༡. མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད-ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ

ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནནྟི སུ་ཁུ་མཱ་པ་ཏྟི་པ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཀཱ་ནཾ, ག་ཎ་ན་ཏོ ཝཱ པ་ཙུ་ར་ཏྟཱ བ་ཧུ་ཀཱ་ནཾ. ཡེ་སཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཡེ་ས’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ས་ངྒ་ཧོ’’ཏི པ་དེ སཱ་མྱ་ཏྠ་ཚ་ཊྛཱི. ས་ངྒ་ཧཱི་ཡ་ཏེ ས་ངྒ་ཧོ. ‘‘ན་ཝ་ཧི ཝ་གྒེ་ཧཱི’’ཏི་པ་དཾ ‘‘ས་ངྒ་ཧོ, སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏོ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ ཀ་ར་ཎཾ. དཱ་ནཱིཏི ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ས་ཏྟ་མྱ་ནྟ་ནི་པཱ་ཏོ ཨི་དཱ་ནི-པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་སནྟི ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནཾ, ཨ་ཡཾ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. བྷ་ཝ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཏི-ས་དྡོ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏྠེ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཧོ་ཏི ‘‘ནི་ར་ཡཾ ནཱུ་ན ག་ཙྪཱ་མི, ཨེ་ཏྠ མེ ན་ཏྠི སཾ་ས་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༢.༢༢.༣༣༡) ཝི་ཡ. ཀི་ཉྩཱ་པེ་ཏྠ ཧི ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀཾ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ ནཱུ་ན་ས་དྡོ ཨ་ཏྠི, ན ཨེ་ཝཾ ‘‘བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི པ་དེ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཨ་ཡཾ ཝ་ཎྞ་ནཱ ནཱུ་ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཝ་སྶ་མྦྷཱ་ཝི་ཡ་ཏྠེ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཧོ་ཏི ‘‘དྷུ་ཝཾ བུ་དྡྷོ བྷ་ཝཱ་མ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (བུ. ཝཾ. ༢.༡༠༩-༡༡༤) ཝི་ཡ. ཀཱ་མ་ཉྷེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཨ་ཝ་སྶ་མྦྷཱ་ཝི་ཡ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ དྷུ་ཝ་ས་དྡོ ཨ་ཏྠི, ན ཨེ་ཝཾ ‘‘བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི པ་དེ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན དྷུ་ཝཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཨ་ཡཾ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

༡. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒ་སྶཱ’’ཏི པ་དེ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ས་མུ་དཱ་ཡོ, ཏེ་སུ ན་ཝ་སུ ཝ་གྒེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ཏི ཝཱ, ཏེ་སུ ཁུ་དྡ་ཀེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཀྱཱ་ནཾ པུ་ཏྟོཏི བྷ་གི་ནཱི་ཧི སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ལོ་ཀ་མ་རི་ཡཱ་དཾ ཚི་ནྡི་ཏུཾ, ཛཱ་ཏི་ས་མྦྷེ་ད་ཏོ ཝཱ ར་ཀྑི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ས་ཀྱཱ. སཱ་ཀ་ཝ་ན་ས་ཎྜེ ན་ག་རཾ མཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ས་ཀྱཱ, པུ་བྦ་རཱ་ཛཱ་ནོ. ཏེ་སཾ ཝཾ་སེ བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི་པི རཱ་ཛཱ་ནོ ས་ཀྱཱ ནཱ་མ, ཏེ་སཾ པུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ’’ཏི པ་དཾ ‘‘པ་བྦ་ཛིཾ་སཱུ’’ཏི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ས་ཀྱ་ཀུ་ལ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཝཱ་ད་ཀྑི་ཏྟོ’’ཏྱཱ་དི་ནཱ ཝཱ་དེ་ན ཁི་ཏྟོ, ཝཱ་ད་མྷི ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཏྲ ཡ་ཏྲཱཏི ཡ་སྶཾ ཡ་སྶཾ དི་ཊྛི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཝ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི པ་ཊི་སྶ་ཝེ་ན ཝི་ཡོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཝ་ས་དྡོ ཧི ཝི་ཡོ་ག་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ‘‘ཨ་པ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ ཨ་པ་ནཱི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དོ་སནྟི ཨ་ཡུ་ཏྟི་དོ་སཾ, ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་ཐེ་ནྟོ ཀ་ཐེ་ནྟོཏི ཨ་ནྟ་ས་དྡོ མཱ་ན་ས་དྡ་ཀཱ་རི་ཡོ. ཀ་ཐི་ཡ་མཱ་ནོ ཀ་ཐི་ཡ་མཱ་ནོ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨཱ་ནི་སཾ་སནྟི ནི་དྡོ་སཾ གུ་ཎཾ. པ་ཊི་པུ་བྦོ ཙ་ར་ས་དྡོ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ཙ་ར་ཏི པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན རཱུ་པཾ ནི་ཙྩཾ ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཝ་ད་ཏི. ཀ་སྨཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ནི་བྦཱ་ན་མྤི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཙྩཾ ནཱ་མ སི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧེ་ཏུ་མྷི དོ་སཾ དི་སྭཱ ཨ་ཧཾ ‘‘ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ’’ཏི ཧེ་ཏུཾ ན ཝ་དཱ་མི, ‘‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨ་ཏོ’’ཏི པ་ན ཝ་དཱ་མི. ཏ་ཡཱ པ་ན དུ་སྶུ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཏི. ‘‘ཀུ་རུ་ནྡི་ཡ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ’’ནྟི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ཨེ་ཏ་སྶཱཏི ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སྶ. ཏ་ཏྲཱཏི ཀུ་རུ་ནྡི་ཡཾ. ཏ་སྶཱཏི པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཱ་ཝ་ཛཱ་ན་ན་སྶ. ‘‘པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི་པ་དེ ས་མྤ་དཱ་ནཾ. ‘‘མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ’’ནྟི་པ་དཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ’’ནྟི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ‘‘དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི པ་དཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཾ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ནཱ་མ་པ་དེ་སེ’’ཏི པ་དེ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ས་མུ་དཱ་ཡོ.

༣. ས་མྨཱ ཝ་ད་ཏི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ, ཨུ་ཛུ་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཙི་ཏྟཾ, ན སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ, ཝ་ཉྩ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཙི་ཏྟ’’ནྟི. ‘‘ཝཱ་ཙཱ’’ཏྱཱ་དི་ནཱ ཝ་ཙ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝཱ་ཙཱཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཧཱིཏི ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་ར་ཎ་ཛོ་ཏ་ཀཾ, ཏ་ད་མི་ནཱ ས་ཙྩ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཝཱ་ཙཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘བྱ་པྤ་ཐོ’’ཏི པ་དེ ཏུ་ལྱ་ཏྠཾ, ‘‘ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི པ་དེ ཀ་མྨཾ. པ་ཐ་ས་དྡ་པ་ར་ཏྟཱ ཝཱ་ཙཱ་ས་དྡ་སྶ བྱཱ་དེ་སོ ཀ་ཏོ. སུ་དྡྷ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཾ་ས་མུ་ཊྛི་ཏ་ས་དྡ་ས་ཧི་ཏཱཏི ཏཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛི་ཏེ་ན ས་དྡེ་ན ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི པ་དེ ནི་ད་སྶ་ནཾ, ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ. ‘‘ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ. ཨ་ནྟེཏི ‘‘ཝཱ་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ. ‘‘ཨཱ་ཧཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན-ཏི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཀཱ་རོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙ་ཀེ་ན ‘‘ཨི་དཱ་ནཱི’’ཏི པ་དེ་ན ཡོ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་དི་ཊྛཾ དི་ཊྛཾ མེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ‘‘པཱ་ལི༹་ཡ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ’’ཏི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ནི་སྶི་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཏྭཱ ནི་སྶ་ཡ་པ་སཱ་ད་ཝ་སེ་ན ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནཱ དི་ཊྛ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི.

༤. ཏ་སྶཱཏི ‘‘ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ. ‘‘ཨ་ཏྠོ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི པ་དེ ཀ་མྨཾ. ཧཱིཏི ཝི་སེ་ས་ཛོ་ཏ་ཀཾ, ཝི་སེ་སཾ ཀ་ཐ་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ.

༩. ཨཱ་དཱི་ན་མྤཱིཏི པི་ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ.

༡༡. མ་ནྡ་ས་དྡོ ཛ་ལ༹་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནྡ་ཏྟཱ ཛ་ལ༹་ཏྟཱ’’ཏི. ཡོ པ་ན ཨ་ཉྙཾ བྷ་ཎ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘སཱ་མ་ཎེ་རེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཝུ་ཏྟོ’’ཏི པ་དེ ཀ་ཏྟཱ. ཨ་པི་ས་དྡོ པུ་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ‘‘པ་སྶི་ཏྠཱ’’ཏི པ་དེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ, ཨ་པི པ་སྶི་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་དི་ཊྛཾ དི་ཊྛཾ མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙཱ པཱུ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ་པི ཏཱ་ཝ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙཱ པཱུ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་པྤ་ཏཱ་ཡ ཨཱུ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ པཱུ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ. ཨེ་སཱ པཱུ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཀཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་སཱ ཧི གཱ་མེ ཨ་པྤ་ཀ་མྤི ཏེ་ལཾ ཝཱ པཱུ་ཝ་ཁ་ཎྜཾ ཝཱ པ་སྶི་ཏྭཱ ཝཱ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཝཱ བ་ཧུ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ པཱུ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ. བ་ཧུ་ཀཱ་ནི ཏེ་ལཱ་ནི ཝཱ པཱུ་ཝེ ཝཱ པ་སྶ་ནྟོ་པི ལ་བྷ་ནྟོ་པི ཨ་པྤ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱུ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱུ་ན་ཀ་ཐཱ་པི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ པ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. བ་ཧུ་ཀཱ་ཡ པཱུ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨཱུ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ ཨཱུ་ན་ཀ་ཐཱཏི ཝི་གྒ་ཧོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི. པ་ཋ་མཾ.