༥. ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ཝ་གྒོ
༡. ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༨༣. ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་གི་ལཱ་ནོཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་ཡ མ་ཏྟཱ་ཡ མ་ར་ཎ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ གི་ལཱ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ར་ཎ་སེ་ཡྻཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཁ་ཎྜཾ ཨ་ཀཱ་སི ག་ཧ་པ་ཏི་ནོ ས་ཏྠ་རི པ་ར་མ་པེ་མ་ཏྟཱ. ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཙ་སྶཱཏི, ‘‘ས་ཀིཾ ཝཱ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་སྶ.
༣༨༤. ཨོ་ས་ཀྐ་ནྟཱིཏི པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི. ཨོ་ཏྠ་ར་ནྟཱིཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟི. ཨུ་སྨཱ ནཱ་མ ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ, སཱ ས་ཧ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ནི་རོ་དྷཱ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏི, ཡཱ་ཝ ཏཱ ཨཱ་ཡུ་ཨུ་སྨཱ ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཏཱ་ཝ མ་ར་ཎ་ནྟི་ཀཱ ཝེ་ད་ནཱ ཝ་ཏྟ་ནྟེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨ་ནི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཝ ཨུ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༣༨༥. ཏཱི་ཧི གཱ་ཧེ་ཧཱིཏི ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧེ་ཧི. པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏུཾ. ཙ་ཀྑུཾ ཏཱི་ཧི གཱ་ཧེ་ཧི ན ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱིཏི མཱ་ན་གྒཱ་ཧ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་མུ་ཁེ་ན ཙ་ཀྑུ་སྨིཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཧི ས་ཏི ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛོ མཱ་ན་གྒཱ་ཧོ, དུ་ཀྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ས་ཏི ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛོ ཏ་ཎྷཱ་གྒཱ་ཧོ, ཨ་ན་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ས་ཏི ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛོ དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧོ་ཏི, གཱ་ཧོ ཙ ནཱ་མ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀོ, ཏ་སྨིཾ ཝི་ག་ཏེ་པི ནི་ཀ་ནྟི ཏི་ཊྛེ་ཡྻཱ་ཏི ཏཾ ཝི་ཛ་ཧཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན, – ‘‘ན ཙ མེ ཙ་ཀྑུ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་པི མེ ཙ་ཀྑུ་ནི་སྶི་ཏཾ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ས་བྦཾ ཀཱ་མ་བྷ་ཝ་རཱུ་པནྟི ཀཱ་མ་བྷཱུ་མི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ས་བྦཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་མཱ་ཧ – ‘‘ཀཱ་མ་རཱུ་པ་བྷ་ཝ་རཱུ་པ’’ནྟི ཝཱ པཱ་ཋོ. སོ ཡུ་ཏྟོ ཨི་མ་སྶ ཝཱ་ར་སྶ ཨེ་ཝ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨུ་པ་རི ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཝུ་ཏྟོ.
༣༨༦. ཨི་དྷ་ལོ་ཀནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན, ‘‘ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ་ཧི ཨི་དྷ་ལོ་ཀོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ་ཧི པ་ན ཨི་དྷ་ལོ་ཀོ པ་ར་ལོ་ཀོ་ཏི ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཝི་ནཱ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝོ ག་ཧི་ཏོ; ཏ་ཐཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝོ ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝོ ཙ ག་ཧི་ཏོ་ཏི པུ་ན དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ས་མྤ་རཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ན ཨི་དྷ་ལོ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་ནྟི ཙ ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཾ. ས་བྦ་མྤི ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཡ་མྤི མེ དི་ཊྛ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཀེ་ཙི. ཨ་པ་རི་ཏ་སྶ་ན་ཏྠཾ ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ. ཡ་སྶ དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ན ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ‘‘མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་སཱ པ་ར་ལོ་ཀཱ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ་སཾ པ་ན ‘‘ཨི་དྷ་ལོ་ཀ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ་པི ག་ཧ་ཎཾ ཨི་ཙྪི་ཏཾ. ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ན, ‘‘མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༣༨༧. ཨ་ལླཱི་ཡ་སཱིཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ བྷོ་གེ་སུ ཙ ཨ་པེ་ཀྑཾ ཀ་རོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱིཏི ཡཱ་དི་སཱི ཏ་དཱ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱི. དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ ན སུ་ཏ་པུ་བྦཱཏི ཡ་ཐཱ་ཀ་ཐི་ཏཱ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ, ན སུ་ཁུ་མ་ག་མྦྷཱི་ར་སུ་ཉྙ་ཏཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
མ་ཡཱ ག་ཏ་མ་གྒ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་སཱིཏི དཱ་ན་མ་ཡ་པུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི, ན བོ་དྷི་ས་ཏྟ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ དཱ་ན་པཱ་ར་མི་ཏཾ. ན པ་ཊི་བྷཱ་ཏཱིཏི རུ་ཙྩ་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟེ ན ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན རུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ཝ་ཊྚཱ་བྷི་ར་ཏོ་ཏི. ཨུ་ཛུ་མ་གྒཱ་ཝ་ཧཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ན་སྶ ཀ་ཐི་ཏ་པུ་བྦཱ.
༣༨༨. ཨེ་སི་ཏ་གུ་ཎ་ཏྟཱ ཨེ་སི་ཡ་མཱ་ན་གུ་ཎ་ཏྟཱ ཙ ཨི་སི, ཨ་སེ་ཀྑཱ སེ་ཀྑཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཙ, ཨི་སཱི་ནཾ ས་ངྒྷོ, ཏེ་ན ནི་སེ་ཝི་ཏ་ནྟི ཨི་སི་ས་ངྒྷ་ནི་སེ་ཝི་ཏཾ. ཀཱ་མཾ ཏ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་པཱ་སཱ་ད་ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་སཱི་ད་ན་ནི་པ་ཛྫ་ནཱ་ཡ རུ་ཀྑ་ལ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན བྷཱུ་མི་ས་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ མ་ཧ་ཏཱི ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏཱ ཨ་ཏྠེ་ཝ, སཱ པ་ན གེ་ཧ་སྶི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ཏ་ཐཱ ན ཏོ་སེ་ཏི; ཡ་ཐཱ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ནི་སེ་ཝི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་སྶ ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཡ་ཏྠ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཏཾ བྷཱུ་མི་རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀ’’ནྟི (དྷ. པ. ༩༨; ཐེ་ར་གཱ. ༩༩༡; སཾ. ནི. ༡.༢༦༡). ཨ་པ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་ནཱི ཙེ་ཏ་ནཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ སུ་དྡྷི་མཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀ་མྨ་ནྟི མ་གྒ་ཙེ་ཏ་ནཱ’’ཏི. ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཾ ཝི་དི་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཊྛེ་ན ཙ ཝི་ཛྫཱ, མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ཛྫཱ་ཏི མ་གྒ་པ་ཉྙཱ’’ཏི. ས་མཱ་དྷི་པ་ཀྑི་ཀོ དྷ་མྨོ ནཱ་མ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མ་ས་ཏི་ས་མཱ་དྷ་ཡོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ཡོ ས་མཱ་དྷི་པི ས་མཱ་དྷི་པ་ཀྑི་ཀོ. སཱི་ལཾ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སཱི་ལནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨུ་ཏྟ་མ’’ནྟི. དི་ཊྛི་ས་ངྐ་པྤོཏི ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ. ཏ་ཏྠ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤ་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གོ. ཏ་ཐཱ ཧི སོ པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་ཐཱ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཝཱ་ཡཱ་མ་ས་ཏི་ཡོ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘དྷ་མྨོ་ཏི ཝཱ་ཡཱ་མ་ས་ཏི་ས་མཱ་དྷ་ཡོ’’ཏི. ‘‘དྷ་མྨོ’’ཏི ཧི ཨི་དྷ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, – ‘‘ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨཱ ཏེ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༡༣; མ. ནི. ༣.༡༩༨; སཾ. ནི. ༥.༣༧༨) ཝི་ཡ. ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་ཛཱི་ཝཱཏི ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་ཛཱི་ཝཱ མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨེ་ཝ, ཏེ ས་བྦེ་པི ག་ཧི་ཏཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀེ་ན མ་གྒེ་ནཱ’’ཏི.
ཨུ་པཱ་ཡེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ, ཏེ་ན ས་མཱ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷ་མྨ་ཉྩེ་ཝ མ་གྒ་དྷ་མྨ་ཉྩ. ‘‘ཨ་རི་ཡཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷིཾ དེ་སེ་སྶཱ་མི ས་ཨུ་པ་ནི་སཾ ས་པ་རི་ཀྑཱ་ར’’ནྟི (མ. ནི. ༣.༡༣༦) ཧི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་ད་ཡོ མ་གྒ་དྷ་མྨཱ་པི ས་མཱ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ. ཝི་ཙི་ནེ་ཡྻཱཏི ཝཱི་མཾ་སེ་ཡྻ, བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཧེ་ཏུ་མྷི བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཏ་སྨིཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨཾ ཝི་ཙི་ནེ་ཡྻ, པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ ཝི་པ་སྶེ་ཡྻ. ཏེ་སུ ཧི ཝི་པ་སྶི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཱ. ཡ་ད་གྒེ་ན དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ད་གྒེ་ན ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ པ་ཧཱ་ན་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན, མ་གྒ་ས་ཙྩཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་དྷཱ་པི ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་ཙྩེ་སུ ཝཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཡ་མཱ་ནེ་སཱུ་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ.
ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནནྟི ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སཱ་རི་པུ་ཏྟོ་ཝཱཏི ཙ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀེ་སུ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ་ཝ སེ་ཡྻོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. ཀི་ལེ་ས་ཨུ་པ་ས་མེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ མ་ཧཱ་ཐེ་ར་སྶ ཏཱ་དི་སོ ཀི་ལེ་སཱུ་པ་ས་མོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཡ་སྶ སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཝི་ས་ཡེ པ་ཉྙཱ་ཡ པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟི ཨ་ཧོ་སི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ – ‘‘ཡོ་པི པཱ་ར་ངྒ་ཏོ བྷི་ཀྑུ, ཨེ་ཏཱ་ཝ་པ་ར་མོ སི་ཡཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་ཐ་ནྟི? ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ནེ པ་ཉྙཱ་ཡ པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟ་སཱ་ཝ་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ – ‘‘ན་ཏྠི ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ནཱ་ན་ཏྟ’’ནྟི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༣.༡༤༡; ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝ་ཙ་ན་ཏོ སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟི་པ་ཉྙཱ་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པཱ་ར་ངྒ་ཏོ་ཏི ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༢. ཚ་ནྣོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༨༩. ཚ་ནྣོཏི ཨི་དཾ ཏ་སྶ ནཱ་མ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀོ ཐེ་རོ’’ཏི. ཡ་སྶ པ་ན ས་ཏྠཱ་རཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཀཱ་ལེ བྲ་ཧྨ་ད་ཎྜོ ཨཱ་ཎ་ཏྟོ, ཨ་ཡཾ སོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ན ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནཾ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏྠེ་རོ’’ཏི, ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཀཱ་ལེ ཀ་པི་ལ་པུ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. གི་ལཱ་ན་པུ་ཙྪ་ཀཱཏི གི་ལཱ་ན་སྶ པུ་ཙྪ་ན་ཀཱ, གི་ལཱ་ན་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཝ་ཏྠཾ སོ་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ས་ན་ཏོ ཧིཾ་ས་ན་ཏོ ས་ཏྠནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧཱ་ར་ཀ་ས་ཏྠ’’ནྟི.
༣༩༠. ཨུ་པ་ཝ་ཛྫཾ ཨེ་ཏ་སྶ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཛྫཾ, ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཀ’’ནྟི.
༣༩༡. ཁ་ཡ་ཝ་ཡཾ ཉ་ཏྭཱཏི ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཾ ཁ་ཎ་བྷ་ངྒཾ ནེ་ཏྭཱ ཉཱ་ཎེ་ན ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཉ་ཏྭཱ. ནེ་ཏཾ མ་མཱཏི དུ་ཀྑ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ས་ངྑཱ་རེ་སུ དི་ཊྛེ་སུ མ་མཾ་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ནེ་སོ་ཧ་མ་སྨཱིཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཏེ་སུ དི་ཊྛེ་སུ ཨ་ཧཾ་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན མེ་སོ ཨ་ཏྟཱཏི ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ཏེ་སུ དི་ཊྛེ་སུ ཨ་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ནེ་ཏཾ མ་མ…པེ… ཨ་ཏྟཱ་ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི.
༣༩༣. ཏ་སྨཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོཏི ཡ་སྨཱ ཨ་རི་ཡོ ས་བྦ་སོ པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀོ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ, ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ཨ་དྷི་མཱ་ནེ་ནེ་ཝ – ‘‘ནཱ་བྷི་ཀ་ངྑཱ་མི ཛཱི་ཝི་ཏཾ, པ་རི་ཙི་ཎྞོ མེ ས་ཏྠཱ, ནི་རོ་དྷཾ དི་སྭཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་ད་མྤཱིཏི ཨི་ད་མྤི, ‘‘ནི་སྶི་ཏ་སྶ ཙ་ལི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཎྷཱ་ནི་སྶི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཚ་ནྣོ མཱ་ར་ཎ་ནྟི་ཀཾ ཝེ་ད་ནཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟོ ཙ་ལ་ཏི ཝི་པྥ་ནྡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ནི་སྶི་ཏ་སྶ ཙ་ལི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི མ་ན་སི་ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཏེ་ན ཨི་དཾ ས་བྦཾ ཏཾ ཝི་པྥ་ནྡི་ཏཾ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀ་པྤས་དྡོ ཀཱ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་པི ཧོ་ཏི, ན ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ནི་ཙྩ་ཀ་པྤ་ནྟི ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལ’’ནྟི. ཡ་ཐཱ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཀོ པུ་གྒ་ལོ ཏཾ་ནི་སྶི་ཏོ ཨ་ལླི་ནོ, ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཧི་པི ནི་སྶི་ཏོ ཨ་མུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ནི་སྶི་ཏ་སྶཱ’’ཏི. ཙ་ལི་ཏནྟི ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ཨ་ས་མཱ་ར་དྡྷཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝ་སེ་ན ཙ་ལ་ནྟཾ པ་ན ཡ་སྨཱ ཨ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ན་ཡེ ཝི་རཱུ་པཾ ཙ་ལི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་པྥ་ནྡི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏཱ་དི་སེ པ་ན པ་པ་ཉྩ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཙ་ལི་ཏེ ཨ་ས་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཀི་ལེ་ས་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ལི་ཏེ ཨ་ས་ཏི པ་སྶ་དྡྷཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཀི་ལེ་ས་པ་སྶ་དྡྷི ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
བྷ་ཝ་ནྟ་རཾ དི་སྭཱ ན་མ་ན་ཊྛེ་ན ན་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ན་ཏི་ཡཱ ཨ་ས་ཏཱི་ཏི བྷ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ལ་ཡ་ནི་ཀ་ནྟི་པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཨ་ས་ཏཱི’’ཏི. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏི ནཱ་མཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན བྷ་ཝ་ནྟ་ར་ཏོ ཨི་དྷེ་ཝ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ནཱ་མ, ཙུ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏོ བྷ་ཝ་ནྟ་ར་སྶ ག་མ་ནཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི ཨཱ་ག་ཏི་ག་ཏི་ཡཱ ཨ་ས་ཏི ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏ་སྶ་པི ཀ་མྨ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་པ་རི་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཙ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ནི་བྦ་ཏྟ་བྷ་ཝ་ཏོ ཙ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཙུ་ཏི, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་པཱ་ཏོ ན ཧོ་ཏི. ཡ་ཏོ ག་ཏི ཨཱ་ག་ཏི ཙ་ཝ་ནཾ ཨུ་པ་པཱ་ཏོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ནེ་ཝི་དྷ, ན ཧུ་རཾ, ན ཨུ་བྷ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ན, ཀཱ་ཡ་སྶ ག་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏི་ཡཱ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦ་སོ ཙུ་ཏཱུ་པ་པཱ་ཏོ ན་ཏྠི; ཏེ་ན ན ཨི་དྷ་ལོ་ཀེ ཋི་ཏོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ. ན པ་ར་ལོ་ཀེ ཋི་ཏོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ, ན ཨུ་བྷ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ན ཋི་ཏོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན་ཡི་དྷ ལོ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་པ་ར་ལོ་ཀ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ སཾ་ས་ར་ཎ་པ་དེ་ས་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ‘‘ན ཨུ་བྷ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ, ‘‘ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ནྟོཏི ཡོ ཨི་དྷ་ལོ་ཀེ པ་ར་ལོ་ཀེ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ནཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ས་ཀ་ལ་སྶ དུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་སྶ ཨ་ནྟོ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ.
༣༩༤. ཀ་ཎྛ་ནཱ་ལི༹ཾ ཚི་ནྡཱིཏི ནཱ་ལི༹ཾ ཚི་ནྡི་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཏ་སྨིཾ ཚི་ནྡི་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཀྑ་ཎེ ཚེ་དོ ཙ ཝ་ཏྟ་ཏི; མ་ར་ཎ་བྷ་ཡ་ཉྩ ཨོ་ཀྐ་མི ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ‘‘སོ་པི ནཱ་མ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཛྫ་ཏཾ བྱཱ་ཀ་རི་ཏྭཱ ས་རཱ་ག་མ་ར་ཎཾ མ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི སཾ་ཝི་གྒ་མཱ་ན་སོ ས་ངྑཱ་རེ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱཏི པུ་བྦེ བ་ཧུ་སོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཾ པཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ན་ནྟ་རཾ ཀ་ཎྛ་ནཱ་ལི༹་ཙྪེ་ད་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནི་རོ་དྷེ་ན ས་མ་སཱི་སཱི ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི. ན ཧི ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཐེ་ར་སྶཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཚ་ནྣ་ཏྠེ་ར་སྶ. བྱཱ་ཀ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘བྱཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཉྷི ཐེ་རོ ཝཱི་རི་ཡཾ པ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏི. ཨི་མི་ནཱཏི, ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཐེ་རོཏི ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ. པུ་ཙྪ་ཏཱིཏི, བྷ་ནྟེ, ཏ་ཐཱ ཀུ་ལ་སཾ་ས་གྒ་པ་སུ་ཏོ ཀ་ཐཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. ‘‘པུ་བྦེ ཀུ་ལེ་སུ སཾ་ས་ཊྛ་ཝི་ཧཱ་རཱི’’ཏི ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ པ་ཉྙཱ་ཏ་སྶ་པི ཨི་མ་སྨིཾ ‘‘ཧོ་ནྟི ཧེ་ཏེ སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟ-ཊྛཱ་ནེ ཨ་སཾ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཀ་ཊོ ཨ་ཧོ་སི. པ་ཀྐ་མྤི ནི་པ་ཀྐཾ ཝི་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་པི ཀེ་ཙི ཨ་ས་ཉྙ་ཏཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཚ་ནྣོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༣. པུ་ཎྞོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༩༥. ཨ་ན་ནྟ་ར་སུ་ཏྟེ ‘‘པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ་ཏི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནོ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ, ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩ་སྶ པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཾ ནཱ་མ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ རཱུ་པཱ’’ཏི པ་ནེ་ཏྠ ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་རཱུ་པཾ ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ དྭཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཙ་ཀྑུ་ནྟི ཨུ་བྷ་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ བཱ་ཧི་ར་ཉྩ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཏ་ཉྩེཏི ཨེ་ཏྠ ཏཾ-ས་དྡེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཉྩེ་ཏི ཏཾ ཙ་ཀྑུ་ཉྩེ་ཝ རཱུ་པ་ཉྩཱ’’ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ས་དྡེ་ན ཛོ་ཏི་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ, ‘‘མ་ནོ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི པ་དེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨི་དྷ ན ག་ཧི་ཏཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ནཱཏི ས་ཧཱ་ཝ་ཊྛཱ་ནེ་ན, ཙི་ཏྟེ་ན ན་ནྡི་ཡཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཙི་ཏྟ་ས་ཧུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ན་ནྡཱི’’ཏི. པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་དུ་ཀྑ་སྶ ས་མོ་དྷཱ་ནནྟི པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ པ་ཙྩ་ཝོ་ཀཱ་རེ ས་ཧ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཚ་ནྣཾ དྭཱ་རཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་ཏི ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚ་སྶ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་སྶ ཙ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝ་ཊྚཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡེཏི ‘‘ས་ནྟི ཙ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ དུ་ཏི་ཡེ དེ་ས་ནཱ་ན་ཡེ. པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱིཏི ན ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི ནཱ་པི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་སྶ པ་ན ཨི་དྷ ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི. ས་ཏྟ་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི ཨ་ཀྐོ་ས་ནེ པ་རི་བྷཱ་ས་ནེ པཱ་ཎི་པྤ་ཧཱ་རེ ལེ་ཌྜུ་པྤ་ཧཱ་རེ ད་ཎྜ་པྤ་ཧཱ་རེ ས་ཏྠ་པྤ་ཧཱ་རེ ཛཱི་ཝི་ཏཱ་ཝོ་རོ་པ་ནེ་ཏི ཨི་མེ་སུ ས་ཏྟ་སུ. ‘‘བྷ་དྡ་ཀཱ ཝ་ཏི་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཁ་ནྟི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་དཱ་པེ་ཏུཾ.
༣༩༦. ཙ་ཎྜཱཏི ཀོ་དྷ་ནཱ, ཏེ་ན དཱུ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ དུ་ཊྛཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཀི་བྦི་སཱཏི པཱ་པཱ. ཕ་རུ་སཱཏི ཨཱི་ས་ཀ་མྤི པ་སཱ་ད་སི་ནེ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ལུ་དྡཱ. ཕ་རུ་ས་ཝ་ཙ་ན་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཕ་རུ་སཱ, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ན ལུ་དྡཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་ཀྑ་ལཱ༹’’ཏི. ཨི་ད་ཉྩ ཏེཏི, ‘‘ཧ་ཏྠ་ཙྪེ་དཾ ནཱ་སི་ཀ་ཙྪེ་ད’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ཨི་ད་ཉྩ ཨ་ནི་ཊྛཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ་ཏི བྷ་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ཏ་ཛྫེ་སྶ་ནྟི.
གྷ་ཊི་ཀ་མུ་གྒ་རེ་ནཱཏི ད་ཎྜཱ་ནཾ ཀི་ར ཨ་གྒ་པ་སྶེ གྷ་ཊཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟི, ཏེ་ན སོ ‘‘གྷ་ཊི་ཀ་མུ་གྒ་རོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཏོ་དྷཱ་རཱ་དི་ནཱ ས་ཏྠེ་ན ཀ་ར་ཝཱ་ལ་ཁ་གྒཱ་དི་ནཱ. ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རཱ་ད་ཡོ ‘‘ད་མོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཏཾ པཱ་ཋ་པ་དེ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཙྩེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. མ་ན་ཙྪ་ཊྛཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ད་མེ་ཏི སཾ་ཝ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ, ད་མོ. རཱ་གཱ་དི་པཱ་པ་དྷ་མྨེ ད་མེ་ཏི ཨུ་པ་ས་མེ་ཏཱི་ཏི ད་མོ, པ་ཉྙཱ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སེ ད་མེ་ཏི ཨུ་པ་ས་མེ་ཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏཱི་ཏི ད་མོ ཨུ་པོ་ས་ཐོ. བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཧེ་སཱ་དི་ཀེ ད་མེ་ཏི ཝི་ནེ་ཏཱི་ཏི ད་མོཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན སུ་ཏྟེ ཁ་ནྟི ‘ད་མོ’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཨུ་པ་ས་མོ་ཏི ཏ་སྶེ་ཝ ད་མ་སྶ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ད་མོ ཙ སོ བྱཱ་པཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ན་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ས་མ་ན་ཊྛེ་ན ཨུ་པ་ས་མོ ཙཱ་ཏི ད་མཱུ་པ་ས་མོ, ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཁ་ནྟི.
༣༩༧. ཏ་ཏྠ ཁ་ནྟི་ཡཾ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏཾ ཛ་ན་པ་དཾ ག་ནྟྭཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་སྶ ཨ་པ་དཱ་ནཾ ས་མུ་དཱ་ག་མ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ, ‘‘ཀོ པ་ནེ་ས པུ་ཎྞོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ སུ་ནཱ་པ་ར་ནྟ་ཛ་ན་པ་དེ. ཨ་ས་པྤཱ་ཡ་ཝི་ཧཱ་རནྟི བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ཡོ་ག་སྶ ན ས་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཧཱ་རཾ.
དྭེ བྷཱ་ཏ་རོཏི ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟ་སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཱ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་ར་སཾ་ཡོ་གཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟོ བྷ་ཎྜཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཛ་ན་པ་དེ་སུ ཝི་ཀྐ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟོ.
‘‘བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཾ དྷ་མྨ་པཱུ་ཛཾ ས་ངྒྷ་པཱུ་ཛཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཏ་ནྣི་ནྣཱ. ཨ་ཊྛི་མི་ཉྫཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཨ་ཊྛཱ་སཱིཏི, ‘‘བུ་དྡྷོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་སྶུ་ཏ་པུ་བྦཾ སོ་ཏ་པ་ཐཾ ཨུ་པ་ག་ཏཾ ཨ་ན་པྤ་ཀཾ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟཾ པཱི་ཏི་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པེ་ཧི ཚ་ཝི་ཙ་མྨཱ་དཱི་ནི ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛི་མི་ཉྫཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏནྟི ཝི་ཀྐི་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཡོ་ཛི་ཏཾ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱིཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝཱི་ཐིཾ ན ཨོ་ཏ་ར་ཏི. མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ས་པྤཱ་ཡོཏི མ་ཡ྄ཧཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་པྤཱ་ཡོ ཨུ་པ་ཀཱ་རོ ན ཧོ་ཏི.
ཀོ་ཙི ཙ་ངྐ་མི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ནཱ་མ ན་ཏྠི མ་ཧ་ཏཱ ས་མུ་དྡ་ཝཱི་ཙི་ས་དྡེ་ན ཨུ་པ་དྡུ་ཏ་ཏྟཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ན་བྷི་ས་མྦྷུ་ཎ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མུ་དྡ་ཝཱི་ཙི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. སོཏི མ་ཀུ་ལ༹་ཝི་ཧཱ་རོ.
ཨུ་ཏྟ་མ་ཛ་ཝེ་ན ག་ཙྪ་མཱ་ནཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ མ་གྒཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ དཱི་པ་ཀཾ པཱ་པུ་ཎི.
ཨུ་པྤཱ་དི་ཀཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱཏི མ་ཧཱ་ཝཱ་ཏ་མ་ཎྜ་ལ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནེ་ན ཏ་སྨིཾ པ་དེ་སེ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡཾ སཾ་ཁོ་བྷེ་ནྟོ མ་ཧ་ནྟཾ ཨུ་པྤཱ་དཾ ཨུ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ.
ཐེ་རོ, ‘‘ཨ་མྷེ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི ཀ་ནི་ཊྛ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ས་རི་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་དཱ་པི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏྭཱ’’ཏི. ས་མྨུ་ཁེཏི སཱི་ས་ཊྛཱ་ནེ. པ་ཊི་ཝེ་དེ་སུནྟི པ་ཝེ་དེ་སུཾ, ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ མ་ཡ་ནྟི པ་ཊི་ཛཱ་ནིཾ་སུ. ཨི་མི་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ མ་ཡ྄ཧཾ པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན. མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལ༹ནྟི མུ་ཎྜ་མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལ༹་ས་དི་སཾ པ་ཊི་སྶ་ཡཾ. པ་རི་ཙཱ་ར་ཀཱཏི ཨ་ཝ་སེ་ས་གཱ་མི་ནོ.
ས་ཙྩ་བ་ནྡྷ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏཾ དི་ཝ་སཾ…པེ… ཨ་གྒ་ཧེ་སི, ཏེ་ན སོ ཐེ་རོ པ་ཋ་མཾ ས་ལཱ་ཀཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པི་ཏོ.
ཝཱ་ཎི་ཛ་གཱ་མཾ ག་ནྟྭཱཏི ཝཱ་ཎི་ཛ་གཱ་མ་ས་མཱི་པཾ ག་ནྟྭཱ. བུ་དྡྷ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལནྟི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ག་མྨ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀུ་ཏཱུ་ཧ་ལཾ.
མ་ཧཱ་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ན་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ མ་ཧཱ་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ་ཡེ་ཝ. པ་རི་ཙ་རི་ཏ་བྦནྟི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ.
ག་ནྡྷ་ཀ་ཊྛཱ་ནཱིཏི ཙ་ནྡ་ན་ཨ་ག་རུ་ས་ལ་ལཱ༹་དཱི་ནི སུ་ག་ནྡྷ་ཀ་ཊྛཱ་ནི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝཱ་ཏི.
པུ་ཎྞོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༤. ན་ནྡ་ཀོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༩༨. ས་ངྒྷ་སྶ བྷཱ་རཾ ཨ་ཀཱ་སི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ན་ནྡ་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨོ་ཝཱ་དེ་ན ཝི་ནེ་ཏ་བྦཱ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཝི་ན་ཡ་ཏྠཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡོ, པ་ཊི་པཱ་ཊཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཝཱ་རེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་སྶཱཏི ན་ནྡ་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ. ཝ་དཱ་པེ་སི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ. པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨོ་ཝ་ད་ནྟཱིཏི ཨོ་ཝ་དི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཝཱ་རེ་ན ཨོ་ཝ་ད་ནྟི. ཨི་དཾ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨོ་ཝ་ད་ནཾ. ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་གྒཾ ཧོ་ཏི པ་སཱི་ད་ཏི པུ་བྦ་ཙ་རི་ཡ་སི་དྡྷེ་ན གཱ་ར་ཝ་བ་ཧུ་མཱ་ནེ་ན གེ་ཧ་སྶི་ཏ་པེ་མ་ཝ་སེ་ན.
གོ་ཏ་མཱིཏི མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏི་གོ་ཏ་མཱི. སེ་ཊྛི་སྶཱཏི བཱ་རཱ་ཎ་སི་སེ་ཊྛི་ནོ.
ཏེཏི པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ. ཀིཾ ནུ ཁོ་ཏི པུ་ཙྪི ཙི་ར་ཏ་ར་ཀཱ་ལཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ས་ནྟཱ་ན་ཏཱ་ཡ, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ་སུ ཙ གཱ་ར་ཝ་བ་ཧུ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ. དུ་གྒ་ཏེ་ཧི་པི ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུནྟི དུ་གྒ་ཏེ་ཧི་པི ཡ་ཐཱ་ཝི་བྷ་ཝཾ ཀ་ཏཱ ཀུ་ཊི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝ་སི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི པུ་ཙྪི.
ཧ་ཏྠ་ཀ་མྨཾ དེ་ཐཱཏི ཧ་ཏྠ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱཏི ‘‘ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ མ་ཧེ་སཱི་ནཾ ཀ་ཏཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཾ ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཝཱ་ས་དཱ་ན་ཉྩ ནཱ་མ མ་ཧ་པྥ་ལཾ མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ མ་ཧཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་ཝ་ཧཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ. གཱ་ལ༹ྷེ་ན ཨོ་ཝཱ་དེ་ན ཏ་ཛྫེ་ཏྭཱཏི, ‘‘ཨི་མེ་སུ ནཱ་མ ཀ་རོ་ནྟེ་སུ ཏྭཾ ཀ་སྨཱ ན ཀ་རོ་སི, མ་མ ཛེ་ཊྛ་ཀ་དཱ་ས་སྶ བྷ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ན ཛཱ་ནཱ་སི. ས་བྦེ་ཧི་པི ཀ་རི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཧ་ཏྠ་ཀ་མྨ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎེ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ དུ་ཀྑཾ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི བྷ་ཡེ་ན ཏ་ཛྫེ་ཏྭཱ. ས་ཏཾ ས་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱཏི ས་ཏཾ ས་ཏཾ དཱ་ས་པུ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཉྩ ཨེ་ཀ་ཉྩ ཀུ་ཊིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. ཙ་ངྐ་མ་ནཱ་དི་པ་རི་ཝཱ་རནྟི ཙ་ངྐ་མ་ན་ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ན་བྷོ་ཛ་ནཱ་དི་པ་རི་ཝཱ་ར་ཊྛཱ་ན་ས་ཧི་ཏཾ. ཛ་གྒི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ. ཝི་སྶ་ཛྫཱ་པེ་སཱིཏི པ་རི་ཙྩ་ཛཱ་པེ་སི. པ་རི་ཝ་ཏྟཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཙེ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ. ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཱིཏི ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ནི་ཀཱ་ནི ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལནྟི ཀཱ་ལེ ཀཱ་ལེ, ཀི་སྨི་ཉྩི ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ར་ཛྫེ ཋི་ཏ་སྶཱཏི ས་བྦ་བྷཱུ་ཏཱུ་པ་ཀཱ་ར་ར་ཛྫེ ཋི་ཏ་སྶ.
ན་ནྡ་ཀ་ཏྠེ་རོ་པཱིཏི ཏ་དཱ ཛེ་ཊྛ་ཀ་དཱ་སོ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ན་ནྡ་ཀ་ཏྠེ་རོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ. ཛེ་ཊྛ་ཀ་དཱ་སི་དྷཱི་ཏཱ …པེ… ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སི་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏཱཏི མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏི་གོ་ཏ་མིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཡ་མཱ་ཡ་སྨཱ ན་ནྡ་ཀོཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ས་མུ་དཱ་ག་མ་ཏོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ན་ནྡ་ཀ་ཏྠེ་རོ. ཨེ་ཏཱ་ཝ ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོཏི ཨེ་ཏཱ་ཝ་ཏཱ ས་མུ་དཱ་ག་མ་ཏོ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ.
༣༩༩. ཧེ་ཏུ་ནཱཏི ཉཱ་ཡེ་ན ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ. པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ ཧི པུ་རི་མཱ པུ་རི་མཱ པ་ཊི་པ་དཱ པ་ཙྪི་མཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ཏོ དི་ཊྛནྟི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཝི་ཡ.
༤༠༡. ཏཾ ས་བྷཱ་ཝཾ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝནྟི ཏ་སྶཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ.
༤༠༣. པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནི་ཙྩཱཏི ཏ་སྶཱ་པི ཚཱ་ཡཱ་ཡ ཨ་ནི་ཙྩ་བྷཱ་ཝོ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ་ཡེ་ཝ སི་དྡྷོ. ན ཧི ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ནི་ཙྩཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཾ ཀི་ཉྩི ནི་ཙྩཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཱི་ཏི.
༤༠༤. ཨ་ནུ་པ་ཧ་ནི་ཏྭཱཏི ཨ་ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ. ཀ་ཐཾ པ་ན མཾ་ས་ཀཱ་ཡཾ ཙ་མྨ་ཀཱ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཀ་ནྟ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་མྨཾ ཨ་ལླི་ཡཱ་པེ་ནྟོཏི ཙ་མྨེ ལ་གྒཱ་པེ་ནྟོ ཙ་མྨ་པ་ཊི་བ་དྡྷཾ ཀ་རོ་ནྟོ. ཙ་མྨཾ བ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཝི་ཝ་ར་ཀཱ་ལེ ན ཕཱ་ལེ་ནྟོ ཙ་མྨ་བ་དྡྷེ ཀ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཝཾ མཾ་ས་ཙ་མྨ་ཀཱ་ཡཱ་ནཾ ཝི་ནཱ་ས་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ, ཝི་ལི་མཾ་སཱ་དི་ཝི་ཀ་ནྟ་ནེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏྭཱ. ཏ་ཏྠ ཝི་ལི་མཾ་སནྟི ཙ་མྨ་ནི་སྶི་ཏ་མཾ་སཾ, པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཀི་ལོ་མ་ཀ་ནྟི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ནྷཱ་རཱུཏི སུ་ཁུ་མ་ནྷཱ་རུ. བ་ནྡྷ་ནནྟི ཙ་མྨ་མཾ་སཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ས་བྦ་ཙ་མྨེ ལ་གྒ་ཝི་ལི་པ་ན་མཾ་ས་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཨ་ནྟ་ར་ཀི་ལེ་ས་མེ་ཝཱཏི ཨ་ནྟ་རེ ཙི་ཏྟེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ནྟོ་ག་དྷ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་བྷཱུ་ཏ་ཀི་ལེ་ས་མེ་ཝ.
༤༠༥. ཏ་ཛྫཾ ཝཱ་ཡཱ་མནྟི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི པུ་རི་སེ་ན ཀུ་ཋཱ་རི་ནཱ ཚེ་ཛྫཾ ཚི་ནྡི་ཏེ ཚེ་ཛྫ་ཊྛཱ་ན་སྶ ས་ལླ་ཀྑ་ཎཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ, ཀཱ་ཡ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་བྷཱ་ཝོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ, ཏ་སྶ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཀི་ཙྩ་ནྟ་རེ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཎཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙཱ་ཡ ཀི་ལེ་སེ ཚི་ནྡ་ནྟ་སྶ ཡོ་གི་ནོ ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ཏི-པཱི་ཏི-པ་སྶ་དྡྷི-ས་མཱ་དྷི-ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ན ཝི་ནཱ ཚ་ཧི…པེ… ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི.
༤༠༧. ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཏཱ་སཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ སཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ས་པྤཱ་ཡཱ, ཨཱ་སེ་ཝ་ན་མ་ནྡ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་ངྐ་པྤཱ ན ཛཱ་ཏཱ་ཡེ་ཝ; པུ་ན ཏ་ཐཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ཏི ཨཱ་སེ་ཝ་ན་བ་ལ་ཝ་ཏཱ་ཡ པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་ངྐ་པྤཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི; ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཏྭ་མྤི ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཏེ་ནེ་ཝ ཨོ་ཝཱ་དེ་ན ཨོ་ཝ་དེ་ཡྻཱ་སཱི་ཏི.
༤༡༥. ས་བྦ་པ་ཙྪི་མི་ཀཱཏི ས་བྦཱ་སཾ ཀ་ནི་ཊྛཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ, ཨ་ན་རི་ཡཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཙི ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘སེ་སཱ པ་ན…པེ… ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཙཱ’’ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝནྟི ཨ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་པི ཏཱ་དི་སཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཨ་ཏྠི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན་པི ས་ཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷཱ་ཝེ ཨ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ན་ཡེ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་ངྐ་པྤཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཙོ་དེ་ཏི, ‘‘ཀ་ཐཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་ངྐ་པྤཱ’’ཏི? ཨི་ཏ་རོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ་ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ, ‘‘ཡ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱཏི ཏ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ, ན ས་བྦ་སོ གུ་ཎ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་དཱ ནུ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏེ་ན པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མྨ་སི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཝི་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀཱ་ལེ པ་ཝ་ཏྟ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་མ་གྒ་ངྒ་ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ཏཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ན་ནྡ་ཀོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༥. རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༡༦. ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་རི་པཱ་ཙེ་ནྟཱིཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་མུ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་བྦ་སོ པཱ་ཙེ་ནྟི སཱ་དྷེ་ནྟི ནི་བྦཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ. དྷ་མྨཱཏི ཀཱ་ར་ཎ་དྷ་མྨཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཝི་སུ་དྡྷི་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ས་མྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་ད་ཡོ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ་ཝ ས་བྦ་སོ ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ་དཱི་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མོ་ཙེ་ནྟཱ ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ ས་མྤཱ་དེ་ནྟི. ཏེ་སཾ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི བཱ་ལ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན པ་ཎྜི་ཏ་པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནེ་ན པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧ་དྷ་མྨ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཙ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨི་དྷ པ་ནྣ་ར་ས དྷ་མྨཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ ཨ་སྶ་དྡྷེ པུ་གྒ་ལེཏི ས་དྡྷཱ་ར་ཧི་ཏེ པུ་གྒ་ལེ. ཏེ ཧི ནི་སྶཱ་ཡ ན ཀ་དཱ་ཙི ས་དྡྷཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏེ་སཾ པ་ན དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏི་ཨཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཨ་ས་དྡྷི་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏེ པ་ཊི་བྷ་ཡ་མ་གྒོ ཝི་ཡ དཱུ་ར་ཏོ ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡནྟི ཙ ས་དྡྷཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་དྡྷེ པུ་གྒ་ལེཏི ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ནྣེ པུ་གྒ་ལེ. ཏེ ཧི ནི་སྶཱ་ཡ ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པྤ་ནྣཱ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཾ ཝེ་པུ་ལླཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠཱུཏི ཙ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནི ར་ཏ་ནཱ་ནི ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ཕ་ལཱ་ནི ཙ. སེ་ཝ་ཏོཏི ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་དཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏུ་ཉྩ ནི་སེ་ཝ་ཏོ. སེ་ས་པ་དཱ་ནི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཨ་ཐ ཝཱ སེ་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏོ. བྷ་ཛ་ཏོ ཏེ་སཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ བྷ་ཏྟིཾ ཀུ་བྦ་ཏོ. པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏོཏི ཏེ་སཾ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ཏོ. པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟ་ནྟཱ ནཱ་མ བུ་དྡྷཱ་དི་གུ་ཎ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧཱ ས་མྤ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟཱ་ད་ཡོ. ཏེ ཧི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ པ་ས་ནྣཱ ཨུ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པྤ་ནྣཱ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཾ ཝེ་པུ་ལླཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨི་མེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཏཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. པ་ཊི་པ་ཀྑ་དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཙྩེ་ཀཾ སཱུ་པ་ཧཱ་ར་ཏོ ཙ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཾ ལ་བྷ་ནྟི. ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཙྪ་ཏི ཝི་སུ་དྡྷིཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཀུ་སཱི་ཏེཏི ཨ་ལ་སེ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ནི་ཀྑི་ཏྟ་དྷུ་རེ. ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡེཏི པ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝཱི་རི་ཡེ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣེ. ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནེཏི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨུ་པཱ་ཡ་པྤ་དྷཱ་ནེ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ. ཏེ ཧི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ ལཱི་ནཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་ར་མྦྷ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཝི་དྷི་ནཱ ས་ཏི་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏེ བྷ་ནྟ་མི་ག་བྷ་ནྟ་གོ་ཎ་ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་གེ ཝི་བྦྷ་ནྟ་ཙི་ཏྟེ. ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཙ ས་མྨ་དེ་ཝ ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟེ. ཛྷཱ་ན་ཝི་མོ་ཀྑེཏི ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རཱ་དི་ཛྷཱ་ནཱ་ནི པ་ཋ་མཱ་དི་ཝི་མོ་ཀྑེ ཙ. ཏེ་ས་ཉྷི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ས་མཱ་དྷཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. དུ་པྤ་ཉྙེཏི ནི་པྤ་ཉྙེ, ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ས་ཝ་ན་ས་མྨ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦ་སོ པ་ཉྙཱ་ར་ཧི་ཏེ ཙ. པ་ཉྙ་ཝ་ནྟེཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཙེ་ཝ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ. ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡནྟི ག་མྦྷཱི་རཾ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དི་བྷེ་དཾ ཉཱ་ཎ་སྶ ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ, ཡ་ཏྠ ཝཱ ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎ་སྶ ཙ་རི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ས་མྨོ་ཧཾ ཝི་དྷ་མ་ཏི, ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. སུ་ཏྟ་ནྟ་ཀྑ་ནྡྷེཏི སུ་ཏྟ་ས་མཱུ་ཧེ.
པུ་བྦེ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི, ‘‘ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཨི་དྷ ས་དྡྷཱ་དི་ཀེ ཨ་ཉྙེ ཙ དྷ་མྨེ ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཨ་པ་རེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ ཨེ་ཝ, ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མེ པ་ཉྩ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཱ ས་ཉྙཱ’’ཏི. ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ་ད་ཡོཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ ཨ་བྷི་ས་ལླེ་ཁ་ཀ་ཐཱ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷོ ནི་བྦེ་དྷི་ཀཱ པ་ཉྙཱ ཨི་མེ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ དྷ་མྨཱ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ‘‘མེ་གྷི་ཡ་སུ་ཏྟ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ’’ (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༣༡) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ནྟ་སྶཱཏི བུ་དྡྷ་ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟ་ལོ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟ་སྶ.
༤༡༩. ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ རཱ་ཧུ་ལ་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ པ་རི་པ་ཀྐ་ཏྟཱ ས་དྡྷིཾ པ་ཊྛ་པི་ཏ་པ་ཏྠ་ནཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨུ་དི་ཀྑ་མཱ་ནཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི, – ‘‘ཀ་དཱ ནུ ཁོ ཨུ་ཏྟ་རི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡེ ཝི་ནེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་དཱ པ་ན ས་ཏྠཱ ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐེ་སི, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ས་མཱ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཏ་ངྑ་ཎཾ ཨཱ་ག་མེ་ནྟི་ཡོ ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡོ ཏཾ ས་མ་ཝཱ་ཡཾ དི་སྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ནྡྷ་ཝ་ན་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ. ཨུ་པཱ་ལི་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་ནོ དཱི་གྷ་ན་ཁ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨེ་སུ ད་སྶ་ན་ཀི་ཙྩེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒོ་ཏི ཏེ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ (པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༣༠) པ་ཋ་མ་མ་གྒོ ‘‘དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠ་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཱ, བྲ་ཧྨཱ་ཡུ་ནོ པ་ན ཕ་ལ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཧེ་ཊྛི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི སཱ་ཏི་ས་ཡཱ་ནཱི་ཏི བྲ་ཧྨཱ་ཡུ་སུ་ཏྟེ(མ. ནི. ༢.༣༨༣ ཨཱ་ད་ཡོ) ཏཱི་ཎི ཕ་ལཱ་ནི ‘‘དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨི་དཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ རཱ་ཧུ་ལ་སྶ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ཕ་ལ་ཉཱ་ཎ་ཉྩ ད་སྶ་ན་ཏྠོ སཱ་ཏི་ས་ཡོ, ཏཱ་ཧི ཙ དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ཡཾ ཉཱ་ཎཾ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ, ཏཾ སཱ་ཏི་ས་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་གྒཱ, ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ ཕ་ལཱ་ནི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི. ཀིཾ པ་ན སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཉཱ་ཎེ ཨ་ཏྠི ཀོ་ཙི ཝི་སེ་སོ་ཏི? ཨཱ་མ ཨ་ཏྠི. སོ ཙ ཁོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སེ་ན ལ་བྷེ་ཡྻ ཀཱ་ཙི ཝི་སེ་ས་མ་ཏྟཱ. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ‘‘ནོ ཙ ཁོ ཡ་ཐཱ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏོ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟ་སྶ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ པ་ཏི ཝི་སེ་ས་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. ཀིཾ པ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ རཱ་ཧུ་ལོ ཝི་ཡ ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ ས་བྦཱ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟཱ པ་གེ་ཝ ཙ་ཏྟཱ་རི ཕ་ལཱ་ནི ཨ་དྷི་ག་ཎྷིཾ་སཱུ་ཏི? ནོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀི་ཏྟ་ཀཱ པ་ན ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་ས་ཉྩ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༦. ཚ་ཚ་ཀྐ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༢༠. ཨཱ་དི་མྷི ཀ་ལྱཱ་ཎནྟི ཨཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎོ, ཏཾ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཙ དོ་ས་ཝི་ག་མེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ. ཡ་ཉྷི ས་བྦ་སོ ཝི་ག་ཏ་དོ་སཾ, ཏཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་གུ་ཎ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ནི་དྡོ་ས’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཏྭཱཏི ཙ པ་དཾ, ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ བྷ་དྡ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི པུ་རི་མ་པ་ད་དྭ་ཡེ་ན་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་རོ ཧི ཨི་དྷ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་དྡེ་ན ག་ཧི་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་སྶ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, དུ་ཏི་ཡེ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་སྶ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ མུ་ཁྱེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཱ ཨི་ཏ་ར་སྶ ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཡ་ཉྩ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཐོ་མ་ནཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ས་མཱ་ཙི་ཎྞཱ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨ་གྒ་ཧ་ཎ་མྤི དེ་ས་ནཱ་ཡ ཐོ་མ་ནཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ན་ཝ་ཧི པ་དེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝེ་ད་ནཱ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནཾ, ཏ་ཉྩ མ་གྒ་ཀི་ཙྩཾ, ཏ་སྶ ཨུ་པཱ་ཡོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཧ་ཝི་པ་སྶ་ནེ་ན མ་གྒེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི. པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་དི་ཀི་ཙྩེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ ཙ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ. ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཾ ས་མྨ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་སུ་པི. དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཝཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱག་ཧ་ཎཾ, ན ས་བྦ་སོ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་པཱ་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་ཝ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏ་ཎྷཱཏི ཚ་ཏྟིཾ་ས་ཝི་པཱ་ཀ་ཝེ་ད་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟཱི ཨ་ནུ་བྷ་ཝེ་ཡྻ་ནྟི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཛ་ཝ་ན་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏ་ཎྷཱ.
༤༢༢. པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱིཏི ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཧེ་ཊྛཱཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཕ་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ་ཏ་ཎྷཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ད་སྶ་ནེ་ན ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ན་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ དཱི་པི་ཏཱ ཨ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་སྶ པ་ཙྩ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཡ་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཀཾ, ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཡ་ད་ནི་ཙྩཾ ཏཾ དུ་ཀྑཾ, ཡཾ དུ་ཀྑཾ ཏ་ད་ན་ཏྟཱ་ཏི ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀེ ཙ ཚ་ནྣཾ ཚ་ཀྐཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ. ན ས་རཱུ་པ་ཏོ་ཏི ས་རཱུ་པ་ཏོ་པི ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏེ་ནེ་ཝ ཚ་ཚ་ཀྐཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་ན་ཡེ་ན བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ ཙ ད་སྶེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཙ་ཀྑུ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ ཝ་དེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ཝ དེ་ས་ནཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ནཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧེ་ཊྛཱ པ་ན ཚ་ནྣཾ ཚ་ཀྐཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ, ན ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ, ཨི་དྷ པ་ན ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ནུ་ས་ནྡྷ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝ་ཛོ་ཏ་ནཱ. ཡ་དི་པི ཨ་ན་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ས་ཙྩེ་སུ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ, ས་བྦེ་པི ཧི དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཏྟཱ, ཨི་མེ པ་ནེ་ཏྠ དྭེ་པི ན་ཡཱ ས་མྨ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘དྭི་ནྣཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི. ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏ་ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ན ས་མེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དི་ནཱ – ‘‘ནི་ཙྩོ དྷུ་ཝོ ས་སྶ་ཏོ’’ཏི ཨ་བྷི་མ་ཏོ, ཙ་ཀྑུ་ཉྩ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནི་ཙྩཾ, ཡཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཙ་ཀྑུ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ ཝ་དེ་ཡྻ, ཏཾ ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཀྐཱ་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཙ་ཀྑུ ཨ་ན་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི གྷ་ཊོ, ཙ་ཀྑུཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི གྷ་ཊོ, ཙ་ཀྑུ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི གྷ་ཊོ. ཝི་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི བྷ་ངྒུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝི་ག་མེ་ན ཝི་ག་ཙྪ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི.
༤༢༤. ཡ་སྨཱ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལ་ཀཾ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚཾ, ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལ་ཀ་ཉྩ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚཾ. ཀི་ལེ་སུ་པྤ་ཏྟི ཙ ཏ་ཎྷཱ་དི་གྒཱ་ཧ་པུ་བྦི་ཀཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏི་ཎྞཾ ཝཱ གཱ་ཧཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝ་ཊྚཾ ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏ་ཎྷཱ་པ་ཀྑི་ཀཱ དྷ་མྨཱ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཙ་ཀྑཱ་ད་ཡོ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘དྭི་ནྣཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝ་ཊྚཾ ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི. ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧཱ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ས་ཀྐཱ་ཡ་གཱ་མི་ནི་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ག་ཧ་ཎ་མེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘གཱ་ཧ་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི.
ཏི་ཎྞཾ གཱ་ཧཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་གྒཱ་ཧ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ དུ་ཀྑཱ་ནི་ཙྩཱ་ན་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན, ཏཱ་ཧི ཝཱ ཏི་ཎྞཾ གཱ་ཧཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཝེ་ཋ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཝ་ཊྚཾ ད་སྶེ་ཏུ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་ཀྐཱ་ཡ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱཏི ཨེ་ཏྠ ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨོ ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ནི་རོ་དྷོ…པེ… ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི. པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཱིཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི.
༤༢༥. ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ཡ་ན་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྠོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་པྤ་ཧཱི་ནོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཧི ཨ་པྤ་ཧཱི་ནོ ཐཱ་མ་ག་ཏོ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སོ ཨ་ནུ་ས་ཡོ ཀཱ་ར་ཎ་ལཱ་བྷེ ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑ་སྶཱཏི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ཙེ་ཝ ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑ་སྶ ཙ. ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་ཉྷི ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནྟ་ཀ་ར་ཎཾ, ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ.
༤༢༦. ཏེ་སནྟི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ. པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཛ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན, ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝི་ཛྫཾ པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ཏྭཱ. ཀཱ་མཾ ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་མྤི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཧཱ་ཡི་ནཱི ཝི་ཛྫཱ ཨེ་ཝ, ཏཾ པ་ན ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པྤ་ཧཱ་ཡ་ཀཾ ན ཧོ་ཏི, ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ པ་ན ཨུ་པྤ་ནྣེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ལེ་སོ་པི ནཱ་ཝ་སི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཏ་དེ་ཝ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཝི་ཛྫཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ’’ཏི.
༤༢༧. ས་ཡ་མེ་ཝ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན དེ་སེ་ནྟེ ས་ཊྛི བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡ་མེ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཀིཾ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཀ་ཐེ་ནྟེ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏིས་དྡོ པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ, ཨི་མི་ནཱ་ཝ པ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱཏི ས་ཊྛི བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏ་མྤི ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡཾ, ས་ཏྠུ ས་མྨུ་ཁཱ སཱ་ཝ་ཀཱ ས་མུ་དཱ་ག་མཱ མ་ཧཱ་བྷི་ཉྙཱ པ་བྷི་ནྣ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ས་པྤཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘མ་ཧཱ་བྷི་ཉྙ་པྤ་ཏྟཱ ཧི ཏེ སཱ་ཝ་ཀཱ’’ཏི.
མ་ཧཱ་མ་ཎྜ་པེཏི ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་ད་སྶ པུ་ར་ཏོ ཨེ་ཝ མ་ཧཱ་བྷི་ཀྑུ་ས་ནྣི་པཱ་ཏོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཏེ་སཾ པ་ཧོ་ན་ཀ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏེ མ་ཧ་ཏི སཱ་ཎི་མ་ཎྜ་པེ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སཱུཏི ཏེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཧཱ་མ་ཎྜ་པཱ་དཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ. མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. དེ་ཝ་ཏྠེ་ར་སྶ གུ་ཎེ སུ་ཏྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ, ཏ་ཐཱ་པི ཝ་ཏྠ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་སཱི་དི་ཏྭཱ ‘‘ཏྭཾ པ་ན ནྷཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཧེ་ཊྛཱ་པཱ་སཱ་དེཏི ཙ ཀ་ལྱཱ་ཎི་ཡ་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་གཱ་རེ ཧེ་ཊྛཱ་པཱ་སཱ་དེ ཨེ་ཀ་དཱ ཨུ་པ་རི་པཱ་སཱ་དེ ཨེ་ཀ་དཱ, ཀ་ཐེ་སཱི་ཏི. ཙཱུ་ལ༹་ནཱ་ག་སྶ ཏ་ཐཱ མ་ཧ་ཏཱི པ་རི་སཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ནཾ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཀེ་ཙི. ཐེ་རོ པ་ན མ་ཧི་དྡྷི་ཀོ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ཝ མ་ཧ་ཏིཾ པ་རི་སཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པེ་སཱི་ཏི ཨ་པ་རེ.
ཏ་ཏོ ཏ་ཏོཏི ཏ་སྶཾ ཏ་སྶཾ དི་སཱ་ཡཾ. ཨེ་ཀོ་ཝཱཏི ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨེ་ཝ, ན བ་ཧུ་སོ, ཀ་ཏི་པ་ཡཱ་ཝ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཨ་ཧེ་སུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཚ་ཚ་ཀྐ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༧. མ་ཧཱ་ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ནི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༢༨. མ་ཧ་ནྟཱ་ནི ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ནི་ཀཾ, མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ ཙ ཏེ་སཾ མ་ཧ་ནྟཾ ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སཾ ཨ་བྷི་བྱཱ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ་ནཾ མ་ཧ་ཏོ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཡོ་ནི་སོ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ་ནཾ མ་ཧ་ཏོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཙ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཛོ་ཏ་ཀནྟི བོ་དྷ་ཀཾ.
༤༢༩. སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཛཱ་ན་ན་མྤི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཛཱ་ན་ན་མེ་ཝ མ་གྒེ་ན ཛཱ་ན་ན་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཧ་ཝི་པ་སྶ་ནེ་ན མ་གྒེ་ན ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ’’ཏི. ཝུ་ཌྜྷིཾ ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི པ་ཙྩ་ཡ་ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ན བྷ་ཝ་ཡོ་ནི་ག་ཏི་ཋི་ཏི་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་རི་ཝུ་དྡྷིཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝ་མཱ་པཱ་དི་ཏཱ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷ་མྨཱ ཝི་ཡ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པི་ཏཱ ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ ཝི་ཡ ཙ ཝ་སཱི་བྷཱུ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི བྲཱུ་ཧེ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ཀ་དཱ་ཙི བྷ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་པྤཱ་དི་ཏཱ་ཡ་པི ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ་སྶཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ་ཝ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ད་སྶ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ཝི་ནཱ་ས་ད་སྶ་ན་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི པ་རི་ཝ་ཌྜྷ་ནྟི ཙ. པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ད་ར་ཐཱཏི པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ན་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ད་ར་ཐཱ. ཨེ་ཝཾ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ད་ར་ཐཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་ནྟཱ་པཱཏི ད་ར་ཐེ་ཧི བ་ལ་ཝ་ནྟོ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ནི་སྶ་ཡ་སྶ ཙ ས་ནྟཱ་པ་ན་ཀ་རཱ. པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་ཏི ཏ་ཏོ་པི བ་ལ་ཝ་ཏ་རཱ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ པ་རི་ད་ཧ་ན་ཀ་རཱ.
༤༣༠. པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་སུ་ཁཾ, ན ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་ད་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སུ་ཁ་མེ་ཝ. མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་སུ་ཁནྟི མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཙི་ཏྟ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སུ་ཁཾ, ན ཡཾ ཀི་ཉྩི ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སུ་ཁཾ ཏ་སྶ ཀཱ་ཡི་ཀ་སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ནེ་ན ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ཝཱ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ན་ཏྠཱིཏི ཨི་དཾ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ནེ་ན ཏ་སྶ ས་མྦྷ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, མ་གྒ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཏ་པྤ་ས་ངྒ་ས་ངྐཱ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ. ཝི་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟ་མྤི ཛ་ནེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་སྶ ཀ་ཐཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཏ་ཐཱ་པི ཏ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝ ཏཱ་དི་ས་སྶ པུ་བྦཱ་བྷོ་ག་སྶ ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཡཱ ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ ཨ་ཀོ་ཝི་དཱ་ནཾ གྷ་ཊ་ས་བྷཱ་ཝཱ་དཱི་སུ བུ་དྡྷི་ཏུ་ལྱ་ཀཱ་རི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཙོ་ད་ནཱ; སཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ ཏཾ་ཏཾ་པུ་རི་མཱ་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀཱ་བྷི་ནི་ཡ་ཏ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ར་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ནཱ་དི་ཝི་སེ་ས་སྶ ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ. ཨུ་པྤ་ནྣ་མ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ནཾ ཏཱ་དི་སཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྠ་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡནྟི ‘‘ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ.
༤༣༡. ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ…པེ… བྷཱུ་ཏ་སྶཱཏི ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙེ་ཏོ་སུ་ཁ་ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶ. པུ་བྦ་སུ་དྡྷི་ཀཱཏི མ་གྒུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ར་མྦྷ་ཏོ་པི ཝཱ པུ་བྦེ་ཝ སུ་དྡྷཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་ཀཱ་རཱ་པ་ཀ་ངྒཱ་ནཱིཏི སཱི་ལ་ཝི་སོ་དྷ་ན་སྶ ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷཱ་ན་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ཡོ་ག་སྶ མ་གྒེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཧཱ་ན་སྶཱ་ཏི ས་བྦ་སྶ་པི མ་གྒ་ས་མྦྷཱ་ར་ཀི་ཙྩ་སྶ ཀཱ་རཱ་པ་ཀ་ངྒཱ་ནི. ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ ཝཱཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀོ ཝཱ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ, དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀོ ཝཱ ས་ཏྟ་ངྒི་ཀོ ཧོ་ཏི.
ཨི་མ་མེ་ཝ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི, ‘‘ཡཱ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ དི་ཊྛཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ་ཡེ་ཝ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ པ་ཉྩ་ངྒི་ཀོ་ཏི ཝ་ད་ཏི. སོཏི ཏ་ཐཱ ཝ་ད་ནྟོ ཝི་ཏ་ཎྜ་ཝཱ་དཱི. ཨ་ན་ནྟ་ར་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝཱཏི, ‘‘ཡཱ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ དི་ཊྛཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ, ‘‘ཨེ་ཝ་མ་སྶཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ན་ནྟ་ར་ཝ་ཙ་ནེ་ན. པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏ་བྦོཏི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦོ. ‘‘ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ’’ཏི ཧི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཡཱ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ དི་ཊྛཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨེ་ཝ ཨ་ངྒཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཀི་མ་ཏྠི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟ་རི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་མ་ངྒཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་སྨི་ཉྷི ཁ་ཎེ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ པ་ཛ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ས་ཧེ་ཝ ཝི་ར་ཏི་ཡཱ པཱུ་རེ་ནྟི ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་ར་ཏི་ཡཱ ཝི་ནཱ དུ་ཀྑ་པ་རི་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ནེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ནྟི པ་རི་སུ་དྡྷེ སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ག་ནྠ་ནྟ་རེ་ན་པི ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ, ‘‘སུ་བྷ་དྡ་སུ་ཏྟེ་པི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནེ་ཀེ་སུ སུ་ཏྟ་ས་ཏེ་སུ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ་ཝ མ་གྒོ ཨཱ་ག་ཏོ, ན པ་ཉྩ་ངྒི་ཀོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ས་མྨཱ་ས་ཏི མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷི་ཀཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཝ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ན ཙ་ཏུ་མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱདཱི་སུ་པི. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཡུ་ག་ན་དྡྷཱ ཡུ་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཡུ་ག་ན་དྡྷཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ པ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ཏི ཡུ་ག་ན་དྡྷཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཡུ་ག་ན་ནྡྷཱ’’ཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཧི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ ས་མ་དྷུ་རཾ ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ས་མཱ་པ་ཏྟི, ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱཏི ཨི་དཾ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཀི་ཙྩ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ. ན ཧི པ་ཉྙཱ་ར་ཧི་ཏཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི, ས་མཱ་དྷི་ར་ཧི་ཏཱ ཙ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ཏྠི. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ པ་ན ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ ས་མ་དྷུ་ར་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ར་ས་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟཱིཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི. སེ་སཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
མ་ཧཱ་ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ནི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༨. ན་ག་ར་ཝི་ནྡེ་ཡྻ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༣༥. ས་མ་ཝི་ས་མཾ ཙ་ར་ནྟཱིཏི ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་དིཾ ས་མ་ཉྙེ་ཝ, ཀཱ་ཡ་ཝི་ས་མཱ་དིཾ ཝི་ས་མ་ཉྙེ་ཝ ཙ་ར་ནྟི ཀ་རོ་ནྟི པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི. ཏཾ པ་ན ས་མ་ཝི་ས་མཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཝི་ས་དི་ས་ཏྟཱ ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀཱ་ལེ་ན ས་མཾ ཀཱ་ལེ་ན ཝི་ས་མ’’ནྟི. ས་མ་ཙ་རི་ཡ་མྤི ཧི ཨེ་ཏནྟི པུ་བྦེ ས་མ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཛོ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ.
༤༣༧. ཨཱ་ཀ་རོ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཉཱ་པེ་ནྟི པ་བོ་དྷེ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཀཱ་རཱ, ཉཱ་པ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀེ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ཏི ཀཱ་ནི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་ནུ་བུ་དྡྷི་ཡོཏི ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཉཱ་ཎཱ་ནི. ཏ་ཉྷི ཡ་ཐཱ་དི་ཊྛ་མ་ཏྠཾ དི་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནྭེ་ཏི ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་ནྭ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཧ་རི་ཏ་ཏི་ཎ་ཙ་མྤ་ཀ་ཝ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཧ་རི་ཏ་ཀ་མྦ་ལཱ་དི་ས་དི་ས་ཏི་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་ཀ་ན་ཀ་པ་ཊཱ་དི་ས་དི་ཝི་ཀ་སི་ཏ་ཙ་མྤ་ཀ་ཝ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ཀཱི་ཙ་ཀ་ཝེ་ཎུ་ས་དྡ་མ་དྷུ་ར་ས་ཕ་ལཱ་ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་དྡ་ར་སཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི. ཙ་མྤ་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ན ཕ་སྶ་ག་ནྡྷཱ་ན་མྤི ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘རཱུ་པཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི. ‘‘ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཱ་དཱི་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ ཝཱ ཧོ་ནྟུ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ ཝཱ, ས་བྦེ་པི ཙེ་ཏེ ཀི་ལེ་སུ་པྤ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝི་ས་བྷཱ་གི་ཏྠི་ག་ཏཱ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ས་ཝི་སེ་སཾ ཀི་ལེ་སུ་པྤ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཏཱ་ནི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ ཏཱ་ནཱིཏི རཱུ་པཱ་དཱི་ནི. ཧི-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏི, ‘‘ཡ་སྨཱ པུ་རི་ས་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཱ་དཱི་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཏཾ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི. པུ་རི་ས་སྶ ཙི་ཏྟནྟི པུ་རི་ས་སྶ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀཾ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་མུ་ཊྛི་ག་ཏཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ. ‘‘ཧ་ཏྠི་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༡༢༦) ཧི ག་ཧ་ཎཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ, ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ས་བྦཾ ཀཱ་མ་རཱ་གཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༡༠༢) ཁེ་པ་ནཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ, ཨི་དྷ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ སུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ སཱ་དྷེ་ཏུཾ, ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ན-ཀཱ་རོ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཏྠོ. ཨ་ཧནྟི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་དྡི་ས་ཏི. བྷི་ཀྑ་ཝེཏི བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཨ་ཉྙནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ. ཨེ་ཀ་རཱུ་པ་མྤཱིཏི ཨེ་ཀ་མྤི རཱུ་པཾ. ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱིཏི ཉཱ་ཎ་སྶ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཧེ་ཊྛཱ ན-ཀཱ་རཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ‘‘ཨ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ས་བྦ་སོ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་རཱུ་པ་མྤི ན ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཡཾ ཨེ་ཝཾ པུ་རི་ས་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཡཾ རཱུ་པཾ རཱུ་པ་ག་རུ་ཀ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ས་བྦ་མྤི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཙ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཡ་ཐ་ཡི་དཾ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པནྟི ཨི་ཏྠི་ཡཱ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡཾ. རཱུ་པས་དྡོ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ཨི་དྷ པ་ན ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་རི་ས་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ པུ་རི་མ་སྶེ་ཝ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. པུ་རི་མཾ ‘‘ཡ་ཐ་ཡི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་ཏྠི་རཱུ་པ’’ནྟི ཨི་དཾ ཨོ་པ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་བྷཱ་ཝེ ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ན་ག་ར་ཝི་ནྡེ་ཡྻ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༩. པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༣༨. དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནོ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ, ཨུ་པ་རི ཙ པཱ་ལི༹་ཡཾ, ‘‘སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཁོ ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི བ་ཧུ་ལཾ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༤༣༨) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ་ཏི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཝི་པྤ་ས་ནྣཱ་ནཱིཏི ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ས་ནྣཱ་ནི. ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན. ན་ནུ ཏཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་པྤ་ས་ནྣཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ཧོ་ནྟི. ན ཧི་དཾ ཏཱ་དི་སཾ པ་ས་ནྣ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དཾ པ་ན ས་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛི་ཏཱ་ནཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ཛ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན སེ་ས་ཏི་ས་ནྟ་ཏི་རཱུ་པཱ་ནཾ སེ་ཊྛ་ཏ་རཾ པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོཏི སུ་ཉྙ་ཏཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་པ་ནྣ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. མ་ཧ་ནྟཱ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ པུ་རི་སཱ་ནཾ ཝི་ཧཱ་རོ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ཝི་ཧཱ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘བུ་དྡྷ…པེ… ཝི་ཧཱ་རོ’’ཏི. ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ ཙ ཝི་ཧཱ་རེ པ་རི་ཀྑེ་པ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ ཙ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཝི་ཧཱ་ར་བྦྷ་ནྟ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཡཱ་ཝ གཱ་མ་སྶ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱཏི གཱ་མ་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རི་ནྡ་ཁཱི་ལོ. གེ་ཧ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ་ཙ་རི་ཏྭཱཏི པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ. ཡཱ་ཝ ན་ག་ར་དྭཱ་རེ་ན ནི་ཀྑ་མ་ནཱཏི ན་ག་ར་དྭཱ་རེ་ན ཡཱ་ཝ ནི་ཀྑ་མ་ན་པ་དེ་སཱ. ཡཱ་ཝ ཝི་ཧཱ་རཱཏི ཡཱ་ཝ ཝི་ཧཱ་ར་བྦྷ་ནྟ་རཱ. པ་ཊི་ཀྐ་ནྟ་མ་གྒོཏི ནི་ཝ་ཏྟ་ན་མ་གྒོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་མྤི པ་ཊི་གྷ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟེ པ་ཊི་ཧ་ན་ནྟཾ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཙི་ཏྟེ པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ན་ཀི་ལེ་ས་ཛཱ་ཏ’’ནྟི. དི་ཝ་ས་ཉྩ ར་ཏྟི་ཉྩ ཨ་ནུ་སི་ཀྑ་ནྟེ་ནཱཏི ཨེ་ཏཾ་ཡེ་ཝ རཱ་གཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ཡི་ནིཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ དི་ཝཱ ཙ ར་ཏྟི་ཉྩ ཨ་ནུ ཨ་ནུ སི་ཀྑ་ནྟེ་ན ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝ་ཌྜྷེ་ནྟེ་ན.
༤༤༠. པ་ཧཱི་ནཱ ནུ ཁོ མེ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མ་གུ་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏི་ཊྛ་ནྟི ཙི་ཏྲཱ་ནི ཏ་ཐེ་ཝ ལོ་ཀེ, ཨ་ཐེ་ཏྠ དྷཱི་རཱ ཝི་ན་ཡ་ནྟི ཚ་ནྡ’’ནྟི. ཨེ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་སྶ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ནཱ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནོ, ‘‘པ་ཧཱི་ནཱ ནུ ཁོ མེ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ ནཱ་ནཱ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཧོ་ནྟི. ནཱ་ནཱ་བྷི་ཀྑཱུ་ནནྟི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ནཱ་ནཱཏི ཝུ་ཏྟ་ནཱ་ནཱ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་ཐཾ པ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཧཱི་ནཱ ནུ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝཱི་རི་ཡཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧཱཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷི་ཏྭཱ. མ་གྒཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ པ་ཏྭཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. ཕ་ལཱ་ན་ནྟ་རཾ མ་གྒནྟི ཏ་སྨིཾ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ ཋི་ཏོ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ས་ནེ ན ཙི་རེ་ནེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཾ ག་ཎྷ་ནྟོ ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་རི་ཝཱ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཕ་ལཱ་ན་ནྟ་རཾ མ་གྒ་པྤ་ཏྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ.
ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡཱཏི མ་གྒཱ་ན་ནྟ་ར་ཕ་ལ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ. མ་གྒཱ་ན་ནྟ་ར་ཏོ ཧི ཝུ་ཊྛི་ཏོ མ་གྒ་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཕ་ལཱ་ན་ནྟ་རཾ མ་གྒ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཕ་ལཾ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཕ་ལཱ་ན་ནྟ་རཾ. ‘‘ཕ་ལཱ་ན་ནྟ་རཾ མ་གྒ’’ནྟི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན་པི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནི ཙེ་ཝ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ, ‘‘པ་ཧཱི་ནཱ ནུ ཁོ མེ པ་ཉྩ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཏེ་སནྟི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏེ་སཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ. པ་ཧཱ་ནཱ་དཱི་ནཱིཏི པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ. ནཱ་ནཱ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཧོ་ཏཱིཏི ཏཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ནཱ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏཱ་སུ པ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་སཱུཏི ཨེ་ཏཱ་སུ ཀཱ་མ་གུ་ཎ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་སུ དྭཱ་ད་ས་སུ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་སུ. ཨེ་ཀཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི དྭཱ་ད་ས་སུ ན་ཡེ་སུ ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི་ཏོ. ཨ་ཉྙོ བྷི་ཀྑུ. ཨེ་ཀནྟི ཨ་ཉྙཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀས་དྡོ ‘‘ཨི་ཏྠེ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༡, ༢༧) ཝི་ཡཱ་ཏི. ནཱ་ནཱ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ན ཨེ་ཀཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ, ནཱ་ནཱ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ནཱ་ནཱ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་ཀྐ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་མྤི ཨེ་ཏྠ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨི་མ་སྶ པ་ན དྭ་ཡ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ན ཨུ་དྡྷ་ཊཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༡༠. ཨི་ནྡྲི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༥༣. ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེཏི ‘‘ག་ཛ་ངྒ་ལཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་ཀེ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་དེ་ས་སྶ མ་རི་ཡཱ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ ནི་ག་མེ. སུ་ཝེ་ལུ༹ ནཱ་མ ནི་ཙ་ལ་རུ་ཀྑོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཝཱ་ཏི པ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཨེ་ཀཱ རུ་ཀྑ་ཛཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀ་ཝི་ས་ཡ་ཏོ ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ ད་མ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཏ་ཉྩ ཁོ ས་བྦ་སོ ཨ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ས་ཝ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ ན པ་སྶ་ཏི, སོ་ཏེ་ན ས་དྡཾ ན སུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཏི ཧི ད་སྶ་ནེ ས་ཝ་ནེ ཙ ཏཱ་ནི ཨ་ད་ནྟཱ་ནི ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏཱ་ནི ཙ ཨ་ས་མྤ་ཏྟ་གྒཱ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ར་ཀྑི་ཏཱ་ནཱི་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི. ཨ་ས་དི་སཱ་ཡཱཏི ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་ས་མ་ཡེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཡ. ཨཱ་ལ་ཡནྟི ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༤༥༤. ཝི་པ་སྶ་ནུ་པེ་ཀྑཱཏི ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡེ དི་ཊྛེ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཝི་ཙི་ན་ནེ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ. སཱ པ་ན ཡ་སྨཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་ས་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཧེ་ཊྛི་མེ་ཧི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝཱ་རེ་ཧི ས་ནྟཱ ཙེ་ཝ པ་ཎཱི་ཏཱ ཙ, པ་གེ་ཝ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ཧི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཧི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་སཱ ས་ནྟཱ ཨེ་སཱ པ་ཎཱི་ཏཱ’’ཏི. ཨ་ཏ་པྤི་ཀཱཏི ས་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ར་ས་ཝ་སེ་ན ཏི་ཏྟིཾ ན ཛ་ནེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –
‘‘སུ་ཉྙཱ་གཱ་རཾ པ་ཝི་ཊྛ་སྶ, ས་ནྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ;
ཨ་མཱ་ནུ་སཱི ར་ཏཱི ཧོ་ཏི, ས་མྨཱ དྷ་མྨཾ ཝི་པ་སྶ་ཏོ’’ཏི. (དྷ. པ. ༣༧༣);
ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུཏི ཨ་ཡཾ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎ་མྷཱིཏི ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ. མ་ནཱ་པནྟི མ་ནཱ་པ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཾ. མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ མ་ནཱ་པཱ་མ་ནཱ་པནྟི ཨི་ཊྛ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ མ་ནཱ་པ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་མ་ནཱ་པ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཾ མ་ནཱ་པཱ་མ་ནཱ་པཾ ནཱ་མཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ (‘‘ནེ་ཝ མ་ནཱ་པཾ ན ཨ་མ་ནཱ་པ’’ནྟི). ཨི་མི་ནཱ མ་ནཱ་པ་བྷཱ་ཝོ ག་ཧི་ཏོ, ‘‘ནེ་ཝ མ་ནཱ་པ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ མ་ནཱ་པ་བྷཱ་ཝོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ ཙ ཨུ་བྷ་ཡཾ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཏོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི, ‘‘མ་ནཱ་པཱ་མ་ནཱ་པ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་པྤ་ཊི་སེ་དྷེ་ན ཨ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ན་ཡེ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཏ་སྶ ར་ཛྫི་ཏུཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨི་ཊྛེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ར་ཛྫི་ཏུཾ ཝཱ ཨ་ནི་ཊྛེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ དུ་སྶི་ཏུཾ ཝཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ མུ་ཡ྄ཧི་ཏུཾ ཝཱ. ཨ་ད་ཏྭཱཏི ནི་སེ་དྷེ་ཏྭཱ. པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཉཱ་ཏ་ཏཱི་ར་ཎ་པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཧི པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ཋ་པེ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནུ་པེ་ཀྑཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏཾ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏི. ཙ་ཀྑུ་མཱཏི ན པ་སཱ་ད་ཙ་ཀྑུ་ནོ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་མ་ཏྟ་ཛོ་ཏ་ནཾ; ཨ་ཐ ཁོ ཏ་སྶ ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཛོ་ཏ་ནཾ, ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཀྑུ་མཱ་ཏི ས་མྤ་ནྣ་ཙ་ཀྑུ ཝི་སུ་དྡྷ་ནེ་ཏྟོ’’ཏི.
༤༥༦. ཨཱི་ས་ཀཾ པོ་ཎེཏི མ་ཛ྄ཛྷེ ཨུ་ཙྩཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱི་ས་ཀཾ པོ་ཎེ, ན ཨ་ནྟ་ནྟེ་ན ཝ་ངྐེ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ར་ཐཱི་སཱ ཝི་ཡ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཋི་ཏེ’’ཏི.
༤༦༡. པ་ཊི་ཀཱུ་ལེཏི ཨ་མ་ནུ་ཉྙེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ. ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱིཏི ན པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི. ཏཾ པ་ན ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘མེ་ཏྟཱ་ཕ་ར་ཎེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ཀཱུ་ལེ ཨ་ནི་ཊྛེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ས་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏེ མེ་ཏྟཱ་ཕ་ར་ཎེ་ན ཝཱ དྷཱ་ཏུ་སོ ཨུ་པ་སཾ་ཧཱ་རེ་ན ཝཱ ས་ངྑཱ་ར་ས་ཉྙི་ཏེ པ་ན དྷཱ་ཏུ་སོ ཨུ་པ་སཾ་ཧཱ་རེ་ན ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཙི་ནྟ་ནཱ་ཡ ཙ ན་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལེ ཨི་ཊྛེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ས་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏེ ཀེ་སཱ་དི་ཨ་སུ་ཙི་ཀོ་ཊྛཱ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་སུ་བྷ་ཕ་ར་ཎེ་ན ཝཱཏི ཨ་སུ་བྷ་ཏོ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ཨི་དཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་མ་ཏྟཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ ས་ངྑ་ཏ་ནྟི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨུ་པ་སཾ་ཧཱ་རེ་ན ཝཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ, ‘‘དུ་ཀྑཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨ’’ནྟི མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟོ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི ཝི་ཧ་ར་ཏི. སེ་ས་པ་དེ་སཱུཏི, ‘‘པ་ཊི་ཀཱུ་ལེ ཙ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལེ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ སེ་སེ་སུ དྭཱི་སུ པ་དེ་སུ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཋ་མཾ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་མེ་ཝ པ་ཙྪཱ ག་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཏྠ་ནྟ་རེ་ན ཝཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཡ་ཉྩ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་མེ་ཝ པ་ཙྪཱ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་པི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ས་ཙེ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི, ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི ཝཱ་ཏི.
ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ་ཏི ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ. ས་བྦ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་ན, ‘‘མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཀིཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི, ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ་སུ…པེ… དོ་མ་ན་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ, ‘‘ཝུ་ཏྟཾ ཧེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ ཨེ་ཝ. ས་ཏོཏི ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏི་མཱ. ས་མྤ་ཛཱ་ནོཏི པ་ཉྙཱ་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི. ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཀྑཱུ་ཏི ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་ས་མ་ཏྠེ་ན ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན, ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝཱ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན རཱུ་པཾ པ་སྶི་ཏྭཱ. ནེ་ཝ སུ་མ་ནོ ཧོ་ཏི གེ་ཧ་སྶི་ཏ་སོ་མ་ན་སྶ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ནེ་ཀྑ་མྨ་པ་ཀྑི་ཀཱ་ཡ ཀི་རི་ཡཱ་སོ་མ་ན་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ.
ཨི་མེ་སུ ཙཱཏི ‘‘ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཙ པ་ནཱ་ན་ནྡ, ཨ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ན་ཡེ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༤༥༣), – ‘‘ཀ་ཐ་ཉྩཱ་ན་ནྡ, སེ་ཁོ ཧོ་ཏི པ་ཊི་པ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༤༦༠); – ‘‘ཀ་ཐ་ཉྩཱ་ན་ནྡ, ཨ་རི་ཡོ ཧོ་ཏི བྷཱ་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༤༦༡) ཙ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ ཏི་ཝི་དྷེ་སུ ན་ཡེ་སུ. མ་ནཱ་པཾ ཨ་མ་ནཱ་པཾ མ་ནཱ་པཱ་མ་ནཱ་པནྟི ཨེ་ཏྠ མ་ནཱ་པགྒ་ཧ་ཎེ་ན སོ་མ་ན་སྶ་ཡུ་ཏྟ་ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, ཨ་མ་ནཱ་པགྒ་ཧ་ཎེ་ན དོ་མ་ན་སྶ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, མ་ནཱ་པཱ་མ་ནཱ་པགྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏ་བྦི་དྷུ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཋ་མ་ན་ཡེ ‘‘སཾ་ཀི་ལེ་སཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ནི་ཀྐི་ལེ་སཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཋ་མ་ན་ཡེ ཧི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཀི་ལེ་ས་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་མྤི ཡུ་ཛྫ་ཏི. དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ པ་ན ‘‘སོ…པེ… ཨ་ཌྜཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘པ་ཋ་མཾ སཾ་ཀི་ལེ་སཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཙ་སྶ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན, ‘‘སཾ་ཀི་ལེ་ས་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ, ‘‘ཏ་ཏི་ཡཾ ནི་ཀྐི་ལེ་ས་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་ཀྑ་ཝཱ་རེ པ་ན ‘‘ཙ་ཀྑུ་མཱ པུ་རི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨུ་པ་མཱ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ཉཱ་པེ་ཏུཾ ཨཱ་ཧ. ཏ་སྨཱ ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་ར་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣེ རཱ་གཱ་དི་ཀེ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི. པ་ཋ་མ་ན་ཡོ ཝི་པ་སྶ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ, དུ་ཏི་ཡོ སེ་ཀྑ་སྶ ཝ་སེ་ན, པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡོ ཙ སེ་ཀྑ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ མཱུ་ལ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཏི་ཡོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ. པ་ཋ་མ་ན་ཡེ ཙ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན, དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ སེ་ཀྑ་སྶ ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ ཨ་སེ་ཀྑ་སྶ ཝ་སེ་ན ཀི་རི་ཡཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
པ་པ་ཉྩ་སཱུ་ད་ནི་ཡཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
ཨི་ནྡྲི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
ནི་ཊྛི་ཏཱ ཙ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
ཨུ་པ་རི་པ་ཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ ས་མ་ཏྟཱ.