པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཡོ་ཛ་ནཱ
མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཾ ནཱ་ཐཾ, ཨ་བྷི་ན་ཏྭཱ ས་མཱ་ས་ཏོ;
པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ, ཀ་རི་སྶཱ་མ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ.
༥. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཀ་ཎྜཾ
༡. མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད-ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ
ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནནྟི སུ་ཁུ་མཱ་པ་ཏྟི་པ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཀཱ་ནཾ, ག་ཎ་ན་ཏོ ཝཱ པ་ཙུ་ར་ཏྟཱ བ་ཧུ་ཀཱ་ནཾ. ཡེ་སཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཡེ་ས’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ས་ངྒ་ཧོ’’ཏི པ་དེ སཱ་མྱ་ཏྠ་ཚ་ཊྛཱི. ས་ངྒ་ཧཱི་ཡ་ཏེ ས་ངྒ་ཧོ. ‘‘ན་ཝ་ཧི ཝ་གྒེ་ཧཱི’’ཏི་པ་དཾ ‘‘ས་ངྒ་ཧོ, སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏོ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ ཀ་ར་ཎཾ. དཱ་ནཱིཏི ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ས་ཏྟ་མྱ་ནྟ་ནི་པཱ་ཏོ ཨི་དཱ་ནི-པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་སནྟི ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནཾ, ཨ་ཡཾ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. བྷ་ཝ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཏི-ས་དྡོ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏྠེ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཧོ་ཏི ‘‘ནི་ར་ཡཾ ནཱུ་ན ག་ཙྪཱ་མི, ཨེ་ཏྠ མེ ན་ཏྠི སཾ་ས་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༢.༢༢.༣༣༡) ཝི་ཡ. ཀི་ཉྩཱ་པེ་ཏྠ ཧི ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀཾ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ ནཱུ་ན་ས་དྡོ ཨ་ཏྠི, ན ཨེ་ཝཾ ‘‘བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི པ་དེ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཨ་ཡཾ ཝ་ཎྞ་ནཱ ནཱུ་ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཝ་སྶ་མྦྷཱ་ཝི་ཡ་ཏྠེ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཧོ་ཏི ‘‘དྷུ་ཝཾ བུ་དྡྷོ བྷ་ཝཱ་མ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (བུ. ཝཾ. ༢.༡༠༩-༡༡༤) ཝི་ཡ. ཀཱ་མ་ཉྷེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཨ་ཝ་སྶ་མྦྷཱ་ཝི་ཡ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ དྷུ་ཝ་ས་དྡོ ཨ་ཏྠི, ན ཨེ་ཝཾ ‘‘བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི པ་དེ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན དྷུ་ཝཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཨ་ཡཾ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
༡. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒ་སྶཱ’’ཏི པ་དེ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ས་མུ་དཱ་ཡོ, ཏེ་སུ ན་ཝ་སུ ཝ་གྒེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ཏི ཝཱ, ཏེ་སུ ཁུ་དྡ་ཀེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཀྱཱ་ནཾ པུ་ཏྟོཏི བྷ་གི་ནཱི་ཧི སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ལོ་ཀ་མ་རི་ཡཱ་དཾ ཚི་ནྡི་ཏུཾ, ཛཱ་ཏི་ས་མྦྷེ་ད་ཏོ ཝཱ ར་ཀྑི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ས་ཀྱཱ. སཱ་ཀ་ཝ་ན་ས་ཎྜེ ན་ག་རཾ མཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ས་ཀྱཱ, པུ་བྦ་རཱ་ཛཱ་ནོ. ཏེ་སཾ ཝཾ་སེ བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི་པི རཱ་ཛཱ་ནོ ས་ཀྱཱ ནཱ་མ, ཏེ་སཾ པུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ’’ཏི པ་དཾ ‘‘པ་བྦ་ཛིཾ་སཱུ’’ཏི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ས་ཀྱ་ཀུ་ལ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཝཱ་ད་ཀྑི་ཏྟོ’’ཏྱཱ་དི་ནཱ ཝཱ་དེ་ན ཁི་ཏྟོ, ཝཱ་ད་མྷི ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཏྲ ཡ་ཏྲཱཏི ཡ་སྶཾ ཡ་སྶཾ དི་ཊྛི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཝ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི པ་ཊི་སྶ་ཝེ་ན ཝི་ཡོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཝ་ས་དྡོ ཧི ཝི་ཡོ་ག་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ‘‘ཨ་པ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ ཨ་པ་ནཱི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དོ་སནྟི ཨ་ཡུ་ཏྟི་དོ་སཾ, ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་ཐེ་ནྟོ ཀ་ཐེ་ནྟོཏི ཨ་ནྟ་ས་དྡོ མཱ་ན་ས་དྡ་ཀཱ་རི་ཡོ. ཀ་ཐི་ཡ་མཱ་ནོ ཀ་ཐི་ཡ་མཱ་ནོ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨཱ་ནི་སཾ་སནྟི ནི་དྡོ་སཾ གུ་ཎཾ. པ་ཊི་པུ་བྦོ ཙ་ར་ས་དྡོ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ཙ་ར་ཏི པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན རཱུ་པཾ ནི་ཙྩཾ ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཝ་ད་ཏི. ཀ་སྨཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ནི་བྦཱ་ན་མྤི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཙྩཾ ནཱ་མ སི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧེ་ཏུ་མྷི དོ་སཾ དི་སྭཱ ཨ་ཧཾ ‘‘ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ’’ཏི ཧེ་ཏུཾ ན ཝ་དཱ་མི, ‘‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨ་ཏོ’’ཏི པ་ན ཝ་དཱ་མི. ཏ་ཡཱ པ་ན དུ་སྶུ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཏི. ‘‘ཀུ་རུ་ནྡི་ཡ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ’’ནྟི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ཨེ་ཏ་སྶཱཏི ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སྶ. ཏ་ཏྲཱཏི ཀུ་རུ་ནྡི་ཡཾ. ཏ་སྶཱཏི པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཱ་ཝ་ཛཱ་ན་ན་སྶ. ‘‘པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི་པ་དེ ས་མྤ་དཱ་ནཾ. ‘‘མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ’’ནྟི་པ་དཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ’’ནྟི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ‘‘དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི པ་དཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཾ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ནཱ་མ་པ་དེ་སེ’’ཏི པ་དེ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ས་མུ་དཱ་ཡོ.
༣. ས་མྨཱ ཝ་ད་ཏི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ, ཨུ་ཛུ་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཙི་ཏྟཾ, ན སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ, ཝ་ཉྩ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཙི་ཏྟ’’ནྟི. ‘‘ཝཱ་ཙཱ’’ཏྱཱ་དི་ནཱ ཝ་ཙ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝཱ་ཙཱཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཧཱིཏི ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་ར་ཎ་ཛོ་ཏ་ཀཾ, ཏ་ད་མི་ནཱ ས་ཙྩ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཝཱ་ཙཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘བྱ་པྤ་ཐོ’’ཏི པ་དེ ཏུ་ལྱ་ཏྠཾ, ‘‘ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི པ་དེ ཀ་མྨཾ. པ་ཐ་ས་དྡ་པ་ར་ཏྟཱ ཝཱ་ཙཱ་ས་དྡ་སྶ བྱཱ་དེ་སོ ཀ་ཏོ. སུ་དྡྷ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཾ་ས་མུ་ཊྛི་ཏ་ས་དྡ་ས་ཧི་ཏཱཏི ཏཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛི་ཏེ་ན ས་དྡེ་ན ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི པ་དེ ནི་ད་སྶ་ནཾ, ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ. ‘‘ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ. ཨ་ནྟེཏི ‘‘ཝཱ་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ. ‘‘ཨཱ་ཧཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན-ཏི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཀཱ་རོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙ་ཀེ་ན ‘‘ཨི་དཱ་ནཱི’’ཏི པ་དེ་ན ཡོ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་དི་ཊྛཾ དི་ཊྛཾ མེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ‘‘པཱ་ལི༹་ཡ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ’’ཏི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ནི་སྶི་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཏྭཱ ནི་སྶ་ཡ་པ་སཱ་ད་ཝ་སེ་ན ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནཱ དི་ཊྛ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི.
༤. ཏ་སྶཱཏི ‘‘ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ. ‘‘ཨ་ཏྠོ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི པ་དེ ཀ་མྨཾ. ཧཱིཏི ཝི་སེ་ས་ཛོ་ཏ་ཀཾ, ཝི་སེ་སཾ ཀ་ཐ་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ.
༩. ཨཱ་དཱི་ན་མྤཱིཏི པི་ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ.
༡༡. མ་ནྡ་ས་དྡོ ཛ་ལ༹་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནྡ་ཏྟཱ ཛ་ལ༹་ཏྟཱ’’ཏི. ཡོ པ་ན ཨ་ཉྙཾ བྷ་ཎ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘སཱ་མ་ཎེ་རེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཝུ་ཏྟོ’’ཏི པ་དེ ཀ་ཏྟཱ. ཨ་པི་ས་དྡོ པུ་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ‘‘པ་སྶི་ཏྠཱ’’ཏི པ་དེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ, ཨ་པི པ་སྶི་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་དི་ཊྛཾ དི་ཊྛཾ མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙཱ པཱུ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ་པི ཏཱ་ཝ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙཱ པཱུ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་པྤ་ཏཱ་ཡ ཨཱུ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ པཱུ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ. ཨེ་སཱ པཱུ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཀཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་སཱ ཧི གཱ་མེ ཨ་པྤ་ཀ་མྤི ཏེ་ལཾ ཝཱ པཱུ་ཝ་ཁ་ཎྜཾ ཝཱ པ་སྶི་ཏྭཱ ཝཱ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཝཱ བ་ཧུ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ པཱུ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ. བ་ཧུ་ཀཱ་ནི ཏེ་ལཱ་ནི ཝཱ པཱུ་ཝེ ཝཱ པ་སྶ་ནྟོ་པི ལ་བྷ་ནྟོ་པི ཨ་པྤ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱུ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱུ་ན་ཀ་ཐཱ་པི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ པ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. བ་ཧུ་ཀཱ་ཡ པཱུ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨཱུ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ ཨཱུ་ན་ཀ་ཐཱཏི ཝི་གྒ་ཧོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི. པ་ཋ་མཾ.
༢. ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༢. དུ་ཏི་ཡེ མ་ས་དྷཱ་ཏུ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ‘‘ཨོ་མ་ཊྛཾ ཨུ་མྨ་ཊྛ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༡) ཝི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨོ་མ་ས་ནྟཱི་ཏི ཨོ་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི.
༡༣. ‘‘ཨི་དཾ ཝ་ཏྠུ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ཨཱ་ཧ་རཱི’’ཏི པ་དེ ཀ་མྨཾ. ན་ནྡི་ཏ་བྦོ་ཏི ན་ནྡོ ཝ་ཎྞ་བ་ལཱ་དི, སོ ཨེ་ཏ་སྶ་ཏྠཱི་ཏི ན་ནྡཱི. ཝི་སཱ་ལཱ་ནི མ་ཧ་ནྟཱ་ནི ཝི་སཱ་ཎཱ་ནི ཨེ་ཏ་སྶ་ཏྠཱི་ཏི ཝི་སཱ་ལོ, ན་ནྡཱི ཙ སོ ཝི་སཱ་ལོ ཙེ་ཏི ན་ནྡི་ཝི་སཱ་ལོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ན་ནྡི་ཝི་སཱ་ལོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. སོཏི ན་ནྡི་ཝི་སཱ་ལོ, ‘‘ཨཱ་ཧཱ’’ཏི པ་དེ ཀ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཡུ་ཉྫི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ. ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ལེ་པཱིཏི པི-ས་དྡོ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, པ་གེ་ཝ དྭི་ཧེ་ཏུ་ཀ ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏེ་ན ཙཱ’’ཏི ཙ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨེ་ན ཙཱ’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨེ་ན ཙཱ’’ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོཏི ན་ནྡི་ཝི་སཱ་ལ་སྶ.
༡༥. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏི་སྶཾ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡཾ, ‘‘ཨཱ་ཧཱ’’ཏི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ‘‘ཡ་སྨཱ’’ཏི པ་དཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི པ་དེ ཧེ་ཏུ. ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ‘‘ཧཱི་ནེ་ནཱ་པཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝེ་ཎུ་ཀཱ་ར་ཛཱ་ཏཱིཏི ཝི་ལཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཛཱ་ཏི. ནེ་སཱ་ད་ཛཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀེ་ཝ་ཊྚ་ཛཱ་ཏི་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ.
པུ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀ་རཱི་སཾ, ཏཾ ཀུ་ས་ཏི ཨ་པ་ནེ་ཏཱི་ཏི པུ་ཀྐུ་སོ. པུ་པྥཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀ་རཱི་སཾ, ཀུ་སུ་མཾ ཝཱ, ཏཾ ཚ་ཌྜེ་ཏཱི་ཏི པུ་པྥ་ཚ་ཌྜ་ཀོ.
ཀུ་ཊ་ཏི ཚི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཀོ་ཊྛོ, སོ་ཡེ་ཝ ཀོ་ཊྛ་ཀོ. ཡ་ཀཱ་ར་བྷ་ཀཱ་རེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་བྷཱ’’ཏི ཡོ ཨ་ཀྐོ་སོ ཨ་ཏྠི, ཨེ་སོ ཧཱི་ནོ ནཱ་མ ཨ་ཀྐོ་སོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༡༦. ས་བྦ་པ་དེ་སཱུཏི ནཱ་མཱ་དཱི་སུ ས་བྦ་པ་དེ་སུ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ. ཨ་ལི་ཀནྟི ཨ་ས་ཙྩཾ, མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡོ་པི ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༢༦. པ་རི་ཧ་རི་ཏྭཱཏི པ་རི་མུ་ཁཾ ཀ་ཐ་ནཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ. ད་ཝཾ པ་རི་ཧཱ་སཾ ཀཱ་མེ་ཏཱི་ཏི ད་ཝ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ད་ཝ་ཀ་མྱཾ, ཏཾ་ཡེ་ཝ ད་ཝ་ཀ་མྱ་ཏཱ. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཀཱ་ར་སྶ ས་དི་ས་ཏྠ་མ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠོ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཡ་དི ཧི ས་དི་ས་ཏྠོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, སཱ་མ་ཎེ་རོ་ཝ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་མ སི་ཡཱ ས་ཎྛཱ་ནེ་ན ཙ པུ་རི་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ས་དི་ས་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠོ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་བྦ་ས་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་བྦས་དྡོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏྠོ མ་ནུ་སྶེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཛཱ་ན་ནཱ་ཛཱ་ན་ན་པ་ཀ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ན་མྤི ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ.
༣༥. ཨ་ཏྠ་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་མ་པེ་ཀྑི་ཡ ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཀི་རི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་པ་ཏྟི་མ་པེ་ཀྑི་ཡ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཀི་རི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཛྫ་ཀ་མྨ་ས་དྡཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་མ་པེ་ཀྑ་ནྟཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི, མ་པེ་ཀྑ་ནྟཱ་པི ནི་ཡ་ཏ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒ་ཏྟཱ ན་པུཾ་ས་ཀཱ་ཡེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཏེ དྭེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི. དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. པེ་སུ་ཉྙ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༣༦. ཏ་ཏི་ཡེ ‘‘ཛཱ་ཏ་བྷ་ཎྜ་ནཱ་ན’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨ་གྱཱ་ཧི་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཝི་སེ་ས་ན་པ་ར་ནི་པཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན ‘‘བྷ་ཎྜ་ན་ཛཱ་ཏཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྫཱ་ཏ་བྷ་ཎྜ་ནཱ་ན’’ནྟི. ‘‘པུ་བྦ་བྷཱ་གོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨི་མི་ནཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝ་ད་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ཝཱ་དོ, ཝི་གྒཱ་ཧི་ཀ་ཀ་ཐཱ, ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ཝི་ཝཱ་དཱ་པ་ནྣཱ, ཏེ་སཾ. པི་ས་ཏི ས་ཉྩུ་ཎྞེ་ཏཱི་ཏི པི་སུ་ཎོ, པུ་གྒ་ལོ, ཏ་སྶ ཨི་ད་ནྟི པེ་སུ་ཉྙཾ, ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པེ་སུ་ཉྙ་ནྟི པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙ’’ནྟི.
༣༧. བྷི་ཀྑུ་པེ་སུ་ཉྙེཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ཊེ པེ་སུ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནེ་ཏི ཚ་ཊྛཱི་ས་མཱ་སོ.
༣༨. ‘‘དི་སྭཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘བྷ་ཎ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི པ་དེ པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ, ད་སྶ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. པ་ད་སོ་དྷ་མྨ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༤༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ པ་ཊི་མུ་ཁཾ ཨཱ་ད་རེ་ན སུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི པ་ཏི་སྶཱ, ན པ་ཏི་སྶཱ ཨ་པྤ་ཏི་སྶཱཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ཏི་སྶ་ཝཱ’’ཏི.
༤༥. ‘‘པ་ད་སོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ སོ-པ་ཙྩ་ཡོ ཝི་ཙྪ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་དཾ པ་ད’’ནྟི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་སུ. པ་དཾ ནཱ་མ ཨི་དྷ ཨ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀཾ ཝཱ ཝི་བྷ་ཏྱ་ནྟཾ ཝཱ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ལོ་ཀི་ཡེ་ཧི ལ་ཀྑི་ཏོ གཱ་ཐཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ་སོ པཱ་དོ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་ནྟི ཨེ་ཀོ གཱ་ཐཱ་པཱ་དོ’’ཏི. ཨ་ནུ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟ་པ་ད་ཏྟཱ དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དོ ཨ་ནུ་པ་དཾ ནཱ་མ. ཨ་ནུ ས་དི་སཾ བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནནྟི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. བྱ་ཉྫ་ན་ས་དྡོ པ་ད-པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ཡཾ་ཀི་ཉྩི པ་དཾ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, པུ་རི་མ་པ་དེ་ན པ་ན ས་དི་སཾ པ་ཙྪི་མ་པ་ད་མེ་ཝ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཾ ནཱ་མ.
ཝཱ་ཙེ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ པ་ད’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི པ་དེ ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་མྨཾ. ‘‘ཐེ་རེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཝུ་ཏྟེ’’ཏི པ་དེ ཀ་ཏྟཱ, ‘‘ཨེ་ཀ་ཏོ’’ཏི པ་དེ ས་ཧ་ཏྠོ. སཱ་མ་ཎེ་རོ ཨ་པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ བྷ་ཎ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. མ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ་ས་དྡོ མ་ཏྟ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏེ་ན པ་ཀཱ་རཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཙ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཙ དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ས་ཏི་པི ལི་ངྒ་ཝི་སེ་ས་ཏྟེ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ཏྟཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་མོ་ཀྑོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི.
བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི དཱི་གྷ་སུ་ཏྟཱ་ནི (དཱི. ནི. ༡.༡༥༠ ཨཱ་ད་ཡོ) ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནི. ཙ་ས་དྡེ་ན ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི སཾ་ཡུ་ཏྟ་སུ་ཏྟཱ་ནི (སཾ. ནི. ༡.༡) ཙ ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་སུ་ཏྟཱ་ནི (ཨ. ནི. ༡.༢ ཨཱ་ད་ཡོ) ཙ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནི. སོཏི དེ་ཝ་ཏཱ་བྷཱ་སི་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཀི་ཉྩཱ་པི ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི་ས་དྡོ ག་ར་ཧ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, པ་ན་ས་དྡོ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. མེ་ཎྜ་ཀ་མི་ལི་ནྡ་པ་ཉྷེ་སཱུཏི མེ་ཎྜ་ཀ་པ་ཉྷེ ཙ མི་ལི་ནྡ་པ་ཉྷེ ཙ. ཡནྟི སུ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ཐཱ བུ་དྡྷི་ཀ་ཀ་ཐཱ ད་ཎྜ་ཀ་ཀ་ཐཱ ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཐཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ པེ་ཡྻཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨི་མཱ་ཡོ པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ནཱ་མཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྭཱ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡནྟི སུ་ཏྟཾ.
༤༨. ཏ་ཏྲཱཏི ‘‘ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ནྟོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ. ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ནྟཱིཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ དེ་སཱ་པེ་ནྟི བ་ཧུ་ཀ་ཏྟཱ་ར་མ་པེ་ཀྑི་ཡ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ཧཱིཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ཧི. དྭེ་པཱིཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ.
ཨུ་པ་ཙཱ་རནྟི དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠཱུ་པ་ཙཱ་རཾ. ཡེ་སནྟི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ. པ་ལཱ་ཡ་ན་ཀ་ག་ནྠནྟི པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟཾ པ་ཀ་ར་ཎཾ. སཱ་མ་ཎེ་རོ ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏཱིཏི ཨ་ཝ་པཱ་ཏེ་ཏི, ག་ལི༹་ཏཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཏྟེ་པཱིཏི ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་སུ་ཏྟེ་པི. ཏནྟི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་གུ་ཎ་ག་ནྠཾ. པ་རི་ས་ངྐ་མཱ་ནནྟི སཱ་ར་ཛྫ་མཱ་ནཾ. ཡཾ པ་ན ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀི་རི་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱཏི ཨི་མ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཀི་རི་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༤༩. པ་ཉྩ་མེ མུ་ཊྛཱ ས་ཏི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི མུ་ཊྛ་སྶ་ཏཱི. ན་ཏྠི ས་མྤ་ཛཱ་ནཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ས་མྤ་ཛཱ་ནཱ. བྷ་ཝ་ངྒོ་ཏི་ཎྞ་ཀཱ་ལེཏི ནི་དྡོ་ཀྐ་མ་ན་ཀཱ་ལེ.
༥༠. ‘‘པ་ཀ་ཏི་ཡཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘དེ་ནྟཱི’’ཏི པ་དེ ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཏེ བྷི་ཀྑཱུ དེ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘གཱ་ར་ཝེ་ནཱ’’ཏི པ་ད་ཉྩ ‘‘སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི པ་ད་ཉྩ ‘‘དེ་ནྟཱི’’ཏི པ་དེ ཧེ་ཏུ. སཱི་ས་སྶ ཨུ་པ་དྷཱ་ནཾ ཨུ་སྶཱི་སཾ, ཏ་སྶ ཀ་རཱི་ཡ་ཏེ ཨུ་སྶཱི་ས་ཀ་ར་ཎཾ, ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠོ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨུ་སྶཱི་ས་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ, ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ. ཏ་ཏྲཱཏི པུ་རི་མ་ཝ་ཙ་ནཱ་པེ་ཀྑཾ, ‘‘སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི སེ་སོ. ཨ་ཐ ཝཱ སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱཏི པ་ཙྩ་ཏྟེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨི་ད་མྤི་སྶ ཧོ་ཏི སཱི་ལ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༡༩༥ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་ཡ. ཨི་ད་མྤི སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཡཾ སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མ་ཏཱ སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ‘‘ཏ་ཏྲི་དཾ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏྟ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. བྷི་ཀྑཱུ ཁི་པ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏནྟི ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ རཱ་ཧུ་ལཾ. ཨ་ཐཱཏི ཁི་པ་ན་ཏོ པ་ཙྪཱ. ཨི་དནྟི ཝ་ཏྠུ. ས་མྨུ་ཉྩ་ནི་ཀ་ཙ་ཝ་ར་ཚ་ཌྜ་ན་ཀཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ རཱ་ཧུ་ལེ་ན པཱ་ཏི་ཏཾ ནུ ཁོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. སོ པ་ནཱ་ཡ་སྨཱ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་པ་རི་བྷོ་གཱ ཨ་ཉྙེ་སནྟི ཨ་ཉྙེ་ཧི ན པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཱ.
༥༡. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ས་ཡ་ནཾ སེ་ཡྻཱ, ཀཱ་ཡ་པ་སཱ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ, ས་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི སེ་ཡྻཱ, མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དི. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨེ་ཀ་སེ་སེ་ན ཝཱ སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཝཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཧ་སེ་ཡྻ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠཱཏི དྭཱི་སུ སེ་ཡྻཱ་སུ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ དྭེ སེ་ཡྻཱ ད་སྶི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ. ‘‘ས་བྦ་ཙྪ་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. པཱ་ཀ་ཊ་ཝོ་ཧཱ་རནྟི ལོ་ཀེ ཝི་དི་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ. དུ་སྶ་ཀུ་ཊི་ཡནྟི དུ་སྶེ་ན ཚཱ་དི་ཏ་ཀུ་ཊི་ཡཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཙྪ་ད་ནེ་ཡེ་ཝ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ཀོ དོ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཙྪ་ད་ནེ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཾ པ་ན སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. པཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝཱཏི ཨི་ཊྛ་ཀ་སི་ལཱ་དཱ་རུ་ནཱ ཝཱ. ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱཏི ཀི་ལ་ཉྫཱ་དི་ནཱ ཝཱ. ཝ་ཏྠེ་ན་པཱིཏི པི་ས་དྡོ པ་གེ་ཝ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་དི་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡ་སྶཱཏི སེ་ནཱ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ སེ་ཡྻཱ་ཡ. ཨུ་པ་རཱི་ཏི ཝཱ ས་མ་ནྟ་ཏོ་ཏི ཝཱ ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཀེ་ན དྭཱ་རེ་ན པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་བྦ་པཱ་སཱ་ད་སྶ ཝ་ལ༹་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི. ས་ཏ་ག་བྦྷཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་སྶཱ་ལཾ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏནྟི སེ་ནཱ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ སེ་ཡྻཾ.
ཏ་ཏྠཱཏི སེ་ནཱ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡཾ སེ་ཡྻཱ་ཡཾ. ས་མྦ་ཧུ་ལཱ སཱ་མ་ཎེ་རཱ ས་ཙེ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ས་ཙེ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘སཱ་མ་ཎེ་རཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ཙྩཱ་ས་ནྣ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི་པི ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ཏི སཱ་མ་ཎེ་རཱ. ས་བྦེ་སནྟི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ. ཏ་སྶཱཏི སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨེ་སོ ཨེ་ཝ ན་ཡོ, ན ཨ་ཉྙོ ན་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨེ་སོ ཨི་ཝ ན་ཡོ, ཨེ་སོ ཨེ་ཏཱ་དི་སོ ན་ཡོ ཨི་ཝ ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་པི ཙཱཏི ཨེ་ཀཾ་སེ་ན. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ. ཙ་ཏུ་ཀྐནྟི ཨེ་ཀཱ་ཝཱ་ས་ཨེ་ཀཱ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ, ཨེ་ཀཱ་ཝཱ་ས་ནཱ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ, ནཱ་ནཱ་ཝཱ་ས་ཨེ་ཀཱ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ, ནཱ་ནཱ་ཝཱ་ས་ནཱ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ནྟི ཙ་ཏུ་ས་མཱུ་ཧཾ, ཙ་ཏུ་པ་རི་མཱ་ཎཾ ཝཱ. ཡོཏི བྷི་ཀྑུ. ཧིས་དྡོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཛོ་ཏ་ཀོ, ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ མ་ཡཱ ཝུ་ཙྩ་ཏེ་ཏི ཝཱ. དེ་ཝ་སི་ཀནྟི དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ. ཎི་ཀཔ་ཙྩ་ཡོ ཧི ཝི་ཙྪ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཡོ་པི ས་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཏི, ཏ་སྶཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྲཱཏི ‘‘ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏེ་ནཱ་པཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ.
‘‘ཨ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཧི་མ་ཙྪཱ, དྭི་པ་དཱ་ན་ཉྩ ཀུ་ཀྐུ་ཊཱི;
ཙ་ཏུ་པྤ་དཱ་ནཾ མ་ཛྫཱ་རཱི, ཝ་ཏྠུ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶི་མཱ’’ཏི. (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༥༥);
ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཏ་སྨཱ. གོ་དྷཱཏི ཀུ་ཎྜོ. བི་ལཱ༹་ལོཏི ཨཱ་ཁུ་བྷུ་ཛོ. མ་ངྒུ་སོཏི ན་ཀུ་ལོ.
ཨ་ས་མྦ་དྡྷ་བྷི་ཏྟི་ཀ་སྶ ཀ་ཏ་པཱ་སཱ་ད་སྶཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏུ་ལཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏུ་ལཱ ནཱ་མ ཐ་མྦྷཱ་ན, མུ་པ་རི ད་ཀྑི་ཎུ་ཏྟ་ར་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཋ་པི་ཏོ དཱ་རུ་ཝི་སེ་སོ ཐ་ལ་ཏི ཐ་མྦྷེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏཱ པ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ཏི་སྶོ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན པ་ན པ་ཉྩ་ས་ཏྟ་ན་ཝཱ་ད་ཡོ. ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ པཱ་སཱ་དེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཝཱ་ལ༹་ས་ངྒྷཱ་ཊཱ་དཱི་སཱུཏི ཝཱ་ལ༹་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཏེ་སུ ས་ངྒྷཱ་ཊཱ་དཱི་སུ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཏུ་ལཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་ངྒྷཱ་ཊོ ནཱ་མ ཏུ་ལཱ་ན, མུ་པ་རི པུ་བྦ་པ་ཙྪི་མཱ་ཡཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཋ་པི་ཏོ ཀ་ཊྛ་ཝི་སེ་སོ ས་མྨཱ གྷ་ཊེ་ནྟི ཨེ་ཏྠ གོ་པཱ་ན་སྱཱ་ད་ཡོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏེ པ་ན ཏ་ཡོ ཧོ་ནྟི. ནི་བྦ་ཀོ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེཏི ཚ་ད་ན་ཀོ་ཊི་ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ. པ་རི་མ་ཎྜ་ལཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་ར་སྶཾ ཝཱ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ སེ་ནཱ་ས་ནེ. ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ག་བྦྷ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ག་བྦྷཱུ་པ་ཙཱ་རཱ ས་བྦ་ག་བྦྷཱ, ཏེ པ་ཝི་ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་པ་ནྣཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ན་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ པ་མུ་ཁེ. པ་མུ་ཁ་སྶ ས་བྦ་ཙྪ་ནྣ་ཏྟཱ, ས་བྦ་པ་རི་ཙྪ་ནྣ་ཏྟཱ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན་ནུ པ་མུ་ཁེ ཚ་ནྣ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠི, ནོ པ་རི་ཙྪ་ནྣ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་བྦྷ་པ་རི་ཀྑེ་པོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ.
ཡཾ པ་ན ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཛ་ག་ཏཱིཏི པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཙ མ་ནྡི་རཱ་ལི་ནྡ་ཝ་ཏྠུ་སྶ ཙ ནཱ་མ་མེ་ཏཾ. ཨི་དྷ པ་ན མ་ནྡི་རཱ་ལི་ནྡ་ཝ་ཏྠུ་ས་ངྑཱ་ཏཱ བྷཱུ་བྷེ་དཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཀ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཱ ན ས་མེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་ས་ཧ་ཏྠུ་བྦེ་དྷཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱིཏི ཡ་སྨཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཡེ་པི མ་ཧཱ་པཱ་སཱ་དཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་སུ་པཱིཏི མ་ཧཱ་པཱ་སཱ་དེ་སུ་པི.
སུ་དྷཱ་ཚ་ད་ན་མ་ཎྜ་པ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘སུ་དྷཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཚ་ད་ན་མ་ཎྜ་པ་སྶཱ་པི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. མ་ཎྜཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི སཱུ་རི་ཡ་ར་སྨི, ཏཾ པཱ་ཏི ར་ཀྑ་ཏི, ཏ་ཏོ ཝཱ ཛ་ན་ནྟི མ་ཎྜ་པཾ. ན་ནུ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཧོ་ཏི པཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཚི་དྡ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་ཀཱ་རོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཝ་ལ༹་ཉྫ་ནཱུ་པ་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏྠཱ་པོ་ཧ་ནེ་ན ས་དྡོ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༡; དཱི. ནི. ཊི. ༡.༡; མ. ནི. ཊཱི. ༡.མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; ཨ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.རུ་པཱ་དི་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ན ཝ་ལ༹་ཉྫ་ནཱུ་པ་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཝཱ་ཊནྟི ཨེ་ཏྠ དྭཱ་ར་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཨ་ས་ཏི ཙ དྭཱ་རེ ཀ་ཝཱ་ཊ་སྶཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཀ་ཝ་ཏི ས་དྡཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཝཱ་ཊཾ.
ཏ་ཏྲཱཏི ‘‘ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ. ཡ་སྶཱཏི པ་ར་ཝཱ་དི་ནོ. ཨ་ནུ་ཡོ་གོ སི་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ, ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི པི་ཧི་ཏ་དྭཱ་རེ ག་བྦྷེ. སོཏི པ་ར་ཝཱ་དཱི. ས་བྦ་ཙྪ་ནྣ་ཏྟཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ཨི་ཏི ཝུ་ཏྟེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ‘‘ས་བྦ་པ་རི་ཙྪ་ནྣ་ཏཱ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. པ་ཙྩཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱིཏི པ་ཏི ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི, པུ་ན ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
བྱ་ཉྫ་ན་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ས་བྦ་ཙྪ་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཨ་ཀྑ་ར་པ་ད་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ, ན ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན. ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་བྱཱ་པི་ཏ་དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏོཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཏོ, པ་རི་ཧཱ་ཡེ་ཡྻཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ནི་ཡ་ཏེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ནི་ཡ་ཏེ་སུ. ཨི་དྷཱ་པཱིཏི ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་པི. ཡཾ ཡནྟི སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ, ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
༥༣. དྭཱི་སུ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་དེ་སུ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་དོ་ཝ ཡུ་ཏྟོ་ཏི སོ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟོ.
ཨི་མི་ནཱ་པཱིཏི སེ་ན་མྦ་མ་ཎྜ་པེ་ནཱ་པི. ཨེ་ཏནྟི ཛ་ག་ཏི་ཡཱ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཏཾ. ཡ་ཐཱཏི ཡཾ་ས་དྡ་ཏྠོ ཏ་ཏི་ཡ་ནྟ་ནི་པཱ་ཏོ, ཡེ་ན སེ་ན་མྦ་མ་ཎྜ་པེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི. པ་ཉྩ་མཾ.
༦. དུ་ཏི་ཡ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༥༥. ཚ་ཊྛེ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ ཝ་ས་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨཱ་ཝ་ས་ཐོ, ཨཱ་ཝ་ས་ཐོ ཙ སོ ཨ་གཱ་ར་ཉྩེ་ཏི ཨཱ་ཝ་ས་ཐཱ་གཱ་རནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ནཾ ཝ་ས་ནཱ་གཱ་ར’’ནྟི. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཱ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. སཱ་ཊ་ཀནྟི ཨུ་ཏྟ་ར་སཱ་ཊ་ཀཾ, ནི་ཝ་ཏྠ་ཝ་ཏྠ་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཙྩཱ་ག་མྨཱཏི ཏྭཱ་པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་པ་ད་སྶ ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘པ་ཝ་ཏྟོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨ་ཀྐོ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཁ་ཏྟི་ཡཾ ‘‘ཙ་ཎྜཱ་ལོ’’ཏི ཝ་ད་ཏོ ཨ་ལི་ཀཾ བྷ་ཎ་ཏོ་པི མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ས་ཧ ས་ཡ་ཏོ པ་ཋ་མ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི. ཚ་ཊྛཾ.
༧. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༦༠. ས་ཏྟ་མེ མ་ཧཱ་དྭཱ་རེཏི བ་ཧི ཋི་ཏེ མ་ཧཱ་དྭཱ་རེ. ཨཱ་ག་མྨ, པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝཱ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ཨོ་ཝ་ར་ཀོ ཨཱ་ཝ་ས་ཐོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ཝ་ར་ཀ་དྭཱ་རེ’’ཏི. སུ་ནི་གྒ་ཏེ་ནཱཏི སུ་ཊྛུ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ག་ཏེ་ན ས་དྡེ་ན. ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏུ’’ནྟི པ་ད་སྶ ‘‘ན ཉཱ་ཏུ’’ནྟི ཨ་ཏྠཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཛཱ་ནི་ཏུ’’ནྟི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཀཱ་ར་ཝི་ཀཱ་རོ ཨ་ཨི་ཏི ནི་པཱ་ཏོ ན ཧོ་ཏི, ཨཱ་ཨི་ཏི ཨུ་པ་ས་གྒོ་ཏི པ་ན ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཝི་ཉྙུ་ནཱ པུ་རི་སེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘པུ་རི་ས་ཝི་གྒ་ཧེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ མ་ནུ་སྶ་པུ་རི་ས་ཝི་གྒ་ཧཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ་ན ཡ་ཀྑེ་ན པེ་ཏེ་ན ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཋི་ཏཱ་ཡ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ དེ་སེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ན ཡ་ཀྑེ་ནཱཏི ཡ་ཀྑེ་ན ས་དྡྷིཾ ཋི་ཏཱ་ཡ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ དེ་སེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ‘‘ན པེ་ཏེ་ན, ན ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི.
༦༦. ཚ་པྤ་ཉྩ་ཝཱ་ཙཱ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་ཉྩཱ’’ཏི ཝཱ་ཙཱ་སི་ལི་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཀ་སྶ་ཙི པ་ཡོ་ཛ་ན་སྶཱ་བྷཱ་ཝཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཚ་པྤ་ཉྩ་ཝཱ་ཙཱ་ཧཱི’’ཏི པ་དེ. ཨེ་ཀོ གཱ་ཐཱ་པཱ་དོ ཨེ་ཀཱ ཝཱ་ཙཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཙུ་ཎྞི་ཡེ ཝི་བྷ་ཏྱ་ནྟཾ ཨེ་ཀཾ པ་དཾ ཨེ་ཀཱ ཝཱ་ཙཱ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཨ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀ་པ་དཾ ཝཱ ཝཱ་ཀྱ་པ་དཾ ཝཱ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨེ་ཀཾ པ་དཾ པཱ་ལི༹་ཏོ, པ་ཉྩ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘དྭེ པ་དཱ་ནི པཱ་ལི༹་ཏོ, ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡོ་པི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཚ་པ་དཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མོ་ཡེ་ཝ ཧི པ་མཱ་ཎཾ. ཏ་སྨིནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ཏི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་ལླཱ་སེ ལི་ངྒ་སྶཱ་པི ཝི་པ་ལླཱ་སོ ཧོ་ཏི ‘‘ཏ་སྨི’’ནྟི པུ་ལླི་ངྒེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ས་ཏི ཙ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་ལླཱ་སེ ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ. ‘‘མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶཱ’’ཏི ནི་ཡ་ཏ་པུ་ལླི་ངྒཱ་པེ་ཀྑ་ན་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨེ་ཀི་སྶཱ’’ཏི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མི་ནཱ བྷེ་ད་ལི་ངྒ་ནི་སྶི་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྱོ་པི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏུ་མྷཱ་ཀནྟི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ས་མུ་དཱ་ཡོ. ‘‘སུ་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་བྷོ་གོ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མ’’ནྟི་ཨཱ་དི. པ་ཋ་མནྟི ཙ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན པ་ཙྪཱ’’ཏི. པུ་ཊྛོ ཧུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ ཀ་ཐེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི. ས་ཏྟ་མཾ.
༨. བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༦༧. ཨ་ཊྛ་མེ ཏ་ཏྠཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ. ཨི་དྷཱཏི བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. པ་ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་ཙཱཏི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཡུ་ཏྟཱ ཝཱ་ཙཱ. ཏ་ཐཱཏི ཏ་ཏོ གུ་ཎཱ་རོ་ཙ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ, ཨ་རི་ཡཱ སཱ་དི་ཡིཾ་སཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཡ་ཏ་ས་དྡཱ་ནཾ ནི་ཙྩ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦེ་པཱིཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་རི་ཡཱ་པི. བྷཱུ་ཏནྟི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ. ཀ་སྨཱ ས་བྦེ་པི པ་ཊི་ཛཱ་ནིཾ་སུ, ན་ནུ ཨ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་རོ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ ན པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རི་ཡཱ་ན་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཨ་རི་ཡཱ་ན་མྤི ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ ཡ་སྨཱ བྷཱུ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་བྦེ་པི ‘‘བྷཱུ་ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནིཾ་སཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་སྨཱ བྷཱ་སི་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་རི་ཡཱ པ་ཊི་ཛཱ་ནིཾ་སཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶི་ནོཏི དོ་ས་སྶ ཨ་ད་སྶ་ན་དྷ་མྨཱ. ཏེ་ཧཱིཏི ཨ་རི་ཡེ་ཧི, བྷཱ་སི་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སུ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཉྙེཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ. ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀེ་ནེ་ཝཱཏི ས་བྦེ་སཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟེ་ནེ་ཝ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝི་བྷ་ངྒེ་པཱིཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡེ་པི. ཏ་ཏྠཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ.
༧༧. ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན སུ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྟ་རཱ ཝཱཏི པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཝཱ. ཨ་ཏི་ཀ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ནེ་ནཱཏི ཨ་ཏི་ནི་པྤཱི་ལི༹་ཡ་མཱ་ནེ་ན. ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་སྶཱ་ཏི ཨི་དཾ པ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དྱ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘ཁི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. དི་ཊྛི་ས་མྤ་ནྣཱ་ནནྟི མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ, ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ. ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཏི. ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. དུ་ཊྛུ་ལླཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༧༨. ན་ཝ་མེ ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྶཾ ‘‘དུ་ཊྛུ་ལླཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡཾ, ཏཱ་སུ ཝཱ པཱ་ལི༹་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ. ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱཏི ཝཱི་མཾ་ས་ནཱ. ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་དྡེཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་དྡ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ. ཨེ་ཏྠ ཧི ས་དྡེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་དྡེ་ན ཨ་ཏྠོ་པི ཝུ་ཏྟོ, ཝི་ནཱ་པི བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན བྷཱ་ཝ་ཏྠ་སྶ ཉཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ བྷཱ་ཝོ་པི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་དྡ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ’’ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ‘‘དུ་ཊྛུ་ལླ་ས་དྡེ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཨེ་ཏཾ པ་རི་མཱ་ཎཾ ཡ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཏཾ, ‘‘ཏེ་ར་ས ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏཾ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ན ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་ད་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ. ཀ་སྶ་ཙི ཝི་མ་ཏི བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཀིཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟེ་ན ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟ་སྶ ས་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ ཙཱཏི ཙ་ས་དྡོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྠོ, ན དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཨེ་ཏནྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏཾ, ‘‘ཨ་སུ་དྡྷོ ཧོ་ཏི…པེ… ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ, ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠཱཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཝེཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ་ཀཱ་རོ ཨ་ཊྛཱ་ན་ཡོ་གོ, པ་མཱ་ཎ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ, ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཨ་ཉྙཱ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཉྙཱཏི སཱ་མྱ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ཨེ་ཝ་ཀཱ་རོ ཋཱ་ན་ཡོ་གོ་ཝ. པུ་བྦེ་པི ཙཱཏི ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀཱ་ལེ་པི ཙ.
ཨེ་ཏནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་མཱ་ཎ་ཏཾ. སཾ་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཝ, ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཙ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཏ་སྶ’’ཏྱཱ་དི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ན ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
༨༠. སཱཏི བྷི་ཀྑུ་ས་མྨུ་ཏི, ས་ངྒྷེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཀི་སྨི་ཉྩི ཋཱ་ནེ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ. ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཀཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི པ་དེ ཧེ་ཏུ. ཨེ་སཱཏི ཨེ་སོ བྷི་ཀྑུ. ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ་ཡཱཏི ཧི་ཏ་སྶ ཨེ་སི་ཏཱ་ཡ, ཨ་ཏྠ་སྶ ཨི་ཙྪ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༨༢. སེ་སཱ་ནཱིཏི ཨཱ་དི་མྷི པ་ཉྩ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཏོ སེ་སཱ་ནི ཨུ་པ་རི པ་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི. ཨ་སྶཱཏི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ. གྷ་ཊེ་ཏྭཱཏི ས་མྦ་ནྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི. ན་ཝ་མཾ.
༡༠. པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༨༦. ད་ས་མེ བྷ་ག་ཝཱ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི པ་ཐ་ཝི་ཡཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ པཱ་སཱ་ཎཱ་དཱི་སུ. མུ་ཊྛི་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོཏི ཁ་ཊ་ཀ་པ་མཱ་ཎ་ཏོ. སཱཏི ཨ་ད་ཌྜྷ་པ་ཐ་ཝཱི. ཧ་ཏྠི་ཀུ་ཙྪི་ཡནྟི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ ཋཱ་ནེ. ཨེ་ཀ་པ་ཙྪི་པཱུ་རཾ པ་ཐ་ཝི་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་པྤ་པཾ་སུ་ཨ་པྤ་མ་ཏྟི་ཀཱ་པ་དཱ་ནཾ ཨེ་ཝ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཨེ་ཏནྟི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན་པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་པ་ཉྩ་ཀཾ. ཏནྟི ཀུ་སཱི་ཏཾ. ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་ཎ པེ་ས་ནེ’’ཏི དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡེ་ཝ པེ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཧེ་ཏྭ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི, ན ཎཱ་པེ་པ་ཙྩ་ཡོ, སོ པ་ན དྷཱ་ཏྭ་ཏྠེ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྟ་ཏི. ན ཧི ཏ་སྶ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟོ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻོ ཨ་ཏྠི དྷཱ་ཏྭ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་སྶཱ་བྷཱ་ཝཱ. ཏཱ་ཝཱཏི པ་ཋ་མཾ པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་སྶ, ཏ་ཏོ ཝཱ.
པོ་ཀྑ་རཾ པ་དུ་མཾ ནེ་ཏཱི་ཏི པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི. ‘‘སོ་དྷེ་ནྟེ་ཧཱི’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཨུ་སྶི་ཉྩི་ཏུཾ ཨ་པ་ནེ་ཏུ’’ནྟི པ་དེ་སུ བྷཱ་ཝ་ཀ་ཏྟཱ. ཡོཏི ‘‘ཏ་ནུ་ཀ་དྡ་མོ’’ཏི པ་དེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཡོ ཏ་ནུ་ཀ་དྡ་མོ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ. ཀུ་ཊེ་ཧཱིཏི གྷ་ཊེ་ཧི. ཨུ་སྶི་ཉྩི་ཏུནྟི ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ, ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝཱ སི་ཉྩི་ཏུཾ. ཏ་ཏྲཱཏི སུ་ཀྑ་ཀ་དྡ་མེ, ‘‘ཡོ’’ཏི པ་དེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱི་ཨཱ་དྷཱ་རོ. ཡོཏི སུ་ཀྑ་ཀ་དྡ་མོ.
ཏ་ཊནྟི ཀཱུ་ལཾ. ཨུ་ད་ཀ་སཱ་མ་ནྟཱཏི ཨུ་ད་ཀ་སྶ ས་མཱི་པེ. ཨོ་མ་ཀ་ཙ་ཏུ་མཱ་སནྟི ཙ་ཏུ་མཱ་ས་ཏོ ཨཱུ་ན་ཀཾ. ཨོ་ཝ་ཊྛནྟི དེ་ཝེ་ན ཨོ་ཝ་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི ས་ཙེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཏ་ཏཱིཏི ཏ་ཊཾ པ་ཏ་ཏི. ཨུ་ད་ཀེ་ཡེ་ཝཱཏི པ་ཀ་ཏི་ཨུ་ད་ཀེ་ཡེ་ཝ. ཨུ་ད་ཀ་སྶཱཏི ཝ་སྶོ་ད་ཀ་སྶ. ཏ་ཏྠཱཏི པཱ་སཱ་ཎ་པི་ཊྛི་ཡཾ. པ་ཋ་མ་མེ་ཝཱཏི སོ་ཎྜི་ཁ་ཎ་ན་ཏོ པ་ཋ་མཾ ཨེ་ཝ. ཨུ་ད་ཀེ པ་རི་ཡཱ་དི་ཎྞེཏི ཨུ་ད་ཀེ སུ་ཀྑེ. པ་ཙྪཱཏི ཨུ་ད་ཀ་པཱུ་ར་ཏོ པ་ཙྪཱ. ཏ་ཏྠཱཏི སོ་ཎྜི་ཡཾ. ཨུ་ད་ཀེ་ཡེ་ཝཱཏི མཱུ་ལ་ཨུ་ད་ཀེ་ཡེ་ཝ. ཨུ་ད་ཀནྟི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཨུ་ད་ཀཾ. ཨ་ལླཱི་ཡ་ཏཱིཏི པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎེ ལ་གྒ་ཏི. ཏ་མྤཱིཏི སུ་ཁུ་མ་ར་ཛ་མྤི. ཨ་ཀ་ཏ་པ་བྦྷཱ་རེཏི ཝ་ལ༹་ཉྫེ་ན ཨ་ཀ་ཏེ པ་བྦྷཱ་རེ. ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ཧི ཝ་མཱི་ཡ་ཏི, གྷ་ར་གོ་ལི༹་ཀཱ་ད་ཡོ ཝཱ ས་ཏྟེ ཝ་མ་ཏཱི་ཏི ཝ་མྨི་ཀོ.
གཱ་ཝཱི་ནཾ ཁུ་རོ ཀ་ཎྚ་ཀ་ས་དི་ས་ཏྟཱ གོ་ཀ་ཎྚ་ཀོ ནཱ་མ, ཏེ་ན ཚི་ནྣོ ཀ་དྡ་མོ ‘‘གོ་ཀ་ཎྚ་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཙྪ་ད་ནཾ ཝཱ ཝི་ན་ཊྛ་ཙྪ་ད་ནཾ ཝཱ པུ་རཱ་ཎ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏོཏི པུ་རཱ་ཎ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཏོ, ག་ཎྷི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཝ་སེ་སནྟི ཝི་ན་ཊྛ་ཙྪ་ད་ན་ཏོ. ཨ་ཝ་སེ་སཾ ཨི་ཊྛ་ཀཾ ག་ཎྷཱ་མི ཨི་ཏི ས་ཉྙཱ་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱཏི ཨི་ཊྛ་ཀཱ་དི་ནཱ. ཡཱ ཡཱཏི མ་ཏྟི་ཀཱ. ཨ་ཏི་ནྟཱཏི ཨ་ན་ལླཱ, ཨ་ཀི་ལི་ནྣཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་སྨིནྟི མ་ཏྟི་ཀཱ་པུ་ཉྫེ. ས་བྦོཏི ས་ཀ་ལོ མ་ཏྟི་ཀཱ་པུ་ཉྫོ. ཨ་སྶཱཏི མ་ཏྟི་ཀཱ་པུ་ཉྫ་སྶ. ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀེ་ཧཱི’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཨ་པ་ནཱ་མེ་ཏྭཱ’’ཏི པ་དེ ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་མྨཾ. ཀ་སྨཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ད་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ.
ཏ་ཏྠཱཏི མ་ཏྟི་ཀཱ་པཱ་ཀཱ་རེ. ཨ་ཉྙ་མྤཱིཏི མ་ཎྜ་པ་ཐ་མྦྷ་ཏོ ཨ་ཉྙ་མྤི. ཏེ་ན ཨ་པ་དེ་སེ་ནཱཏི ཏེ་ན པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་པ་ཝ་ཊྚ་ན་ལེ་སེ་ན.
པ་སྶཱ་ཝ་དྷཱ་རཱ་ཡཱཏི མུ་ཏྟ་སོ་ཏཱ་ཡ. ཀ་ཏྟ་ར་ཡ་ཊྛི་ཡཱཏི ཀ་ཏྟ་ར་ད་ཎྜེ་ན. ཨེ་ཏྠ ཧི ཀ་ཏྟ་ར་ཡ་ཏི ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ སི་ཐི་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན སི་ཐི་ལོ ཧུ་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཏྟ་རོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཛི་ཎྞ་མ་ནུ་སྶོ, ཏེ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཀ་ཏྟ་རེ་ན ག་ཧི་ཏཱ ཡ་ཊྛི, ཀ་ཏྟ་ར་སྶ ཡ་ཊྛཱི་ཏི ཝཱ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཏྟ་ར་ཡ་ཊྛི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀ་ཏྟ་ར་ད་ཎྜོ. ད་ནྟ་ཛ་པ་ཋ་མ་ཀྑ་རེ་ན ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏ་བྦོ. ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྤ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠནྟི ཝཱི་རི་ཡ་སྶ སུ་ཊྛུ པ་གྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ, ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཨུ་ཀྑི་པ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ཙི བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༨༧. ཏ་ཏྲཱ་པཱིཏི ཨི་ཊྛ་ཀ་ཀ་པཱ་ལཱ་དཱི་སུ་པི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ན་ཏྟཱཏི ཏེ་སཾ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་གྒི་སྶ ཨ་ནི་ནྡྷ་ན་ཏྟཱ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ་ཝཱ. ཏཱ་ནཱིཏི ཨི་ཊྛ་ཀཱ་དཱི་ནི. ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ཏྟཱ. ཏི་ཎུ་ཀྐནྟི ཏི་ཎ་མ་ཡཾ ཨུ་ཀྐཾ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཨེ་ཝ. ཨ་རཱི་ཡ་ཏི ཨ་གྒི་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏྠཾ གྷཾ་སཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ར་ཎཱི, ཧེ་ཊྛཱ ནི་མ་ནྠ་ནཱི་ཡ་དཱ་རུ. ས་ཧ དྷ་ནུ་ནཱ ཨེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་ཧི་ཏོ, ཨུ་པ་རི ནི་མ་ནྠ་ན་དཱ་རུ. ཨ་ར་ཎཱི ཙ ས་ཧི་ཏོ ཙ ཨ་ར་ཎཱི་ས་ཧི་ཏོ, ཏེ་ན ཨ་གྒིཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་ཐཱ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ན ཌ་ཡ྄ཧ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ཧཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
༨༨. ཨཱ་ཝཱ་ཊཾ ཛཱ་ནཱཏི ཨཱ་ཝཱ་ཊཾ ཀཱ་ཏུཾ, ཁ་ཎི་ཏུཾ ཝཱ ཛཱ་ནཱ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་མ་ཏྟི་ཀཾ ཛཱ་ན, ཐུ་ས་མ་ཏྟི་ཀཾ ཛཱ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷཾ ས་མྤ་དཱ་ན་ཝཱ་ཙ་ཀ་པ་དཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. སཱཏི པ་ཐ་ཝཱི. ཏེ་ནཱཏི པ་ཝ་ཊྚ་ནཱ་དི་ནཱ་ཏི. ད་ས་མཾ.
མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ པ་ཋ་མོ.
༢. བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཝ་གྒོ
༡. བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་ད-ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ
༨༩. དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ ཏ་སྶཱཏི དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ. ཨུ་ཀྑི་ཏྟཾ ཕ་ར་སུནྟི ཨུ་དྡྷཾ ཁི་ཏྟཾ ཀུ་ཋཱ་རིཾ. ནི་གྒ་ཧེ་ཏུནྟི ས་ཎྛཱ་ཏུཾ, ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཝཱ. ཙ་ཀྑུ་ཝི་ས་ཡཱ་ཏཱི་ཏེཏི པ་སཱ་ད་ཙ་ཀྑུ་སྶ གོ་ཙ་རཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ. མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་ས་ནྟི་ཀཱཏི ཝེ་སྶ་ཝ་ཎ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་སྶ ས་ནྟི་ཀཱ. ཐ་ན་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝཱཏི ཐ་ན་ས་མཱི་པེ་ཡེ་ཝ. ཧི་མ་ཝ་ནྟེཏི ཧི་མ་ཨུ་གྒི་ར་ཎེ ཝ་ནེ, ཧི་མ་ཡུ་ཏྟེ ཝཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཧི་མ་ཝ་ནྟེ, དེ་ཝ་ཏཱ་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ ཝཱ. རུ་ཀྑ་དྷ་མྨོཏི རུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝོ. རུ་ཀྑ་དྷ་མྨོ ཙ ནཱ་མ ཚེ་ད་ན་བྷེ་ད་ནཱ་དཱི་སུ རུ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ཙེ་ཏ་ན་ཏྟཱ ཀོ་པ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་སྨིཾ རུ་ཀྑ་དྷ་མྨེ ཋི་ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ རུ་ཀྑ་དྷ་མྨེ ཋི་ཏཱ ནཱ་མ, ཚེ་ད་ན་བྷེ་ད་ནཱ་དཱི་སུ རུ་ཀྑ་སྶ ཝི་ཡ རུ་ཀྑ་ཊྛ་ཀ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀོ་པ་ནཾ རུ་ཀྑ་དྷ་མྨེ ཋི་ཏཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏཱ་སུ ས་ནྣི་པཱ་ཏ་དེ་ཝ་ཏཱ་སུ. ཨི་ཏཱིཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ལ་བྷ་ན་སྶ, ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ལ་བྷ་ནེ ཝཱ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙཱཏི ཙ-ས་དྡོ ‘‘པུ་བྦ་ཙ་རི་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཨི་མ་ཉྩ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཨ་དྡ་ས, བྷ་ག་ཝ་ཏོ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཏ་ཉྩ ཨ་ནུ་སྶ་རཱི་ཏི ཝཱ་ཀྱ་ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱཏི ད་སྶ་ནཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཨ་སྶཱཏི དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ. སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི པི་ཏཱ ཨ་སྶཱ་ཏི ས་པི་ཏི་ཀོ, པུ་ཏྟོ. (ཏཱ་ཝཱཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ, པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ནྟི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ) ‘‘མ་རི་ཡཱ་དཾ བ་ནྡྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ནྟི་ཡཱ ཨ་སྶཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཡོཏི ཡོ ཀོ་ཙི ཛ་ནོ. ཝེཏི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན. ཨུ་པྤ་ཏི་ཏནྟི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་རི པ་ཏི་ཏཾ. བྷ་ནྟནྟི བྷ་མ་ནྟཾ དྷཱ་ཝ་ནྟཾ, ཝཱ་ར་ཡེཏི ནི་ཝཱ་རེ་ཡྻ ནི་གྒ་ཎྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏནྟི ཛ་ནཾ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ – སཱ་ར་ཐི བྷ་ནྟཾ ར་ཐཾ ཝཱ་ར་ཡེ ཨི་ཝ, ཏ་ཐཱ ཡོ ཝེ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏཾ ཀོ་དྷཾ ཝཱ་ར་ཡེ, ཏཾ ཨ་ཧཾ སཱ་ར་ཐིཾ ཨི་ཏི བྲཱུ་མི. ཨི་ཏ་རོ ཀོ་དྷ་ནི་ཝཱ་ར་ཀ་ཏོ ཨ་ཉྙོ རཱ་ཛ་ཨུ་པ་རཱ་ཛཱ་དཱི་ནཾ སཱ་ར་ཐི་བྷཱུ་ཏོ ཛ་ནོ ར་སྨི་གྒཱ་ཧོ ར་ཛྫུ་གྒཱ་ཧོ ནཱ་མཱ་ཏི.
དུ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཝེ་ཛྫོ ཝི་ས་ཊཾ ཝི་ཏྠ་ཏཾ ས་པྤ་ཝི་སཾ ས་པྤ་སྶ ཨཱ་སཱི་ཝི་ས་སྶ ཝི་སཾ ག་ར་ལ༹ཾ ཨོ་ས་དྷེ་ཧི བྷེ་ས་ཛྫེ་ན, མ་ནྟེ་ན ཙ ཝི་ནེ་ཏི ཨི་ཝ, ཏ་ཐཱ ཡོ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏཾ ཀོ་དྷཾ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཝི་ནེ་ཏི, སོ བྷི་ཀྑུ ཨུ་ར་གོ བྷུ་ཛ་གོ པུ་རཱ་ཎཾ པུ་རེ བྷ་ཝཾ ཛི་ཎྞཾ པུ་རཱ་ཎ་ཏྟཱ ཛི་ཎྞཾ ཏ་ཙཾ ཛ་ཧཱ་ཏི ཨི་ཝ, ཏ་ཐཱ ཨོ་ར་པཱ་རཾ ཨ་པཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཉྩོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཛ་ཧཱ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ.
ཏ་ཏྲཱཏི དྭཱི་སུ གཱ་ཐཱ་སུ. ཝ་ཏྠུ པ་ན ཝི་ན་ཡེ ཨཱ་རཱུ་ལ༹ྷ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཐཱཏི པ་ཙྪཱ. ཡ་སྶ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་སྶཱཏི ཡེ་ན དེ་ཝ་པུ་ཏྟེ་ན. པ་རི་གྒ་ཧོཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏོ. སོཏི དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ. ཏ་ཏོཏི ཨུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ. ཡ་དཱ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. མ་ཧེ་ས་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ་སཱུཏི མ་ཧཱ་པ་རི་ཝཱ་རཱ་སུ དེ་ཝ་ཏཱ་སུ, མ་ཧཱ་ཏེ་ཛཱ་སུ ཝཱ. པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནྟཱིཏི ཨ་པེ་ནྟི. དེ་ཝ་ཏཱ ཡ་མྤི པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ, ས་མྤ་དཱ་ན་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མཱི་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ནྟི ཏཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ.
༩༠. ‘‘བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་རཱུ་ལ༹ྷེ མཱུ་ལེ ནཱི་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ན་ཀེ ཏ་རུ་ཎ་རུ་ཀྑ་ག་ཙྪཱ་དི་ཀེ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཧུ་ཝ་ཏྠུ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཋི་ཏེ མ་ཧ་ནྟ་རུ་ཀྑ་ག་ཙྪཱ་དི་ཀེ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཧུ་ཝ་ཏྠུ’’ནྟི ཙ ཧི་ཡྻ་ཏྟ་ནི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཏྠུཾ-ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ཧཱུ-དྷཱ་ཏུ་སྶ ཨཱུ་ཀཱ་ར་སྶ ཨུ་ཝཱ་དེ་སོ ཧོ་ཏི. པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ པ་ན ‘‘ཨ་ཧུ་ཝ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི, སོ ཨ་པཱ་ཋོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘ཛཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བྷཱུ-དྷཱ་ཏུ་སྶ ས་ཏྟ་ཏྠ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏྠ་བྷཱ་ཝཾ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ’’ཏི ནཱ་མཾ. པཱི་ཡ་ཏེ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་མཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫཱི་ཡ་ཏེ, པཱ་ཏ་བྦཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝཱ པཱ་ཏ་བྱཾ, པཱ་ས་དྡོ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་མ་པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཚེ་ད་ན་བྷེ་ད་ནཱ་དཱི་ཧི ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.
༩༡. ‘‘ཨི་དཱ་ནཱི’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཨཱ་ཧཱ’’ཏི པ་དེ ཀཱ་ལ་ས་ཏྟ་མཱི. ཡ་སྨིནྟི བཱི་ཛེ. ཏནྟི བཱི་ཛཾ. པ་ཉྩ བཱི་ཛ་ཛཱ་ཏཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཛཱ་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏྠ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏྠ་སྶ ‘‘མཱུ་ལེ ཛཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ས་ངྒ་ཧ་ཀཱ་རེ་ན ‘‘ན ས་མེ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ མ་ཏེ་ན ས་ཏི ཛཱ་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ ‘‘མཱུ་ལེ ཛཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ མཱུ་ལེ མཱུ་ལཱ་ནི ཛཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི དོ་སོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཏཱ་ནཱིཏི རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི. ཏ་སྶཱཏི ‘‘བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ ནཱ་མ པ་ཉྩ བཱི་ཛ་ཛཱ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི པ་ད་སྶ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘བཱི་ཛ་ཛཱ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ནཱ་མཾ. བཱི་ཛེ་སུ ཛཱ་ཏཱ་ནི བཱི་ཛ་ཛཱ་ཏཱ་ནཱིཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘མཱུ་ལེ ཛཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མེ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘བཱི་ཛ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྒ་ཧོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
‘‘ཡེ་ཧཱི’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི པ་དེ ཨ་པཱ་དཱ་ནཾ, ཧེ་ཏུ ཝཱ ‘‘ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི པ་དེ ཀ་ར་ཎཾ, ཀ་ཏྟཱ ཝཱ. ཏེ་སནྟི བཱི་ཛཱ་ནཾ. རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཝི་རུ་ཧ་ནཾ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི བཱི་ཛཾ. ‘‘བཱི་ཛ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་རི་ཡོ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རཾ པ་དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ཉྙཱ་ནི་པི ཡཱ་ནི ཝཱ པ་ན ག་ཙྪ་ཝ་ལླི་རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཨ་ཏྠི སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི, ཏཱ་ནི ག་ཙྪ་ཝ་ལླི་རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཛཱ་ཡ་ནྟི ས་ཉྫཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏཱ་ནཱིཏི ག་ཙྪ་ཝ་ལླི་རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི. ཏ་ཉྩ མཱུ་ལཾ, པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཧ་ལི་དྡཱ་དི ཙ ཨ་ཏྠི, ས་བྦ་མྤི ཨེ་ཏཾ མཱུ་ལ་བཱི་ཛཾ ནཱ་མཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠཱཏི བཱི་ཛེ་སུ, ཁ་ནྡྷ་བཱི་ཛེ་སུ ཝཱ.
༩༢. ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘བཱི་ཛ’’ནྟི ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎོ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཀཱ་རི་ཡ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡཾ བཱི་ཛཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་དེ་ཏཾ ཨཱ་དི་པ་ད་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱཏི ཨཱ་དི་པ་དེ་ན. ར་ཝཱི་ཡ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི རུ་ཏཾ, པཱ་ལི༹, ཏ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏཾ, པཱ་ལི༹་ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘བཱི་ཛེ བཱི་ཛ་ས་ཉྙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་པ་དེ, ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝཱ. ཨུ་ད་ཀེ ཋཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨུ་ད་ཀ་ཊྛོ, ཨེ་ཝཾ ཐ་ལ་ཊྛོ་པི. ཏ་ཏྠཱཏི ཨུ་ད་ཀ་ཊྛ་ཐ་ལ་ཊྛེ་སུ. སཱ་ས་པ་སྶ མ་ཏྟཾ པ་མཱ་ཎཾ ཨ་སྶ སེ་ཝཱ་ལ་སྶཱ་ཏི སཱ་ས་པ་མ་ཏྟི་ཀོ. ཏི་ལ་སྶ བཱི་ཛ་པ་མཱ་ཎཾ ཨ་སྶ སེ་ཝཱ་ལ་སྶཱ་ཏི ཏི་ལ་བཱི་ཛ་ཀོ. པ་མཱ་ཎ་ཏྠེ ཀོ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ས་ངྑ་པ་ཎ་ཀཱ་ད་ཡོ སེ་ཝཱ་ལེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏི་ལ་བཱི་ཛ་པ་མཱ་ཎོ ཛ་ལ་ས་ཎྛི་ཏོ ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ཡུ་ཏྟོ སེ་ཝཱ་ལོ ཏི་ལ་བཱི་ཛཾ ནཱ་མ, ས་པ་ཏྟོ ཨ་པྤ་ཀ་ཎྜོ ཨུ་ཀྑ་ལི་པི་དྷཱ་ནཱ་དི་པ་མཱ་ཎོ ས་མཱུ་ལོ ཨེ་ཀོ སེ་ཝཱ་ལ་ཝི་སེ་སོ ས་ངྑོ ནཱ་མ, བྷ་མ་ར་ས་ཎྛཱ་ནོ ནཱི་ལ་ཝ་ཎྞོ ཨེ་ཀོ སེ་ཝཱ་ལ་ཝི་སེ་སོ པ་ཎ་ཀོ ནཱ་མ. ཨུ་ད་ཀཾ སེ་ཝ་ཏཱི་ཏི སེ་ཝཱ་ལོ. ཏ་ཏྠཱཏི སེ་ཝཱ་ལེ་སུ. ཡོཏི སེ་ཝཱ་ལོ. པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ སེ་ཝཱ་ལ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི མཱུ་ལེ ཝཱ ན་ལེ༹ ཝཱ པ་ཏྟེ ཝཱ. ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱཏི ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱ. ‘‘ཧ་ཏྠེ་ཧཱི’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཝི་ཡཱུ་ཧི་ཏྭཱ’’ཏི པ་དེ ཀ་ར་ཎཾ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཏ་སྶཱཏི སེ་ཝཱ་ལ་སྶ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཝི་ཡཱུ་ཧ་ན་མ་ཏྟེ་ན. ཡོ སེ་ཝཱ་ལོ ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ཏཾ སེ་ཝཱ་ལ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་རི་སྶཱ་ཝ་ན་ནྟ་རེ་ནཱཏི པ་རི་སྶཱ་ཝ་ན་ཚི་དྡེ་ན. ཨུ་པྤ་ལཱ་ནི ཨ་སྨིཾ ག་ཙྪེ་ཏི ཨུ་པྤ་ལི་ནཱི. པ་དུ་མཱ་ནི ཨ་སྨིཾ ག་ཙྪེ་ཏི པ་དུ་མི་ནཱི, ཨི་ནོ, ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཛོ་ཏ་ཀོ ཨཱི. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཨུ་ད་ཀེ་ཡེ་ཝ. ཏཱ་ནཱིཏི ཝ་ལླཱི་ཏི་ཎཱ་ནི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཨ་ན་ནྟ་ཀོཏི སཱ་ས་པ་མ་ཏྟི་ཀོ སེ་ཝཱ་ལོ. སོ ཧི ན་ཏྠི ཨ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ནྟོ ལཱ་མ་ཀོ སེ་ཝཱ་ལོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ན་ནྟ་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཡེ་ཝ ཧི སུ་ཁུ་མོ, ཏ་ཏོ སུ་ཁུ་མོ སེ་ཝཱ་ལོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠཱཏི དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ. ཏ་མྤཱིཏི ‘‘ས་མྤུ་ཎྞ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མྤི. པི་ས་དྡོ མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཨཱ་དི་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཱ་པེ་ཀྑོ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ན ཨཱ་ག་ཏོ, ཏ་སྨཱ ན ས་མེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཐཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ. ཨེ་ཏནྟི ཨ་ན་ནྟ་ཀ་སེ་ཝཱ་ལཱ་དིཾ. ག་ཙྪི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝ་དེ་ཡྻཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་མྤཱིཏི ‘‘ག་ཙྪི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མྤི. པི་ས་དྡོ པུ་རི་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཱ་པེ་ཀྑོ.
ཨ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་མཱུ་ལ་ཏྟཱ ཏཱ་དི་ས་སྶ བཱི་ཛ་གཱ་མ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ བཱི་ཛ་གཱ་མོ ཏི་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི – ཡོ ས་ཡཾ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མྤི བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཨ་མྦ་ཊྛི་ཨཱ་དི་ཀོ. ཡོ པ་ན ས་ཡཾ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ པ་ན བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཾ ན ཛ་ནེ་ཏི, ཏཱ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀེ་རཱ་དི་ཁཱ་ཎུ. ཡོ པ་ན ས་ཡ་མྤི བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཏོ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མྤི བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཾ ན ཛ་ནེ་ཏི. པཱ་ནཱི་ཡ་གྷ་ཊཱ་དཱི་ནཾ བ་ཧི སེ་ཝཱ་ལོ་ཏི. བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ པ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཧོ་ཏི – ཡོ ས་ཡཾ བཱི་ཛ་གཱ་མ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མྤི བཱི་ཛ་གཱ་མཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨ་མྦ་རུ་ཀྑཱ་དི་ཀོ. ཡོ པ་ན ས་ཡཾ བཱི་ཛ་གཱ་མ་ཏོ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ་ཝ ཨ་ཉྙཾ བཱི་ཛ་གཱ་མཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཨཱ་དི་ཀ་པྤ་ཀཱ་ལེ ཨ་མྦ་རུ་ཀྑཱ་དི་ཀོ. ཡོ པ་ན ས་ཡཾ བཱི་ཛ་གཱ་མ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ པ་ན བཱི་ཛ་གཱ་མཾ ན ཛ་ནེ་ཏི, ནཱི་ལ་ཝ་ཎྞོ ཕ་ལི་ཏ་ཀ་ད་ལཱི་རུ་ཀྑཱ་དི་ཀོ. ཡོ པ་ན ས་ཡ་མྤི བཱི་ཛ་གཱ་མ་ཏོ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མྤི བཱི་ཛ་གཱ་མཾ ན ཛ་ནེ་ཏི, ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟོ ཨ་ན་ནྟ་ཀ་སེ་ཝཱ་ལཱ་དི་ཀོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཏཱ་དི་ས་སྶ བཱི་ཛ་སྶཱ’’ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཏ་ཏི་ཡ་བཱི་ཛ་གཱ་མ་སྶ ཙ ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སྶ ཙ ཝི་སེ་སོ – ཏ་ཏི་ཡ་བཱི་ཛ་གཱ་མེ མཱུ་ལ་པ་ཎྞཱ་ནི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི, ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མེ ཏཱ་ནི པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི. མཱུ་ལ་པ་ཎྞཱ་ནཾ ཨ་པ་ཉྙཱ་ཡ་ན་ཏྟཱ བཱི་ཛ་གཱ་མོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏེ་སཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ན་ཏྟཱ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧི ཝི་རོ་དྷོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་དེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ག་རུ་ཀཾ, མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ་དེ དུ་ཀྐ་ཊ་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ལ་ཧུ་ཀཾ. ཨེ་ཏནྟི ཋཱ་ནཾ.
ཨེ་ཝཾ ཨུ་ད་ཀ་ཊྛཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཐ་ལ་ཊྛཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཐ་ལ་ཊྛེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཐ་ལ་ཊྛེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཧ་རི་ཏ་ཁཱ་ཎཱུ་སུ. ཨུ་དྡྷཾ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱིཏི ན་ཝ་སཱ་ཁཱ་ནི་གྒ་མ་ནེ་ན ཚི་ནྣ་ཏོ ཨུ་པ་རི ཝ་ཌྜྷ་ཏི. སོཏི ཁཱ་ཎུ. ཕ་ལི་ཏཱ་ཡ ཀ་ད་ལི་ཡཱ ཁཱ་ཎུ བཱི་ཛ་གཱ་མེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཕ་ལཾ ས་ཉྫཱ་ཏཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཕ་ལི་ཏཱ. ཏ་ཐཱཏི ‘‘བྷཱུ་ཏ་གཱ་མེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི པ་དཱ་ནི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི. ཡ་དཱཏི ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ. ར་ཏ་ན་པྤ་མཱ་ཎཱ་པཱིཏི ཧ་ཏྠ་པྤ་མཱ་ཎཱ་པི. ཨ་ཐཱཏི ཨ་པཱ་དཱ་ན་ཏྠོ, ཏ་ཏོ རཱ་སི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. བྷཱུ་མི་ཡཾ ནི་ཁ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘མཱུ་ལེ་སུ ཙེ་ཝ པ་ཎྞེ་སུ ཙཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ས་དྡོ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ་ཝ, ན ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མཱུ་ལ་མ་ཏྟེ་སུ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
བཱི་ཛཱ་ནཱིཏི མཱུ་ལཱ་དི་བཱི་ཛཱ་ནི. ཋ་པི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨུ་པ་རཱི’’ཏི པ་དེ་ན ཧེ་ཊྛཱ མཱུ་ལཱ་ནི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ན་ཡེ་ན ཉཱ་པེ་ཏི. ན ཨ་ངྐུ་རེ ནི་གྒ་ཏ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཧ་རི་ཏེ ནཱི་ལ་པ་ཎྞ་ཝ་ཎྞེ ཛཱ་ཏེ་ཡེ་ཝ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ས་ངྒ་ཧོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧ་རི་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏཱ་ལ་ཊྛཱི་ནཾ མཱུ་ལ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ད་ནྟ་སཱུ་ཙི ཝི་ཡཱཏི ཧ་ཏྠི་ད་ནྟ་སཱུ་ཙི ཝི་ཡ. ཡ་ཐཱ ཨ་ས་མྤུ་ཎྞ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ ཏ་ཏི་ཡོ ཀོ་ཊྛཱ་སོ ན ཨཱ་ག་ཏོ, ན ཨེ་ཝཾ ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ. སོ པ་ན ཨཱ་ག་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མེ’’ཏི. ཨ་མཱུ་ལི་ཀ་ལ་ཏཱ ཝི་ཡ ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མེ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝ་ནྡཱ་ཀཱཏི རུ་ཀྑཱ་ད་ནཱི. སཱ ཧི ས་ཡཾ རུ་ཀྑཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱ་ཡ་ནྟཱི་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ རུ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ད་ན་ཏྟཱ བྷ་ཀྑ་ན་ཏྟཱ ཝ་དཱི་ཡ་ཏི ཐུ་ཏཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཝ་ནྡཱ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཉྙཱ ཝཱཏི ཝ་ནྡཱ་ཀཱ་ཡ ཨ་ཉྙཱ ཝཱ. ཏནྟི ཝ་ནྡཱ་ཀཱ་དིཾ. ཏ་ཏོཏི རུ་ཀྑ་ཏོ. ཝ་ནནྟི ཁུ་དྡ་ཀོ ག་ཙྪོ. པ་གུ་མྦོཏི མ་ཧཱ་ག་ཙྪོ. ད་ཎྜ་ཀོཏི རུ་ཀྑོ ད་ཎྜ་ཡོ་ག་ཏོ. ཏ་སྶཱ་པཱིཏི ཨ་མཱུ་ལི་ཀ་ལ་ཏཱ་ཡ་པི. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོཏི ཝ་ནྡཱ་ཀཱ་དི་ཀ་སྶ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘དྭེ ཏཱི་ཎི པ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་པ་ཏྟོ ས་ཉྫཱ་ཡ་ནྟོ་པི ཨ་གྒ་བཱི་ཛ་ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ལི་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི པ་དེ ཀ་ཏྟཱ. ནི་དཱ་གྷ་ས་མ་ཡེཏི གི་མྷ་ཀཱ་ལེ. ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀོཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ངྒ་ནྟི ན ཝོ་ཧ་རི་ཏ་བྦོ. ཝོ་ཧ་རི་ཏུཾ ན ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏནྟི ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ་ཏཾ, ‘‘ས་ཙེ…པེ… པ་མ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ.
ཨ་ཧིཾ ས་པྤཾ ཚཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཧི་ཙྪ་ཏྟཾ, ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཧི་ཙྪ་ཏྟ་ཀཾ. ཡ་ཐཱ་ཀ་ཐ་ཉྩི ཧི བྱུ་པྤ་ཏྟི, རུ་ལ༹ྷི་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཏ་སྨཱཏི ཏ་ཏོ ཝི་ཀོ་པ་ན་ཏོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ཧི་ཙྪ་ཏྟ་ཀེ. ཧེ་ཊྛཱ ‘‘ཨུ་ད་ཀ་པ་པྤ་ཊ་ཀོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ‘‘རུ་ཀྑ་པ་པྤ་ཊི་ཀཱ་ཡ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་པྤ་ཊ་ཀ་ས་དྡོ དྭི་ལི་ངྒོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཏནྟི པ་པྤ་ཊི་ཀཾ. ཋི་ཏཾ ནི་ཡྻཱ་ས་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝཾ ‘‘ལ་གྒ’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཧ་ཏྠ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩེ་ནཱཏི ཧ་ཏྠ་ལོ་ལེ་ན. ‘‘ཚི་ནྡ་ནྟ་སྶཱ་པཱི’’ཏི པ་དེ ཧེ་ཏུ.
ཝཱ་ས་ཏྠི་ཀེ་ནཱཏི ཝཱ་སཾ ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ན. ‘‘ཨོ་ཙི་ནཱ་པེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི པ་དེ ཀ་ཏྟཱ. ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ནྟེ་ཧཱིཏི ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟེ་ཧི. ཏེ་སནྟི སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ. སཱ་ཁཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཋ་པི་ཏ་སྶ སི་ངྒཱི་ཝེ་ར་སྶཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཚི་ཛྫ་ན་ཀནྟི ཚི་ཛྫ་ན་ཡུ་ཏྟཾ, ཚི་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཙ་ངྐ་མི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཏྟ་སཱི་སེ་ན ཙ་ངྐ་མ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘བྷི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་བྷི་ཛྫ་མཱ་ནེ ག་ཎྛི་པི ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. དཱ་རུ་མ་ཀྐ་ཊ་ཀནྟི མ་ཀྐ་ཊ་སྶ ཧ་ཏྠོ མ་ཀྐ་ཊོ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན, མ་ཀྐ་ཊོ ཝི་ཡཱ་ཏི མ་ཀྐ་ཊ་ཀོ, ས་དི་ས་ཏྠེ ཀོ. དཱ་རུ་ས་ངྑཱ་ཏོ མ་ཀྐ་ཊ་ཀོ དཱ་རུ་མ་ཀྐ་ཊ་ཀོ. ཏཾ ཨཱ་ཀོ་ཊེ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ནི་ཡཱ་མི་ཏ་ཏྟཱཏི ཨི་མ་ནྟི ཨ་ནི་ཡཱ་མི་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ཙ་ན་སྶ. ཨི་དཾ མ་ཧཱ་སཱ་མ་ཉྙཾ, ཝི་སེ་ས་སཱ་མ་ཉྙ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦནྟི ས་བྦཾ ཝ་ཙ་ནཾ.
‘‘ཨི་མཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ’’ཏི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ཨི་མཾ མཱུ་ལ་བྷེ་ས་ཛྫཾ ཛཱ་ནཱཏི ཨི་མཾ མཱུ་ལ་བྷེ་ས་ཛྫཾ ཡོ་ཛི་ཏུཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ‘‘ཨི་མཾ ཛཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན. ཀ་པྤི་ཡནྟི ས་མ་ཎ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན, ཝོ་ཧཱ་ར་སྶ ཝཱ ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཀ་པྤི་ཡཾ ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནེ. ནི་བྦ་ཊྚ་བཱི་ཛ་མེ་ཝཱཏི ཕ་ལ་ཏོ ནི་བྦ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཀ་ཏཾ བཱི་ཛཾ ཨེ་ཝ. ཏ་ཏྠཱཏི སུ་ཏྟེ. ཀ་རོ་ནྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ཝ་ཏྭཱ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཋ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་གྒི་ས་ཏྠ་ན་ཁཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ལོ་ཧ་མ་ཡ་ས་ཏྠ་སྶཱཏི ཨ་ཡ་ཏ་མྦཱ་དི་ལོ་ཧ་མ་ཡ་སྶ ས་ཏྠ་སྶ. ཏེ་ཧཱིཏི མ་ནུ་སྶཱ་དཱི་ནཾ ན་ཁེ་ཧི. ཏེ་ཧཱིཏི ཨ་སྶཱ་དཱི་ནཾ ཁུ་རེ་ཧི. ཏེ་ཧཱིཏི ཧ་ཏྠི་ན་ཁེ་ཧི. ཡེ་ཧཱིཏི ན་ཁེ་ཧི. ཏ་ཏྠ་ཛཱ་ཏ་ཀེ་ཧི་པཱིཏི ཏ་སྨིཾ ས་ཏྠེ ཛཱ་ཏ་ཀེ་ཧི་པི, ན་ཁེ་ཧཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཏ་ཏྠཱཏི པུ་རི་མ་ཝ་ཙ་ནཱ་པེ་ཀྑཾ. ‘‘ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་མ་པེ་ཀྑ་ཏི. ‘‘ཨུ་ཙྪུཾ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་ཙྪུ་མེ་ཝ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, པ་གེ་ཝ. ‘‘དཱ་རུཾ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་ཙྪུཾ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ‘‘དཱ་རུཾ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི དཱ་རུ་མེ་ཝ ཝཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷ་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏནྟི ར་ཛྫུཾ ཝཱ ཝ་ལླིཾ ཝཱ. ས་བྦཾ ཁ་ཎྜ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི མ་རི་ཙ་པ་ཀྐེ་སུ. ཀ་ཊཱ་ཧནྟི ཨེ་ཀཱ་ཡ བྷཱ་ཛ་ན་ཝི་ཀ་ཏི་ཡཱ ནཱ་མ་མེ་ཏཾ. ཨི་དྷ པ་ན བཱི་ཛཱ་ནཾ བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཕ་ལ་ཕེ་གྒུ་པི ‘‘ཀ་ཊཱ་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷ་ནྟི ཀ་ཊཱ་ཧེ་ན ཨེ་ཀ་ཏོ ཨཱ་བ་དྡྷཾ.
ཏཱ་ནཱིཏི ཏི་ཎཱ་ནི. ཏེ་ནཱཏི རུ་ཀྑ་པ་ཝ་ཊྚ་ནཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ ཋ་པ་ན་པཱ་ཏ་ན་ཊྛཱ་ནེ. ‘‘མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ’’ནྟི པ་དེ སཱ་མ་ཉྙཱ་དྷཱ་རོ. བྷི་ཀྑུ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨོ་པཱ་ཏེཏི ཨཱ་ཝཱ་ཊེ. སོ ཧི ཨ་ཝ་པ་ཏ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ཨོ་པཱ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. རུ་ཀྑནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊ་རུ་ཀྑཾ. བྷཱུ་མིནྟི ཨོ་པཱ་ཏ་ཐི་ར་བྷཱུ་མིཾ. ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧེ་ཏཱུཏི ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ནི་ཀྑཱ་མེ་ཏུ’’ནྟི པ་དེ བྷཱ་ཝ་ཀ་ཏྟཱ, ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊ་བྷི་ཀྑུ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཨོ་པཱ་ཏ་བྷི་ཀྑུ’’ནྟི ཝཱ ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝཱ. ཨེ་ཏ་སྶཱཏི སུ་ཏྟ་སྶ. པ་རོ པ་ན ཀཱ་རུ་ཉྙེ་ན ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏ་མྤཱིཏི ཀཱ་རུ་ཉྙ་མྤི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ་ཏི. པ་ཋ་མཾ.
༢. ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༩༤. དུ་ཏི་ཡེ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རནྟི ཨ་ཙ་རི་ཏ་བྦཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་ར་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ. ས་བྦ་ནཱ་མ་སྶ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཉྙཾ ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. སོཏི བྷི་ཀྑུ, ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀོཏི ཀོ པུ་གྒ་ལོ. ཀིནྟི ཀིཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ. ཀི་སྨིནྟི ཀི་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ. ཀིནྟི ཀིཾ ཀ་མྨཾ. ཀནྟི ཀཾ པུ་གྒ་ལཾ. ཀིནྟི ཀིཾ ཝ་ཙ་ནཾ.
ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཀོ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡཾ. ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ཧཱི’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཝུ་ཏྟོ’’ཏི པ་དེ ཀ་ཏྟཱ. ཨ་སཱ་རུ་པྤནྟི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་སཱ་རུ་པྤཾ. ཨེ་སོཏི ཨེ་སོ ཨ་ཏྠོ, ཝི་བྷ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏནྟི ཝ་ཏྠུ. བྷ་ཎ་ནྟོ ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠཱཏི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ས་ནེ. སོ་ཏནྟི སོ་ཏ་དྭཱ་རཾ. ཙ་ཀྑུནྟི ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རཾ.
༩༨. ཨ་ཉྙནྟི པུ་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཨ་པུ་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྠཾ. བྷཱ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ནོ་ཡཾ ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཎ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི. ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝ་སྶཱཏི ཨ་བྷཱ་ས་ན་སྶ. ཨཱ་ཏྱཱུ་པ་ས་གྒོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་རོ་པེ་ཏཱུ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་རོ་པི་ཏེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ་པི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱ་རོ་པི་ཏེ’’ཏི.
༡༠༡. ཏནྟི ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་ཝི་ཧེ་ས་ཀ་རོ་པ་ན་ཀ་མྨཾ. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཧོ་ཏི ཝཱ.
༡༠༢. ཀིནྟི ཀིཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཡེ་ནཱཏི ཡེ་ན བྱཱ་དྷི་ནཱ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཏཱ་དི་སོ བྱཱ་དྷི མུ་ཁེ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱཏི ཏ་ཏོ ཀ་ཐི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ཏི. དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༠༣. ཏ་ཏི་ཡེ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་མྨ་ཏྟཱ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧཱི’’ཏི. ཨོ་ཀཱ་ར་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ཨུ་ཀཱ་རོ་ཏི ཙ ཛྷེ་ས་དྡོ ཉཱ་ཎ་ཏྠོ་ཏི ཙ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི. ‘‘ཏཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི པ་དེ དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨཾ. ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཛྷེ་ས་དྡོ ཨོ་ལོ་ཀ་ན་ཏྠོ ཙ ཙི་ནྟ་ན་ཏྠོ ཙ ཧོ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ལོ་ཀཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི པ་དེ. ཚ་ནྡཱ་ཡཱཏི ཚ་ནྡ་ཏྠཾ. ཡེ་སཾ སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ཙ པ་ཉྙ་པེ་ཏི, བྷ་ཏྟཱ་ནི ཙ ཨུ་དྡི་ས་ཏི, ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནི པེ་མ་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཚ་ནྡཱ་ཡཱ་ཏི ཚ་ནྡེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མི་ནཱ ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ. པ་རེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པེ་མེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཀྑ་པཱ་ཏེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཀྑེ པཱ་ཏཱ་པ་ནེ་ན.
༡༠༥. ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ནྟི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀཾ. ཁི་ཡྻ་ནྟི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཁི་ཡྻ་ན་ཀནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༡༠༦. ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ ས་ངྒྷེ་ན ས་མྨ་ཏཾ མ་ངྐུ་ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ ས་ངྒྷེ་ན ས་མྨ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ས་ངྒྷེ་ན ས་མྨ་ཏ་སྶ ཨ་ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཡ་སཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ་ཏི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི. ‘‘ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི པ་དེ ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཡ་སྨཱ ཝི་སེ་སོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཀ་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏནྟི ‘‘ཁི་ཡྻ་ན་ཀ’’ནྟི པ་དཾ. སོ ཙ བྷི་ཀྑཱུཏི ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀོ ཙ ཁི་ཡྻ་ན་ཀོ ཙ སོ ཙ བྷི་ཀྑུ. ཨ་ཐཱཏི ཏ་སྨཱ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀ་ཁི་ཡྻ་ན་ཀ་ཀ་ར་ཏྟཱ. ཨ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ཝེ་ཡྻ.
‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི པ་དེ དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨཾ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ’’ནྟི པ་དཾ ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་མྨཾ, ‘‘ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཀཱ་རི་ཏ་ཀི་རི་ཡཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཁི་ཡྻ་ཏཱི’’ཏི སུ་དྡྷ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་ལླཱ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶཱཏི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏནྟི ས་ངྒྷེ་ན ས་མྨ་ཏཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ. ‘‘ས་ངྒྷེ་ན ཨ་ས་མྨ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ན ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨེ་ན ཨ་ས་མྨ་ཏཾ, ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ན ཨ་ས་མྨ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. དྭེ ཏ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མྨ་ནི་ཏུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཨ་ས་མྨ་ཏ་ནྟི ཙ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྲཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཏྲཱཏི ཡ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ. ‘‘ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ ས་ངྒྷེ་ན ས་མྨ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ས་མྨུ་ཏི་ཡོ དཱ་ཏུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ པུ་བྦ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏནྟི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏཾ. བྱ་ཏྟ་སྶཱཏི ཝི་ཡ་ཏྟ་སྶ. ས་ངྒྷེ་ན ཝཱ ཀ་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. པ་ཋ་མ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༠༨. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཧི་མ་མེ་ཝ ཧི་མ་ནྟོ, ཧི་མ་ནྟེ ནི་ཡུ་ཏྟོ ཧེ་མ་ནྟི་ཀོ, ཀཱ་ལོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧེ་མ་ནྟ་ཀཱ་ལེ’’ཏི. ཨོ་ཏཱ་པེ་ནྟཱ པ་ཀྐ་མིཾ་སཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀཱ་ལ་ས་དྡ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷི་ས་དྡ་ཏྟཱ ས་མྦ་ནྡྷཱ་པེ་ཀྑོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙཱི’’ཏི. ཧི་མ་ཝ་སྶེ་ནཱཏི ཧི་མེ་ན ཙ ཝ་སྶེ་ན ཙ.
༡༡༠. ‘‘ཝ་སྶི་ཀོ’’ཏི ན ས་ངྐེ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཝ་སྶི་ཀ་ས་ངྐེ་ཏཱ. ‘‘ཨ་ཊྛ མཱ་སེ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟེ་པི ‘‘ཨ་ཝ་སྶི་ཀ་ས་ངྐེ་ཏེ’’ཏི ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཧེ་མ་ནྟི་ཀ་གི་མྷི་ཀ་མཱ་སཱ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧེ་མ་ནྟི་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ རུ་ཀྑེ. ན ཨཱུ་ཧ་ད་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཀཱ་ཀཱ ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ་ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ ཝཱ ས་ཀུ་ནྟཱ’’ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ རུ་ཀྑེ, ཝི་སྶ་མི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་སྨིནྟི རུ་ཀྑེ, ཀ་ཏྭཱ ཝ་ས་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཊྛ མཱ་སེ ཨེ་ཝཱ་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་སུ་པཱིཏི ཛ་ན་པ་དེ་སུ་པི. ཨ་ཝ་སྶི་ཀ་ས་ངྐེ་ཏེ ཨེ་ཝཱ་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཏྠཱཏི ཡེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ. ‘‘ཝི་ག་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཾ ཝི་སུ་དྡྷཾ ན་བྷཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཙེ ཨ་ཝི་ག་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཾ ཨ་ཝི་སུ་དྡྷཾ ན་བྷཾ ཧོ་ཏི, ནི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཀཱ་ལེ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ནི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ.
ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སི་ཀེ་ནཱ་པཱིཏི ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་ས་དྷུ་ཏ་ངྒ་ཡུ་ཏྟེ་ནཱ་པི. པི་ས་དྡོ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལི་ཀ་སྶ ཨ་པེ་ཀྑ་ཀོ. ཝ་ཏྟཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶཱཏི ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སི་ཀ་སྶ. ཧི་ས་དྡོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཛོ་ཏ་ཀོ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི པུ་གྒ་ལི་ཀ་མ་ཉྩ་ཀེ་ཡེ་ཝ. ས་ངྒྷི་ཀཾ མ་ཉྩ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝཱི་ཏ་མ་ཉྩ་ཀོཏི ཝཱ་ཡི་ཏ་མ་ཉྩ་ཀོ. ཏ་སྨིནྟི ཝཱི་ཏ་མ་ཉྩ་ཀེ. པུ་རཱ་ཎ་མ་ཉྩ་ཀོ ན་སྶ་ནྟོ་པི ཨ་ན་གྒྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་རཱ་ཎ་མ་ཉྩ་ཀོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཙ་མྨེ་ན ཨ་ཝ་ན་ཧི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨོ་ན་དྡྷོ, སོ ཨེ་ཝ ཨོ་ན་དྡྷ་ཀོ. ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙ པ་ན པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ས་མ་ཡེཏི ཝ་སྶི་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ཀཱ་ལེ. ཙ་ཏུ་གྒུ་ཎེ་ནཱ་པཱིཏི ཙ་ཏུ་པ་ཊ་ལེ་ན་པི. ཝ་ཊྚ་ནྟི ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནྟི ཨ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ་ཏི ཝ་ཊྚུ་ལོ, སོ ཨེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ལི་ཀོ, ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཝ་ཊྚ་ལི་ཀོ, ས་ཏྟཱ་ཧོ ཝཱ ཝ་ཊྚ་ལི་ཀོ ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝ་ཊྚ་ལི་ཀོ, སོ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཏཱ་ནཱི་ཏི ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝ་ཊྚ་ལི་ཀཱ་དཱི་ནི. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ས་ཏྟཱ་ཧ་ཏོ ཨཱུ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཀཱ་ཡཱ་ནུ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱཏི ཀཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ག་མ་ཀ་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་ས་དི་ས་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པ་ཎྞ་ཀུ་ཊཱི་སཱུཏི པ་ཎྞེ་ན ཚཱ་དི་ཏ་ཀུ་ཊཱི་སུ. ས་བྷཱ་ག་བྷི་ཀྑཱུ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་བྷཱ་ག་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ, ས་ནྟི་ཀ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ནོ་ཝ་སྶ་ཀེ ཋཱ་ནེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ལ་གྒེ་ཏྭཱཏི ལ་མྦེ་ཏྭཱ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ‘‘ས་མྨ་ཛྫ་ནི’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི པ་དེ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨཾ, ‘‘ཋ་པེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨཾ. དྷོ་ཝི་ཏྭཱཏི ས་མྨ་ཛྫ་ནིཾ སུ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་གཱ་རཱ་དཱི་སཱུཏི་ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན པ་རི་ཝེ་ཎཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི.
ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠཱཏི སཱ་ལཱ་ཡཾ. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཡ་སྨིཾ ཀི་སྨི་ཉྩི ཋཱ་ནེ. པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ཊྛཱ་ནེཏི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ག་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ. ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲེ་ཝཱཏི ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎཱ་དཱི་སུ་ཡེ་ཝ. ཨ་ས་ན་སཱ་ལནྟི ཨ་ས་ནྟི བྷ་ཀྑ་ནྟི ཨ་སྶཾ སཱ་ལཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ས་ནཱ, ཨ་ས་ནཱ ཙ སཱ སཱ་ལཱ ཙེ་ཏི ཨ་ས་ན་སཱ་ལཱ, བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྶ ས་མྨ་ཛྫ་ནྟ་སྶ, ཏ་སྨིཾ ‘‘ཝ་ཏྟཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ’’ནྟི པཱ་ཋེ ཝཱ. མ་ཛ྄ཛྷ་ཏོཏི པ་ཝི་ཏྟ་ཏོ, སུ་དྡྷ་ཊྛཱ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཱ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཱཏི ས་མྨ་ཛྫ་ནྟ་སྶ པཱ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་བྷི་མུ་ཁཱ. ཝཱ་ལི་ཀཱ ཧ་རི་ཏ་བྦཱཏི པཾ་སུ ཙ ཝཱ་ལི་ཀཱ ཙ ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦཱ. ས་མྨུ་ཉྩ་ནཱི་ས་ལཱ་ཀཱ་ཡ པ་རཾ པེ་ལླེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བ་ཧཱིཏི ས་མྨ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏ་ལ་ཏོ བ་ཧི.
༡༡༡. མ་སཱ་ར་ཀོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི་ས་དྡོ ནཱ་མ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, མ་སཱ་ར་ཀོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ བུ་ནྡི་ཀཱ་བ་དྡྷོ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. པཱ་དེ མ་སི་ཏྭཱ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཊ་ནི་ཡོ པ་ཝེ་སེ་ཏ་བྦཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི མ་སཱ་ར་ཀོ. བུ་ནྡོ ཨེ་ཝ བུ་ནྡི་ཀོ, པཱ་དོ, ཏ་སྨིཾ ཨཱ་བ་དྡྷཱ བ་ནྡྷི་ཏཱ ཨ་ཊ་ནཱི ཡ་སྶཱ་ཏི བུ་ནྡི་ཀཱ་བ་དྡྷོ. ཀུ་ལཱི༹་ར་སྶ པཱ་དོ ཝི་ཡ པཱ་དོ ཡ་སྶཱ་ཏི ཀུ་ལཱི༹་ར་པཱ་ད་ཀོ, ཡ་ཐཱ ཀུ་ལཱི༹་རོ ཝ་ངྐ་པཱ་དོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝ་ངྐ་པཱ་དོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཨ་ངྒེ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པ་ཝེ་སི་ཏོ པཱ་དོ ཡ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ་ཙྩ་པཱ་ད་ཀོ. ཨཱ་ཎིནྟི ཨ་གྒ་ཁི་ལཾ. མ་ཉྩ་ཏི པུ་གྒ་ལཾ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི མ་ཉྩོ. པཱི་ཋ་ཏི ཝི་ས་མ་དུ་ཀྑཾ ཧིཾ་ས་ཏཱི་ཏི པཱི་ཋཾ. པ་ཎ་ཝོཏི ཨེ་ཀོ ཏཱུ་རི་ཡ་ཝི་སེ་སོ, ཏ་སྶ ས་ཎྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཉྷི ཨེ་ཏ་ར་ཧི བུ་དྡྷ་པ་ཊི་མ་སྶ པ་ལླ་ངྐ་ས་ཎྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཏནྟི ཀོ་ཙྪཾ. ཀ་རོ་ནྟི ཀི་རཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠཱཏི སེ་ནཱ་ས་ན་པ་རི་བྷོ་གེ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཏནྟི ཀོ་ཙྪཾ མ་ཧ་གྒྷཾ ཧོ་ཏི, མ་ཧ་གྒྷ་ཏྟཱ བྷ་དྡ་པཱི་ཋ་ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡེ་ནཱཏི ཡེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ. ‘‘ཐཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶཱ’’ཏི པ་དེ་ན པ་མཱ་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི.
ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཾ ཝཱ ག་ཙྪེ་ཡྻཱ’’ཏི པ་དེ. ཐེ་རོ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏཱིཏི ཙ ཨཱ་ཎ-དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨེ་ཝ པེ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཧེ་ཏྭ་ཏྠ་སྶ ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ ཎཱ་པེ་ས་དྡོ སྭ་ཏྠོ་ཝ. སོཏི ད་ཧ་རོ. ཏ་ཐཱཏི ཡ་ཐཱ ཐེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ, མ་ཉྩ་པཱི་ཋེ ཝཱ. ཏ་ཏོཏི ཋ་པ་ན་ཀཱ་ལ་ཏོ. པ་རི་བུ་ནྡྷེ་ཏི ཧིཾ སེ་ཏཱི་ཏི པ་ལི་བོ་དྷོ, པ་རི་ས་དྡོ ཨུ་པ་ས་གྒོ, སོ ཝི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཛཱ་ཏོ. སོ པ་ལི་བོ་དྷོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨཱ་ཝཱ་སཱ་དི་ཀོ, ཨི་དྷ པ་ན ས་ནྠ་རཱ་པི་ཏ་མ་ཉྩཱ་དི་ཀོ. སཱ་ཡནྟི སཱ་ཡ་ནྷེ, བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཐེ་རོ བྷ་ཎ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི མ་ཉྩ་པཱི་ཋེ. ‘‘བཱ་ལོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝ་ཏྟོ’’ཏི. ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏཾ ཝ་ཏྟཾ ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝ་ཏྟོ, ཐེ་རོ. ཏ་ཛྫེ་ཏཱིཏི ཨུ་བྦེ་ཛེ་ཏི. ཏ་སྨིནྟི ད་ཧ་རེ. ཨ་སྶཱཏི ཐེ་ར་སྶ.
ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝཱཏི ཐེ་ར་སྶ པེ་ས་ན་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ. ད་ཧ་རོ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཐེ་རོ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཝ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ ཀ་ཏྟཱ, ‘‘ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི པ་དེ ཀ་མྨཾ. ན་ནྟི མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ, ‘‘པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི་པ་ད་མ་པེ་ཀྑི་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ན་ནྟི ད་ཧ་རཾ ཝཱ. ‘‘ཝ་ཏྭཱ’’ཏི པ་ད་མ་པེ་ཀྑི་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི མ་ཉྩ་པཱི་ཋེ་ཡེ་ཝ. ཨ་སྶཱཏི ཐེ་ར་སྶ. ཏ་ཏྠཱཏི དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ. བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཙྪ་ནྟོཏི བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཋཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟོ, ཐེ་རོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ. ཡ་ཏྲི་ཙྪ་ཏཱིཏི ཡཾ ཋཱ་ནཾ ག་ནྟུ་མི་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་པཱ་ཏེཏི ས་ཀ་ལཾ ཨ་ཧོ་ར་ཏྟཾ ཨ་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རེ ས་ནྣི་པཱ་ཏེ ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ ག་ཎྷ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏོཏི ག་ཎྷ་ན་ཏོ. ཏེ་སནྟི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ནཾ. ཡེ་ཧཱིཏི ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀོ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ ཝཱ, ཡེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི. ཏེཏི ནི་སི་ནྣ་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ. ཨུ་དྡྷཾ པཱ་ལི༹་པཱ་ཋཾ སཱ་རེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨུ་སྶཱ་ར་ཀོ. དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ སཱ་དྷཱུ་ཏི དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ. ཏ་སྨིནྟི ཨུ་སྶཱ་ར་ཀེ ཝཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀེ ཝཱ. ཨ་ཧོ་ར་ཏྟནྟི ཨ་ཧོ ཙ ར་ཏྟི ཙ ཨ་ཧོ་ར་ཏྟཾ, ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་པ་དཾ. ཨི་ཏ་ར་སྨིནྟི པ་ཋ་མཾ ནི་སི་ནྣ་བྷི་ཀྑུ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་མྷཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ནྟོ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཊྛེ་ཡེ་ཝཱཏི ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སྶ ཨ་ནྟོ ཋི་ཏེ་ཡེ་ཝ, ཨ་ནཱ་ད་རེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཝཱ་རེ་སུ.
༡༡༢. ཙི་མི་ལི་ཀཾ ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏནྟི ཙི་མི་ལི་ཀ་ཏྠ་ར་ཎཾ. ཨུ་ཏྟ་རི ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨུ་ཏྟ་ར་ཏྠ་ར་ཎནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟ་ར་ཏྠ་ར་ཎཾ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷཱུ་མི་ཡནྟི སུ་དྷཱ་དི་པ་རི་ཀ་མྨེ་ན ཨ་ཀ་ཏཱ་ཡཾ པ་ཀ་ཏི་བྷཱུ་མི་ཡཾ. ཙ་མྨ་ཁ་ཎྜོཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནྟེ ཁ་ཎྜ་ཏྟཱ ཚི་ནྣ་ཏྟཱ ཙ་མྨ་ཁ་ཎྜོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ན་ནུ སཱི་ཧ་ཙ་མྨཱ་དཱི་ནི ན ཀ་པྤ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ན དི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ. པ་རི་ཧ་ར་ཎེ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་ནྟི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ, པུ་གྒ་ལི་ཀ་ནྟི ཝཱ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཏཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཧ་ར་ཎེ་ཡེ་ཝ. པཱ་དོ པུ་ཉྪཱི་ཡ་ཏི སོ་དྷཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི པཱ་ད་པུ་ཉྪ་ནཱིཏི ཀ་ཏྭཱ ར་ཛྫུ་པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ཡོ པཱ་ད་པུ་ཉྪ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་ད་པུ་ཉྪ་ནཱི ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. མ་ཡ་ས་དྡ་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཕ་ལ་ཀ་པཱི་ཋ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཕ་ལ་ཀ་པཱི་ཋཾ ནཱ་མ ཕ་ལ་ཀ་མ་ཡཾ པཱི་ཋ’’ནྟི. ཕ་ལ་ཀ་ཉྩ པཱི་ཋ་ཉྩ ཕ་ལ་ཀ་པཱི་ཋནྟི ཝཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཕ་ལ་ཀ་པཱི་ཋ’’ནྟི པ་དེ་ན. ‘‘ས་ངྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི པ་དེ ཀ་ར་ཎཾ, ཀ་ཏྟཱ ཝཱ. བཱི་ཛ་ནི་པ་ཏྟ་ཀནྟི ཙ་ཏུ་ར་སྶ་བཱི་ཛ་ནཱི་ཡེ་ཝ ས་ཀུ་ཎ་པ་ཏྟ་ས་དི་ས་ཏྟཱ བཱི་ཛ་ནི་པ་ཏྟ་ཀཾ, ས་དི་ས་ཏྠེ ཀོ. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ’’ཏི པ་དཾ ‘‘པ་ཙི་ཏྭཱ’’ཏི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ཨ་གྒི་སཱ་ལཱ་ཡནྟི ཨ་གྒི་ནཱ པ་ཙ་ན་སཱ་ལཱ་ཡཾ. པ་བྦྷཱ་རེཏི ལེ་ཎ་ས་དི་སེ པ་བྦྷཱ་རེ. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ.
ཡ་སྨིནྟི པུ་གྒ་ལེ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་གྒ་ལི་ཀ་མི་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༡༡༣. ཡོ བྷི་ཀྑུ ཝཱ ལ་ཛྫཱི ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ བྷི་ཀྑུཾ ཝཱ ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ལ་ཛྫཱི ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ལི་བོ་དྷཾ ཝི་ཡ མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི. ཡོཏི ཨཱ་པུ་ཙྪ་ཀོ བྷི་ཀྑུ. ‘‘ཀེ་ན་ཙི ཨུ་པ་དྡུ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ས་ངྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧི་ས་དྡོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཛོ་ཏ་ཀོ. ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཾ པ་དེ་སནྟི སེ་ནཱ་ས་ན་ཊྛ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨཱ་པ་དཱ་སཱུཏི ཝི་པ་ཏྟཱི་སཱུ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. དུ་ཏི་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༡༦. པ་ཉྩ་མེ མ་ཉྩ་ཀ་བྷི་སཱིཏི མ་ཉྩེ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦོ མ་ཉྩ་ཀོ, སོ་ཡེ་ཝ བྷི་སཱི་ཏི མ་ཉྩ་ཀ་བྷི་སི. ཨེ་ཝཾ པཱི་ཋ་ཀ་བྷི་སི་པི. པཱ་ཝཱ་རོ ཀོ་ཛ་ཝོ་ཏི དྭེ་ཡེ་ཝ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་ཝཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝུ་ཏྟནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཏི་ཡཱ་ཏི་ཀྐ་མེཏི དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དཱ་ཏི་ཀྐ་མེ. སེ་ནཱ་ས་ན་ཏོཏི ས་ཙེ ཨེ་ཀཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ. ཨ་ཐ བ་ཧཱུ་ནི སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ས་བྦ་པ་ཙྪི་མ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཏོ. ཨེ་ཀོ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ སེ་ནཱ་ས་ན་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀོ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭེ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཱ’’ཏི.
ས་ཙེ བྷི་ཀྑུ, སཱ་མ་ཎེ་རོ, ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ ཙཱ་ཏི ཏ་ཡོ ཧོ་ནྟི, བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ སཱ་མ་ཎེ་རོ ཝཱ ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ ཝཱ ན ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ སཱ་མ་ཎེ་རོ, ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ ཙཱ་ཏི དྭེ ཧོ་ནྟི, སཱ་མ་ཎེ་རཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ་ཝ ན ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཀྑུ་མྷི ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏཱི་སུ་པི ཨ་ས་ནྟེ་སུ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་སྨི་མྤི ཨ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡེ་ནཱཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ན, ‘‘ཀཱ་རི་ཏོ’’ཏི པ་དེ ཀ་ཏྟཱ. ཏ་སྶཱཏི ཝི་ཧཱ་ར་སཱ་མི་ཀ་སྶ. ཏ་སྨི་མྤི ཨ་ས་ཏི ག་ནྟ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. པཱ་སཱ་ཎེ་སཱུཏི པཱ་སཱ་ཎ་ཕ་ལ་ཀེ་སུ. ས་ཙེ ཨུ་སྶ་ཧ་ཏཱིཏི ས་ཙེ ས་ཀྐོ་ཏི. ཨུ་སྶ་ཧ་ནྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཋ་པེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་པཱིཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་པི, ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི དཱ་རུ་བྷ་ཎྜཱ་དཱི་སུ.
པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝེ་ཎཱི་ཡ་ཏི དི་སྶ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཝེ་ཎཾ. ‘‘ཨ་ཐ ཁོ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི པ་དེ ཨ་རུ་ཙི་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ‘‘ཨཱ་ས་ནྣེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་དྡ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏྠ་ཨ་ཉྙ་རོ་པ་ན་ཏྠེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཝ་མྨི་ཀ་རཱ་སི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟཱི་ཏི ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ, ཏཱ་ཧི ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་ཧི པ་ལུ་ཛྫ་ཏི ན་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ནཱ་ས་ནནྟི ཝི་ཧཱ་རཾ. ཁཱ་ཡི་ཏུནྟི ཁཱ་དི་ཏུཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ཏནྟི མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ. མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཨ་པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ པ་ཉྙཱ་པ་ན་སྶ ཝི་སེ་ས་ཕ་ལཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཧཱ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་ཧཱ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ པ་ཉྙ་པི་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
༡༡༨. ‘‘ག་ཙྪ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ག་ནྟ་བྦ’’ནྟི པ་དེ ཀ་ཏྟཱ. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ པུ་རི་མ་བྷི་ཀྑུ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཐེ་ཝ. ཝ་ས་ནྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཊི་སཱ་མེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ནནྟི ར་ཏྟིཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ.
ཡཱ དཱི་གྷ་སཱ་ལཱ ཝཱ ཡཱ པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ ཝཱ ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ནཾ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་སྨིནྟི དཱི་གྷ་སཱ་ལཱ་དི་ཀེ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ, ས་ནྟི་ཊྛ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སི་ལུ་ཙྩ་ཡོཏི པ་བྦ་ཏོ, ཏ་སྨིཾ ལེ་ཎཾ སི་ལུ་ཙྩ་ཡ་ལེ་ཎཾ, པ་བྦ་ཏ་གུ་ཧཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ས་ངྐཱཏི ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ནཾ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ས་ངྐཱ. ཏ་ཏོཏི པཱ་སཱ་ཎ་པི་ཊྛི་ཡཾ ཝཱ པཱ་སཱ་ཎ་ཐ་མྦྷེ་སུ ཝཱ ཀ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་དི་ཏོ. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ ཡོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟོ ཝ་ས་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སོཏི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ བྷི་ཀྑུ. པུ་ན སོཏི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ བྷི་ཀྑུ་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏོཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་སྶ་རི་ཡེ་ན ཝ་ས་ན་ཏོ. ཨུ་བྷོ་པཱིཏི ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀོ་པི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ་པི དྭེ བྷི་ཀྑཱུ. ཏེ་སཱུཏི དྭཱི་སུ ཏཱི་སུ. པ་ཙྪི་མ་སྶཱཏི ས་བྦ་པ་ཙྪི་མ་སྶ. ཨཱ་བྷོ་གེ་ནཱཏི ཨཱ་བྷོ་ག་མ་ཏྟེ་ན མུ་ཏྟི ན་ཏྠི, ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཉྙ་ཏོཏི ཨ་ཉྙཱ་ཝཱ་ས་ཏོ. ཨ་ཉྙ་ཏྲཱཏི ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཨཱ་ནཱི་ཏཱ་ཝཱ་སེ་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནཱཏི ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རེ་ན, ‘‘ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏེ’’ཏི པ་དེ ཀ་ཏྟཱ. ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏེཏི ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རེ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏེ་པི ཨི་ཏ་ར་སྶ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ན་ཊྛཾ ཝཱཏི ན་ཊྛེ ཝཱ སེ་ནཱ་ས་ནེ ས་ཏི གཱི་ཝཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཉྙ་སྶཱཏི ཨ་ཝི་སྶཱ་སི་ཀ་པུ་གྒ་ལ་སྶ. ན་ཊྛཱ་ནཱིཏི ན་ཊྛེ་སུ མ་ཉྩ་པཱི་ཋེ་སུ ས་ནྟེ་སུ.
ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ ཙ ཨི་སྶ་རི་ཡོ ཙ ཡ་ཀྑོ ཙ སཱི་ཧོ ཙ ཝཱ་ལ༹་མི་གོ ཙ ཀ་ཎྷ་ས་པྤོ ཙ ཝུ་ཌྜྷ…པེ… ཀ་ཎྷ་ས་པྤཱ, ཏེ ཨཱ་ད་ཡོ ཡེ་སཾ ཏེ་ཏི ཝུ་ཌྜྷ…པེ… ཀ་ཎྷ་ས་པྤཱ་ད་ཡོ, ཏེ་སུ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན པེ་ཏཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ. ཨ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ. ‘‘པ་ལི་བུ་དྡྷོ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་དྡུ་ཏོ’’ཏི. པ་ཉྩ་མཾ.
༦. ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༡༩. ཚ་ཊྛེ རཱུ་མྦྷི་ཏྭཱཏི ནི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ, ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་སྶ་གྒེ་ནཱཏི ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ. ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫཱཏི ཨེ་ཏྠ ཁ་ད ཧིཾ་སཱ་ཡ་ནྟི དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋེ་སུ (ས་དྡ་ནཱི་ཏི་དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ་ཡཾ ༡༥ ད་ཀཱ་ར་ནྟ་དྷཱ་ཏུ) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཁ་ད་ས་དྡོ ཧིཾ་ས་ཏྠོ ཧོ་ཏི. ཨ་ནུ་ས་མཱི་པཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཁ་ད་ནཾ ཧིཾ ས་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ནུ་ས་མཱི་པཾ པ་ཝི་ས་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ’’ཏི.
༡༢༠. ‘‘ཛཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཛཱ་ན་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡོ ཨ་ཡ’’ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ཛཱ་ན་ན་ཧེ་ཏུ་ནཱ ཨེ་ཝ. ཨ་སྶཱཏི ‘‘ཛཱ་ན’’ནྟི་པ་ད་སྶ. ཧཱིཏི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཛོ་ཏ་ཀོ. ས་ངྒྷོ པ་ན དེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་སྶཱཏི ཝུ་ཌྜྷཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཝུ་ཌྜྷ་གི་ལཱ་ནཱ་དཱི་སུ. གི་ལཱ་ན་སྶ་པི དེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘གི་ལཱ་ནོ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ན པཱི་ལེ༹་ཏ་བྦོ, ཨ་ནུ་ཀ་མྤི་ཏ་བྦོ’’ཏི་པ་ད་དྭ་ཡེ ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨཾ. ‘‘ཀཱ་མ་ཉྩཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀ་ཏྟཱ པ་ན་ས་དྡོ ག་ར་ཧ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀོ.
༡༢༡. མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་ཏོཏི ཡ་ཏོ ཀུ་ཏོ་ཙི ཋཱ་ན་ཏོ. ཡཱ་ཝ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ ཨ་ཏྠི, ཏཱ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་སྨིཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
‘‘ཨ་བྷི་ནི་སཱི་ད་ཏི ཝཱ ཨ་བྷི་ནི་པ་ཛྫ་ཏི ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་བྷི་ནི་སཱི་ད་ན་མ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༡༢༢. ཨི་ཏོཏི ཝཱ་ར་ཏོ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཝཱ་རེ. ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་བྦ་ཏྠེ་ཝཱཏི ས་བྦེ་སུ ཨེ་ཝ ཝི་ཧཱ་ར་པ་རི་ཝེ་ཎེ་སུ. ཨ་སྶཱཏི ཝི་ས་བྷཱ་ག་པུ་གྒ་ལ་སྶ. ཨི་དྷཱ་པཱིཏི ཨི་མ་སྨི་མྤི སི་ཀྑཱ་པ་དེ. ཏ་ཏྠཱཏི ཝི་སྶཱ་སི་ཀ་པུ་གྒ་ལེ.
༡༢༣. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨཱ་པ་དཱ་སཱུ’’ཏི་པ་དཾ ‘‘པ་ཝི་ས་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧཱ་ར་པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་པ་དཱ་སཱུ་ཏི་ཨཱ་དཱི’’ཏི. ཚ་ཊྛཾ.
༧. ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༢༦. ས་ཏྟ་མེ ཡེ པཱ་སཱ་དཱ ཝཱ ཡཱ་ནི ཝཱ ཙ་ཏུ་སྶཱ་ལཱ་ནཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཙ་ཏ་སྶོ བྷཱུ་མི་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀཱ. ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་བྷཱུ་མ་ཀཱ. ཀོ་ཊྛ་ཀཱ་ནཱིཏི དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀཱ་ནི. ‘‘པཱ་སཱ་དཱ’’ཏི་པ་ད་མ་པེ་ཀྑི་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡེ’’ཏི་པ་དཾ, ‘‘ཙ་ཏུ་སྶཱ་ལཱ་ནཱི’’ཏི་པ་དེ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏེ ‘‘ཡཱ་ནཱི’’ཏི ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སོ ཧོ་ཏི. སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ ཨེ་ཀེ་ན པ་ཡོ་གེ་ན བ་ཧུ་ཀེ དྭཱ་རེ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ནཱ་ནཱ་པ་ཡོ་གེ་ཧི ནཱ་ནཱ་དྭཱ་རེ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘དྭཱ་ར་ག་ཎ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ པ་ཡོ་ག་ག་ཎ་ནཱ་ཡཱ་ཏི་པི ཨ་ཏྠཾ ཉཱ་པེ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ. ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱཏི ཨ་ཚུ་པི་ཏྭཱ.
ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏ་པ་མཱ་ཎཱ་ནི. ཏ་སྶཱཏི ནི་ཀྐ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ན་སྶ བྷི་ཀྑུ་སྶ. གཱ་ལ༹ྷནྟི ད་ལ༹ྷཾ.
༡༢༧. ཨི་དྷཱ་པཱིཏི ཨི་མ་སྨི་མྤི སི་ཀྑཱ་པ་དེ. པིས་དྡོ པུ་རི་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་པེ་ཀྑོ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ. ཡ་ཏྲཱཏི ཡ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ.
༡༢༨. སོཏི བྷ་ཎྜ་ན་ཀཱ་ར་ཀ་ཀ་ལ་ཧ་ཀཱ་ར་ཀོ བྷི་ཀྑུ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. པ་ཀྑནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཀྑཾ. ནི་ཀྐ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ན་པུ་གྒ་ལ་པ་ཀྑེ ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་སྶ ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ཏི ཝཱ ནི་ཀྐ་ཌྜྷཱ་པེ་ཏི ཝཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་པ་ཀྑེ ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦ་ནྟི. ས་ཏྟ་མཾ.
༨. ཝེ་ཧཱ་ས་ཀུ་ཊི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༢༩. ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་ཙྪ་ནྣ་ཏ་ལ་ཏྟཱ ཨུ་པ་རི ཝེ་ཧཱ་སོ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨུ་པ་རི་ཝེ་ཧཱ་སཱ, སཱ ཙ སཱ ཀུ་ཊི ཙེ་ཏི ཨུ་པ་རི་ཝེ་ཧཱ་ས་ཀུ་ཊཱིཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་རི་ཨ་ཙྪ་ནྣ་ཏ་ལཱ་ཡཱ’’ཏི. ཏ་སྶཱ ཀུ་ཊི་ཡཱ ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྭི་བྷཱུ་མི་ཀ་ཀུ་ཊི་ཡཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘མ་ཉྩ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ཨ་བྷཱི’’ཏི་ཨུ་པ་ས་གྒེ་ན ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ’’ཏི. ‘‘ནི་སཱི་ད་ཏཱི’’ཏི ཀི་རི་ཡཱ་པ་དེ་ན ཝཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏནྟི ‘‘མ་ཉྩ’’ནྟི་པ་དེ ཨེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཏནྟི ‘‘མ་ཉྩ’’ནྟི་པ་དཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ཝ་ནྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཙྪི་མ་ས་མྦ་ནྡྷེ ཨ་བྷཱི་ཏྱཱུ་པ་ས་གྒོ པ་དཱ་ལ་ངྐཱ་ར་མ་ཏྟོ པ་ད་ཝི་བྷཱུ་ས་ན་མ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷཱི་ཏི ཨི་དཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ད་སོ་བྷ་ཎ་ཏྠནྟི པ་ད་སྶ ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་ཏྠཾ ཝི་བྷཱུ་ས་ན་ཏྠཾ པ་ད་སྶ ཕུ་ལླི་ཏ་ཏྠ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ནི་པ་ཏི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ནཱི་ཏྱཱུ་པ་ས་གྒོ དྷཱ་ཏྭ་ཏྠཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཏི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཝཱ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཏྱཱུ་པ་ས་གྒ་སྶ དྷཱ་ཏྭ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ཀ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི, ནི་ཀྑ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཏི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧཱིཏི ཡ་སྨཱ. ཨཱ་ཎཱིཏི ཨ་གྒ་ཁཱི་ལཱ.
༡༣༡. ཡཱ ཀུ་ཊི སཱི་སཾ ན གྷ་ཊྚེ་ཏི, སཱ ཨ་སཱི་ས་གྷ་ཊྚཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘པ་མཱ་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶཱ’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ ཐཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ས་བྦ་ཧེ་ཊྛི་མཱ་ཧཱིཏི ས་བྦེ་སཾ ད་བྦ་ས་མྦྷཱ་རཱ་ནཾ ཧེ་ཊྛཱ ཋི་ཏཱ་ཧི. ཏུ་ལཱ་ཧཱིཏི གེ་ཧ་ཐ་མྦྷཱ་ན་མུ་པ་རི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཋི་ཏེ་ཧི ཀ་ཊྛ་ཝི་སེ་སེ་ཧི. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ ཏུ་ལཱ་ཡ ས་རཱུ་པཾ པཱ་ཀ་ཊཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ཏུ་ལཱ་ཡ ས་རཱུ་པཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཨ་སཱི་ས་གྷ་ཊྚཱ’’ཏི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཡཱ ཀཱ་ཙི ཀུ་ཊི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨུ་པ་རཱིཏི དྭི་བྷཱུ་མི་ཀ་ཀུ་ཊི་ཡཾ བྷཱུ་མི་ཏོ ཨུ་པ་རི བྷཱུ་མི་ཡཾ. ཨ་ཙྪ་ནྣ་ཏ་ལཱཏི ཨ་ནུ་ལློ་ཙ་ཏ་ལཱ, ཨ་ཝི་ཏཱ་ན་ཏ་ལཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷ པ་ནཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དེ.
༡༣༣. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཡཱ་ཡནྟི ཡཱ ཨ་ཡཾ ཀུ་ཊི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྶཾ སཱི་ས་གྷ་ཊྚ་ཀུ་ཊི་ཡཾ. ཨ་ནོ་ཎ་ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་སྶཱཏི ཀུ་ཊི་ཡཱ. ཨ་པ་རི་བྷོ་གནྟི ན པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ, ན པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནཱ་ར་ཧ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཏཱ་ཎཱིཏི པ་ཏ་ན་སྶ ནི་ཝཱ་ར་ཎཱ ཨཱ་ཎི ཨ་གྒ་ཁཱི་ལཱ. སཱ ཧི ཨཱ་བ་ནྡྷཾ ན་ཡ་ཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཎཱིཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ མ་ཉྩ་པཱི་ཋེ. ན ནི་པྤ་ཏ་ནྟཱིཏི ནི་ཀྑ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ ན པ་ཏ་ནྟི. ཨཱ་ཧ་ཙྩ་པཱ་ད་ཀེཏི ཨ་ངྒེ ཨཱ་ཧ་ནི་ཏྭཱ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པ་ཝེ་སི་ཏ་པཱ་ད་ཀེ. ནཱ་ག་ད་ནྟ་ཀཱ་དཱི་སཱུཏི ནཱ་ག་སྶ ད་ནྟོ ཝི་ཡཱ་ཏི ནཱ་ག་ད་ནྟ་ཀོ, ས་དི་ས་ཏྠེ ཀོ, སོ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཏེ་ཏི ནཱ་ག་ད་ནྟ་ཀཱ་ད་ཡོ, ཏེ་སུ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན བྷི་ཏྟི་ཁཱི་ལཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༣༥. ན་ཝ་མེ པི་ཊྛ་ས་ངྒྷཱ་ཊ་སྶཱཏི དྭཱ་ར་བཱ་ཧཱ་ཡ. སཱ ཧི པི་ཊྛེ དྭི་ནྣཾ ཀ་ཝཱ་ཊཱ་ནཾ སཾ ཨེ་ཀ་ཏོ གྷཱ་ཊོ གྷ་ཊ་ནཾ ས་མཱ་ག་མོ ཨེ་ཏ་སྶ་ཏྠཱི་ཏི པི་ཊྛ་ས་ངྒྷཱ་ཊོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀུ་རུ་ནྡི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏནྟི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཏ་དེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་པཱིཏི ན མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་པི ཀ་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. དྭཱ་ར་བ་ནྡྷེ་ན ཨ་གྒ་ལ༹་སྶ ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་གྒ་ལ༹་ཊྛ་པ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཨ་གྒ་ལེ༹་ན ས་ཧ དྭཱ་ར་བ་ནྡྷ་ཊྛ་པ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཀ་དྭཱ་ར་བ་ནྡྷ་ཊྛ་པ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་གྒ་ལོ༹ཏི ཀ་ཝཱ་ཊ་ཕ་ལ་ཀོ. ཨི་མ་མེ་ཝ་ཏྠནྟི མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཾ ཨི་མཾ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་གྒ་ལ༹་ཊྛ་པ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཝ་ཙ་ནེ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་ས་ནྡྷི. ཧི-ས་དྡོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཛོ་ཏ་ཀོ. ཀ་མྤ་ཏཱིཏི བྷུ་སཾ ཀ་མྤ་ཏི. ཙ་ལ་ཏཱིཏི ཨཱི་སཾ ཙ་ལ་ཏི. ཏེ་ནཱཏི ཏེ་ན སི་ཐི་ལ་པ་ཏ་ན་ཧེ་ཏུ་ནཱ. མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ, པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཉྩ ‘‘ཨ་གྒ་ལ༹་ཊྛ་པ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་པ་ད་སྶ ས་མྦ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་གྒ་ལ༹་ཊྛ་པ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཝ་ཙ་ནེ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཏྠ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི, སཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟཱིཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏྠ་ཀཱ་ར་སྶ ཊྛ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཡཾ པ་ན ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་སྶཱཏི མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ. ཨུ་པ་རཱིཏི དྭཱ་ར་ཏོ ཨུ་པ་རི. ཏཱི་སུ དི་སཱ་སཱུཏི ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ, ཨུ་པ་རཱི་ཏི ཏཱི་སུ དི་སཱ་སུ. ཏ་ཏྲཱ་པཱིཏི ཁུ་དྡ་ཀེ ཝི་ཧཱ་རེ་པི. སཱཏི བྷི་ཏྟི. ཨ་པ་རི་པཱུ་ར་ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ་པཱིཏི ས་མ་ནྟཱ ཀ་ཝཱ་ཊ་པ་མཱ་ཎེ་ན ཨ་པ་རི་པཱུ་ར་ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ་པི. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ནཱཏི ཨུ་ཀྐཾ་ས་པ་མཱ་ཎེ་ན. ཧ་ཏྠ་པཱ་ས་ཏོ ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ ན ལི་མྤི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏཱི་སུ དི་སཱ་སུ ཨེ་ཝ ལི་མྤི་ཏ་བྦོ ན ཧོ་ཏི, ལེ་པོ་ཀཱ་སེ ས་ཏི ཨ་དྷོ་བྷཱ་གེ་པི ལི་མྤི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ པ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་སྶཱཏི ཝི་ཧཱ་ར་སྶ. ཨཱ་ལོ་ཀཾ ས་ནྡྷེ་ནྟི པི་ད་ཧ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ནྡྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཀཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཀཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི. ཝཱ་ཏཾ པི་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝཱ་ཏ་པཱ་ནཾ, དྭཱ་རཾ, ཏ་སྨིཾ ཋི་ཏཱ ཀ་ཝཱ་ཊ་ཀཱ ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཀཱ. ཏེཏི ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཀཱ པ་ཧ་ར་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ནྡྷི་མྷི. ས་བྦ་དི་སཱ་སཱུཏི ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ, ཧེ་ཊྛཱ, ཨུ་པ་རཱི་ཏི ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ. ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་པ་དཾ ‘‘ལི་མྤི་ཏ་བྦོ ཝཱ ལེ་པཱ་པེ་ཏ་བྦོ ཝཱ’’ཏི་པ་ད་དྭ་ཡེ ཧེ་ཏུ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ནྡྷི་པ་རི་ཀ་མྨཱ་ཡཱ’’ཏི་པ་དེ.
ཨི་མི་ནཱཏི སེ་ཏ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ནཱ. ས་བྦ་མེ་ཏནྟི ཨེ་ཏཾ ས་བྦཾ སེ་ཏ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ཀཾ.
ཡནྟི ཀི་ཙྩཾ. ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀི་ཙྩ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་དྡ་ནྟ་ར་བྱ་ཝ་ཧི་ཏོ་པི དྭ་ཏྟི་ས་དྡོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་དྡེ་ན ས་མཱ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ད་ན་སྶ དྭ་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡ’’ནྟི. དྭེ ཝཱ ཏ་ཡོ ཝཱ པ་རི་ཡཱ་ཡཱ ས་མཱ་ཧ་ཊཱ་ཏི དྭ་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ, ས་མཱ་ཧཱ་རེ དི་གུ, ཏི་ས་དྡེ པ་རེ དྭི་སྶ ཨ་ཀཱ་རོ ཧོ་ཏི. པ་རི་ཀྑེ་པོཏི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པ་རི་ཀྑེ་པོ. ཨ་པ་ཏྱཱུ་པ་ས་གྒ་སྶ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཧ་རི་ཏེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་པ་ཧ་རི་ཏེ’’ཏི པ་དེ. ‘‘ཧ་རི་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་དི་ཀ་པྤ་ཀཱ་ལེ ཨ་པ་ར་ཎྞ་ཏོ པུ་བྦེ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ནྣཾ པུ་བྦ་ཎྞཾ, ཨ་པ་ར་སྨིཾ པུ་བྦ་ཎྞ་ཏོ པ་ཙྪཱ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ནྣཾ ཨ་པ་ར་ཎྞཾ, ན་ཀཱ་ར་དྭ་ཡ་སྶ ཎ་ཀཱ་ར་དྭ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ.
ཝུ་ཏྟནྟི ཝ་པི་ཏཾ, ཡ་ཐཱ ‘‘སུ་མེ་དྷ་བྷཱུ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨེ་ཏྠ བོ་དྷིཾ ཨ་ས་མྤ་ཏྟོ་པི བོ་དྷི་ས་ཏྟོ སུ་མེ་དྷ་བྷཱུ་ཏོ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ཝ་སྶ་མྦྷཱ་ཝི་ཡ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ཧ་རི་ཏཾ ཨ་ས་མྤ་ཏྟ་མྤི ཁེ་ཏྟཾ ‘‘ཧ་རི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ཝ་སྶ་མྦྷཱ་ཝི་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཡ་སྨི་མྤི ཁེ་ཏྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.