༥. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཀ་ཎྜཾ
༡. མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད-ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ
ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནནྟི སུ་ཁུ་མཱ་པ་ཏྟི་པ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཀཱ་ནཾ, ག་ཎ་ན་ཏོ ཝཱ པ་ཙུ་ར་ཏྟཱ བ་ཧུ་ཀཱ་ནཾ. ཡེ་སཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཡེ་ས’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ས་ངྒ་ཧོ’’ཏི པ་དེ སཱ་མྱ་ཏྠ་ཚ་ཊྛཱི. ས་ངྒ་ཧཱི་ཡ་ཏེ ས་ངྒ་ཧོ. ‘‘ན་ཝ་ཧི ཝ་གྒེ་ཧཱི’’ཏི་པ་དཾ ‘‘ས་ངྒ་ཧོ, སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏོ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ ཀ་ར་ཎཾ. དཱ་ནཱིཏི ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ས་ཏྟ་མྱ་ནྟ་ནི་པཱ་ཏོ ཨི་དཱ་ནི-པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་སནྟི ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནཾ, ཨ་ཡཾ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. བྷ་ཝ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཏི-ས་དྡོ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏྠེ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཧོ་ཏི ‘‘ནི་ར་ཡཾ ནཱུ་ན ག་ཙྪཱ་མི, ཨེ་ཏྠ མེ ན་ཏྠི སཾ་ས་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༢.༢༢.༣༣༡) ཝི་ཡ. ཀི་ཉྩཱ་པེ་ཏྠ ཧི ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀཾ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ ནཱུ་ན་ས་དྡོ ཨ་ཏྠི, ན ཨེ་ཝཾ ‘‘བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི པ་དེ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཨ་ཡཾ ཝ་ཎྞ་ནཱ ནཱུ་ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཝ་སྶ་མྦྷཱ་ཝི་ཡ་ཏྠེ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཧོ་ཏི ‘‘དྷུ་ཝཾ བུ་དྡྷོ བྷ་ཝཱ་མ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (བུ. ཝཾ. ༢.༡༠༩-༡༡༤) ཝི་ཡ. ཀཱ་མ་ཉྷེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཨ་ཝ་སྶ་མྦྷཱ་ཝི་ཡ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ དྷུ་ཝ་ས་དྡོ ཨ་ཏྠི, ན ཨེ་ཝཾ ‘‘བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི པ་དེ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན དྷུ་ཝཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཨ་ཡཾ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
༡. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒ་སྶཱ’’ཏི པ་དེ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ས་མུ་དཱ་ཡོ, ཏེ་སུ ན་ཝ་སུ ཝ་གྒེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ཏི ཝཱ, ཏེ་སུ ཁུ་དྡ་ཀེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཀྱཱ་ནཾ པུ་ཏྟོཏི བྷ་གི་ནཱི་ཧི སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ལོ་ཀ་མ་རི་ཡཱ་དཾ ཚི་ནྡི་ཏུཾ, ཛཱ་ཏི་ས་མྦྷེ་ད་ཏོ ཝཱ ར་ཀྑི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ས་ཀྱཱ. སཱ་ཀ་ཝ་ན་ས་ཎྜེ ན་ག་རཾ མཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ས་ཀྱཱ, པུ་བྦ་རཱ་ཛཱ་ནོ. ཏེ་སཾ ཝཾ་སེ བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི་པི རཱ་ཛཱ་ནོ ས་ཀྱཱ ནཱ་མ, ཏེ་སཾ པུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ’’ཏི པ་དཾ ‘‘པ་བྦ་ཛིཾ་སཱུ’’ཏི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ས་ཀྱ་ཀུ་ལ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཝཱ་ད་ཀྑི་ཏྟོ’’ཏྱཱ་དི་ནཱ ཝཱ་དེ་ན ཁི་ཏྟོ, ཝཱ་ད་མྷི ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཏྲ ཡ་ཏྲཱཏི ཡ་སྶཾ ཡ་སྶཾ དི་ཊྛི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཝ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི པ་ཊི་སྶ་ཝེ་ན ཝི་ཡོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཝ་ས་དྡོ ཧི ཝི་ཡོ་ག་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ‘‘ཨ་པ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ ཨ་པ་ནཱི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དོ་སནྟི ཨ་ཡུ་ཏྟི་དོ་སཾ, ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་ཐེ་ནྟོ ཀ་ཐེ་ནྟོཏི ཨ་ནྟ་ས་དྡོ མཱ་ན་ས་དྡ་ཀཱ་རི་ཡོ. ཀ་ཐི་ཡ་མཱ་ནོ ཀ་ཐི་ཡ་མཱ་ནོ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨཱ་ནི་སཾ་སནྟི ནི་དྡོ་སཾ གུ་ཎཾ. པ་ཊི་པུ་བྦོ ཙ་ར་ས་དྡོ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ཙ་ར་ཏི པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན རཱུ་པཾ ནི་ཙྩཾ ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཝ་ད་ཏི. ཀ་སྨཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ནི་བྦཱ་ན་མྤི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཙྩཾ ནཱ་མ སི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧེ་ཏུ་མྷི དོ་སཾ དི་སྭཱ ཨ་ཧཾ ‘‘ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ’’ཏི ཧེ་ཏུཾ ན ཝ་དཱ་མི, ‘‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨ་ཏོ’’ཏི པ་ན ཝ་དཱ་མི. ཏ་ཡཱ པ་ན དུ་སྶུ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཏི. ‘‘ཀུ་རུ་ནྡི་ཡ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ’’ནྟི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ཨེ་ཏ་སྶཱཏི ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སྶ. ཏ་ཏྲཱཏི ཀུ་རུ་ནྡི་ཡཾ. ཏ་སྶཱཏི པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཱ་ཝ་ཛཱ་ན་ན་སྶ. ‘‘པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི་པ་དེ ས་མྤ་དཱ་ནཾ. ‘‘མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ’’ནྟི་པ་དཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ’’ནྟི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ‘‘དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི པ་དཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཾ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ནཱ་མ་པ་དེ་སེ’’ཏི པ་དེ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ས་མུ་དཱ་ཡོ.
༣. ས་མྨཱ ཝ་ད་ཏི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ, ཨུ་ཛུ་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཙི་ཏྟཾ, ན སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ, ཝ་ཉྩ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཙི་ཏྟ’’ནྟི. ‘‘ཝཱ་ཙཱ’’ཏྱཱ་དི་ནཱ ཝ་ཙ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝཱ་ཙཱཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཧཱིཏི ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་ར་ཎ་ཛོ་ཏ་ཀཾ, ཏ་ད་མི་ནཱ ས་ཙྩ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཝཱ་ཙཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘བྱ་པྤ་ཐོ’’ཏི པ་དེ ཏུ་ལྱ་ཏྠཾ, ‘‘ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི པ་དེ ཀ་མྨཾ. པ་ཐ་ས་དྡ་པ་ར་ཏྟཱ ཝཱ་ཙཱ་ས་དྡ་སྶ བྱཱ་དེ་སོ ཀ་ཏོ. སུ་དྡྷ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཾ་ས་མུ་ཊྛི་ཏ་ས་དྡ་ས་ཧི་ཏཱཏི ཏཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛི་ཏེ་ན ས་དྡེ་ན ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི པ་དེ ནི་ད་སྶ་ནཾ, ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ. ‘‘ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ. ཨ་ནྟེཏི ‘‘ཝཱ་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ. ‘‘ཨཱ་ཧཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན-ཏི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཀཱ་རོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙ་ཀེ་ན ‘‘ཨི་དཱ་ནཱི’’ཏི པ་དེ་ན ཡོ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་དི་ཊྛཾ དི་ཊྛཾ མེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ‘‘པཱ་ལི༹་ཡ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ’’ཏི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ནི་སྶི་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཏྭཱ ནི་སྶ་ཡ་པ་སཱ་ད་ཝ་སེ་ན ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནཱ དི་ཊྛ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི.
༤. ཏ་སྶཱཏི ‘‘ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ. ‘‘ཨ་ཏྠོ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི པ་དེ ཀ་མྨཾ. ཧཱིཏི ཝི་སེ་ས་ཛོ་ཏ་ཀཾ, ཝི་སེ་སཾ ཀ་ཐ་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ.
༩. ཨཱ་དཱི་ན་མྤཱིཏི པི་ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ.
༡༡. མ་ནྡ་ས་དྡོ ཛ་ལ༹་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནྡ་ཏྟཱ ཛ་ལ༹་ཏྟཱ’’ཏི. ཡོ པ་ན ཨ་ཉྙཾ བྷ་ཎ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘སཱ་མ་ཎེ་རེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཝུ་ཏྟོ’’ཏི པ་དེ ཀ་ཏྟཱ. ཨ་པི་ས་དྡོ པུ་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ‘‘པ་སྶི་ཏྠཱ’’ཏི པ་དེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ, ཨ་པི པ་སྶི་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་དི་ཊྛཾ དི་ཊྛཾ མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙཱ པཱུ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ་པི ཏཱ་ཝ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙཱ པཱུ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་པྤ་ཏཱ་ཡ ཨཱུ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ པཱུ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ. ཨེ་སཱ པཱུ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཀཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་སཱ ཧི གཱ་མེ ཨ་པྤ་ཀ་མྤི ཏེ་ལཾ ཝཱ པཱུ་ཝ་ཁ་ཎྜཾ ཝཱ པ་སྶི་ཏྭཱ ཝཱ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཝཱ བ་ཧུ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ པཱུ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ. བ་ཧུ་ཀཱ་ནི ཏེ་ལཱ་ནི ཝཱ པཱུ་ཝེ ཝཱ པ་སྶ་ནྟོ་པི ལ་བྷ་ནྟོ་པི ཨ་པྤ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱུ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱུ་ན་ཀ་ཐཱ་པི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ པ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. བ་ཧུ་ཀཱ་ཡ པཱུ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨཱུ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ ཨཱུ་ན་ཀ་ཐཱཏི ཝི་གྒ་ཧོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི. པ་ཋ་མཾ.
༢. ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༡༢. དུ་ཏི་ཡེ མ་ས་དྷཱ་ཏུ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ‘‘ཨོ་མ་ཊྛཾ ཨུ་མྨ་ཊྛ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༡) ཝི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨོ་མ་ས་ནྟཱི་ཏི ཨོ་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི.
༡༣. ‘‘ཨི་དཾ ཝ་ཏྠུ’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ཨཱ་ཧ་རཱི’’ཏི པ་དེ ཀ་མྨཾ. ན་ནྡི་ཏ་བྦོ་ཏི ན་ནྡོ ཝ་ཎྞ་བ་ལཱ་དི, སོ ཨེ་ཏ་སྶ་ཏྠཱི་ཏི ན་ནྡཱི. ཝི་སཱ་ལཱ་ནི མ་ཧ་ནྟཱ་ནི ཝི་སཱ་ཎཱ་ནི ཨེ་ཏ་སྶ་ཏྠཱི་ཏི ཝི་སཱ་ལོ, ན་ནྡཱི ཙ སོ ཝི་སཱ་ལོ ཙེ་ཏི ན་ནྡི་ཝི་སཱ་ལོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ན་ནྡི་ཝི་སཱ་ལོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. སོཏི ན་ནྡི་ཝི་སཱ་ལོ, ‘‘ཨཱ་ཧཱ’’ཏི པ་དེ ཀ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཡུ་ཉྫི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ. ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ལེ་པཱིཏི པི-ས་དྡོ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, པ་གེ་ཝ དྭི་ཧེ་ཏུ་ཀ ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏེ་ན ཙཱ’’ཏི ཙ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨེ་ན ཙཱ’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨེ་ན ཙཱ’’ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོཏི ན་ནྡི་ཝི་སཱ་ལ་སྶ.
༡༥. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏི་སྶཾ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡཾ, ‘‘ཨཱ་ཧཱ’’ཏི པ་དེ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ‘‘ཡ་སྨཱ’’ཏི པ་དཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི པ་དེ ཧེ་ཏུ. ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ‘‘ཧཱི་ནེ་ནཱ་པཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝེ་ཎུ་ཀཱ་ར་ཛཱ་ཏཱིཏི ཝི་ལཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཛཱ་ཏི. ནེ་སཱ་ད་ཛཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀེ་ཝ་ཊྚ་ཛཱ་ཏི་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ.
པུ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀ་རཱི་སཾ, ཏཾ ཀུ་ས་ཏི ཨ་པ་ནེ་ཏཱི་ཏི པུ་ཀྐུ་སོ. པུ་པྥཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀ་རཱི་སཾ, ཀུ་སུ་མཾ ཝཱ, ཏཾ ཚ་ཌྜེ་ཏཱི་ཏི པུ་པྥ་ཚ་ཌྜ་ཀོ.
ཀུ་ཊ་ཏི ཚི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཀོ་ཊྛོ, སོ་ཡེ་ཝ ཀོ་ཊྛ་ཀོ. ཡ་ཀཱ་ར་བྷ་ཀཱ་རེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་བྷཱ’’ཏི ཡོ ཨ་ཀྐོ་སོ ཨ་ཏྠི, ཨེ་སོ ཧཱི་ནོ ནཱ་མ ཨ་ཀྐོ་སོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༡༦. ས་བྦ་པ་དེ་སཱུཏི ནཱ་མཱ་དཱི་སུ ས་བྦ་པ་དེ་སུ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ. ཨ་ལི་ཀནྟི ཨ་ས་ཙྩཾ, མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡོ་པི ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༢༦. པ་རི་ཧ་རི་ཏྭཱཏི པ་རི་མུ་ཁཾ ཀ་ཐ་ནཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ. ད་ཝཾ པ་རི་ཧཱ་སཾ ཀཱ་མེ་ཏཱི་ཏི ད་ཝ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ད་ཝ་ཀ་མྱཾ, ཏཾ་ཡེ་ཝ ད་ཝ་ཀ་མྱ་ཏཱ. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཀཱ་ར་སྶ ས་དི་ས་ཏྠ་མ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠོ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཡ་དི ཧི ས་དི་ས་ཏྠོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, སཱ་མ་ཎེ་རོ་ཝ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་མ སི་ཡཱ ས་ཎྛཱ་ནེ་ན ཙ པུ་རི་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ས་དི་ས་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠོ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་བྦ་ས་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་བྦས་དྡོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏྠོ མ་ནུ་སྶེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཛཱ་ན་ནཱ་ཛཱ་ན་ན་པ་ཀ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ན་མྤི ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ.
༣༥. ཨ་ཏྠ་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་མ་པེ་ཀྑི་ཡ ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཀི་རི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་པ་ཏྟི་མ་པེ་ཀྑི་ཡ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཀི་རི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཛྫ་ཀ་མྨ་ས་དྡཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་མ་པེ་ཀྑ་ནྟཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི, མ་པེ་ཀྑ་ནྟཱ་པི ནི་ཡ་ཏ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒ་ཏྟཱ ན་པུཾ་ས་ཀཱ་ཡེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཏེ དྭེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི. དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. པེ་སུ་ཉྙ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༣༦. ཏ་ཏི་ཡེ ‘‘ཛཱ་ཏ་བྷ་ཎྜ་ནཱ་ན’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨ་གྱཱ་ཧི་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཝི་སེ་ས་ན་པ་ར་ནི་པཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན ‘‘བྷ་ཎྜ་ན་ཛཱ་ཏཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྫཱ་ཏ་བྷ་ཎྜ་ནཱ་ན’’ནྟི. ‘‘པུ་བྦ་བྷཱ་གོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨི་མི་ནཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝ་ད་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ཝཱ་དོ, ཝི་གྒཱ་ཧི་ཀ་ཀ་ཐཱ, ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ཝི་ཝཱ་དཱ་པ་ནྣཱ, ཏེ་སཾ. པི་ས་ཏི ས་ཉྩུ་ཎྞེ་ཏཱི་ཏི པི་སུ་ཎོ, པུ་གྒ་ལོ, ཏ་སྶ ཨི་ད་ནྟི པེ་སུ་ཉྙཾ, ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པེ་སུ་ཉྙ་ནྟི པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙ’’ནྟི.
༣༧. བྷི་ཀྑུ་པེ་སུ་ཉྙེཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ཊེ པེ་སུ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནེ་ཏི ཚ་ཊྛཱི་ས་མཱ་སོ.
༣༨. ‘‘དི་སྭཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘བྷ་ཎ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི པ་དེ པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ, ད་སྶ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. པ་ད་སོ་དྷ་མྨ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༤༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ པ་ཊི་མུ་ཁཾ ཨཱ་ད་རེ་ན སུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི པ་ཏི་སྶཱ, ན པ་ཏི་སྶཱ ཨ་པྤ་ཏི་སྶཱཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ཏི་སྶ་ཝཱ’’ཏི.
༤༥. ‘‘པ་ད་སོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ སོ-པ་ཙྩ་ཡོ ཝི་ཙྪ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་དཾ པ་ད’’ནྟི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་སུ. པ་དཾ ནཱ་མ ཨི་དྷ ཨ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀཾ ཝཱ ཝི་བྷ་ཏྱ་ནྟཾ ཝཱ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ལོ་ཀི་ཡེ་ཧི ལ་ཀྑི་ཏོ གཱ་ཐཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ་སོ པཱ་དོ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་ནྟི ཨེ་ཀོ གཱ་ཐཱ་པཱ་དོ’’ཏི. ཨ་ནུ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟ་པ་ད་ཏྟཱ དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དོ ཨ་ནུ་པ་དཾ ནཱ་མ. ཨ་ནུ ས་དི་སཾ བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནནྟི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. བྱ་ཉྫ་ན་ས་དྡོ པ་ད-པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ཡཾ་ཀི་ཉྩི པ་དཾ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, པུ་རི་མ་པ་དེ་ན པ་ན ས་དི་སཾ པ་ཙྪི་མ་པ་ད་མེ་ཝ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཾ ནཱ་མ.
ཝཱ་ཙེ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ པ་ད’’ནྟི པ་དཾ ‘‘ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི པ་དེ ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་མྨཾ. ‘‘ཐེ་རེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཝུ་ཏྟེ’’ཏི པ་དེ ཀ་ཏྟཱ, ‘‘ཨེ་ཀ་ཏོ’’ཏི པ་དེ ས་ཧ་ཏྠོ. སཱ་མ་ཎེ་རོ ཨ་པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ བྷ་ཎ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. མ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ་ས་དྡོ མ་ཏྟ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏེ་ན པ་ཀཱ་རཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཙ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཙ དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ས་ཏི་པི ལི་ངྒ་ཝི་སེ་ས་ཏྟེ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ཏྟཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་མོ་ཀྑོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི.
བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི དཱི་གྷ་སུ་ཏྟཱ་ནི (དཱི. ནི. ༡.༡༥༠ ཨཱ་ད་ཡོ) ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནི. ཙ་ས་དྡེ་ན ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི སཾ་ཡུ་ཏྟ་སུ་ཏྟཱ་ནི (སཾ. ནི. ༡.༡) ཙ ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་སུ་ཏྟཱ་ནི (ཨ. ནི. ༡.༢ ཨཱ་ད་ཡོ) ཙ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནི. སོཏི དེ་ཝ་ཏཱ་བྷཱ་སི་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཀི་ཉྩཱ་པི ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི་ས་དྡོ ག་ར་ཧ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, པ་ན་ས་དྡོ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. མེ་ཎྜ་ཀ་མི་ལི་ནྡ་པ་ཉྷེ་སཱུཏི མེ་ཎྜ་ཀ་པ་ཉྷེ ཙ མི་ལི་ནྡ་པ་ཉྷེ ཙ. ཡནྟི སུ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ཐཱ བུ་དྡྷི་ཀ་ཀ་ཐཱ ད་ཎྜ་ཀ་ཀ་ཐཱ ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཐཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ པེ་ཡྻཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨི་མཱ་ཡོ པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ནཱ་མཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྭཱ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡནྟི སུ་ཏྟཾ.
༤༨. ཏ་ཏྲཱཏི ‘‘ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ནྟོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ. ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ནྟཱིཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ དེ་སཱ་པེ་ནྟི བ་ཧུ་ཀ་ཏྟཱ་ར་མ་པེ་ཀྑི་ཡ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ཧཱིཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ཧི. དྭེ་པཱིཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ.
ཨུ་པ་ཙཱ་རནྟི དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠཱུ་པ་ཙཱ་རཾ. ཡེ་སནྟི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ. པ་ལཱ་ཡ་ན་ཀ་ག་ནྠནྟི པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟཾ པ་ཀ་ར་ཎཾ. སཱ་མ་ཎེ་རོ ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏཱིཏི ཨ་ཝ་པཱ་ཏེ་ཏི, ག་ལི༹་ཏཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཏྟེ་པཱིཏི ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་སུ་ཏྟེ་པི. ཏནྟི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་གུ་ཎ་ག་ནྠཾ. པ་རི་ས་ངྐ་མཱ་ནནྟི སཱ་ར་ཛྫ་མཱ་ནཾ. ཡཾ པ་ན ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀི་རི་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱཏི ཨི་མ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཀི་རི་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༤༩. པ་ཉྩ་མེ མུ་ཊྛཱ ས་ཏི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི མུ་ཊྛ་སྶ་ཏཱི. ན་ཏྠི ས་མྤ་ཛཱ་ནཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ས་མྤ་ཛཱ་ནཱ. བྷ་ཝ་ངྒོ་ཏི་ཎྞ་ཀཱ་ལེཏི ནི་དྡོ་ཀྐ་མ་ན་ཀཱ་ལེ.
༥༠. ‘‘པ་ཀ་ཏི་ཡཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘དེ་ནྟཱི’’ཏི པ་དེ ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཏེ བྷི་ཀྑཱུ དེ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘གཱ་ར་ཝེ་ནཱ’’ཏི པ་ད་ཉྩ ‘‘སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི པ་ད་ཉྩ ‘‘དེ་ནྟཱི’’ཏི པ་དེ ཧེ་ཏུ. སཱི་ས་སྶ ཨུ་པ་དྷཱ་ནཾ ཨུ་སྶཱི་སཾ, ཏ་སྶ ཀ་རཱི་ཡ་ཏེ ཨུ་སྶཱི་ས་ཀ་ར་ཎཾ, ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠོ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨུ་སྶཱི་ས་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ, ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ. ཏ་ཏྲཱཏི པུ་རི་མ་ཝ་ཙ་ནཱ་པེ་ཀྑཾ, ‘‘སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི སེ་སོ. ཨ་ཐ ཝཱ སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱཏི པ་ཙྩ་ཏྟེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨི་ད་མྤི་སྶ ཧོ་ཏི སཱི་ལ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༡༩༥ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་ཡ. ཨི་ད་མྤི སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཡཾ སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མ་ཏཱ སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ‘‘ཏ་ཏྲི་དཾ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏྟ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. བྷི་ཀྑཱུ ཁི་པ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏནྟི ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ རཱ་ཧུ་ལཾ. ཨ་ཐཱཏི ཁི་པ་ན་ཏོ པ་ཙྪཱ. ཨི་དནྟི ཝ་ཏྠུ. ས་མྨུ་ཉྩ་ནི་ཀ་ཙ་ཝ་ར་ཚ་ཌྜ་ན་ཀཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ རཱ་ཧུ་ལེ་ན པཱ་ཏི་ཏཾ ནུ ཁོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. སོ པ་ནཱ་ཡ་སྨཱ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་པ་རི་བྷོ་གཱ ཨ་ཉྙེ་སནྟི ཨ་ཉྙེ་ཧི ན པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཱ.
༥༡. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ས་ཡ་ནཾ སེ་ཡྻཱ, ཀཱ་ཡ་པ་སཱ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ, ས་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི སེ་ཡྻཱ, མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དི. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨེ་ཀ་སེ་སེ་ན ཝཱ སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཝཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཧ་སེ་ཡྻ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠཱཏི དྭཱི་སུ སེ་ཡྻཱ་སུ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ དྭེ སེ་ཡྻཱ ད་སྶི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ. ‘‘ས་བྦ་ཙྪ་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. པཱ་ཀ་ཊ་ཝོ་ཧཱ་རནྟི ལོ་ཀེ ཝི་དི་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ. དུ་སྶ་ཀུ་ཊི་ཡནྟི དུ་སྶེ་ན ཚཱ་དི་ཏ་ཀུ་ཊི་ཡཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཙྪ་ད་ནེ་ཡེ་ཝ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ཀོ དོ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཙྪ་ད་ནེ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཾ པ་ན སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. པཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝཱཏི ཨི་ཊྛ་ཀ་སི་ལཱ་དཱ་རུ་ནཱ ཝཱ. ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱཏི ཀི་ལ་ཉྫཱ་དི་ནཱ ཝཱ. ཝ་ཏྠེ་ན་པཱིཏི པི་ས་དྡོ པ་གེ་ཝ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་དི་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡ་སྶཱཏི སེ་ནཱ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ སེ་ཡྻཱ་ཡ. ཨུ་པ་རཱི་ཏི ཝཱ ས་མ་ནྟ་ཏོ་ཏི ཝཱ ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཀེ་ན དྭཱ་རེ་ན པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་བྦ་པཱ་སཱ་ད་སྶ ཝ་ལ༹་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི. ས་ཏ་ག་བྦྷཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་སྶཱ་ལཾ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏནྟི སེ་ནཱ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ སེ་ཡྻཾ.
ཏ་ཏྠཱཏི སེ་ནཱ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡཾ སེ་ཡྻཱ་ཡཾ. ས་མྦ་ཧུ་ལཱ སཱ་མ་ཎེ་རཱ ས་ཙེ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ས་ཙེ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘སཱ་མ་ཎེ་རཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ཙྩཱ་ས་ནྣ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི་པི ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ཏི སཱ་མ་ཎེ་རཱ. ས་བྦེ་སནྟི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ. ཏ་སྶཱཏི སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨེ་སོ ཨེ་ཝ ན་ཡོ, ན ཨ་ཉྙོ ན་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨེ་སོ ཨི་ཝ ན་ཡོ, ཨེ་སོ ཨེ་ཏཱ་དི་སོ ན་ཡོ ཨི་ཝ ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་པི ཙཱཏི ཨེ་ཀཾ་སེ་ན. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ. ཙ་ཏུ་ཀྐནྟི ཨེ་ཀཱ་ཝཱ་ས་ཨེ་ཀཱ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ, ཨེ་ཀཱ་ཝཱ་ས་ནཱ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ, ནཱ་ནཱ་ཝཱ་ས་ཨེ་ཀཱ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ, ནཱ་ནཱ་ཝཱ་ས་ནཱ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ནྟི ཙ་ཏུ་ས་མཱུ་ཧཾ, ཙ་ཏུ་པ་རི་མཱ་ཎཾ ཝཱ. ཡོཏི བྷི་ཀྑུ. ཧིས་དྡོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཛོ་ཏ་ཀོ, ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ མ་ཡཱ ཝུ་ཙྩ་ཏེ་ཏི ཝཱ. དེ་ཝ་སི་ཀནྟི དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ. ཎི་ཀཔ་ཙྩ་ཡོ ཧི ཝི་ཙྪ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཡོ་པི ས་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཏི, ཏ་སྶཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྲཱཏི ‘‘ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏེ་ནཱ་པཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ.
‘‘ཨ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཧི་མ་ཙྪཱ, དྭི་པ་དཱ་ན་ཉྩ ཀུ་ཀྐུ་ཊཱི;
ཙ་ཏུ་པྤ་དཱ་ནཾ མ་ཛྫཱ་རཱི, ཝ་ཏྠུ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶི་མཱ’’ཏི. (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༥༥);
ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཏ་སྨཱ. གོ་དྷཱཏི ཀུ་ཎྜོ. བི་ལཱ༹་ལོཏི ཨཱ་ཁུ་བྷུ་ཛོ. མ་ངྒུ་སོཏི ན་ཀུ་ལོ.
ཨ་ས་མྦ་དྡྷ་བྷི་ཏྟི་ཀ་སྶ ཀ་ཏ་པཱ་སཱ་ད་སྶཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏུ་ལཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏུ་ལཱ ནཱ་མ ཐ་མྦྷཱ་ན, མུ་པ་རི ད་ཀྑི་ཎུ་ཏྟ་ར་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཋ་པི་ཏོ དཱ་རུ་ཝི་སེ་སོ ཐ་ལ་ཏི ཐ་མྦྷེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏཱ པ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ཏི་སྶོ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན པ་ན པ་ཉྩ་ས་ཏྟ་ན་ཝཱ་ད་ཡོ. ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ པཱ་སཱ་དེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཝཱ་ལ༹་ས་ངྒྷཱ་ཊཱ་དཱི་སཱུཏི ཝཱ་ལ༹་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཏེ་སུ ས་ངྒྷཱ་ཊཱ་དཱི་སུ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཏུ་ལཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་ངྒྷཱ་ཊོ ནཱ་མ ཏུ་ལཱ་ན, མུ་པ་རི པུ་བྦ་པ་ཙྪི་མཱ་ཡཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཋ་པི་ཏོ ཀ་ཊྛ་ཝི་སེ་སོ ས་མྨཱ གྷ་ཊེ་ནྟི ཨེ་ཏྠ གོ་པཱ་ན་སྱཱ་ད་ཡོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏེ པ་ན ཏ་ཡོ ཧོ་ནྟི. ནི་བྦ་ཀོ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེཏི ཚ་ད་ན་ཀོ་ཊི་ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ. པ་རི་མ་ཎྜ་ལཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་ར་སྶཾ ཝཱ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ སེ་ནཱ་ས་ནེ. ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ག་བྦྷ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ག་བྦྷཱུ་པ་ཙཱ་རཱ ས་བྦ་ག་བྦྷཱ, ཏེ པ་ཝི་ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་པ་ནྣཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ན་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ པ་མུ་ཁེ. པ་མུ་ཁ་སྶ ས་བྦ་ཙྪ་ནྣ་ཏྟཱ, ས་བྦ་པ་རི་ཙྪ་ནྣ་ཏྟཱ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན་ནུ པ་མུ་ཁེ ཚ་ནྣ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠི, ནོ པ་རི་ཙྪ་ནྣ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་བྦྷ་པ་རི་ཀྑེ་པོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ.
ཡཾ པ་ན ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཛ་ག་ཏཱིཏི པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཙ མ་ནྡི་རཱ་ལི་ནྡ་ཝ་ཏྠུ་སྶ ཙ ནཱ་མ་མེ་ཏཾ. ཨི་དྷ པ་ན མ་ནྡི་རཱ་ལི་ནྡ་ཝ་ཏྠུ་ས་ངྑཱ་ཏཱ བྷཱུ་བྷེ་དཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཀ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཱ ན ས་མེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་ས་ཧ་ཏྠུ་བྦེ་དྷཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱིཏི ཡ་སྨཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཡེ་པི མ་ཧཱ་པཱ་སཱ་དཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་སུ་པཱིཏི མ་ཧཱ་པཱ་སཱ་དེ་སུ་པི.
སུ་དྷཱ་ཚ་ད་ན་མ་ཎྜ་པ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘སུ་དྷཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཚ་ད་ན་མ་ཎྜ་པ་སྶཱ་པི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. མ་ཎྜཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི སཱུ་རི་ཡ་ར་སྨི, ཏཾ པཱ་ཏི ར་ཀྑ་ཏི, ཏ་ཏོ ཝཱ ཛ་ན་ནྟི མ་ཎྜ་པཾ. ན་ནུ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཧོ་ཏི པཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཚི་དྡ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་ཀཱ་རོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཝ་ལ༹་ཉྫ་ནཱུ་པ་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏྠཱ་པོ་ཧ་ནེ་ན ས་དྡོ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༡; དཱི. ནི. ཊི. ༡.༡; མ. ནི. ཊཱི. ༡.མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; ཨ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.རུ་པཱ་དི་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ན ཝ་ལ༹་ཉྫ་ནཱུ་པ་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཝཱ་ཊནྟི ཨེ་ཏྠ དྭཱ་ར་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཨ་ས་ཏི ཙ དྭཱ་རེ ཀ་ཝཱ་ཊ་སྶཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཀ་ཝ་ཏི ས་དྡཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཝཱ་ཊཾ.
ཏ་ཏྲཱཏི ‘‘ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ. ཡ་སྶཱཏི པ་ར་ཝཱ་དི་ནོ. ཨ་ནུ་ཡོ་གོ སི་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ, ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི པི་ཧི་ཏ་དྭཱ་རེ ག་བྦྷེ. སོཏི པ་ར་ཝཱ་དཱི. ས་བྦ་ཙྪ་ནྣ་ཏྟཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ཨི་ཏི ཝུ་ཏྟེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ‘‘ས་བྦ་པ་རི་ཙྪ་ནྣ་ཏཱ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. པ་ཙྩཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱིཏི པ་ཏི ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི, པུ་ན ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
བྱ་ཉྫ་ན་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ས་བྦ་ཙྪ་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཨ་ཀྑ་ར་པ་ད་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ, ན ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན. ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་བྱཱ་པི་ཏ་དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏོཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཏོ, པ་རི་ཧཱ་ཡེ་ཡྻཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ནི་ཡ་ཏེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ནི་ཡ་ཏེ་སུ. ཨི་དྷཱ་པཱིཏི ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་པི. ཡཾ ཡནྟི སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ, ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
༥༣. དྭཱི་སུ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་དེ་སུ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་དོ་ཝ ཡུ་ཏྟོ་ཏི སོ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟོ.
ཨི་མི་ནཱ་པཱིཏི སེ་ན་མྦ་མ་ཎྜ་པེ་ནཱ་པི. ཨེ་ཏནྟི ཛ་ག་ཏི་ཡཱ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཏཾ. ཡ་ཐཱཏི ཡཾ་ས་དྡ་ཏྠོ ཏ་ཏི་ཡ་ནྟ་ནི་པཱ་ཏོ, ཡེ་ན སེ་ན་མྦ་མ་ཎྜ་པེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི. པ་ཉྩ་མཾ.
༦. དུ་ཏི་ཡ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༥༥. ཚ་ཊྛེ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ ཝ་ས་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨཱ་ཝ་ས་ཐོ, ཨཱ་ཝ་ས་ཐོ ཙ སོ ཨ་གཱ་ར་ཉྩེ་ཏི ཨཱ་ཝ་ས་ཐཱ་གཱ་རནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ནཾ ཝ་ས་ནཱ་གཱ་ར’’ནྟི. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཱ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. སཱ་ཊ་ཀནྟི ཨུ་ཏྟ་ར་སཱ་ཊ་ཀཾ, ནི་ཝ་ཏྠ་ཝ་ཏྠ་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཙྩཱ་ག་མྨཱཏི ཏྭཱ་པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་པ་ད་སྶ ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘པ་ཝ་ཏྟོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨ་ཀྐོ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཁ་ཏྟི་ཡཾ ‘‘ཙ་ཎྜཱ་ལོ’’ཏི ཝ་ད་ཏོ ཨ་ལི་ཀཾ བྷ་ཎ་ཏོ་པི མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ས་ཧ ས་ཡ་ཏོ པ་ཋ་མ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི. ཚ་ཊྛཾ.
༧. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༦༠. ས་ཏྟ་མེ མ་ཧཱ་དྭཱ་རེཏི བ་ཧི ཋི་ཏེ མ་ཧཱ་དྭཱ་རེ. ཨཱ་ག་མྨ, པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝཱ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ཨོ་ཝ་ར་ཀོ ཨཱ་ཝ་ས་ཐོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ཝ་ར་ཀ་དྭཱ་རེ’’ཏི. སུ་ནི་གྒ་ཏེ་ནཱཏི སུ་ཊྛུ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ག་ཏེ་ན ས་དྡེ་ན. ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏུ’’ནྟི པ་ད་སྶ ‘‘ན ཉཱ་ཏུ’’ནྟི ཨ་ཏྠཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཛཱ་ནི་ཏུ’’ནྟི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཀཱ་ར་ཝི་ཀཱ་རོ ཨ་ཨི་ཏི ནི་པཱ་ཏོ ན ཧོ་ཏི, ཨཱ་ཨི་ཏི ཨུ་པ་ས་གྒོ་ཏི པ་ན ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཝི་ཉྙུ་ནཱ པུ་རི་སེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘པུ་རི་ས་ཝི་གྒ་ཧེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ མ་ནུ་སྶ་པུ་རི་ས་ཝི་གྒ་ཧཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ་ན ཡ་ཀྑེ་ན པེ་ཏེ་ན ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཋི་ཏཱ་ཡ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ དེ་སེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ན ཡ་ཀྑེ་ནཱཏི ཡ་ཀྑེ་ན ས་དྡྷིཾ ཋི་ཏཱ་ཡ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ དེ་སེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ‘‘ན པེ་ཏེ་ན, ན ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི.
༦༦. ཚ་པྤ་ཉྩ་ཝཱ་ཙཱ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་ཉྩཱ’’ཏི ཝཱ་ཙཱ་སི་ལི་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཀ་སྶ་ཙི པ་ཡོ་ཛ་ན་སྶཱ་བྷཱ་ཝཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཚ་པྤ་ཉྩ་ཝཱ་ཙཱ་ཧཱི’’ཏི པ་དེ. ཨེ་ཀོ གཱ་ཐཱ་པཱ་དོ ཨེ་ཀཱ ཝཱ་ཙཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཙུ་ཎྞི་ཡེ ཝི་བྷ་ཏྱ་ནྟཾ ཨེ་ཀཾ པ་དཾ ཨེ་ཀཱ ཝཱ་ཙཱ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཨ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀ་པ་དཾ ཝཱ ཝཱ་ཀྱ་པ་དཾ ཝཱ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨེ་ཀཾ པ་དཾ པཱ་ལི༹་ཏོ, པ་ཉྩ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘དྭེ པ་དཱ་ནི པཱ་ལི༹་ཏོ, ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡོ་པི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཚ་པ་དཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མོ་ཡེ་ཝ ཧི པ་མཱ་ཎཾ. ཏ་སྨིནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ཏི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་ལླཱ་སེ ལི་ངྒ་སྶཱ་པི ཝི་པ་ལླཱ་སོ ཧོ་ཏི ‘‘ཏ་སྨི’’ནྟི པུ་ལླི་ངྒེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ས་ཏི ཙ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་ལླཱ་སེ ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ. ‘‘མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶཱ’’ཏི ནི་ཡ་ཏ་པུ་ལླི་ངྒཱ་པེ་ཀྑ་ན་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨེ་ཀི་སྶཱ’’ཏི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མི་ནཱ བྷེ་ད་ལི་ངྒ་ནི་སྶི་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྱོ་པི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏུ་མྷཱ་ཀནྟི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ས་མུ་དཱ་ཡོ. ‘‘སུ་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་བྷོ་གོ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མ’’ནྟི་ཨཱ་དི. པ་ཋ་མནྟི ཙ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན པ་ཙྪཱ’’ཏི. པུ་ཊྛོ ཧུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ ཀ་ཐེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི. ས་ཏྟ་མཾ.
༨. བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༦༧. ཨ་ཊྛ་མེ ཏ་ཏྠཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ. ཨི་དྷཱཏི བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. པ་ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་ཙཱཏི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཡུ་ཏྟཱ ཝཱ་ཙཱ. ཏ་ཐཱཏི ཏ་ཏོ གུ་ཎཱ་རོ་ཙ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ, ཨ་རི་ཡཱ སཱ་དི་ཡིཾ་སཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཡ་ཏ་ས་དྡཱ་ནཾ ནི་ཙྩ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦེ་པཱིཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་རི་ཡཱ་པི. བྷཱུ་ཏནྟི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ. ཀ་སྨཱ ས་བྦེ་པི པ་ཊི་ཛཱ་ནིཾ་སུ, ན་ནུ ཨ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་རོ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ ན པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རི་ཡཱ་ན་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཨ་རི་ཡཱ་ན་མྤི ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ ཡ་སྨཱ བྷཱུ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་བྦེ་པི ‘‘བྷཱུ་ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནིཾ་སཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་སྨཱ བྷཱ་སི་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་རི་ཡཱ པ་ཊི་ཛཱ་ནིཾ་སཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶི་ནོཏི དོ་ས་སྶ ཨ་ད་སྶ་ན་དྷ་མྨཱ. ཏེ་ཧཱིཏི ཨ་རི་ཡེ་ཧི, བྷཱ་སི་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སུ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཉྙེཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ. ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀེ་ནེ་ཝཱཏི ས་བྦེ་སཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟེ་ནེ་ཝ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝི་བྷ་ངྒེ་པཱིཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡེ་པི. ཏ་ཏྠཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ.
༧༧. ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན སུ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྟ་རཱ ཝཱཏི པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཝཱ. ཨ་ཏི་ཀ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ནེ་ནཱཏི ཨ་ཏི་ནི་པྤཱི་ལི༹་ཡ་མཱ་ནེ་ན. ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་སྶཱ་ཏི ཨི་དཾ པ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དྱ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘ཁི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. དི་ཊྛི་ས་མྤ་ནྣཱ་ནནྟི མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ, ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ. ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཏི. ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. དུ་ཊྛུ་ལླཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༧༨. ན་ཝ་མེ ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྶཾ ‘‘དུ་ཊྛུ་ལླཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡཾ, ཏཱ་སུ ཝཱ པཱ་ལི༹་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ. ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱཏི ཝཱི་མཾ་ས་ནཱ. ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་དྡེཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་དྡ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ. ཨེ་ཏྠ ཧི ས་དྡེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་དྡེ་ན ཨ་ཏྠོ་པི ཝུ་ཏྟོ, ཝི་ནཱ་པི བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན བྷཱ་ཝ་ཏྠ་སྶ ཉཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ བྷཱ་ཝོ་པི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་དྡ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ’’ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ‘‘དུ་ཊྛུ་ལླ་ས་དྡེ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཨེ་ཏཾ པ་རི་མཱ་ཎཾ ཡ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཏཾ, ‘‘ཏེ་ར་ས ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏཾ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ན ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་ད་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ. ཀ་སྶ་ཙི ཝི་མ་ཏི བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཀིཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟེ་ན ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟ་སྶ ས་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ ཙཱཏི ཙ་ས་དྡོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྠོ, ན དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཨེ་ཏནྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏཾ, ‘‘ཨ་སུ་དྡྷོ ཧོ་ཏི…པེ… ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ, ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠཱཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཝེཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ་ཀཱ་རོ ཨ་ཊྛཱ་ན་ཡོ་གོ, པ་མཱ་ཎ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ, ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཨ་ཉྙཱ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཉྙཱཏི སཱ་མྱ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ཨེ་ཝ་ཀཱ་རོ ཋཱ་ན་ཡོ་གོ་ཝ. པུ་བྦེ་པི ཙཱཏི ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀཱ་ལེ་པི ཙ.
ཨེ་ཏནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་མཱ་ཎ་ཏཾ. སཾ་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཝ, ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཙ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཏ་སྶ’’ཏྱཱ་དི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ན ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
༨༠. སཱཏི བྷི་ཀྑུ་ས་མྨུ་ཏི, ས་ངྒྷེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཀི་སྨི་ཉྩི ཋཱ་ནེ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ. ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཀཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི པ་དེ ཧེ་ཏུ. ཨེ་སཱཏི ཨེ་སོ བྷི་ཀྑུ. ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ་ཡཱཏི ཧི་ཏ་སྶ ཨེ་སི་ཏཱ་ཡ, ཨ་ཏྠ་སྶ ཨི་ཙྪ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༨༢. སེ་སཱ་ནཱིཏི ཨཱ་དི་མྷི པ་ཉྩ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཏོ སེ་སཱ་ནི ཨུ་པ་རི པ་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི. ཨ་སྶཱཏི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ. གྷ་ཊེ་ཏྭཱཏི ས་མྦ་ནྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི. ན་ཝ་མཾ.
༡༠. པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ
༨༦. ད་ས་མེ བྷ་ག་ཝཱ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི པ་ཐ་ཝི་ཡཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ པཱ་སཱ་ཎཱ་དཱི་སུ. མུ་ཊྛི་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོཏི ཁ་ཊ་ཀ་པ་མཱ་ཎ་ཏོ. སཱཏི ཨ་ད་ཌྜྷ་པ་ཐ་ཝཱི. ཧ་ཏྠི་ཀུ་ཙྪི་ཡནྟི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ ཋཱ་ནེ. ཨེ་ཀ་པ་ཙྪི་པཱུ་རཾ པ་ཐ་ཝི་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་པྤ་པཾ་སུ་ཨ་པྤ་མ་ཏྟི་ཀཱ་པ་དཱ་ནཾ ཨེ་ཝ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཨེ་ཏནྟི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན་པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་པ་ཉྩ་ཀཾ. ཏནྟི ཀུ་སཱི་ཏཾ. ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་ཎ པེ་ས་ནེ’’ཏི དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡེ་ཝ པེ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཧེ་ཏྭ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི, ན ཎཱ་པེ་པ་ཙྩ་ཡོ, སོ པ་ན དྷཱ་ཏྭ་ཏྠེ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྟ་ཏི. ན ཧི ཏ་སྶ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟོ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻོ ཨ་ཏྠི དྷཱ་ཏྭ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་སྶཱ་བྷཱ་ཝཱ. ཏཱ་ཝཱཏི པ་ཋ་མཾ པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་སྶ, ཏ་ཏོ ཝཱ.
པོ་ཀྑ་རཾ པ་དུ་མཾ ནེ་ཏཱི་ཏི པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི. ‘‘སོ་དྷེ་ནྟེ་ཧཱི’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཨུ་སྶི་ཉྩི་ཏུཾ ཨ་པ་ནེ་ཏུ’’ནྟི པ་དེ་སུ བྷཱ་ཝ་ཀ་ཏྟཱ. ཡོཏི ‘‘ཏ་ནུ་ཀ་དྡ་མོ’’ཏི པ་དེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཡོ ཏ་ནུ་ཀ་དྡ་མོ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ. ཀུ་ཊེ་ཧཱིཏི གྷ་ཊེ་ཧི. ཨུ་སྶི་ཉྩི་ཏུནྟི ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ, ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝཱ སི་ཉྩི་ཏུཾ. ཏ་ཏྲཱཏི སུ་ཀྑ་ཀ་དྡ་མེ, ‘‘ཡོ’’ཏི པ་དེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱི་ཨཱ་དྷཱ་རོ. ཡོཏི སུ་ཀྑ་ཀ་དྡ་མོ.
ཏ་ཊནྟི ཀཱུ་ལཾ. ཨུ་ད་ཀ་སཱ་མ་ནྟཱཏི ཨུ་ད་ཀ་སྶ ས་མཱི་པེ. ཨོ་མ་ཀ་ཙ་ཏུ་མཱ་སནྟི ཙ་ཏུ་མཱ་ས་ཏོ ཨཱུ་ན་ཀཾ. ཨོ་ཝ་ཊྛནྟི དེ་ཝེ་ན ཨོ་ཝ་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི ས་ཙེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཏ་ཏཱིཏི ཏ་ཊཾ པ་ཏ་ཏི. ཨུ་ད་ཀེ་ཡེ་ཝཱཏི པ་ཀ་ཏི་ཨུ་ད་ཀེ་ཡེ་ཝ. ཨུ་ད་ཀ་སྶཱཏི ཝ་སྶོ་ད་ཀ་སྶ. ཏ་ཏྠཱཏི པཱ་སཱ་ཎ་པི་ཊྛི་ཡཾ. པ་ཋ་མ་མེ་ཝཱཏི སོ་ཎྜི་ཁ་ཎ་ན་ཏོ པ་ཋ་མཾ ཨེ་ཝ. ཨུ་ད་ཀེ པ་རི་ཡཱ་དི་ཎྞེཏི ཨུ་ད་ཀེ སུ་ཀྑེ. པ་ཙྪཱཏི ཨུ་ད་ཀ་པཱུ་ར་ཏོ པ་ཙྪཱ. ཏ་ཏྠཱཏི སོ་ཎྜི་ཡཾ. ཨུ་ད་ཀེ་ཡེ་ཝཱཏི མཱུ་ལ་ཨུ་ད་ཀེ་ཡེ་ཝ. ཨུ་ད་ཀནྟི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཨུ་ད་ཀཾ. ཨ་ལླཱི་ཡ་ཏཱིཏི པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎེ ལ་གྒ་ཏི. ཏ་མྤཱིཏི སུ་ཁུ་མ་ར་ཛ་མྤི. ཨ་ཀ་ཏ་པ་བྦྷཱ་རེཏི ཝ་ལ༹་ཉྫེ་ན ཨ་ཀ་ཏེ པ་བྦྷཱ་རེ. ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ཧི ཝ་མཱི་ཡ་ཏི, གྷ་ར་གོ་ལི༹་ཀཱ་ད་ཡོ ཝཱ ས་ཏྟེ ཝ་མ་ཏཱི་ཏི ཝ་མྨི་ཀོ.
གཱ་ཝཱི་ནཾ ཁུ་རོ ཀ་ཎྚ་ཀ་ས་དི་ས་ཏྟཱ གོ་ཀ་ཎྚ་ཀོ ནཱ་མ, ཏེ་ན ཚི་ནྣོ ཀ་དྡ་མོ ‘‘གོ་ཀ་ཎྚ་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཙྪ་ད་ནཾ ཝཱ ཝི་ན་ཊྛ་ཙྪ་ད་ནཾ ཝཱ པུ་རཱ་ཎ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏོཏི པུ་རཱ་ཎ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཏོ, ག་ཎྷི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཝ་སེ་སནྟི ཝི་ན་ཊྛ་ཙྪ་ད་ན་ཏོ. ཨ་ཝ་སེ་སཾ ཨི་ཊྛ་ཀཾ ག་ཎྷཱ་མི ཨི་ཏི ས་ཉྙཱ་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱཏི ཨི་ཊྛ་ཀཱ་དི་ནཱ. ཡཱ ཡཱཏི མ་ཏྟི་ཀཱ. ཨ་ཏི་ནྟཱཏི ཨ་ན་ལླཱ, ཨ་ཀི་ལི་ནྣཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་སྨིནྟི མ་ཏྟི་ཀཱ་པུ་ཉྫེ. ས་བྦོཏི ས་ཀ་ལོ མ་ཏྟི་ཀཱ་པུ་ཉྫོ. ཨ་སྶཱཏི མ་ཏྟི་ཀཱ་པུ་ཉྫ་སྶ. ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀེ་ཧཱི’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཨ་པ་ནཱ་མེ་ཏྭཱ’’ཏི པ་དེ ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་མྨཾ. ཀ་སྨཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ད་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ.
ཏ་ཏྠཱཏི མ་ཏྟི་ཀཱ་པཱ་ཀཱ་རེ. ཨ་ཉྙ་མྤཱིཏི མ་ཎྜ་པ་ཐ་མྦྷ་ཏོ ཨ་ཉྙ་མྤི. ཏེ་ན ཨ་པ་དེ་སེ་ནཱཏི ཏེ་ན པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་པ་ཝ་ཊྚ་ན་ལེ་སེ་ན.
པ་སྶཱ་ཝ་དྷཱ་རཱ་ཡཱཏི མུ་ཏྟ་སོ་ཏཱ་ཡ. ཀ་ཏྟ་ར་ཡ་ཊྛི་ཡཱཏི ཀ་ཏྟ་ར་ད་ཎྜེ་ན. ཨེ་ཏྠ ཧི ཀ་ཏྟ་ར་ཡ་ཏི ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ སི་ཐི་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན སི་ཐི་ལོ ཧུ་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཏྟ་རོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཛི་ཎྞ་མ་ནུ་སྶོ, ཏེ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཀ་ཏྟ་རེ་ན ག་ཧི་ཏཱ ཡ་ཊྛི, ཀ་ཏྟ་ར་སྶ ཡ་ཊྛཱི་ཏི ཝཱ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཏྟ་ར་ཡ་ཊྛི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀ་ཏྟ་ར་ད་ཎྜོ. ད་ནྟ་ཛ་པ་ཋ་མ་ཀྑ་རེ་ན ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏ་བྦོ. ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྤ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠནྟི ཝཱི་རི་ཡ་སྶ སུ་ཊྛུ པ་གྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ, ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཨུ་ཀྑི་པ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ཙི བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༨༧. ཏ་ཏྲཱ་པཱིཏི ཨི་ཊྛ་ཀ་ཀ་པཱ་ལཱ་དཱི་སུ་པི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ན་ཏྟཱཏི ཏེ་སཾ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་གྒི་སྶ ཨ་ནི་ནྡྷ་ན་ཏྟཱ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ་ཝཱ. ཏཱ་ནཱིཏི ཨི་ཊྛ་ཀཱ་དཱི་ནི. ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ཏྟཱ. ཏི་ཎུ་ཀྐནྟི ཏི་ཎ་མ་ཡཾ ཨུ་ཀྐཾ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཨེ་ཝ. ཨ་རཱི་ཡ་ཏི ཨ་གྒི་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏྠཾ གྷཾ་སཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ར་ཎཱི, ཧེ་ཊྛཱ ནི་མ་ནྠ་ནཱི་ཡ་དཱ་རུ. ས་ཧ དྷ་ནུ་ནཱ ཨེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་ཧི་ཏོ, ཨུ་པ་རི ནི་མ་ནྠ་ན་དཱ་རུ. ཨ་ར་ཎཱི ཙ ས་ཧི་ཏོ ཙ ཨ་ར་ཎཱི་ས་ཧི་ཏོ, ཏེ་ན ཨ་གྒིཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་ཐཱ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ན ཌ་ཡ྄ཧ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ཧཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
༨༨. ཨཱ་ཝཱ་ཊཾ ཛཱ་ནཱཏི ཨཱ་ཝཱ་ཊཾ ཀཱ་ཏུཾ, ཁ་ཎི་ཏུཾ ཝཱ ཛཱ་ནཱ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་མ་ཏྟི་ཀཾ ཛཱ་ན, ཐུ་ས་མ་ཏྟི་ཀཾ ཛཱ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷཾ ས་མྤ་དཱ་ན་ཝཱ་ཙ་ཀ་པ་དཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. སཱཏི པ་ཐ་ཝཱི. ཏེ་ནཱཏི པ་ཝ་ཊྚ་ནཱ་དི་ནཱ་ཏི. ད་ས་མཾ.
མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ པ་ཋ་མོ.