦ་ཏཱི་ཏི ‘‘ས་བྷཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ས་བྷཾ ཝཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ ས་བྷཱ་དི་ཀེ. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་པ་དེ་པི.
ཙ་ཏུ་དྡ་ས་ནྣཾ པཱུ་ར་ཎོ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སོ, ཏ་སྨིཾ པ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེཏི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ, ས་མཱི་པ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཛྫ་ཏ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་སྨིཾ ཨ་ཧ་ནི ཨ་ཛྫ, ཨི་མ་ས་དྡ་ཏོ ཨ་ཧ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠེ ཛྫ་པ་ཙྩ་ཡོ, ཨི་མ་ས་དྡ་སྶ ཙ ཨ་ཀཱ་རོ, ཨ་ཛྫ ཨེ་ཝ ཨ་ཛྫ་ཏ་ནཱ, སྭ་ཏྠོ ཧི ཏ་ན་པ་ཙྩ་ཡོ. ཨ་པ་ར་སྨིཾ ཨ་ཧ་ནི ཨ་པ་ར་ཛྫ, ཨ་པ་ར་ས་དྡ་ཏོ ཨ་ཧ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠེ ཛྫ་པ་ཙྩ་ཡོ ས་ཏྟ་མྱ་ནྟོ་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཏྠཱཏི པ་ཝཱ་ར་ཎེ, ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ ཝཱ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ.
ཀོ་ལཱ་ཧ་ལནྟི ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལཾ. པ་ཋ་མཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦཱཏི ས་ངྒྷེ་ན པ་ཋ་མཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦཱ.
ཏཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་སྶ་ནྟོ པ་ཊི་ཀ་རི་སྶ་ཏཱིཏི ཝ་ཛྫཱ་ཝ་ཛྫཾ པ་སྶ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀ་རི་སྶ་ཏི.
ཨུ་བྷི་ནྣནྟི བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ་ཡེ་ཝཱཏི ཡཾ ཡཾ ཋཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནཾ, ཏ་སྨིཾ ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ་ཡེ་ཝ. ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཨ་ཝ་པུ་བྦོ ཝ་ར་ས་དྡོ པི་ཧི་ཏ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པི་ཧི་ཏོ’’ཏི. ཝ་ཙ་ནཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨོ་ཝཱ་ད་ཝ་ཙ་ནཾ་ཡེ་ཝ. པ་ཐོཏི ཛེ་ཊྛ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཋཱ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ པ་ཐོ. དོ་སཾ པ་ནཱཏི ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནཱ་དཱི་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ པ་ན. ཨ་ཉྫེ་ནྟཱིཏི མ་ཀྑེ་ནྟི. བྷི་ཀྑཱུ་ཧི པ་ན ཨོ་ཝ་དི་ཏུཾ ཨ་ནུ་སཱ་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨ་ཉྙནྟི ཨོ་ཝཱ་ད་ཏོ ཨ་ཉྙཾ. ཨེ་སོཏི ག་རུ་དྷ་མྨོ.
༡༥༠. ‘‘ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ ཀ་མྨཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ་སུ.
༡༥༢. ཨུ་དྡེ་སཾ དེ་ནྟོ བྷ་ཎ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨོ་སཱ་རེ་ཏཱིཏི ཀ་ཐེ་ཏི. ཙ་ཏུ་པ་རི་ས་ཏཱིཏི ཙ་ཏུ་པ་རི་ས་སྨིཾ. ཏ་ཏྲཱ་པཱིཏི ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ སུ་ཎ་ན་ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི. པ་ཋ་མཾ.
༢. ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༥༣. དུ་ཏི་ཡེ པ་རི་ཡཱ་ཡས་དྡོ ཝཱ་ར་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་རེ་ནཱ’’ཏི. ཝཱ་རོ་ཏི ཙ ཨ་ནུ་ཀྐ་མོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨ་དྷི་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ ཨི་མ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་ཙེ་ཏོཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་ཝ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཨི་དྷ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ, ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཙི་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༤༥; དཱི. ནི. ༣.༣༠༥; མ. ནི. ༡.༤༩༧; ཨ. ནི. ༦.༡༠༥; མ་ཧཱ་ནི. ༡༠) ཧི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟཾ ‘‘ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ན པ་མ་ཛྫ་ཏོཏི ན པ་མ་ཛྫ་ནྟ་སྶ. སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱཏི ས་ཏ་ཏ་ཀ་ར་ཎེ་ན. ཨུ་བྷོ ལོ་ཀེ མུ་ན་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི མུ་ནཱིཏི ཙ, མོ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཉཱ་ཎཾ མུ་ན་ན་ཊྛེ་ན ཛཱ་ན་ན་ཏྠེ་ན, ཏ་མ་སྶ་ཏྠཱི་ཏི མུ་ནཱིཏི ཙ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘མུ་ནི་ནོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡོ མུ་ན་ཏི…པེ… མུ་ན་ནེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ པ་ཋ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘མོ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི…པེ… ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ དུ་ཏི་ཡ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. མུ་ན ག་ཏི་ཡ་ནྟི དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋེ་སུ (ས་དྡ་ནཱི་ཏི་དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ་ཡཾ ༡༥ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་དྷཱ་ཏུ) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཡོ མུ་ན་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ བྷཱུ་ཝཱ་དི་ག་ཎི་ཀོ མུ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡེ་ཝ, ན ཀཱི་ཡཱ་དི་ག་ཎི་ཀོ མུ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ མུ་ན ཉཱ་ཎེ་ཏི དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋེ་སུ (ས་དྡ་ནཱི་ཏི་དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ་ཡཾ ༡༧ ཀི་ཡཱ་དི་ག་ཎི་ཀ) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘མུ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཀཱི་ཡཱ་དི་ག་ཎི་ཀོ་ཝ. དྷཱ་ཏྭ་ནྟ་ན་ཀཱ་ར་ལོ་པོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘མོ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཙེ་ཏྠ ཉཱ་ཎཾ ནཱ་མ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ. མོ་ན་སྶ པ་ཐོ མོ་ན་པ་ཐོཏི ཝུ་ཏྟེ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ད་ཡོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱི་སུ ཝཱ སི་ཀྑཱ་སཱུ’’ཏི. པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པ་ཝ་ཏྟཾ སཱི་ལ་ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཊི་པ་དཾ. པུ་བྦ་བྷཱ་གེཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་དྷི་ཙེ་ཏ་སོ…པེ… སི་ཀྑ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ. ‘‘ཏཱ་དི་ནོ’’ཏི་པ་དཾ ‘‘མུ་ནི་ནོ’’ཏི་པ་དེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་དི་ས་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་མུ་ནི་ནོ’’ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘སོ་ཀཱ ན བྷ་ཝ་ནྟི ཏཱ་དི་ནོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ. རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཨུ་པ་ས་མེ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ས་ནྟོཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱ་གཱ་དཱི་ན’’ནྟི. ས་ཏི ཨ་སྶ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཏི་མཱཏི ཀ་ཏྭཱ མ་ནྟུ་ས་དྡོ ནི་ཙྩ་ཡོ་ག་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་སྶཱ’’ཏི.
ན ཀ་སཱི་ཡ་ཏི ན ཝི་ལེ་ཁཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀཱ་སོ, སོ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་སོ. ཨ་ནྟ་རེ་ན ཚི་དྡེ་ན ཨི་ཀྑི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑོ. ཨཱ་ཀཱ་སོ ཧི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཨ་ཛ་ཊཱ་ཀཱ་སོ, ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་སོ, པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ་ཀཱ་སོ, རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ཀཱ་སོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཛ་ཊཱ་ཀཱ་སོ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ ‘‘ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེ’’ཏི ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མེ, ན པ་ན རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དེ’’ཏི. པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ་ཀཱ་སོ་པི རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ཀཱ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. ‘‘མ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ཨ་ཝ་མ་ཉྙ་ནྟཱི’’ཏི པ་དེ ཀ་མྨཾ. ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏ་པྤ་མཱ་ཎཾ ‘‘ཨ་དྷི་ཙེ་ཏ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ, ན ཨ་ཉྙཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡནྟི ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ ཐེ་རོ. ཧ་ནྡཱཏི ཝ་སྶ་གྒ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. མ་མ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་མི, ཏུ་མྷེ པ་སྶ་ཐ ག་ཎྷ་ཐཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝུ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཏ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ. ཨ་ནྟ་རཱ་པི དྷཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པི་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཊྛཱ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི་པཱི’’ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ‘‘སེ་ཡྻ་མྤི ཀ་པྤེ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ་པི. ཐེ་རོཏི ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ ཐེ་རོ. ཨི་དཾ པ་དཾ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཉྩེ་ཝ བྷ་ཎ་ཏཱི’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. བྷཱ་ཏུ་ཐེ་ར་སྶཱཏི ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ མ་ཧཱ་པ་ནྠ་ཀ་ཐེ་ར་སྶ.
པ་དྨནྟི གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཏ་ཡོ པཱ་དཱ ཨི་ནྡ་ཝ་ཛི་རཱ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་དོ ཨུ་པེ་ནྡ་ཝ་ཛི་རོ. ཏ་སྨཱ པ་དྨ་ནྟི ཨེ་ཏྠ མ་ཀཱ་རེ པ་རེ དུ་ཀཱ་རུ་ཀཱ་ར་སྶ ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ར་ཀྑ་རཾ ནེ་ཏྭཱ ‘‘པ་དྨ’’ནྟི དྭི་བྷཱ་ཝེ་ན ལི་ཁི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཝཱི་ཏ་ག་ནྡྷནྟི ཨེ་ཏྠ ཝཱིཏི དཱི་གྷུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཡུ་ཏྟཾ. པ་ངྐེ ད་ཝ་ཏི ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི པ་དུ་མཾ. ཀོ་ཀཾ དུ་གྒ་ནྡྷ་སྶ ཨཱ་དཱ་ནཾ ནུ་ད་ཏི ཨ་པ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཀོ་ཀ་ནུ་དཾ. སུ་ནྡ་རོ ག་ནྡྷོ ཨི་མ་སྶཱ་ཏི སུ་ག་ནྡྷཾ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཡ་ཐཱ ཀོ་ཀ་ནུ་ད་ས་ངྑཱ་ཏཾ སུ་ག་ནྡྷཾ པཱ་ཏོ པ་གེ་ཝ བཱ་ལཱ་ཏ་པེ་ན ཕུ་ལླཾ ཝི་ཀ་སི་ཏཾ ཨ་ཝཱི་ཏ་ག་ནྡྷཾ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནཾ པ་དུ་མཾ སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་ངྒཱི་ར་སཾ ཨ་ངྒི་ཏོ ས་རཱི་ར་ཏོ ནི་ཙྪ་ར་ཎ་པ་བྷ་སྶ་ར་ར་སཾ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེ ཏ་པ་ནྟཾ ཨཱ་དི་ཙྩཾ ཨི་ཝ ཏེ་དྷཱ་ཏུ་ཀེ ཏ་པ་ནྟཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ པ་སྶཱ་ཏི.
པ་གུ་ཎནྟི ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཾ. ཏ་ཏོཏི ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏོ. ནནྟི ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀཾ. ཐེ་རོཏི མ་ཧཱ་པ་ནྠ་ཀོ ཐེ་རོ ནི་ཀྐ་ཌྜྷཱ་པེ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སོཏི ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ. ཨ་ཐཱཏི ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ. བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱཏི ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ནཱ. ཏནྟི ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀཾ. ཏ་སྶཱཏི ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ་སྶ. ཨ་ཐཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཀཱ་ལེ. ཨ་སྶཱཏི ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ་སྶ, ད་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ར་ཛཾ མ་ལཾ ཧ་ར་ཏི ཨ་པ་ནེ་ཏཱི་ཏི ར་ཛོ་ཧ་ར་ཎཾ, པི་ལོ་ཏི་ཀ་ཁ་ཎྜཾ. སོཏི ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ. ཏ་སྶཱཏི པི་ལོ་ཏི་ཀ་ཁ་ཎྜ་སྶ, ‘‘ཨ་ནྟ’’ནྟི་པ་དེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝི་ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་རི་སུ་དྡྷ་མྤཱིཏི པི་ས་དྡོ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷེ པི་ལོ་ཏི་ཀ་ཁ་ཎྜེ ཀཱ ནཱ་མ ཀ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སཾ་ཝེ་གནྟི ས་ནྟཱ་སཾ བྷ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྦྷ་ཀཱ་ལེ. ཨ་སྶཱཏི ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ་སྶ. ‘‘ཏ’’ནྟི་པ་དཾ ‘‘མ་མཱ་ཡ་ན་བྷཱ་ཝ’’ནྟི་པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི. དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༦༢. ཏ་ཏི་ཡེ ‘‘ཨོ་ཝ་ད་ཏི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟེ་པི ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཧི ག་རུ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨོ་ཝ་ད་ནྟ་སྶེ་ཝ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི. ཨི་ཏོཏི ཨི་མ་སྨཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་མྷཱ. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཡ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ. ས་བྦ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡཾ.
པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ
ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ. ཨི་དཾ པ་ཀི་ཎྞ་ཀཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནཱིཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ས་མྨ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཀཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, སཱུ་རི་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཀཾ, བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ནྟི ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཀ་ཐནྟི ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡཾ. ཏ་སྶེ་ཝཱཏི ས་མྨ་ཏ་སྶེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནོ. ཨ་ཉྙེ་ན དྷ་མྨེ་ནཱཏི ག་རུ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་ན དྷ་མྨེ་ན. དི་ཝཱ པ་ནཱཏི སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ན་ཏོ ཏ་སྶ ཨ་ན་ཏྠ་ངྒ་ཏེ་ཡེ་ཝཱ་ཏི.
༤. ཨཱ་མི་ས་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༦༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ བ་ཧུཾ མཱ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཡེ་ཧཱི་ཏི བ་ཧུ་ཀ་ཏཱ. བ་ཧུ་ཀ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ན ཨོ་ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ན བ་ཧུ་ཀ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. དྷ་མྨེཏི སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨེ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོཏི ‘‘ན བ་ཧུ་ཀ་ཏཱ’’ཏི་པ་ད་སྶ, ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ་ཏི ཨཱ་དཱི་ན’’ནྟི་པ་དཾ ‘‘ཨ་ཏྠོ’’ཏི་པ་དེ ཝཱ་ཙ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཨ་ས་མྨ་ཏོ ནཱ་མ ཋ་པི་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་མྨུ་ཏིནྟི བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀ་ས་མྨུ་ཏིཾ. པ་ཙྪཱ སཱ་མ་ཎེ་ར་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋི་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༦༩. པ་ཉྩ་མེ ར་ཐི་ཀཱ་ཡཱཏི ར་ཙྪཱ་ཡ. སཱ ཧི ར་ཐ་སྶ ཧི་ཏ་ཏྟཱ ར་ཐི་ཀཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་ནྡི་ཊྛཱཏི ས་མོ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶཱི་ཡི་ཏྠཱ་ཏི ས་ནྡི་ཊྛཱ. དི་ཊྛ་མ་ཏྟ་ཀཱ མི་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མི་ཏྟཱ’’ཏི. སེ་སནྟི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ སེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཏྲཱཏི ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ. ཧཱིཏི ཝི་སེ་ས་ཛོ་ཏ་ཀཾ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ཏི. པ་ཉྩ་མཾ.
༦. ཙཱི་ཝ་ར་སི་བྦ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༧༥. ཚ་ཊྛེ ཨུ་དཱ་ཡཱིཏི ཨེ་ཏྠ མ་ཧཱ་ཨུ་དཱ་ཡཱི, ཀཱ་ལུ༹་དཱ་ཡཱི, ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡཱི་ཏི ཏ་ཡོ ཨུ་དཱ་ཡཱི ཧོ་ནྟི. ཏེ་སུ ཏ་ཏི་ཡོ་ཝཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡཱི’’ཏི. པ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པ་ཊྛོཏི ཀ་ཏེ པ་ཊི་བ་ལོ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་བ་ལོ’’ཏི. ནི་པུ་ཎོཏི ཀུ་ས་ལོ. ‘‘པ་ཊི་བྷཱ་ནེ་ན ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟ’’ནྟི་ཨི་མི་ནཱ ‘‘པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཙི་ཏྟ’’ནྟི པ་ད་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ད་ལོ་པཾ ད་སྶེ་ཏི. སོཏི ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡཱི ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྶཱཏི ཙཱི་ཝ་ར་སྶ. ‘‘ཡ་ཐཱ་སཾ་ཧ་ཊ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ་ས་དྡོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་སཾ་ཧ་ཊ་མེ་ཝཱ’’ཏི.
༡༧༦. ཡཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཝཱ་སི་ཏུཾ ཝཱ པཱ་རུ་པི་ཏུཾ ཝཱ ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ཧཱིཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ. ‘‘དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི་ཨི་མི་ནཱ ‘‘ས་ཡཾ སི་བྦ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨཱ་རཱཏི སཱུ་ཙི. སཱ ཧི ཨ་ར་ཏི ནི་སྶ་ངྒ་ཝ་སེ་ན ག་ཙྪ་ཏི པ་ཝི་ས་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨཱ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྶཱ པ་ཐོ ག་མ་ནཾ ཨཱ་རཱ་པ་ཐོ, ཏ་སྨིཾ, ཨཱ་རཱ་པ་ཐ་སྶ ནཱི་ཧ་ར་ཎཱ་ཝ་སཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ནཱི་ཧ་ར་ཎེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུ་མྤཱིཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཀྑ་ཏྟུ་མྤི. ཨཱ་ཎ་ཏྟོཏི ཨཱ་ཎཱ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟོ. ‘‘ཨཱ་ཎཱ་པི་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཎཱ་པེ་ས་དྡ་སྶ ལོ་པཾ, ཨི་ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཨ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ‘‘ཨཱ་ད་ཏྟེ’’ཏི ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་པ་དེ ཏེ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཡ ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཙ དྭི་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཀིཾ ཙཱི་ཝ་རཾ སི་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟོ’’ཏི. ཨ་ཐ པ་ནཱཏི ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ན. ཨཱ་ཎ་ཏྟ་སྶཱཏི ཨཱ་ཎཱ་པི་ཏ་སྶ. ས་མྦ་ཧུ་ལཱ་ནི་པི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཡེ་པི ནི་སྶི་ཏ་ཀཱ སི་བྦ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་སུ སི་བྦ་ནྟེ་སཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་སནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནཾ. ཏེ་ས་མྤཱིཏི ནི་སྶི་ཏ་ཀཱ་ན་མྤི. ཉཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཙཱི་ཝ་ར་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ཧཱི’’ཏི་པ་དཾ ‘‘སི་བྦཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི་པ་དེ ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་མྨཾ. ཏ་ཏྲཱ་པཱིཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ཧི སི་བྦཱ་པ་ནེ་པི. ‘‘ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ’’ཏི་པ་དཾ ‘‘ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ’’ཏི་པ་དེ སུ་དྡྷ་ཀ་མྨཾ, ‘‘སི་བྦཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི་པ་དེ ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་མྨཾ. ཨི་ཏ་རེ་སནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ན་ནྟི. ཚ་ཊྛཾ.
༧. སཾ་ཝི་དྷཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༨༡. ས་ཏྟ་མེ ‘‘ཏཱ་སཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ པ་ཙྪཱ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ན’’ནྟི པ་དཱ་ནི ‘‘པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི པཱ་ཋ་སེ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྪཱ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ནཾ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི. ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ པ་ཙྪཱ ག་ཙྪ་ནྟི་ཡོ་ཏི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་ལླཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘དཱུ་སེ་སུ’’ནྟི་པ་དེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཙོ་རཱ དཱུ་ས་ཡིཾ་སཱུ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་ལླཱ་ས་མ་ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཙྪི་ནྡིཾ་སཱུ’’ཏི པ་དེ ‘‘པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི་པ་དཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ‘‘དཱུ་སེ་སུ’’ནྟི་པ་དེ ‘‘སཱི་ལ’’ནྟི པཱ་ཋཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
༡༨༢-༣. སཾ་པུ་བྦོ, ཝི་པུ་བྦོ ཙ དྷཱ་དྷཱ་ཏུ ཏྭཱ་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ’’ཏི. ཀུ་ཀྐུ་ཊོཏི ཏ་མྦ་ཙཱུ་ལོ༹. སོ ཧི ཀུ་ཀ་ཏི ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏྠཾ པཱ་ཎ་ཀཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ད་དཱ་ཏཱི་ཏི ཀུ་ཀྐུ་ཊོ. ཨ་ཡནྟི གཱ་མོ. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ ཎོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ད་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཙ ཨེ་ཏ་སྨིཾ གཱ་མེ. ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་ཏྟཱ པུ་བྦ་པ་དེ་ན ཚ་ཊྛཱི་ས་མཱ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ཀྐུ་ཊཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝཾ ཎ་ས་དྡ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ, པུ་བྦ་པ་དེ་ན ཚ་ཊྛཱི་ས་མཱ་ས་ཉྩ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཎ་ས་དྡ་སྶ བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ, པུ་བྦ་པ་དེ་ན བཱ་ཧི་ར་ཏྠ་ས་མཱ་ས་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི པ་ཙྪི་མ་པཱ་ཋེ. ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱཏི ཨུ་ཌྜི་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷཾ ཨཱ་ཀཱ་སཾ ལ་ངྒི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠཱཏི པ་ཙྪི་མ་པཱ་ཋེ. དྭི་དྷཱཏི པ་ད་ག་མ་ན་པ་ཀྑ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན དྭི་པ་ཀཱ་རེ་ན. ‘‘ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ གཱ་མ་ནྟ་རོ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀ་གཱ་མོ་ཡེ་ཝ པ་ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་པི ཨེ་ཀཱ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ཙྩཱུ་སེཏི པ་བྷཱ་ཏེ. སོ ཧི པ་ཊི་ཝི་རུ་དྡྷཾ ཏི་མི་རཾ ཨུ་སེ་ཏི ནཱ་སེ་ཏཱི་ཏི པ་ཙྩཱུ་སོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝ་སྶ་ནྟ་སྶཱཏི ར་ཝ་ནྟ་སྶ. ‘‘ཝ་ཙ་ན་ཏོ’’ཏི་པ་དཾ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་པ་དེ ཉཱ་པ་ཀ་ཧེ་ཏུ. ར་ཏ་ན་མ་ཏྟ་ནྟ་རོཏི ཀུ་ཀྐུ་པ་མཱ་ཎེ་ན བྱ་ཝ་དྷཱ་ནོ.
ཏ་ཏྲཱཏི ‘‘གཱ་མ་ནྟ་རེ གཱ་མ་ནྟ་རེ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ. ཧཱིཏི ཝི་ཏྠཱ་རོ. ཨུ་བྷོ་པཱིཏི བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ་པི སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ན ཝ་ད་ནྟཱིཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ ན ཀ་ཐ་ཡ་ནྟི. ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་གྒཱ་ནཾ ས་མཱ་ག་མ་ཊྛཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཾ, དྭི་ནྣཾ, ཏི་ཎྞཾ, ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཏོ ཨ་ཏི་རེ་ཀཱ་ནཾ ཝཱ མ་གྒཱ་ནཾ ས་མྦ་དྡྷ་ཊྛཱ་ནཾ སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀཾ. ཏ་ཏྲཱ་པཱིཏི ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་ཀྐ་མ་ནེ་པི. གཱ་མ་ཏོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ གཱ་མ་ཏོ. ཡཱ་ཝ ན ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟི, ཏཱ་ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ཨཱ་ར་བྦྷ. ཨ་ཐཱཏི ཏ་སྨིཾ ནི་ཀྑ་མ་ན་ཀཱ་ལེ. དྭེ་པཱིཏི བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ་པི ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏནྟི ཝ་ཙ་ནཾ.
ཧཱིཏི ཝི་སེ་སོ. ‘‘གཱ་མ་ནྟ་རེ གཱ་མ་ནྟ་རེ’’ཏི པུ་རི་མ་སྨིཾ ན་ཡེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨོ་ཀྐ་མ་ནེ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ.
༡༨༤. ག་ཏ་པུ་བྦ་ཏྠཱཏི ག་ཏ་པུ་བྦཱ ཨ་ཏྠ བྷ་ཝ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཧི ག་ཙྪཱ་མཱ་ཏི ཝཱ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་སཱི་ཏི ཝཱ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཙེ་ཏི་ཡ་ཝ་ནྡ་ན་ཏྠནྟི ཐཱུ་པ་སྶ ཝ་ནྡི་ཏུཾ.
༡༨༥. ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ལ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏོ, དྭཱ་ར་ཝི་ས་ངྐེ་ཏོ, མ་གྒ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏོ་ཏི ཏི་ཝི་དྷོ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ལ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ན ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. དྭཱ་ར་ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ན ཝཱ མ་གྒ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ན ཝཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་མོ་ཀྑོ ན་ཏྠི. ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་རེ་བྷ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཙ་ཀྐ་ས་མཱ་རུ་ལ༹ྷཱཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཙ་ཀྐཾ ཝཱ ས་ཀ་ཊ་ཙ་ཀྐཾ ཝཱ ས་མྨཱ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷཱ. ཛ་ན་པ་དཱཏི ཛ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ. པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟཱིཏི པ་རི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཡ་ནྟི ཙ ཨཱ་ཡ་ནྟི ཙཱ་ཏི. ས་ཏྟ་མཾ.
༨. ནཱ་ཝཱ་བྷི་རུ་ཧ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༨༨. ཨ་ཊྛ་མེ ས་ཧ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཐ་ཝ་ནཾ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ནཾ ས་ནྠ་ཝོ, ས་ངྒ་མོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ནྠ་ཝོ མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝོ, ལོ་ཀེ་ཧི ཨ་སྶཱ་དེ་ཏ་བྦོ ཙ སོ མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝོ ཙེ་ཏི ལོ་ཀ་སྶཱ་ད་མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝོ, ཏ་སྶ ཝ་སོ པ་བྷཱུ, ཏེ་ན ཝཱ ཨཱ་ཡ་ཏྟོ་ཏི ལོ་ཀ་སྶཱ་ད་མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝ་ཝ་སོ, ཏེ་ན. ཨུ་དྡྷཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨུ་དྡྷཾ་གཱ་མི་ནཱིཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨུ་དྡྷནྟི ཙ ཨི་དྷ པ་ཊི་སོ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན་དི་ཡཱ པ་ཊི་སོ་ཏ’’ནྟི. ‘‘ཨུ་དྡྷཾ་གཱ་མི་ནི’’ནྟི་མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་དཾ ‘‘ཨུ་ཛྫ་ཝ་ནི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི་པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡཱ སཾ་ས་ནྡེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡོཏི བྷི་ཀྑུ. ཨུ་དྡྷཾ ཛ་ཝ་ན་ཏོཏི པ་ཊི་སོ་ཏཾ ག་མ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ. ཨ་སྶཱཏི ‘‘ཨུ་དྡྷཾ་གཱ་མི་ནི’’ནྟི་པ་ད་སྶ. ཨ་ནུ་སོ་ཏཾ ཨི་དྷ ཨ་དྷོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་སོ་ཏ’’ནྟི. ཨ་སྶ་པཱིཏི པིས་དྡོ པུ་རི་མཱ་པེ་ཀྑོ. ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨུ་དྡྷཾ་གཱ་མི་ནིཾ ཝཱ ཨ་དྷོ་གཱ་མི་ནིཾ ཝཱ’’ཏི་ཝ་ཙ་ནེ. ཡནྟི ནཱ་ཝཾ ཧ་ར་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་མྤ་ཊི་པཱ་ད་ན་ཏྠནྟི ས་མྨཱ པ་ཊི་མུ་ཁཾ པཱ་ད་ན་ཏྠཾ, ཨུ་ཛུ་པ་ཛྫཱ་པ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ནཱ་ཝཱ་ཡཾ. ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི་པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲཱ’’ཏི མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་དེ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་མྤི ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ.
༡༨༩. ཨེ་ཀཾ ཏཱི་རཾ ཨ་གཱ་མ་ཀཾ ཨ་ར་ཉྙཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ན་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. མ་ཛ྄ཛྷེ་ན ག་མ་ནེ་པཱིཏི པིས་དྡོ ཨ་གཱ་མ་ཀ་ཨ་ར་ཉྙ་ཏཱི་ར་པ་སྶེ་ན ག་མ་ནེ ཀཱ ནཱ་མ ཀ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ན་དི་ཡཱཏི ཀེ་ཝ་ལཾ ན་དི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ, ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ས་མུ་དྡཱ་དཱི་སུ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡོ་པི བྷི་ཀྑུ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ.
༡༩༡. ཀཱ་ལ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏོ, ཏི་ཏྠ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏོ, ནཱ་ཝཱ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏོ་ཏི ཏི་ཝི་དྷོ ཝི་ས་ངྐེ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ལ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ན ཨ་བྷི་རུ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙེ་ན ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ, ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཏི. ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. པ་རི་པཱ་ཙི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༩༢. ན་ཝ་མེ མ་ཧཱ་ནཱ་གེ་སཱུཏི མ་ཧཱ་ཨ་ར་ཧ་ནྟེ་སུ ཏི་ཊྛ་མཱ་ནེ་སུ ས་ནྟེ་སུ, ཙེ་ཏ་ཀེ པེ་སྶ་བྷཱུ་ཏེ ན་ཝ་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ ནི་མ་ནྟེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱཏི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཏོ ཝཱ པཱ་ཋ་སེ་ས་ཏོ ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན. ཨ་ནྟ་རཾ མ་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ ཨ་ནྟ་ར་ཀ་ཐཱཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་སཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. པ་ཀི་རཱི་ཡི་ཏྠཱ་ཏི པ་ཀ་ཏཱ, ན པ་ཀ་ཏཱ ཝི་པྤ་ཀ་ཏཱཏི ཝུ་ཏྟེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་དྡྷ་ཙྪི་ཀེ་ནཱཏི ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ. ཏེ་ཧཱིཏི ཐེ་རེ་ཧི.
༡༩༤. ལ་དྡྷ་བྦནྟི ལ་དྡྷཱ་ར་ཧཾ. ཨ་སྶཱཏི ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་པ་རི་པཱ་ཙི་ཏ’’ནྟི་པ་ད་སྶ. ས་མྨཱ ཨཱ་ར་བྷི་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མཱ་ར་མྦྷོཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ར་དྡྷཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཊི་ཡཱ་དི་ཏ་སྶཱཏི པ་རི་པཱ་ཙི་ཏ་སྶ བྷ་ཏྟ་སྶ. གི་ཧཱི་ནཾ ས་མཱ་ར་མྦྷོ་ཏི གི་ཧི་ས་མཱ་ར་མྦྷོ, ཀ་ཏྭ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཏོཏི ཏ་ཏོ བྷ་ཏྟ་ཏོ. ཨ་ཉྙ་ཏྲཱཏི ཝི་ནཱ. ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི. པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཉཱ་ཏ་ཀ་པ་ཝཱ་རི་ཏེ་ཧཱི’’ཏི་པ་དཾ ‘‘ཨ་ས་མཱ་ར་དྡྷོ’’ཏི་པ་དེ ཀ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྠ་ཏོཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཨ་པ་རི་པཱ་ཙི་ཏ་ཨ་ཏྠ་ཏོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མཱ་ར་དྡྷོ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ.
༡༩༥. པ་ཊི་ཡཱ་དི་ཏནྟི པ་ཊི་ཡ་ཏྟཾ. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ པ་ཊི་ཡ་ཏྟཾ པ་ཀ་ཏི་པ་ཊི་ཡ་ཏྟནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཀ་ཏི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྶཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནོ. ཨ་ཉྙ་སྶཱཏི ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ.
༡༩༧. བྷི་ཀྑུ་ནི་པ་རི་པཱ་ཙི་ཏེ་པཱིཏི པིས་དྡོ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཨ་པ་རི་པཱ་ཙི་ཏེ ཀཱ ནཱ་མ ཀ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི. ན་ཝ་མཾ.
༡༠. ར་ཧོ་ནི་ས་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༩༨. ད་ས་མེ པཱ་ལི༹་ཨ་ཏྠོ ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ས་དྡོ ཝི་ནི་ཙྪི་ཡ་ས་དྡེ ཙ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ ‘‘པཱ་ལི༹་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ’’ཏི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ‘‘ཨི་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད’’ནྟི་པ་དཾ ‘‘ཨེ་ཀ་པ་རི་ཙྪེ་ད’’ནྟི་པ་དེ ཏུ་ལྱ་ཏྠ་ཀ་ཏྟཱ, ‘‘པ་ཉྙ་ཏྟ’’ནྟི་པ་དེ ཀ་མྨཾ. ཨུ་པ་རཱིཏི ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་ཝ་གྒེ་ཏི. ད་ས་མཾ.
ཨོ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ ཏ་ཏི་ཡོ.