༣. པུ་ཎྞོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༩༥. ཨ་ན་ནྟ་ར་སུ་ཏྟེ ‘‘པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ་ཏི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནོ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ, ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩ་སྶ པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཾ ནཱ་མ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ རཱུ་པཱ’’ཏི པ་ནེ་ཏྠ ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་རཱུ་པཾ ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ དྭཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཙ་ཀྑུ་ནྟི ཨུ་བྷ་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ བཱ་ཧི་ར་ཉྩ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཏ་ཉྩེཏི ཨེ་ཏྠ ཏཾ-ས་དྡེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཉྩེ་ཏི ཏཾ ཙ་ཀྑུ་ཉྩེ་ཝ རཱུ་པ་ཉྩཱ’’ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ས་དྡེ་ན ཛོ་ཏི་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ, ‘‘མ་ནོ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི པ་དེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨི་དྷ ན ག་ཧི་ཏཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ནཱཏི ས་ཧཱ་ཝ་ཊྛཱ་ནེ་ན, ཙི་ཏྟེ་ན ན་ནྡི་ཡཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཙི་ཏྟ་ས་ཧུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ན་ནྡཱི’’ཏི. པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་དུ་ཀྑ་སྶ ས་མོ་དྷཱ་ནནྟི པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ པ་ཙྩ་ཝོ་ཀཱ་རེ ས་ཧ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཚ་ནྣཾ དྭཱ་རཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་ཏི ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚ་སྶ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་སྶ ཙ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝ་ཊྚཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡེཏི ‘‘ས་ནྟི ཙ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ དུ་ཏི་ཡེ དེ་ས་ནཱ་ན་ཡེ. པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱིཏི ན ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི ནཱ་པི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་སྶ པ་ན ཨི་དྷ ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི. ས་ཏྟ་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི ཨ་ཀྐོ་ས་ནེ པ་རི་བྷཱ་ས་ནེ པཱ་ཎི་པྤ་ཧཱ་རེ ལེ་ཌྜུ་པྤ་ཧཱ་རེ ད་ཎྜ་པྤ་ཧཱ་རེ ས་ཏྠ་པྤ་ཧཱ་རེ ཛཱི་ཝི་ཏཱ་ཝོ་རོ་པ་ནེ་ཏི ཨི་མེ་སུ ས་ཏྟ་སུ. ‘‘བྷ་དྡ་ཀཱ ཝ་ཏི་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཁ་ནྟི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་དཱ་པེ་ཏུཾ.
༣༩༦. ཙ་ཎྜཱཏི ཀོ་དྷ་ནཱ, ཏེ་ན དཱུ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ དུ་ཊྛཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཀི་བྦི་སཱཏི པཱ་པཱ. ཕ་རུ་སཱཏི ཨཱི་ས་ཀ་མྤི པ་སཱ་ད་སི་ནེ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ལུ་དྡཱ. ཕ་རུ་ས་ཝ་ཙ་ན་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཕ་རུ་སཱ, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ན ལུ་དྡཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་ཀྑ་ལཱ༹’’ཏི. ཨི་ད་ཉྩ ཏེཏི, ‘‘ཧ་ཏྠ་ཙྪེ་དཾ ནཱ་སི་ཀ་ཙྪེ་ད’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ཨི་ད་ཉྩ ཨ་ནི་ཊྛཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ་ཏི བྷ་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ཏ་ཛྫེ་སྶ་ནྟི.
གྷ་ཊི་ཀ་མུ་གྒ་རེ་ནཱཏི ད་ཎྜཱ་ནཾ ཀི་ར ཨ་གྒ་པ་སྶེ གྷ་ཊཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟི, ཏེ་ན སོ ‘‘གྷ་ཊི་ཀ་མུ་གྒ་རོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཏོ་དྷཱ་རཱ་དི་ནཱ ས་ཏྠེ་ན ཀ་ར་ཝཱ་ལ་ཁ་གྒཱ་དི་ནཱ. ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རཱ་ད་ཡོ ‘‘ད་མོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཏཾ པཱ་ཋ་པ་དེ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཙྩེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. མ་ན་ཙྪ་ཊྛཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ད་མེ་ཏི སཾ་ཝ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ, ད་མོ. རཱ་གཱ་དི་པཱ་པ་དྷ་མྨེ ད་མེ་ཏི ཨུ་པ་ས་མེ་ཏཱི་ཏི ད་མོ, པ་ཉྙཱ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སེ ད་མེ་ཏི ཨུ་པ་ས་མེ་ཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏཱི་ཏི ད་མོ ཨུ་པོ་ས་ཐོ. བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཧེ་སཱ་དི་ཀེ ད་མེ་ཏི ཝི་ནེ་ཏཱི་ཏི ད་མོཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན སུ་ཏྟེ ཁ་ནྟི ‘ད་མོ’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཨུ་པ་ས་མོ་ཏི ཏ་སྶེ་ཝ ད་མ་སྶ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ད་མོ ཙ སོ བྱཱ་པཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ན་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ས་མ་ན་ཊྛེ་ན ཨུ་པ་ས་མོ ཙཱ་ཏི ད་མཱུ་པ་ས་མོ, ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཁ་ནྟི.
༣༩༧. ཏ་ཏྠ ཁ་ནྟི་ཡཾ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏཾ ཛ་ན་པ་དཾ ག་ནྟྭཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་སྶ ཨ་པ་དཱ་ནཾ ས་མུ་དཱ་ག་མ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ, ‘‘ཀོ པ་ནེ་ས པུ་ཎྞོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ སུ་ནཱ་པ་ར་ནྟ་ཛ་ན་པ་དེ. ཨ་ས་པྤཱ་ཡ་ཝི་ཧཱ་རནྟི བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ཡོ་ག་སྶ ན ས་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཧཱ་རཾ.
དྭེ བྷཱ་ཏ་རོཏི ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟ་སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཱ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་ར་སཾ་ཡོ་གཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟོ བྷ་ཎྜཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཛ་ན་པ་དེ་སུ ཝི་ཀྐ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟོ.
‘‘བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཾ དྷ་མྨ་པཱུ་ཛཾ ས་ངྒྷ་པཱུ་ཛཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཏ་ནྣི་ནྣཱ. ཨ་ཊྛི་མི་ཉྫཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཨ་ཊྛཱ་སཱིཏི, ‘‘བུ་དྡྷོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་སྶུ་ཏ་པུ་བྦཾ སོ་ཏ་པ་ཐཾ ཨུ་པ་ག་ཏཾ ཨ་ན་པྤ་ཀཾ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟཾ པཱི་ཏི་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པེ་ཧི ཚ་ཝི་ཙ་མྨཱ་དཱི་ནི ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛི་མི་ཉྫཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏནྟི ཝི་ཀྐི་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཡོ་ཛི་ཏཾ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱིཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝཱི་ཐིཾ ན ཨོ་ཏ་ར་ཏི. མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ས་པྤཱ་ཡོཏི མ་ཡ྄ཧཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་པྤཱ་ཡོ ཨུ་པ་ཀཱ་རོ ན ཧོ་ཏི.
ཀོ་ཙི ཙ་ངྐ་མི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ནཱ་མ ན་ཏྠི མ་ཧ་ཏཱ ས་མུ་དྡ་ཝཱི་ཙི་ས་དྡེ་ན ཨུ་པ་དྡུ་ཏ་ཏྟཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ན་བྷི་ས་མྦྷུ་ཎ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མུ་དྡ་ཝཱི་ཙི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. སོཏི མ་ཀུ་ལ༹་ཝི་ཧཱ་རོ.
ཨུ་ཏྟ་མ་ཛ་ཝེ་ན ག་ཙྪ་མཱ་ནཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ མ་གྒཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ དཱི་པ་ཀཾ པཱ་པུ་ཎི.
ཨུ་པྤཱ་དི་ཀཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱཏི མ་ཧཱ་ཝཱ་ཏ་མ་ཎྜ་ལ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནེ་ན ཏ་སྨིཾ པ་དེ་སེ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡཾ སཾ་ཁོ་བྷེ་ནྟོ མ་ཧ་ནྟཾ ཨུ་པྤཱ་དཾ ཨུ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ.
ཐེ་རོ, ‘‘ཨ་མྷེ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི ཀ་ནི་ཊྛ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ས་རི་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་དཱ་པི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏྭཱ’’ཏི. ས་མྨུ་ཁེཏི སཱི་ས་ཊྛཱ་ནེ. པ་ཊི་ཝེ་དེ་སུནྟི པ་ཝེ་དེ་སུཾ, ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ མ་ཡ་ནྟི པ་ཊི་ཛཱ་ནིཾ་སུ. ཨི་མི་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ མ་ཡ྄ཧཾ པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན. མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལ༹ནྟི མུ་ཎྜ་མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལ༹་ས་དི་སཾ པ་ཊི་སྶ་ཡཾ. པ་རི་ཙཱ་ར་ཀཱཏི ཨ་ཝ་སེ་ས་གཱ་མི་ནོ.
ས་ཙྩ་བ་ནྡྷ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏཾ དི་ཝ་སཾ…པེ… ཨ་གྒ་ཧེ་སི, ཏེ་ན སོ ཐེ་རོ པ་ཋ་མཾ ས་ལཱ་ཀཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པི་ཏོ.
ཝཱ་ཎི་ཛ་གཱ་མཾ ག་ནྟྭཱཏི ཝཱ་ཎི་ཛ་གཱ་མ་ས་མཱི་པཾ ག་ནྟྭཱ. བུ་དྡྷ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལནྟི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ག་མྨ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀུ་ཏཱུ་ཧ་ལཾ.
མ་ཧཱ་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ན་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ མ་ཧཱ་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ་ཡེ་ཝ. པ་རི་ཙ་རི་ཏ་བྦནྟི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ.
ག་ནྡྷ་ཀ་ཊྛཱ་ནཱིཏི ཙ་ནྡ་ན་ཨ་ག་རུ་ས་ལ་ལཱ༹་དཱི་ནི སུ་ག་ནྡྷ་ཀ་ཊྛཱ་ནི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝཱ་ཏི.
པུ་ཎྞོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.