༢. བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཝ་གྒོ
༡. བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་ད-ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ
༨༩. དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ ཏ་སྶཱཏི དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ. ཨུ་ཀྑི་ཏྟཾ ཕ་ར་སུནྟི ཨུ་དྡྷཾ ཁི་ཏྟཾ ཀུ་ཋཱ་རིཾ. ནི་གྒ་ཧེ་ཏུནྟི ས་ཎྛཱ་ཏུཾ, ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཝཱ. ཙ་ཀྑུ་ཝི་ས་ཡཱ་ཏཱི་ཏེཏི པ་སཱ་ད་ཙ་ཀྑུ་སྶ གོ་ཙ་རཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ. མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་ས་ནྟི་ཀཱཏི ཝེ་སྶ་ཝ་ཎ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་སྶ ས་ནྟི་ཀཱ. ཐ་ན་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝཱཏི ཐ་ན་ས་མཱི་པེ་ཡེ་ཝ. ཧི་མ་ཝ་ནྟེཏི ཧི་མ་ཨུ་གྒི་ར་ཎེ ཝ་ནེ, ཧི་མ་ཡུ་ཏྟེ ཝཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཧི་མ་ཝ་ནྟེ, དེ་ཝ་ཏཱ་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ ཝཱ. རུ་ཀྑ་དྷ་མྨོཏི རུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝོ. རུ་ཀྑ་དྷ་མྨོ ཙ ནཱ་མ ཚེ་ད་ན་བྷེ་ད་ནཱ་དཱི་སུ རུ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ཙེ་ཏ་ན་ཏྟཱ ཀོ་པ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་སྨིཾ རུ་ཀྑ་དྷ་མྨེ ཋི་ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ རུ་ཀྑ་དྷ་མྨེ ཋི་ཏཱ ནཱ་མ, ཚེ་ད་ན་བྷེ་ད་ནཱ་དཱི་སུ རུ་ཀྑ་སྶ ཝི་ཡ རུ་ཀྑ་ཊྛ་ཀ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀོ་པ་ནཾ རུ་ཀྑ་དྷ་མྨེ ཋི་ཏཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏཱ་སུ ས་ནྣི་པཱ་ཏ་དེ་ཝ་ཏཱ་སུ. ཨི་ཏཱིཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ལ་བྷ་ན་སྶ, ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ལ་བྷ་ནེ ཝཱ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙཱཏི ཙ-ས་དྡོ ‘‘པུ་བྦ་ཙ་རི་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཨི་མ་ཉྩ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཨ་དྡ་ས, བྷ་ག་ཝ་ཏོ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཏ་ཉྩ ཨ་ནུ་སྶ་རཱི་ཏི ཝཱ་ཀྱ་ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱཏི ད་སྶ་ནཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཨ་སྶཱཏི དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ. སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི པི་ཏཱ ཨ་སྶཱ་ཏི ས་པི་ཏི་ཀོ, པུ་ཏྟོ. (ཏཱ་ཝཱཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ, པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ནྟི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ) ‘‘མ་རི་ཡཱ་དཾ བ་ནྡྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ནྟི་ཡཱ ཨ་སྶཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཡོཏི ཡོ ཀོ་ཙི ཛ་ནོ. ཝེཏི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན. ཨུ་པྤ་ཏི་ཏནྟི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་རི པ་ཏི་ཏཾ. བྷ་ནྟནྟི བྷ་མ་ནྟཾ དྷཱ་ཝ་ནྟཾ, ཝཱ་ར་ཡེཏི ནི་ཝཱ་རེ་ཡྻ ནི་གྒ་ཎྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏནྟི ཛ་ནཾ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ – སཱ་ར་ཐི བྷ་ནྟཾ ར་ཐཾ ཝཱ་ར་ཡེ ཨི་ཝ, ཏ་ཐཱ ཡོ ཝེ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏཾ ཀོ་དྷཾ ཝཱ་ར་ཡེ, ཏཾ ཨ་ཧཾ སཱ་ར་ཐིཾ ཨི་ཏི བྲཱུ་མི. ཨི་ཏ་རོ ཀོ་དྷ་ནི་ཝཱ་ར་ཀ་ཏོ ཨ་ཉྙོ རཱ་ཛ་ཨུ་པ་རཱ་ཛཱ་དཱི་ནཾ སཱ་ར་ཐི་བྷཱུ་ཏོ ཛ་ནོ ར་སྨི་གྒཱ་ཧོ ར་ཛྫུ་གྒཱ་ཧོ ནཱ་མཱ་ཏི.
དུ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཝེ་ཛྫོ ཝི་ས་ཊཾ ཝི་ཏྠ་ཏཾ ས་པྤ་ཝི་སཾ ས་པྤ་སྶ ཨཱ་སཱི་ཝི་ས་སྶ ཝི་སཾ ག་ར་ལ༹ཾ ཨོ་ས་དྷེ་ཧི བྷེ་ས་ཛྫེ་ན, མ་ནྟེ་ན ཙ ཝི་ནེ་ཏི ཨི་ཝ, ཏ་ཐཱ ཡོ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏཾ ཀོ་དྷཾ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཝི་ནེ་ཏི, སོ བྷི་ཀྑུ ཨུ་ར་གོ བྷུ་ཛ་གོ པུ་རཱ་ཎཾ པུ་རེ བྷ་ཝཾ ཛི་ཎྞཾ པུ་རཱ་ཎ་ཏྟཱ ཛི་ཎྞཾ ཏ་ཙཾ ཛ་ཧཱ་ཏི ཨི་ཝ, ཏ་ཐཱ ཨོ་ར་པཱ་རཾ ཨ་པཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཉྩོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཛ་ཧཱ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ.
ཏ་ཏྲཱཏི དྭཱི་སུ གཱ་ཐཱ་སུ. ཝ་ཏྠུ པ་ན ཝི་ན་ཡེ ཨཱ་རཱུ་ལ༹ྷ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཐཱཏི པ་ཙྪཱ. ཡ་སྶ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་སྶཱཏི ཡེ་ན དེ་ཝ་པུ་ཏྟེ་ན. པ་རི་གྒ་ཧོཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏོ. སོཏི དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ. ཏ་ཏོཏི ཨུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ. ཡ་དཱ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. མ་ཧེ་ས་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ་སཱུཏི མ་ཧཱ་པ་རི་ཝཱ་རཱ་སུ དེ་ཝ་ཏཱ་སུ, མ་ཧཱ་ཏེ་ཛཱ་སུ ཝཱ. པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནྟཱིཏི ཨ་པེ་ནྟི. དེ་ཝ་ཏཱ ཡ་མྤི པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ, ས་མྤ་དཱ་ན་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མཱི་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ནྟི ཏཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ.
༩༠. ‘‘བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་རཱུ་ལ༹ྷེ མཱུ་ལེ ནཱི་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ན་ཀེ ཏ་རུ་ཎ་རུ་ཀྑ་ག་ཙྪཱ་དི་ཀེ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཧུ་ཝ་ཏྠུ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཋི་ཏེ མ་ཧ་ནྟ་རུ་ཀྑ་ག་ཙྪཱ་དི་ཀེ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཧུ་ཝ་ཏྠུ’’ནྟི ཙ ཧི་ཡྻ་ཏྟ་ནི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཏྠུཾ-ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ཧཱུ-དྷཱ་ཏུ་སྶ ཨཱུ་ཀཱ་ར་སྶ ཨུ་ཝཱ་དེ་སོ ཧོ་ཏི. པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ པ་ན ‘‘ཨ་ཧུ་ཝ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི, སོ ཨ་པཱ་ཋོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘ཛཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བྷཱུ-དྷཱ་ཏུ་སྶ ས་ཏྟ་ཏྠ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏྠ་བྷཱ་ཝཾ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ’’ཏི ནཱ་མཾ. པཱི་ཡ་ཏེ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་མཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫཱི་ཡ་ཏེ, པཱ་ཏ་བྦཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝཱ པཱ་ཏ་བྱཾ, པཱ་ས་དྡོ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་མ་པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཚེ་ད་ན་བྷེ་ད་ནཱ་དཱི་ཧི ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.
༩༡. ‘‘ཨི་དཱ་ནཱི’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཨཱ་ཧཱ’’ཏི པ་དེ ཀཱ་ལ་ས་ཏྟ་མཱི. ཡ་སྨིནྟི བཱི་ཛེ. ཏནྟི བཱི་ཛཾ. པ་ཉྩ བཱི་ཛ་ཛཱ་ཏཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཛཱ་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏྠ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏྠ་སྶ ‘‘མཱུ་ལེ ཛཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ས་ངྒ་ཧ་ཀཱ་རེ་ན ‘‘ན ས་མེ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ མ་ཏེ་ན ས་ཏི ཛཱ་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ ‘‘མཱུ་ལེ ཛཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ མཱུ་ལེ མཱུ་ལཱ་ནི ཛཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི དོ་སོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཏཱ་ནཱིཏི རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི. ཏ་སྶཱཏི ‘‘བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ ནཱ་མ པ་ཉྩ བཱི་ཛ་ཛཱ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི པ་ད་སྶ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘བཱི་ཛ་ཛཱ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ནཱ་མཾ. བཱི་ཛེ་སུ ཛཱ་ཏཱ་ནི བཱི་ཛ་ཛཱ་ཏཱ་ནཱིཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘མཱུ་ལེ ཛཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མེ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘བཱི་ཛ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྒ་ཧོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
‘‘ཡེ་ཧཱི’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི པ་དེ ཨ་པཱ་དཱ་ནཾ, ཧེ་ཏུ ཝཱ ‘‘ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི པ་དེ ཀ་ར་ཎཾ, ཀ་ཏྟཱ ཝཱ. ཏེ་སནྟི བཱི་ཛཱ་ནཾ. རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཝི་རུ་ཧ་ནཾ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི བཱི་ཛཾ. ‘‘བཱི་ཛ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་རི་ཡོ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རཾ པ་དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ཉྙཱ་ནི་པི ཡཱ་ནི ཝཱ པ་ན ག་ཙྪ་ཝ་ལླི་རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཨ་ཏྠི སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི, ཏཱ་ནི ག་ཙྪ་ཝ་ལླི་རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཛཱ་ཡ་ནྟི ས་ཉྫཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏཱ་ནཱིཏི ག་ཙྪ་ཝ་ལླི་རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི. ཏ་ཉྩ མཱུ་ལཾ, པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཧ་ལི་དྡཱ་དི ཙ ཨ་ཏྠི, ས་བྦ་མྤི ཨེ་ཏཾ མཱུ་ལ་བཱི་ཛཾ ནཱ་མཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠཱཏི བཱི་ཛེ་སུ, ཁ་ནྡྷ་བཱི་ཛེ་སུ ཝཱ.
༩༢. ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘བཱི་ཛ’’ནྟི ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎོ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཀཱ་རི་ཡ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡཾ བཱི་ཛཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་དེ་ཏཾ ཨཱ་དི་པ་ད་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱཏི ཨཱ་དི་པ་དེ་ན. ར་ཝཱི་ཡ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི རུ་ཏཾ, པཱ་ལི༹, ཏ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏཾ, པཱ་ལི༹་ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘བཱི་ཛེ བཱི་ཛ་ས་ཉྙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་པ་དེ, ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝཱ. ཨུ་ད་ཀེ ཋཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨུ་ད་ཀ་ཊྛོ, ཨེ་ཝཾ ཐ་ལ་ཊྛོ་པི. ཏ་ཏྠཱཏི ཨུ་ད་ཀ་ཊྛ་ཐ་ལ་ཊྛེ་སུ. སཱ་ས་པ་སྶ མ་ཏྟཾ པ་མཱ་ཎཾ ཨ་སྶ སེ་ཝཱ་ལ་སྶཱ་ཏི སཱ་ས་པ་མ་ཏྟི་ཀོ. ཏི་ལ་སྶ བཱི་ཛ་པ་མཱ་ཎཾ ཨ་སྶ སེ་ཝཱ་ལ་སྶཱ་ཏི ཏི་ལ་བཱི་ཛ་ཀོ. པ་མཱ་ཎ་ཏྠེ ཀོ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ས་ངྑ་པ་ཎ་ཀཱ་ད་ཡོ སེ་ཝཱ་ལེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏི་ལ་བཱི་ཛ་པ་མཱ་ཎོ ཛ་ལ་ས་ཎྛི་ཏོ ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ཡུ་ཏྟོ སེ་ཝཱ་ལོ ཏི་ལ་བཱི་ཛཾ ནཱ་མ, ས་པ་ཏྟོ ཨ་པྤ་ཀ་ཎྜོ ཨུ་ཀྑ་ལི་པི་དྷཱ་ནཱ་དི་པ་མཱ་ཎོ ས་མཱུ་ལོ ཨེ་ཀོ སེ་ཝཱ་ལ་ཝི་སེ་སོ ས་ངྑོ ནཱ་མ, བྷ་མ་ར་ས་ཎྛཱ་ནོ ནཱི་ལ་ཝ་ཎྞོ ཨེ་ཀོ སེ་ཝཱ་ལ་ཝི་སེ་སོ པ་ཎ་ཀོ ནཱ་མ. ཨུ་ད་ཀཾ སེ་ཝ་ཏཱི་ཏི སེ་ཝཱ་ལོ. ཏ་ཏྠཱཏི སེ་ཝཱ་ལེ་སུ. ཡོཏི སེ་ཝཱ་ལོ. པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ སེ་ཝཱ་ལ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི མཱུ་ལེ ཝཱ ན་ལེ༹ ཝཱ པ་ཏྟེ ཝཱ. ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱཏི ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱ. ‘‘ཧ་ཏྠེ་ཧཱི’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཝི་ཡཱུ་ཧི་ཏྭཱ’’ཏི པ་དེ ཀ་ར་ཎཾ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཏ་སྶཱཏི སེ་ཝཱ་ལ་སྶ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཝི་ཡཱུ་ཧ་ན་མ་ཏྟེ་ན. ཡོ སེ་ཝཱ་ལོ ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ཏཾ སེ་ཝཱ་ལ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་རི་སྶཱ་ཝ་ན་ནྟ་རེ་ནཱཏི པ་རི་སྶཱ་ཝ་ན་ཚི་དྡེ་ན. ཨུ་པྤ་ལཱ་ནི ཨ་སྨིཾ ག་ཙྪེ་ཏི ཨུ་པྤ་ལི་ནཱི. པ་དུ་མཱ་ནི ཨ་སྨིཾ ག་ཙྪེ་ཏི པ་དུ་མི་ནཱི, ཨི་ནོ, ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཛོ་ཏ་ཀོ ཨཱི. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཨུ་ད་ཀེ་ཡེ་ཝ. ཏཱ་ནཱིཏི ཝ་ལླཱི་ཏི་ཎཱ་ནི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཨ་ན་ནྟ་ཀོཏི སཱ་ས་པ་མ་ཏྟི་ཀོ སེ་ཝཱ་ལོ. སོ ཧི ན་ཏྠི ཨ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ནྟོ ལཱ་མ་ཀོ སེ་ཝཱ་ལོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ན་ནྟ་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཡེ་ཝ ཧི སུ་ཁུ་མོ, ཏ་ཏོ སུ་ཁུ་མོ སེ་ཝཱ་ལོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠཱཏི དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ. ཏ་མྤཱིཏི ‘‘ས་མྤུ་ཎྞ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མྤི. པི་ས་དྡོ མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཨཱ་དི་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཱ་པེ་ཀྑོ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ན ཨཱ་ག་ཏོ, ཏ་སྨཱ ན ས་མེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཐཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ. ཨེ་ཏནྟི ཨ་ན་ནྟ་ཀ་སེ་ཝཱ་ལཱ་དིཾ. ག་ཙྪི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝ་དེ་ཡྻཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་མྤཱིཏི ‘‘ག་ཙྪི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མྤི. པི་ས་དྡོ པུ་རི་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཱ་པེ་ཀྑོ.
ཨ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་མཱུ་ལ་ཏྟཱ ཏཱ་དི་ས་སྶ བཱི་ཛ་གཱ་མ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ བཱི་ཛ་གཱ་མོ ཏི་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི – ཡོ ས་ཡཾ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མྤི བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཨ་མྦ་ཊྛི་ཨཱ་དི་ཀོ. ཡོ པ་ན ས་ཡཾ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ པ་ན བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཾ ན ཛ་ནེ་ཏི, ཏཱ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀེ་རཱ་དི་ཁཱ་ཎུ. ཡོ པ་ན ས་ཡ་མྤི བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཏོ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མྤི བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཾ ན ཛ་ནེ་ཏི. པཱ་ནཱི་ཡ་གྷ་ཊཱ་དཱི་ནཾ བ་ཧི སེ་ཝཱ་ལོ་ཏི. བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ པ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཧོ་ཏི – ཡོ ས་ཡཾ བཱི་ཛ་གཱ་མ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མྤི བཱི་ཛ་གཱ་མཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨ་མྦ་རུ་ཀྑཱ་དི་ཀོ. ཡོ པ་ན ས་ཡཾ བཱི་ཛ་གཱ་མ་ཏོ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ་ཝ ཨ་ཉྙཾ བཱི་ཛ་གཱ་མཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཨཱ་དི་ཀ་པྤ་ཀཱ་ལེ ཨ་མྦ་རུ་ཀྑཱ་དི་ཀོ. ཡོ པ་ན ས་ཡཾ བཱི་ཛ་གཱ་མ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ པ་ན བཱི་ཛ་གཱ་མཾ ན ཛ་ནེ་ཏི, ནཱི་ལ་ཝ་ཎྞོ ཕ་ལི་ཏ་ཀ་ད་ལཱི་རུ་ཀྑཱ་དི་ཀོ. ཡོ པ་ན ས་ཡ་མྤི བཱི་ཛ་གཱ་མ་ཏོ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མྤི བཱི་ཛ་གཱ་མཾ ན ཛ་ནེ་ཏི, ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟོ ཨ་ན་ནྟ་ཀ་སེ་ཝཱ་ལཱ་དི་ཀོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཏཱ་དི་ས་སྶ བཱི་ཛ་སྶཱ’’ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཏ་ཏི་ཡ་བཱི་ཛ་གཱ་མ་སྶ ཙ ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སྶ ཙ ཝི་སེ་སོ – ཏ་ཏི་ཡ་བཱི་ཛ་གཱ་མེ མཱུ་ལ་པ་ཎྞཱ་ནི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི, ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མེ ཏཱ་ནི པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི. མཱུ་ལ་པ་ཎྞཱ་ནཾ ཨ་པ་ཉྙཱ་ཡ་ན་ཏྟཱ བཱི་ཛ་གཱ་མོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏེ་སཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ན་ཏྟཱ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧི ཝི་རོ་དྷོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་དེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ག་རུ་ཀཾ, མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ་དེ དུ་ཀྐ་ཊ་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ལ་ཧུ་ཀཾ. ཨེ་ཏནྟི ཋཱ་ནཾ.
ཨེ་ཝཾ ཨུ་ད་ཀ་ཊྛཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཐ་ལ་ཊྛཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཐ་ལ་ཊྛེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཐ་ལ་ཊྛེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཧ་རི་ཏ་ཁཱ་ཎཱུ་སུ. ཨུ་དྡྷཾ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱིཏི ན་ཝ་སཱ་ཁཱ་ནི་གྒ་མ་ནེ་ན ཚི་ནྣ་ཏོ ཨུ་པ་རི ཝ་ཌྜྷ་ཏི. སོཏི ཁཱ་ཎུ. ཕ་ལི་ཏཱ་ཡ ཀ་ད་ལི་ཡཱ ཁཱ་ཎུ བཱི་ཛ་གཱ་མེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཕ་ལཾ ས་ཉྫཱ་ཏཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཕ་ལི་ཏཱ. ཏ་ཐཱཏི ‘‘བྷཱུ་ཏ་གཱ་མེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི པ་དཱ་ནི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི. ཡ་དཱཏི ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ. ར་ཏ་ན་པྤ་མཱ་ཎཱ་པཱིཏི ཧ་ཏྠ་པྤ་མཱ་ཎཱ་པི. ཨ་ཐཱཏི ཨ་པཱ་དཱ་ན་ཏྠོ, ཏ་ཏོ རཱ་སི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. བྷཱུ་མི་ཡཾ ནི་ཁ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘མཱུ་ལེ་སུ ཙེ་ཝ པ་ཎྞེ་སུ ཙཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ས་དྡོ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ་ཝ, ན ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མཱུ་ལ་མ་ཏྟེ་སུ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
བཱི་ཛཱ་ནཱིཏི མཱུ་ལཱ་དི་བཱི་ཛཱ་ནི. ཋ་པི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨུ་པ་རཱི’’ཏི པ་དེ་ན ཧེ་ཊྛཱ མཱུ་ལཱ་ནི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ན་ཡེ་ན ཉཱ་པེ་ཏི. ན ཨ་ངྐུ་རེ ནི་གྒ་ཏ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཧ་རི་ཏེ ནཱི་ལ་པ་ཎྞ་ཝ་ཎྞེ ཛཱ་ཏེ་ཡེ་ཝ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ས་ངྒ་ཧོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧ་རི་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏཱ་ལ་ཊྛཱི་ནཾ མཱུ་ལ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ད་ནྟ་སཱུ་ཙི ཝི་ཡཱཏི ཧ་ཏྠི་ད་ནྟ་སཱུ་ཙི ཝི་ཡ. ཡ་ཐཱ ཨ་ས་མྤུ་ཎྞ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ ཏ་ཏི་ཡོ ཀོ་ཊྛཱ་སོ ན ཨཱ་ག་ཏོ, ན ཨེ་ཝཾ ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ. སོ པ་ན ཨཱ་ག་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མེ’’ཏི. ཨ་མཱུ་ལི་ཀ་ལ་ཏཱ ཝི་ཡ ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མེ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝ་ནྡཱ་ཀཱཏི རུ་ཀྑཱ་ད་ནཱི. སཱ ཧི ས་ཡཾ རུ་ཀྑཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱ་ཡ་ནྟཱི་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ རུ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ད་ན་ཏྟཱ བྷ་ཀྑ་ན་ཏྟཱ ཝ་དཱི་ཡ་ཏི ཐུ་ཏཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཝ་ནྡཱ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཉྙཱ ཝཱཏི ཝ་ནྡཱ་ཀཱ་ཡ ཨ་ཉྙཱ ཝཱ. ཏནྟི ཝ་ནྡཱ་ཀཱ་དིཾ. ཏ་ཏོཏི རུ་ཀྑ་ཏོ. ཝ་ནནྟི ཁུ་དྡ་ཀོ ག་ཙྪོ. པ་གུ་མྦོཏི མ་ཧཱ་ག་ཙྪོ. ད་ཎྜ་ཀོཏི རུ་ཀྑོ ད་ཎྜ་ཡོ་ག་ཏོ. ཏ་སྶཱ་པཱིཏི ཨ་མཱུ་ལི་ཀ་ལ་ཏཱ་ཡ་པི. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོཏི ཝ་ནྡཱ་ཀཱ་དི་ཀ་སྶ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘དྭེ ཏཱི་ཎི པ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་པ་ཏྟོ ས་ཉྫཱ་ཡ་ནྟོ་པི ཨ་གྒ་བཱི་ཛ་ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ལི་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི པ་དེ ཀ་ཏྟཱ. ནི་དཱ་གྷ་ས་མ་ཡེཏི གི་མྷ་ཀཱ་ལེ. ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀོཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ངྒ་ནྟི ན ཝོ་ཧ་རི་ཏ་བྦོ. ཝོ་ཧ་རི་ཏུཾ ན ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏནྟི ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ་ཏཾ, ‘‘ས་ཙེ…པེ… པ་མ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ.
ཨ་ཧིཾ ས་པྤཾ ཚཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཧི་ཙྪ་ཏྟཾ, ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཧི་ཙྪ་ཏྟ་ཀཾ. ཡ་ཐཱ་ཀ་ཐ་ཉྩི ཧི བྱུ་པྤ་ཏྟི, རུ་ལ༹ྷི་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཏ་སྨཱཏི ཏ་ཏོ ཝི་ཀོ་པ་ན་ཏོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ཧི་ཙྪ་ཏྟ་ཀེ. ཧེ་ཊྛཱ ‘‘ཨུ་ད་ཀ་པ་པྤ་ཊ་ཀོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ‘‘རུ་ཀྑ་པ་པྤ་ཊི་ཀཱ་ཡ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་པྤ་ཊ་ཀ་ས་དྡོ དྭི་ལི་ངྒོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཏནྟི པ་པྤ་ཊི་ཀཾ. ཋི་ཏཾ ནི་ཡྻཱ་ས་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝཾ ‘‘ལ་གྒ’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཧ་ཏྠ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩེ་ནཱཏི ཧ་ཏྠ་ལོ་ལེ་ན. ‘‘ཚི་ནྡ་ནྟ་སྶཱ་པཱི’’ཏི པ་དེ ཧེ་ཏུ.
ཝཱ་ས་ཏྠི་ཀེ་ནཱཏི ཝཱ་སཾ ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ན. ‘‘ཨོ་ཙི་ནཱ་པེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི པ་དེ ཀ་ཏྟཱ. ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ནྟེ་ཧཱིཏི ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟེ་ཧི. ཏེ་སནྟི སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ. སཱ་ཁཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཋ་པི་ཏ་སྶ སི་ངྒཱི་ཝེ་ར་སྶཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཚི་ཛྫ་ན་ཀནྟི ཚི་ཛྫ་ན་ཡུ་ཏྟཾ, ཚི་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཙ་ངྐ་མི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཏྟ་སཱི་སེ་ན ཙ་ངྐ་མ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘བྷི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་བྷི་ཛྫ་མཱ་ནེ ག་ཎྛི་པི ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. དཱ་རུ་མ་ཀྐ་ཊ་ཀནྟི མ་ཀྐ་ཊ་སྶ ཧ་ཏྠོ མ་ཀྐ་ཊོ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན, མ་ཀྐ་ཊོ ཝི་ཡཱ་ཏི མ་ཀྐ་ཊ་ཀོ, ས་དི་ས་ཏྠེ ཀོ. དཱ་རུ་ས་ངྑཱ་ཏོ མ་ཀྐ་ཊ་ཀོ དཱ་རུ་མ་ཀྐ་ཊ་ཀོ. ཏཾ ཨཱ་ཀོ་ཊེ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ནི་ཡཱ་མི་ཏ་ཏྟཱཏི ཨི་མ་ནྟི ཨ་ནི་ཡཱ་མི་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ཙ་ན་སྶ. ཨི་དཾ མ་ཧཱ་སཱ་མ་ཉྙཾ, ཝི་སེ་ས་སཱ་མ་ཉྙ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦནྟི ས་བྦཾ ཝ་ཙ་ནཾ.
‘‘ཨི་མཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ’’ཏི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ཨི་མཾ མཱུ་ལ་བྷེ་ས་ཛྫཾ ཛཱ་ནཱཏི ཨི་མཾ མཱུ་ལ་བྷེ་ས་ཛྫཾ ཡོ་ཛི་ཏུཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ‘‘ཨི་མཾ ཛཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན. ཀ་པྤི་ཡནྟི ས་མ་ཎ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན, ཝོ་ཧཱ་ར་སྶ ཝཱ ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཀ་པྤི་ཡཾ ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནེ. ནི་བྦ་ཊྚ་བཱི་ཛ་མེ་ཝཱཏི ཕ་ལ་ཏོ ནི་བྦ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཀ་ཏཾ བཱི་ཛཾ ཨེ་ཝ. ཏ་ཏྠཱཏི སུ་ཏྟེ. ཀ་རོ་ནྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ཝ་ཏྭཱ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཋ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་གྒི་ས་ཏྠ་ན་ཁཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ལོ་ཧ་མ་ཡ་ས་ཏྠ་སྶཱཏི ཨ་ཡ་ཏ་མྦཱ་དི་ལོ་ཧ་མ་ཡ་སྶ ས་ཏྠ་སྶ. ཏེ་ཧཱིཏི མ་ནུ་སྶཱ་དཱི་ནཾ ན་ཁེ་ཧི. ཏེ་ཧཱིཏི ཨ་སྶཱ་དཱི་ནཾ ཁུ་རེ་ཧི. ཏེ་ཧཱིཏི ཧ་ཏྠི་ན་ཁེ་ཧི. ཡེ་ཧཱིཏི ན་ཁེ་ཧི. ཏ་ཏྠ་ཛཱ་ཏ་ཀེ་ཧི་པཱིཏི ཏ་སྨིཾ ས་ཏྠེ ཛཱ་ཏ་ཀེ་ཧི་པི, ན་ཁེ་ཧཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཏ་ཏྠཱཏི པུ་རི་མ་ཝ་ཙ་ནཱ་པེ་ཀྑཾ. ‘‘ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་མ་པེ་ཀྑ་ཏི. ‘‘ཨུ་ཙྪུཾ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་ཙྪུ་མེ་ཝ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, པ་གེ་ཝ. ‘‘དཱ་རུཾ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་ཙྪུཾ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ‘‘དཱ་རུཾ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི དཱ་རུ་མེ་ཝ ཝཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷ་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏནྟི ར་ཛྫུཾ ཝཱ ཝ་ལླིཾ ཝཱ. ས་བྦཾ ཁ་ཎྜ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི མ་རི་ཙ་པ་ཀྐེ་སུ. ཀ་ཊཱ་ཧནྟི ཨེ་ཀཱ་ཡ བྷཱ་ཛ་ན་ཝི་ཀ་ཏི་ཡཱ ནཱ་མ་མེ་ཏཾ. ཨི་དྷ པ་ན བཱི་ཛཱ་ནཾ བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཕ་ལ་ཕེ་གྒུ་པི ‘‘ཀ་ཊཱ་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷ་ནྟི ཀ་ཊཱ་ཧེ་ན ཨེ་ཀ་ཏོ ཨཱ་བ་དྡྷཾ.
ཏཱ་ནཱིཏི ཏི་ཎཱ་ནི. ཏེ་ནཱཏི རུ་ཀྑ་པ་ཝ་ཊྚ་ནཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ ཋ་པ་ན་པཱ་ཏ་ན་ཊྛཱ་ནེ. ‘‘མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ’’ནྟི པ་དེ སཱ་མ་ཉྙཱ་དྷཱ་རོ. བྷི་ཀྑུ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨོ་པཱ་ཏེཏི ཨཱ་ཝཱ་ཊེ. སོ ཧི ཨ་ཝ་པ་ཏ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ཨོ་པཱ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. རུ་ཀྑནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊ་རུ་ཀྑཾ. བྷཱུ་མིནྟི ཨོ་པཱ་ཏ་ཐི་ར་བྷཱུ་མིཾ. ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧེ་ཏཱུཏི ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ནི་ཀྑཱ་མེ་ཏུ’’ནྟི པ་དེ བྷཱ་ཝ་ཀ་ཏྟཱ, ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊ་བྷི་ཀྑུ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཨོ་པཱ་ཏ་བྷི་ཀྑུ’’ནྟི ཝཱ ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝཱ. ཨེ་ཏ་སྶཱཏི སུ་ཏྟ་སྶ. པ་རོ པ་ན ཀཱ་རུ་ཉྙེ་ན ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏ་མྤཱིཏི ཀཱ་རུ་ཉྙ་མྤི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ་ཏི. པ་ཋ་མཾ.
༢. ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༩༤. དུ་ཏི་ཡེ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རནྟི ཨ་ཙ་རི་ཏ་བྦཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་ར་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ. ས་བྦ་ནཱ་མ་སྶ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཉྙཾ ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. སོཏི བྷི་ཀྑུ, ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀོཏི ཀོ པུ་གྒ་ལོ. ཀིནྟི ཀིཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ. ཀི་སྨིནྟི ཀི་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ. ཀིནྟི ཀིཾ ཀ་མྨཾ. ཀནྟི ཀཾ པུ་གྒ་ལཾ. ཀིནྟི ཀིཾ ཝ་ཙ་ནཾ.
ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཀོ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡཾ. ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ཧཱི’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཝུ་ཏྟོ’’ཏི པ་དེ ཀ་ཏྟཱ. ཨ་སཱ་རུ་པྤནྟི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་སཱ་རུ་པྤཾ. ཨེ་སོཏི ཨེ་སོ ཨ་ཏྠོ, ཝི་བྷ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏནྟི ཝ་ཏྠུ. བྷ་ཎ་ནྟོ ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠཱཏི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ས་ནེ. སོ་ཏནྟི སོ་ཏ་དྭཱ་རཾ. ཙ་ཀྑུནྟི ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རཾ.
༩༨. ཨ་ཉྙནྟི པུ་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཨ་པུ་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྠཾ. བྷཱ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ནོ་ཡཾ ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཎ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི. ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝ་སྶཱཏི ཨ་བྷཱ་ས་ན་སྶ. ཨཱ་ཏྱཱུ་པ་ས་གྒོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་རོ་པེ་ཏཱུ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་རོ་པི་ཏེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ་པི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱ་རོ་པི་ཏེ’’ཏི.
༡༠༡. ཏནྟི ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་ཝི་ཧེ་ས་ཀ་རོ་པ་ན་ཀ་མྨཾ. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཧོ་ཏི ཝཱ.
༡༠༢. ཀིནྟི ཀིཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཡེ་ནཱཏི ཡེ་ན བྱཱ་དྷི་ནཱ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཏཱ་དི་སོ བྱཱ་དྷི མུ་ཁེ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱཏི ཏ་ཏོ ཀ་ཐི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ཏི. དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༠༣. ཏ་ཏི་ཡེ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་མྨ་ཏྟཱ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧཱི’’ཏི. ཨོ་ཀཱ་ར་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ཨུ་ཀཱ་རོ་ཏི ཙ ཛྷེ་ས་དྡོ ཉཱ་ཎ་ཏྠོ་ཏི ཙ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི. ‘‘ཏཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི པ་དེ དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨཾ. ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཛྷེ་ས་དྡོ ཨོ་ལོ་ཀ་ན་ཏྠོ ཙ ཙི་ནྟ་ན་ཏྠོ ཙ ཧོ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ལོ་ཀཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི པ་དེ. ཚ་ནྡཱ་ཡཱཏི ཚ་ནྡ་ཏྠཾ. ཡེ་སཾ སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ཙ པ་ཉྙ་པེ་ཏི, བྷ་ཏྟཱ་ནི ཙ ཨུ་དྡི་ས་ཏི, ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནི པེ་མ་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཚ་ནྡཱ་ཡཱ་ཏི ཚ་ནྡེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མི་ནཱ ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ. པ་རེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པེ་མེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཀྑ་པཱ་ཏེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཀྑེ པཱ་ཏཱ་པ་ནེ་ན.
༡༠༥. ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ནྟི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀཾ. ཁི་ཡྻ་ནྟི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཁི་ཡྻ་ན་ཀནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༡༠༦. ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ ས་ངྒྷེ་ན ས་མྨ་ཏཾ མ་ངྐུ་ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ ས་ངྒྷེ་ན ས་མྨ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ས་ངྒྷེ་ན ས་མྨ་ཏ་སྶ ཨ་ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཡ་སཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ་ཏི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི. ‘‘ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི པ་དེ ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཡ་སྨཱ ཝི་སེ་སོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཀ་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏནྟི ‘‘ཁི་ཡྻ་ན་ཀ’’ནྟི པ་དཾ. སོ ཙ བྷི་ཀྑཱུཏི ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀོ ཙ ཁི་ཡྻ་ན་ཀོ ཙ སོ ཙ བྷི་ཀྑུ. ཨ་ཐཱཏི ཏ་སྨཱ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀ་ཁི་ཡྻ་ན་ཀ་ཀ་ར་ཏྟཱ. ཨ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ཝེ་ཡྻ.
‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི པ་དེ དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨཾ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ’’ནྟི པ་དཾ ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་མྨཾ, ‘‘ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཀཱ་རི་ཏ་ཀི་རི་ཡཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཁི་ཡྻ་ཏཱི’’ཏི སུ་དྡྷ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་ལླཱ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶཱཏི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏནྟི ས་ངྒྷེ་ན ས་མྨ་ཏཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ. ‘‘ས་ངྒྷེ་ན ཨ་ས་མྨ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ན ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨེ་ན ཨ་ས་མྨ་ཏཾ, ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ན ཨ་ས་མྨ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. དྭེ ཏ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མྨ་ནི་ཏུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཨ་ས་མྨ་ཏ་ནྟི ཙ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྲཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཏྲཱཏི ཡ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ. ‘‘ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ ས་ངྒྷེ་ན ས་མྨ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ས་མྨུ་ཏི་ཡོ དཱ་ཏུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ པུ་བྦ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏནྟི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏཾ. བྱ་ཏྟ་སྶཱཏི ཝི་ཡ་ཏྟ་སྶ. ས་ངྒྷེ་ན ཝཱ ཀ་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. པ་ཋ་མ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༠༨. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཧི་མ་མེ་ཝ ཧི་མ་ནྟོ, ཧི་མ་ནྟེ ནི་ཡུ་ཏྟོ ཧེ་མ་ནྟི་ཀོ, ཀཱ་ལོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧེ་མ་ནྟ་ཀཱ་ལེ’’ཏི. ཨོ་ཏཱ་པེ་ནྟཱ པ་ཀྐ་མིཾ་སཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀཱ་ལ་ས་དྡ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷི་ས་དྡ་ཏྟཱ ས་མྦ་ནྡྷཱ་པེ་ཀྑོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙཱི’’ཏི. ཧི་མ་ཝ་སྶེ་ནཱཏི ཧི་མེ་ན ཙ ཝ་སྶེ་ན ཙ.
༡༡༠. ‘‘ཝ་སྶི་ཀོ’’ཏི ན ས་ངྐེ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཝ་སྶི་ཀ་ས་ངྐེ་ཏཱ. ‘‘ཨ་ཊྛ མཱ་སེ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟེ་པི ‘‘ཨ་ཝ་སྶི་ཀ་ས་ངྐེ་ཏེ’’ཏི ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཧེ་མ་ནྟི་ཀ་གི་མྷི་ཀ་མཱ་སཱ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧེ་མ་ནྟི་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ རུ་ཀྑེ. ན ཨཱུ་ཧ་ད་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཀཱ་ཀཱ ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ་ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ ཝཱ ས་ཀུ་ནྟཱ’’ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ རུ་ཀྑེ, ཝི་སྶ་མི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་སྨིནྟི རུ་ཀྑེ, ཀ་ཏྭཱ ཝ་ས་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཊྛ མཱ་སེ ཨེ་ཝཱ་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་སུ་པཱིཏི ཛ་ན་པ་དེ་སུ་པི. ཨ་ཝ་སྶི་ཀ་ས་ངྐེ་ཏེ ཨེ་ཝཱ་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཏྠཱཏི ཡེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ. ‘‘ཝི་ག་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཾ ཝི་སུ་དྡྷཾ ན་བྷཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཙེ ཨ་ཝི་ག་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཾ ཨ་ཝི་སུ་དྡྷཾ ན་བྷཾ ཧོ་ཏི, ནི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཀཱ་ལེ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ནི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ.
ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སི་ཀེ་ནཱ་པཱིཏི ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་ས་དྷུ་ཏ་ངྒ་ཡུ་ཏྟེ་ནཱ་པི. པི་ས་དྡོ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལི་ཀ་སྶ ཨ་པེ་ཀྑ་ཀོ. ཝ་ཏྟཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶཱཏི ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སི་ཀ་སྶ. ཧི་ས་དྡོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཛོ་ཏ་ཀོ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི པུ་གྒ་ལི་ཀ་མ་ཉྩ་ཀེ་ཡེ་ཝ. ས་ངྒྷི་ཀཾ མ་ཉྩ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝཱི་ཏ་མ་ཉྩ་ཀོཏི ཝཱ་ཡི་ཏ་མ་ཉྩ་ཀོ. ཏ་སྨིནྟི ཝཱི་ཏ་མ་ཉྩ་ཀེ. པུ་རཱ་ཎ་མ་ཉྩ་ཀོ ན་སྶ་ནྟོ་པི ཨ་ན་གྒྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་རཱ་ཎ་མ་ཉྩ་ཀོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཙ་མྨེ་ན ཨ་ཝ་ན་ཧི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨོ་ན་དྡྷོ, སོ ཨེ་ཝ ཨོ་ན་དྡྷ་ཀོ. ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙ པ་ན པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ས་མ་ཡེཏི ཝ་སྶི་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ཀཱ་ལེ. ཙ་ཏུ་གྒུ་ཎེ་ནཱ་པཱིཏི ཙ་ཏུ་པ་ཊ་ལེ་ན་པི. ཝ་ཊྚ་ནྟི ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནྟི ཨ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ་ཏི ཝ་ཊྚུ་ལོ, སོ ཨེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ལི་ཀོ, ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཝ་ཊྚ་ལི་ཀོ, ས་ཏྟཱ་ཧོ ཝཱ ཝ་ཊྚ་ལི་ཀོ ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝ་ཊྚ་ལི་ཀོ, སོ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཏཱ་ནཱི་ཏི ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝ་ཊྚ་ལི་ཀཱ་དཱི་ནི. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ས་ཏྟཱ་ཧ་ཏོ ཨཱུ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཀཱ་ཡཱ་ནུ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱཏི ཀཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ག་མ་ཀ་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་ས་དི་ས་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པ་ཎྞ་ཀུ་ཊཱི་སཱུཏི པ་ཎྞེ་ན ཚཱ་དི་ཏ་ཀུ་ཊཱི་སུ. ས་བྷཱ་ག་བྷི་ཀྑཱུ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་བྷཱ་ག་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ, ས་ནྟི་ཀ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ནོ་ཝ་སྶ་ཀེ ཋཱ་ནེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ལ་གྒེ་ཏྭཱཏི ལ་མྦེ་ཏྭཱ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ‘‘ས་མྨ་ཛྫ་ནི’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི པ་དེ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨཾ, ‘‘ཋ་པེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨཾ. དྷོ་ཝི་ཏྭཱཏི ས་མྨ་ཛྫ་ནིཾ སུ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་གཱ་རཱ་དཱི་སཱུཏི་ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན པ་རི་ཝེ་ཎཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི.
ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠཱཏི སཱ་ལཱ་ཡཾ. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཡ་སྨིཾ ཀི་སྨི་ཉྩི ཋཱ་ནེ. པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ཊྛཱ་ནེཏི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ག་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ. ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲེ་ཝཱཏི ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎཱ་དཱི་སུ་ཡེ་ཝ. ཨ་ས་ན་སཱ་ལནྟི ཨ་ས་ནྟི བྷ་ཀྑ་ནྟི ཨ་སྶཾ སཱ་ལཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ས་ནཱ, ཨ་ས་ནཱ ཙ སཱ སཱ་ལཱ ཙེ་ཏི ཨ་ས་ན་སཱ་ལཱ, བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྶ ས་མྨ་ཛྫ་ནྟ་སྶ, ཏ་སྨིཾ ‘‘ཝ་ཏྟཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ’’ནྟི པཱ་ཋེ ཝཱ. མ་ཛ྄ཛྷ་ཏོཏི པ་ཝི་ཏྟ་ཏོ, སུ་དྡྷ་ཊྛཱ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཱ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཱཏི ས་མྨ་ཛྫ་ནྟ་སྶ པཱ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་བྷི་མུ་ཁཱ. ཝཱ་ལི་ཀཱ ཧ་རི་ཏ་བྦཱཏི པཾ་སུ ཙ ཝཱ་ལི་ཀཱ ཙ ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦཱ. ས་མྨུ་ཉྩ་ནཱི་ས་ལཱ་ཀཱ་ཡ པ་རཾ པེ་ལླེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བ་ཧཱིཏི ས་མྨ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏ་ལ་ཏོ བ་ཧི.
༡༡༡. མ་སཱ་ར་ཀོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི་ས་དྡོ ནཱ་མ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, མ་སཱ་ར་ཀོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ བུ་ནྡི་ཀཱ་བ་དྡྷོ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. པཱ་དེ མ་སི་ཏྭཱ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཊ་ནི་ཡོ པ་ཝེ་སེ་ཏ་བྦཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི མ་སཱ་ར་ཀོ. བུ་ནྡོ ཨེ་ཝ བུ་ནྡི་ཀོ, པཱ་དོ, ཏ་སྨིཾ ཨཱ་བ་དྡྷཱ བ་ནྡྷི་ཏཱ ཨ་ཊ་ནཱི ཡ་སྶཱ་ཏི བུ་ནྡི་ཀཱ་བ་དྡྷོ. ཀུ་ལཱི༹་ར་སྶ པཱ་དོ ཝི་ཡ པཱ་དོ ཡ་སྶཱ་ཏི ཀུ་ལཱི༹་ར་པཱ་ད་ཀོ, ཡ་ཐཱ ཀུ་ལཱི༹་རོ ཝ་ངྐ་པཱ་དོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝ་ངྐ་པཱ་དོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཨ་ངྒེ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པ་ཝེ་སི་ཏོ པཱ་དོ ཡ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ་ཙྩ་པཱ་ད་ཀོ. ཨཱ་ཎིནྟི ཨ་གྒ་ཁི་ལཾ. མ་ཉྩ་ཏི པུ་གྒ་ལཾ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི མ་ཉྩོ. པཱི་ཋ་ཏི ཝི་ས་མ་དུ་ཀྑཾ ཧིཾ་ས་ཏཱི་ཏི པཱི་ཋཾ. པ་ཎ་ཝོཏི ཨེ་ཀོ ཏཱུ་རི་ཡ་ཝི་སེ་སོ, ཏ་སྶ ས་ཎྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཉྷི ཨེ་ཏ་ར་ཧི བུ་དྡྷ་པ་ཊི་མ་སྶ པ་ལླ་ངྐ་ས་ཎྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཏནྟི ཀོ་ཙྪཾ. ཀ་རོ་ནྟི ཀི་རཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠཱཏི སེ་ནཱ་ས་ན་པ་རི་བྷོ་གེ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཏནྟི ཀོ་ཙྪཾ མ་ཧ་གྒྷཾ ཧོ་ཏི, མ་ཧ་གྒྷ་ཏྟཱ བྷ་དྡ་པཱི་ཋ་ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡེ་ནཱཏི ཡེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ. ‘‘ཐཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶཱ’’ཏི པ་དེ་ན པ་མཱ་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི.
ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཾ ཝཱ ག་ཙྪེ་ཡྻཱ’’ཏི པ་དེ. ཐེ་རོ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏཱིཏི ཙ ཨཱ་ཎ-དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨེ་ཝ པེ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཧེ་ཏྭ་ཏྠ་སྶ ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ ཎཱ་པེ་ས་དྡོ སྭ་ཏྠོ་ཝ. སོཏི ད་ཧ་རོ. ཏ་ཐཱཏི ཡ་ཐཱ ཐེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ, མ་ཉྩ་པཱི་ཋེ ཝཱ. ཏ་ཏོཏི ཋ་པ་ན་ཀཱ་ལ་ཏོ. པ་རི་བུ་ནྡྷེ་ཏི ཧིཾ སེ་ཏཱི་ཏི པ་ལི་བོ་དྷོ, པ་རི་ས་དྡོ ཨུ་པ་ས་གྒོ, སོ ཝི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཛཱ་ཏོ. སོ པ་ལི་བོ་དྷོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨཱ་ཝཱ་སཱ་དི་ཀོ, ཨི་དྷ པ་ན ས་ནྠ་རཱ་པི་ཏ་མ་ཉྩཱ་དི་ཀོ. སཱ་ཡནྟི སཱ་ཡ་ནྷེ, བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཐེ་རོ བྷ་ཎ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི མ་ཉྩ་པཱི་ཋེ. ‘‘བཱ་ལོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝ་ཏྟོ’’ཏི. ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏཾ ཝ་ཏྟཾ ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝ་ཏྟོ, ཐེ་རོ. ཏ་ཛྫེ་ཏཱིཏི ཨུ་བྦེ་ཛེ་ཏི. ཏ་སྨིནྟི ད་ཧ་རེ. ཨ་སྶཱཏི ཐེ་ར་སྶ.
ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝཱཏི ཐེ་ར་སྶ པེ་ས་ན་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ. ད་ཧ་རོ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཐེ་རོ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཝ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ ཀ་ཏྟཱ, ‘‘ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི པ་དེ ཀ་མྨཾ. ན་ནྟི མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ, ‘‘པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི་པ་ད་མ་པེ་ཀྑི་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ན་ནྟི ད་ཧ་རཾ ཝཱ. ‘‘ཝ་ཏྭཱ’’ཏི པ་ད་མ་པེ་ཀྑི་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི མ་ཉྩ་པཱི་ཋེ་ཡེ་ཝ. ཨ་སྶཱཏི ཐེ་ར་སྶ. ཏ་ཏྠཱཏི དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ. བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཙྪ་ནྟོཏི བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཋཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟོ, ཐེ་རོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ. ཡ་ཏྲི་ཙྪ་ཏཱིཏི ཡཾ ཋཱ་ནཾ ག་ནྟུ་མི་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་པཱ་ཏེཏི ས་ཀ་ལཾ ཨ་ཧོ་ར་ཏྟཾ ཨ་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རེ ས་ནྣི་པཱ་ཏེ ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ ག་ཎྷ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏོཏི ག་ཎྷ་ན་ཏོ. ཏེ་སནྟི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ནཾ. ཡེ་ཧཱིཏི ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀོ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ ཝཱ, ཡེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི. ཏེཏི ནི་སི་ནྣ་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ. ཨུ་དྡྷཾ པཱ་ལི༹་པཱ་ཋཾ སཱ་རེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨུ་སྶཱ་ར་ཀོ. དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ སཱ་དྷཱུ་ཏི དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ. ཏ་སྨིནྟི ཨུ་སྶཱ་ར་ཀེ ཝཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀེ ཝཱ. ཨ་ཧོ་ར་ཏྟནྟི ཨ་ཧོ ཙ ར་ཏྟི ཙ ཨ་ཧོ་ར་ཏྟཾ, ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་པ་དཾ. ཨི་ཏ་ར་སྨིནྟི པ་ཋ་མཾ ནི་སི་ནྣ་བྷི་ཀྑུ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་མྷཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ནྟོ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཊྛེ་ཡེ་ཝཱཏི ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སྶ ཨ་ནྟོ ཋི་ཏེ་ཡེ་ཝ, ཨ་ནཱ་ད་རེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཝཱ་རེ་སུ.
༡༡༢. ཙི་མི་ལི་ཀཾ ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏནྟི ཙི་མི་ལི་ཀ་ཏྠ་ར་ཎཾ. ཨུ་ཏྟ་རི ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨུ་ཏྟ་ར་ཏྠ་ར་ཎནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟ་ར་ཏྠ་ར་ཎཾ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷཱུ་མི་ཡནྟི སུ་དྷཱ་དི་པ་རི་ཀ་མྨེ་ན ཨ་ཀ་ཏཱ་ཡཾ པ་ཀ་ཏི་བྷཱུ་མི་ཡཾ. ཙ་མྨ་ཁ་ཎྜོཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནྟེ ཁ་ཎྜ་ཏྟཱ ཚི་ནྣ་ཏྟཱ ཙ་མྨ་ཁ་ཎྜོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ན་ནུ སཱི་ཧ་ཙ་མྨཱ་དཱི་ནི ན ཀ་པྤ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ན དི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ. པ་རི་ཧ་ར་ཎེ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་ནྟི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ, པུ་གྒ་ལི་ཀ་ནྟི ཝཱ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཏཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཧ་ར་ཎེ་ཡེ་ཝ. པཱ་དོ པུ་ཉྪཱི་ཡ་ཏི སོ་དྷཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི པཱ་ད་པུ་ཉྪ་ནཱིཏི ཀ་ཏྭཱ ར་ཛྫུ་པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ཡོ པཱ་ད་པུ་ཉྪ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་ད་པུ་ཉྪ་ནཱི ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. མ་ཡ་ས་དྡ་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཕ་ལ་ཀ་པཱི་ཋ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཕ་ལ་ཀ་པཱི་ཋཾ ནཱ་མ ཕ་ལ་ཀ་མ་ཡཾ པཱི་ཋ’’ནྟི. ཕ་ལ་ཀ་ཉྩ པཱི་ཋ་ཉྩ ཕ་ལ་ཀ་པཱི་ཋནྟི ཝཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཕ་ལ་ཀ་པཱི་ཋ’’ནྟི པ་དེ་ན. ‘‘ས་ངྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི པ་དེ ཀ་ར་ཎཾ, ཀ་ཏྟཱ ཝཱ. བཱི་ཛ་ནི་པ་ཏྟ་ཀནྟི ཙ་ཏུ་ར་སྶ་བཱི་ཛ་ནཱི་ཡེ་ཝ ས་ཀུ་ཎ་པ་ཏྟ་ས་དི་ས་ཏྟཱ བཱི་ཛ་ནི་པ་ཏྟ་ཀཾ, ས་དི་ས་ཏྠེ ཀོ. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ’’ཏི པ་དཾ ‘‘པ་ཙི་ཏྭཱ’’ཏི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ཨ་གྒི་སཱ་ལཱ་ཡནྟི ཨ་གྒི་ནཱ པ་ཙ་ན་སཱ་ལཱ་ཡཾ. པ་བྦྷཱ་རེཏི ལེ་ཎ་ས་དི་སེ པ་བྦྷཱ་རེ. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ.
ཡ་སྨིནྟི པུ་གྒ་ལེ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་གྒ་ལི་ཀ་མི་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༡༡༣. ཡོ བྷི་ཀྑུ ཝཱ ལ་ཛྫཱི ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ བྷི་ཀྑུཾ ཝཱ ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ལ་ཛྫཱི ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ལི་བོ་དྷཾ ཝི་ཡ མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི. ཡོཏི ཨཱ་པུ་ཙྪ་ཀོ བྷི་ཀྑུ. ‘‘ཀེ་ན་ཙི ཨུ་པ་དྡུ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ས་ངྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧི་ས་དྡོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཛོ་ཏ་ཀོ. ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཾ པ་དེ་སནྟི སེ་ནཱ་ས་ན་ཊྛ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨཱ་པ་དཱ་སཱུཏི ཝི་པ་ཏྟཱི་སཱུ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. དུ་ཏི་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༡༦. པ་ཉྩ་མེ མ་ཉྩ་ཀ་བྷི་སཱིཏི མ་ཉྩེ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦོ མ་ཉྩ་ཀོ, སོ་ཡེ་ཝ བྷི་སཱི་ཏི མ་ཉྩ་ཀ་བྷི་སི. ཨེ་ཝཾ པཱི་ཋ་ཀ་བྷི་སི་པི. པཱ་ཝཱ་རོ ཀོ་ཛ་ཝོ་ཏི དྭེ་ཡེ་ཝ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་ཝཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝུ་ཏྟནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཏི་ཡཱ་ཏི་ཀྐ་མེཏི དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དཱ་ཏི་ཀྐ་མེ. སེ་ནཱ་ས་ན་ཏོཏི ས་ཙེ ཨེ་ཀཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ. ཨ་ཐ བ་ཧཱུ་ནི སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ས་བྦ་པ་ཙྪི་མ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཏོ. ཨེ་ཀོ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ སེ་ནཱ་ས་ན་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀོ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭེ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཱ’’ཏི.
ས་ཙེ བྷི་ཀྑུ, སཱ་མ་ཎེ་རོ, ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ ཙཱ་ཏི ཏ་ཡོ ཧོ་ནྟི, བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ སཱ་མ་ཎེ་རོ ཝཱ ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ ཝཱ ན ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ སཱ་མ་ཎེ་རོ, ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ ཙཱ་ཏི དྭེ ཧོ་ནྟི, སཱ་མ་ཎེ་རཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ་ཝ ན ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཀྑུ་མྷི ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏཱི་སུ་པི ཨ་ས་ནྟེ་སུ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་སྨི་མྤི ཨ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡེ་ནཱཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ན, ‘‘ཀཱ་རི་ཏོ’’ཏི པ་དེ ཀ་ཏྟཱ. ཏ་སྶཱཏི ཝི་ཧཱ་ར་སཱ་མི་ཀ་སྶ. ཏ་སྨི་མྤི ཨ་ས་ཏི ག་ནྟ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. པཱ་སཱ་ཎེ་སཱུཏི པཱ་སཱ་ཎ་ཕ་ལ་ཀེ་སུ. ས་ཙེ ཨུ་སྶ་ཧ་ཏཱིཏི ས་ཙེ ས་ཀྐོ་ཏི. ཨུ་སྶ་ཧ་ནྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཋ་པེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་པཱིཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་པི, ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི དཱ་རུ་བྷ་ཎྜཱ་དཱི་སུ.
པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝེ་ཎཱི་ཡ་ཏི དི་སྶ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཝེ་ཎཾ. ‘‘ཨ་ཐ ཁོ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི པ་དེ ཨ་རུ་ཙི་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ‘‘ཨཱ་ས་ནྣེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་དྡ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏྠ་ཨ་ཉྙ་རོ་པ་ན་ཏྠེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཝ་མྨི་ཀ་རཱ་སི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟཱི་ཏི ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ, ཏཱ་ཧི ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་ཧི པ་ལུ་ཛྫ་ཏི ན་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ནཱ་ས་ནནྟི ཝི་ཧཱ་རཾ. ཁཱ་ཡི་ཏུནྟི ཁཱ་དི་ཏུཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ཏནྟི མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ. མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཨ་པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ པ་ཉྙཱ་པ་ན་སྶ ཝི་སེ་ས་ཕ་ལཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཧཱ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་ཧཱ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ པ་ཉྙ་པི་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
༡༡༨. ‘‘ག་ཙྪ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ག་ནྟ་བྦ’’ནྟི པ་དེ ཀ་ཏྟཱ. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ པུ་རི་མ་བྷི་ཀྑུ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཐེ་ཝ. ཝ་ས་ནྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཊི་སཱ་མེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ནནྟི ར་ཏྟིཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ.
ཡཱ དཱི་གྷ་སཱ་ལཱ ཝཱ ཡཱ པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ ཝཱ ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ནཾ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་སྨིནྟི དཱི་གྷ་སཱ་ལཱ་དི་ཀེ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ, ས་ནྟི་ཊྛ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སི་ལུ་ཙྩ་ཡོཏི པ་བྦ་ཏོ, ཏ་སྨིཾ ལེ་ཎཾ སི་ལུ་ཙྩ་ཡ་ལེ་ཎཾ, པ་བྦ་ཏ་གུ་ཧཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ས་ངྐཱཏི ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ནཾ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ས་ངྐཱ. ཏ་ཏོཏི པཱ་སཱ་ཎ་པི་ཊྛི་ཡཾ ཝཱ པཱ་སཱ་ཎ་ཐ་མྦྷེ་སུ ཝཱ ཀ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་དི་ཏོ. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ ཡོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟོ ཝ་ས་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སོཏི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ བྷི་ཀྑུ. པུ་ན སོཏི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ བྷི་ཀྑུ་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏོཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་སྶ་རི་ཡེ་ན ཝ་ས་ན་ཏོ. ཨུ་བྷོ་པཱིཏི ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀོ་པི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ་པི དྭེ བྷི་ཀྑཱུ. ཏེ་སཱུཏི དྭཱི་སུ ཏཱི་སུ. པ་ཙྪི་མ་སྶཱཏི ས་བྦ་པ་ཙྪི་མ་སྶ. ཨཱ་བྷོ་གེ་ནཱཏི ཨཱ་བྷོ་ག་མ་ཏྟེ་ན མུ་ཏྟི ན་ཏྠི, ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཉྙ་ཏོཏི ཨ་ཉྙཱ་ཝཱ་ས་ཏོ. ཨ་ཉྙ་ཏྲཱཏི ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཨཱ་ནཱི་ཏཱ་ཝཱ་སེ་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནཱཏི ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རེ་ན, ‘‘ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏེ’’ཏི པ་དེ ཀ་ཏྟཱ. ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏེཏི ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རེ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏེ་པི ཨི་ཏ་ར་སྶ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ན་ཊྛཾ ཝཱཏི ན་ཊྛེ ཝཱ སེ་ནཱ་ས་ནེ ས་ཏི གཱི་ཝཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཉྙ་སྶཱཏི ཨ་ཝི་སྶཱ་སི་ཀ་པུ་གྒ་ལ་སྶ. ན་ཊྛཱ་ནཱིཏི ན་ཊྛེ་སུ མ་ཉྩ་པཱི་ཋེ་སུ ས་ནྟེ་སུ.
ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ ཙ ཨི་སྶ་རི་ཡོ ཙ ཡ་ཀྑོ ཙ སཱི་ཧོ ཙ ཝཱ་ལ༹་མི་གོ ཙ ཀ་ཎྷ་ས་པྤོ ཙ ཝུ་ཌྜྷ…པེ… ཀ་ཎྷ་ས་པྤཱ, ཏེ ཨཱ་ད་ཡོ ཡེ་སཾ ཏེ་ཏི ཝུ་ཌྜྷ…པེ… ཀ་ཎྷ་ས་པྤཱ་ད་ཡོ, ཏེ་སུ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན པེ་ཏཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ. ཨ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ. ‘‘པ་ལི་བུ་དྡྷོ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་དྡུ་ཏོ’’ཏི. པ་ཉྩ་མཾ.
༦. ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༡༩. ཚ་ཊྛེ རཱུ་མྦྷི་ཏྭཱཏི ནི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ, ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་སྶ་གྒེ་ནཱཏི ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ. ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫཱཏི ཨེ་ཏྠ ཁ་ད ཧིཾ་སཱ་ཡ་ནྟི དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋེ་སུ (ས་དྡ་ནཱི་ཏི་དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ་ཡཾ ༡༥ ད་ཀཱ་ར་ནྟ་དྷཱ་ཏུ) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཁ་ད་ས་དྡོ ཧིཾ་ས་ཏྠོ ཧོ་ཏི. ཨ་ནུ་ས་མཱི་པཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཁ་ད་ནཾ ཧིཾ ས་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ནུ་ས་མཱི་པཾ པ་ཝི་ས་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ’’ཏི.
༡༢༠. ‘‘ཛཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཛཱ་ན་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡོ ཨ་ཡ’’ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ཛཱ་ན་ན་ཧེ་ཏུ་ནཱ ཨེ་ཝ. ཨ་སྶཱཏི ‘‘ཛཱ་ན’’ནྟི་པ་ད་སྶ. ཧཱིཏི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཛོ་ཏ་ཀོ. ས་ངྒྷོ པ་ན དེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་སྶཱཏི ཝུ་ཌྜྷཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཝུ་ཌྜྷ་གི་ལཱ་ནཱ་དཱི་སུ. གི་ལཱ་ན་སྶ་པི དེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘གི་ལཱ་ནོ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ན པཱི་ལེ༹་ཏ་བྦོ, ཨ་ནུ་ཀ་མྤི་ཏ་བྦོ’’ཏི་པ་ད་དྭ་ཡེ ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨཾ. ‘‘ཀཱ་མ་ཉྩཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀ་ཏྟཱ པ་ན་ས་དྡོ ག་ར་ཧ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀོ.
༡༢༡. མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་ཏོཏི ཡ་ཏོ ཀུ་ཏོ་ཙི ཋཱ་ན་ཏོ. ཡཱ་ཝ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ ཨ་ཏྠི, ཏཱ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་སྨིཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
‘‘ཨ་བྷི་ནི་སཱི་ད་ཏི ཝཱ ཨ་བྷི་ནི་པ་ཛྫ་ཏི ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་བྷི་ནི་སཱི་ད་ན་མ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༡༢༢. ཨི་ཏོཏི ཝཱ་ར་ཏོ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཝཱ་རེ. ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་བྦ་ཏྠེ་ཝཱཏི ས་བྦེ་སུ ཨེ་ཝ ཝི་ཧཱ་ར་པ་རི་ཝེ་ཎེ་སུ. ཨ་སྶཱཏི ཝི་ས་བྷཱ་ག་པུ་གྒ་ལ་སྶ. ཨི་དྷཱ་པཱིཏི ཨི་མ་སྨི་མྤི སི་ཀྑཱ་པ་དེ. ཏ་ཏྠཱཏི ཝི་སྶཱ་སི་ཀ་པུ་གྒ་ལེ.
༡༢༣. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨཱ་པ་དཱ་སཱུ’’ཏི་པ་དཾ ‘‘པ་ཝི་ས་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧཱ་ར་པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་པ་དཱ་སཱུ་ཏི་ཨཱ་དཱི’’ཏི. ཚ་ཊྛཾ.
༧. ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༢༦. ས་ཏྟ་མེ ཡེ པཱ་སཱ་དཱ ཝཱ ཡཱ་ནི ཝཱ ཙ་ཏུ་སྶཱ་ལཱ་ནཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཙ་ཏ་སྶོ བྷཱུ་མི་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀཱ. ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་བྷཱུ་མ་ཀཱ. ཀོ་ཊྛ་ཀཱ་ནཱིཏི དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀཱ་ནི. ‘‘པཱ་སཱ་དཱ’’ཏི་པ་ད་མ་པེ་ཀྑི་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡེ’’ཏི་པ་དཾ, ‘‘ཙ་ཏུ་སྶཱ་ལཱ་ནཱི’’ཏི་པ་དེ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏེ ‘‘ཡཱ་ནཱི’’ཏི ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སོ ཧོ་ཏི. སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ ཨེ་ཀེ་ན པ་ཡོ་གེ་ན བ་ཧུ་ཀེ དྭཱ་རེ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ནཱ་ནཱ་པ་ཡོ་གེ་ཧི ནཱ་ནཱ་དྭཱ་རེ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘དྭཱ་ར་ག་ཎ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ པ་ཡོ་ག་ག་ཎ་ནཱ་ཡཱ་ཏི་པི ཨ་ཏྠཾ ཉཱ་པེ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ. ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱཏི ཨ་ཚུ་པི་ཏྭཱ.
ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏ་པ་མཱ་ཎཱ་ནི. ཏ་སྶཱཏི ནི་ཀྐ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ན་སྶ བྷི་ཀྑུ་སྶ. གཱ་ལ༹ྷནྟི ད་ལ༹ྷཾ.
༡༢༧. ཨི་དྷཱ་པཱིཏི ཨི་མ་སྨི་མྤི སི་ཀྑཱ་པ་དེ. པིས་དྡོ པུ་རི་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་པེ་ཀྑོ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ. ཡ་ཏྲཱཏི ཡ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ.
༡༢༨. སོཏི བྷ་ཎྜ་ན་ཀཱ་ར་ཀ་ཀ་ལ་ཧ་ཀཱ་ར་ཀོ བྷི་ཀྑུ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. པ་ཀྑནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཀྑཾ. ནི་ཀྐ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ན་པུ་གྒ་ལ་པ་ཀྑེ ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་སྶ ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ཏི ཝཱ ནི་ཀྐ་ཌྜྷཱ་པེ་ཏི ཝཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་པ་ཀྑེ ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦ་ནྟི. ས་ཏྟ་མཾ.
༨. ཝེ་ཧཱ་ས་ཀུ་ཊི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༢༩. ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་ཙྪ་ནྣ་ཏ་ལ་ཏྟཱ ཨུ་པ་རི ཝེ་ཧཱ་སོ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨུ་པ་རི་ཝེ་ཧཱ་སཱ, སཱ ཙ སཱ ཀུ་ཊི ཙེ་ཏི ཨུ་པ་རི་ཝེ་ཧཱ་ས་ཀུ་ཊཱིཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་རི་ཨ་ཙྪ་ནྣ་ཏ་ལཱ་ཡཱ’’ཏི. ཏ་སྶཱ ཀུ་ཊི་ཡཱ ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྭི་བྷཱུ་མི་ཀ་ཀུ་ཊི་ཡཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘མ་ཉྩ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ཨ་བྷཱི’’ཏི་ཨུ་པ་ས་གྒེ་ན ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ’’ཏི. ‘‘ནི་སཱི་ད་ཏཱི’’ཏི ཀི་རི་ཡཱ་པ་དེ་ན ཝཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏནྟི ‘‘མ་ཉྩ’’ནྟི་པ་དེ ཨེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཏནྟི ‘‘མ་ཉྩ’’ནྟི་པ་དཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ཝ་ནྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཙྪི་མ་ས་མྦ་ནྡྷེ ཨ་བྷཱི་ཏྱཱུ་པ་ས་གྒོ པ་དཱ་ལ་ངྐཱ་ར་མ་ཏྟོ པ་ད་ཝི་བྷཱུ་ས་ན་མ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷཱི་ཏི ཨི་དཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ད་སོ་བྷ་ཎ་ཏྠནྟི པ་ད་སྶ ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་ཏྠཾ ཝི་བྷཱུ་ས་ན་ཏྠཾ པ་ད་སྶ ཕུ་ལླི་ཏ་ཏྠ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ནི་པ་ཏི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ནཱི་ཏྱཱུ་པ་ས་གྒོ དྷཱ་ཏྭ་ཏྠཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཏི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཝཱ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཏྱཱུ་པ་ས་གྒ་སྶ དྷཱ་ཏྭ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ཀ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི, ནི་ཀྑ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཏི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧཱིཏི ཡ་སྨཱ. ཨཱ་ཎཱིཏི ཨ་གྒ་ཁཱི་ལཱ.
༡༣༡. ཡཱ ཀུ་ཊི སཱི་སཾ ན གྷ་ཊྚེ་ཏི, སཱ ཨ་སཱི་ས་གྷ་ཊྚཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘པ་མཱ་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶཱ’’ཏི་ཨི་མི་ནཱ ཐཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ས་བྦ་ཧེ་ཊྛི་མཱ་ཧཱིཏི ས་བྦེ་སཾ ད་བྦ་ས་མྦྷཱ་རཱ་ནཾ ཧེ་ཊྛཱ ཋི་ཏཱ་ཧི. ཏུ་ལཱ་ཧཱིཏི གེ་ཧ་ཐ་མྦྷཱ་ན་མུ་པ་རི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཋི་ཏེ་ཧི ཀ་ཊྛ་ཝི་སེ་སེ་ཧི. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ ཏུ་ལཱ་ཡ ས་རཱུ་པཾ པཱ་ཀ་ཊཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ཏུ་ལཱ་ཡ ས་རཱུ་པཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཨ་སཱི་ས་གྷ་ཊྚཱ’’ཏི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཡཱ ཀཱ་ཙི ཀུ་ཊི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨུ་པ་རཱིཏི དྭི་བྷཱུ་མི་ཀ་ཀུ་ཊི་ཡཾ བྷཱུ་མི་ཏོ ཨུ་པ་རི བྷཱུ་མི་ཡཾ. ཨ་ཙྪ་ནྣ་ཏ་ལཱཏི ཨ་ནུ་ལློ་ཙ་ཏ་ལཱ, ཨ་ཝི་ཏཱ་ན་ཏ་ལཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷ པ་ནཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དེ.
༡༣༣. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཡཱ་ཡནྟི ཡཱ ཨ་ཡཾ ཀུ་ཊི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྶཾ སཱི་ས་གྷ་ཊྚ་ཀུ་ཊི་ཡཾ. ཨ་ནོ་ཎ་ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་སྶཱཏི ཀུ་ཊི་ཡཱ. ཨ་པ་རི་བྷོ་གནྟི ན པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ, ན པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནཱ་ར་ཧ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཏཱ་ཎཱིཏི པ་ཏ་ན་སྶ ནི་ཝཱ་ར་ཎཱ ཨཱ་ཎི ཨ་གྒ་ཁཱི་ལཱ. སཱ ཧི ཨཱ་བ་ནྡྷཾ ན་ཡ་ཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཎཱིཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ མ་ཉྩ་པཱི་ཋེ. ན ནི་པྤ་ཏ་ནྟཱིཏི ནི་ཀྑ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ ན པ་ཏ་ནྟི. ཨཱ་ཧ་ཙྩ་པཱ་ད་ཀེཏི ཨ་ངྒེ ཨཱ་ཧ་ནི་ཏྭཱ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པ་ཝེ་སི་ཏ་པཱ་ད་ཀེ. ནཱ་ག་ད་ནྟ་ཀཱ་དཱི་སཱུཏི ནཱ་ག་སྶ ད་ནྟོ ཝི་ཡཱ་ཏི ནཱ་ག་ད་ནྟ་ཀོ, ས་དི་ས་ཏྠེ ཀོ, སོ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཏེ་ཏི ནཱ་ག་ད་ནྟ་ཀཱ་ད་ཡོ, ཏེ་སུ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན བྷི་ཏྟི་ཁཱི་ལཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༣༥. ན་ཝ་མེ པི་ཊྛ་ས་ངྒྷཱ་ཊ་སྶཱཏི དྭཱ་ར་བཱ་ཧཱ་ཡ. སཱ ཧི པི་ཊྛེ དྭི་ནྣཾ ཀ་ཝཱ་ཊཱ་ནཾ སཾ ཨེ་ཀ་ཏོ གྷཱ་ཊོ གྷ་ཊ་ནཾ ས་མཱ་ག་མོ ཨེ་ཏ་སྶ་ཏྠཱི་ཏི པི་ཊྛ་ས་ངྒྷཱ་ཊོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀུ་རུ་ནྡི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏནྟི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཏ་དེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་པཱིཏི ན མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་པི ཀ་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. དྭཱ་ར་བ་ནྡྷེ་ན ཨ་གྒ་ལ༹་སྶ ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་གྒ་ལ༹་ཊྛ་པ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཨ་གྒ་ལེ༹་ན ས་ཧ དྭཱ་ར་བ་ནྡྷ་ཊྛ་པ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཀ་དྭཱ་ར་བ་ནྡྷ་ཊྛ་པ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་གྒ་ལོ༹ཏི ཀ་ཝཱ་ཊ་ཕ་ལ་ཀོ. ཨི་མ་མེ་ཝ་ཏྠནྟི མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཾ ཨི་མཾ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་གྒ་ལ༹་ཊྛ་པ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཝ་ཙ་ནེ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་ས་ནྡྷི. ཧི-ས་དྡོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཛོ་ཏ་ཀོ. ཀ་མྤ་ཏཱིཏི བྷུ་སཾ ཀ་མྤ་ཏི. ཙ་ལ་ཏཱིཏི ཨཱི་སཾ ཙ་ལ་ཏི. ཏེ་ནཱཏི ཏེ་ན སི་ཐི་ལ་པ་ཏ་ན་ཧེ་ཏུ་ནཱ. མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ, པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཉྩ ‘‘ཨ་གྒ་ལ༹་ཊྛ་པ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་པ་ད་སྶ ས་མྦ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་གྒ་ལ༹་ཊྛ་པ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཝ་ཙ་ནེ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཏྠ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི, སཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟཱིཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏྠ་ཀཱ་ར་སྶ ཊྛ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཡཾ པ་ན ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་སྶཱཏི མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ. ཨུ་པ་རཱིཏི དྭཱ་ར་ཏོ ཨུ་པ་རི. ཏཱི་སུ དི་སཱ་སཱུཏི ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ, ཨུ་པ་རཱི་ཏི ཏཱི་སུ དི་སཱ་སུ. ཏ་ཏྲཱ་པཱིཏི ཁུ་དྡ་ཀེ ཝི་ཧཱ་རེ་པི. སཱཏི བྷི་ཏྟི. ཨ་པ་རི་པཱུ་ར་ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ་པཱིཏི ས་མ་ནྟཱ ཀ་ཝཱ་ཊ་པ་མཱ་ཎེ་ན ཨ་པ་རི་པཱུ་ར་ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ་པི. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ནཱཏི ཨུ་ཀྐཾ་ས་པ་མཱ་ཎེ་ན. ཧ་ཏྠ་པཱ་ས་ཏོ ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ ན ལི་མྤི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏཱི་སུ དི་སཱ་སུ ཨེ་ཝ ལི་མྤི་ཏ་བྦོ ན ཧོ་ཏི, ལེ་པོ་ཀཱ་སེ ས་ཏི ཨ་དྷོ་བྷཱ་གེ་པི ལི་མྤི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ པ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་སྶཱཏི ཝི་ཧཱ་ར་སྶ. ཨཱ་ལོ་ཀཾ ས་ནྡྷེ་ནྟི པི་ད་ཧ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ནྡྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཀཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཀཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི. ཝཱ་ཏཾ པི་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝཱ་ཏ་པཱ་ནཾ, དྭཱ་རཾ, ཏ་སྨིཾ ཋི་ཏཱ ཀ་ཝཱ་ཊ་ཀཱ ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཀཱ. ཏེཏི ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཀཱ པ་ཧ་ར་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ནྡྷི་མྷི. ས་བྦ་དི་སཱ་སཱུཏི ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ, ཧེ་ཊྛཱ, ཨུ་པ་རཱི་ཏི ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ. ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་པ་དཾ ‘‘ལི་མྤི་ཏ་བྦོ ཝཱ ལེ་པཱ་པེ་ཏ་བྦོ ཝཱ’’ཏི་པ་ད་དྭ་ཡེ ཧེ་ཏུ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ནྡྷི་པ་རི་ཀ་མྨཱ་ཡཱ’’ཏི་པ་དེ.
ཨི་མི་ནཱཏི སེ་ཏ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ནཱ. ས་བྦ་མེ་ཏནྟི ཨེ་ཏཾ ས་བྦཾ སེ་ཏ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ཀཾ.
ཡནྟི ཀི་ཙྩཾ. ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀི་ཙྩ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་དྡ་ནྟ་ར་བྱ་ཝ་ཧི་ཏོ་པི དྭ་ཏྟི་ས་དྡོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་དྡེ་ན ས་མཱ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ད་ན་སྶ དྭ་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡ’’ནྟི. དྭེ ཝཱ ཏ་ཡོ ཝཱ པ་རི་ཡཱ་ཡཱ ས་མཱ་ཧ་ཊཱ་ཏི དྭ་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ, ས་མཱ་ཧཱ་རེ དི་གུ, ཏི་ས་དྡེ པ་རེ དྭི་སྶ ཨ་ཀཱ་རོ ཧོ་ཏི. པ་རི་ཀྑེ་པོཏི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པ་རི་ཀྑེ་པོ. ཨ་པ་ཏྱཱུ་པ་ས་གྒ་སྶ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཧ་རི་ཏེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་པ་ཧ་རི་ཏེ’’ཏི པ་དེ. ‘‘ཧ་རི་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་དི་ཀ་པྤ་ཀཱ་ལེ ཨ་པ་ར་ཎྞ་ཏོ པུ་བྦེ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ནྣཾ པུ་བྦ་ཎྞཾ, ཨ་པ་ར་སྨིཾ པུ་བྦ་ཎྞ་ཏོ པ་ཙྪཱ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ནྣཾ ཨ་པ་ར་ཎྞཾ, ན་ཀཱ་ར་དྭ་ཡ་སྶ ཎ་ཀཱ་ར་དྭ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ.
ཝུ་ཏྟནྟི ཝ་པི་ཏཾ, ཡ་ཐཱ ‘‘སུ་མེ་དྷ་བྷཱུ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨེ་ཏྠ བོ་དྷིཾ ཨ་ས་མྤ་ཏྟོ་པི བོ་དྷི་ས་ཏྟོ སུ་མེ་དྷ་བྷཱུ་ཏོ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ཝ་སྶ་མྦྷཱ་ཝི་ཡ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ཧ་རི་ཏཾ ཨ་ས་མྤ་ཏྟ་མྤི ཁེ་ཏྟཾ ‘‘ཧ་རི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ཝ་སྶ་མྦྷཱ་ཝི་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཡ་སྨི་མྤི ཁེ་ཏྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.
ཨ་ཧ་རི་ཏེ་ཡེ་ཝཱཏི ཧ་རི་ཏ་ཝི་ར་ཧེ ཨེ་ཝ ཁེ་ཏྟེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྲཱ་པཱིཏི ཨ་ཧ་རི་ཏ་ཁེ་ཏྟེ་པི. ‘‘པི་ཊྛི་ཝཾ་ས་སྶཱ’’ཏི་པ་དཾ ‘‘པ་སྶེ’’ཏི་པ་དེ སཱ་མྱ་ཏྠ་ཚ་ཊྛཱི, ཨི་མི་ནཱ པ་ཀ་ཏི་གེ་ཧཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་ཀ་ཎྞི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི་པ་དཾ ‘‘ཨུ་པ་རི, ཐཱུ་པི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི་པ་དེ སཱ་མྱ་ཏྠ་ཚ་ཊྛཱི, ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཀ་ཀཱུ་ཊ་ཡུ་ཏྟེ མཱ་ལཱ༹་དི་ཀེ ད་སྶེ་ཏི. ཋི་ཏཾ བྷི་ཀྑུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ནི་སི་ནྣ་ཀཾ ཡཾ་ཀ་ཉྩི ཛ་ན་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་སྶཱཏི ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ན་སྶ. ཨ་ནྟོཏི ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ, ཧི ཡ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ཨོ་ཀཱ་སོ པ་ཏ་ནོ་ཀཱ་སོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༡༣༦. ཚཱ་དི་ཏཾ ནཱ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ ཚཱ་དི་ཏ་ས་དྡོ བྷཱ་ཝ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཚཱ་ད་ན’’ནྟི. ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝཱཏི ཚ་ད་ནུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཨེ་ཝ. ཏནྟི ཚཱ་ད་ནཾ. ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ་པཱིཏི ནཱ་སེ་ཏྭཱ་པི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ, པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་རི་ཀྑེ་པེ་ནཱཏི པ་རི་ཝཱ་རེ་ན ཚཱ་དེ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་དྷཱ་པཱིཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཚཱ་ད་ནེ་པི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏེ་ནཱཏི ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ. ཚ་ད་ནུ་པ་རཱིཏི ཚ་ད་ན་སྶ ཨུ་པ་རི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ‘‘ཏ་ཏོ ཙེ ཨུ་ཏྟ་རི’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཏ་ཏོ དྭ་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་རཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཎྞཾ མ་གྒཱ་ནཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༡༣༧. ཀ་རེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན ལུ་ནི་ཏ་བྦོ, ཚི་ནྡི་ཏ་བྦོ, ལཱ་ཏ་བྦོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཝཱ ཀ་ར་ལོ༹ཏི ཀ་ཏེ ཨ་ཏྠ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཏོ ཏི་ཎ་མུ་ཊྛི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཎ་མུ་ཊྛི་ཡ’’ནྟི. ན་ཝ་མཾ.
༡༠. ས་པྤཱ་ཎ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༤༠. ད་ས་མེ ‘‘ཛཱ་ན’’ནྟི ག་ཙྪ་ནྟཱ་དི་ག་ཎོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ན་ནྟོ’’ཏི. སཾ ཝི་ཛྫ་ཏི པཱ་ཎོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་པཱ་ཎ་ཀཾ. ཨེ་ཏནྟི ཨུ་ད་ཀཾ. ས་ཡཾ ཛཱ་ན་ནྟོ་པི པ་རེ་ན ཛཱ་ནཱ་པེ་ནྟོ་པི ཛཱ་ནཱ་ཏི་ཡེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝཱ’’ཏི. ས་པཱ་ཎ་ཀཾ ཨུ་ད་ཀནྟི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ནཱ’’ཏི. པུ་བྦེཏི པ་ཐ་ཝི་ཁ་ཎ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་དི་ཀེ.
ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘སི་ཉྩེ་ཡྻ ཝཱ སི་ཉྩཱ་པེ་ཡྻ ཝཱ’’ཏི་པ་དེ. དྷཱ་རནྟི སོ་ཏཾ. མཱ་ཏི་ཀཾ པ་མུ་ཁནྟི མཱ་ཏི་ཀཾ ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ. ཨ་ཉྙ་ཏོ ཋཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཋཱ་ནཾ ནེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ས་པཱ་ཎ་ཀཾ ཨུ་ད་ཀ’’ནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ན་སྶ་པི ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ, ཝི་སེ་ས་ཏྠི་ནཱ ཙ ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཡོ་ཛི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨི་དྷ ཝི་སེ་ས་ཨུ་ད་ཀ་ནྟི ས་ནྡྷཱ་ཡ་བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཾ པ་ན ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡནྟི ཨུ་ད་ཀཾ ‘‘ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི་པ་དེ ཀ་ཏྟཱ. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཨུ་ད་ཀེ་ཏི. ད་ས་མཾ.
བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཝ་གྒོ དུ་ཏི་ཡོ.