༢. ཚ་ནྣོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༨༩. ཚ་ནྣོཏི ཨི་དཾ ཏ་སྶ ནཱ་མ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀོ ཐེ་རོ’’ཏི. ཡ་སྶ པ་ན ས་ཏྠཱ་རཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཀཱ་ལེ བྲ་ཧྨ་ད་ཎྜོ ཨཱ་ཎ་ཏྟོ, ཨ་ཡཾ སོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ན ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནཾ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏྠེ་རོ’’ཏི, ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཀཱ་ལེ ཀ་པི་ལ་པུ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. གི་ལཱ་ན་པུ་ཙྪ་ཀཱཏི གི་ལཱ་ན་སྶ པུ་ཙྪ་ན་ཀཱ, གི་ལཱ་ན་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཝ་ཏྠཾ སོ་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ས་ན་ཏོ ཧིཾ་ས་ན་ཏོ ས་ཏྠནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧཱ་ར་ཀ་ས་ཏྠ’’ནྟི.
༣༩༠. ཨུ་པ་ཝ་ཛྫཾ ཨེ་ཏ་སྶ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཛྫཾ, ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཀ’’ནྟི.
༣༩༡. ཁ་ཡ་ཝ་ཡཾ ཉ་ཏྭཱཏི ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཾ ཁ་ཎ་བྷ་ངྒཾ ནེ་ཏྭཱ ཉཱ་ཎེ་ན ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཉ་ཏྭཱ. ནེ་ཏཾ མ་མཱཏི དུ་ཀྑ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ས་ངྑཱ་རེ་སུ དི་ཊྛེ་སུ མ་མཾ་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ནེ་སོ་ཧ་མ་སྨཱིཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཏེ་སུ དི་ཊྛེ་སུ ཨ་ཧཾ་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན མེ་སོ ཨ་ཏྟཱཏི ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ཏེ་སུ དི་ཊྛེ་སུ ཨ་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ནེ་ཏཾ མ་མ…པེ… ཨ་ཏྟཱ་ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི.
༣༩༣. ཏ་སྨཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོཏི ཡ་སྨཱ ཨ་རི་ཡོ ས་བྦ་སོ པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀོ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ, ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ཨ་དྷི་མཱ་ནེ་ནེ་ཝ – ‘‘ནཱ་བྷི་ཀ་ངྑཱ་མི ཛཱི་ཝི་ཏཾ, པ་རི་ཙི་ཎྞོ མེ ས་ཏྠཱ, ནི་རོ་དྷཾ དི་སྭཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་ད་མྤཱིཏི ཨི་ད་མྤི, ‘‘ནི་སྶི་ཏ་སྶ ཙ་ལི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཎྷཱ་ནི་སྶི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཚ་ནྣོ མཱ་ར་ཎ་ནྟི་ཀཾ ཝེ་ད་ནཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟོ ཙ་ལ་ཏི ཝི་པྥ་ནྡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ནི་སྶི་ཏ་སྶ ཙ་ལི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི མ་ན་སི་ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཏེ་ན ཨི་དཾ ས་བྦཾ ཏཾ ཝི་པྥ་ནྡི་ཏཾ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀ་པྤས་དྡོ ཀཱ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་པི ཧོ་ཏི, ན ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ནི་ཙྩ་ཀ་པྤ་ནྟི ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལ’’ནྟི. ཡ་ཐཱ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཀོ པུ་གྒ་ལོ ཏཾ་ནི་སྶི་ཏོ ཨ་ལླི་ནོ, ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཧི་པི ནི་སྶི་ཏོ ཨ་མུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ནི་སྶི་ཏ་སྶཱ’’ཏི. ཙ་ལི་ཏནྟི ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ཨ་ས་མཱ་ར་དྡྷཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝ་སེ་ན ཙ་ལ་ནྟཾ པ་ན ཡ་སྨཱ ཨ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ན་ཡེ ཝི་རཱུ་པཾ ཙ་ལི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་པྥ་ནྡི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏཱ་དི་སེ པ་ན པ་པ་ཉྩ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཙ་ལི་ཏེ ཨ་ས་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཀི་ལེ་ས་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ལི་ཏེ ཨ་ས་ཏི པ་སྶ་དྡྷཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཀི་ལེ་ས་པ་སྶ་དྡྷི ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
བྷ་ཝ་ནྟ་རཾ དི་སྭཱ ན་མ་ན་ཊྛེ་ན ན་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ན་ཏི་ཡཱ ཨ་ས་ཏཱི་ཏི བྷ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ལ་ཡ་ནི་ཀ་ནྟི་པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཨ་ས་ཏཱི’’ཏི. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏི ནཱ་མཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན བྷ་ཝ་ནྟ་ར་ཏོ ཨི་དྷེ་ཝ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ནཱ་མ, ཙུ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏོ བྷ་ཝ་ནྟ་ར་སྶ ག་མ་ནཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི ཨཱ་ག་ཏི་ག་ཏི་ཡཱ ཨ་ས་ཏི ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏ་སྶ་པི ཀ་མྨ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་པ་རི་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཙ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ནི་བྦ་ཏྟ་བྷ་ཝ་ཏོ ཙ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཙུ་ཏི, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་པཱ་ཏོ ན ཧོ་ཏི. ཡ་ཏོ ག་ཏི ཨཱ་ག་ཏི ཙ་ཝ་ནཾ ཨུ་པ་པཱ་ཏོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ནེ་ཝི་དྷ, ན ཧུ་རཾ, ན ཨུ་བྷ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ན, ཀཱ་ཡ་སྶ ག་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏི་ཡཱ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦ་སོ ཙུ་ཏཱུ་པ་པཱ་ཏོ ན་ཏྠི; ཏེ་ན ན ཨི་དྷ་ལོ་ཀེ ཋི་ཏོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ. ན པ་ར་ལོ་ཀེ ཋི་ཏོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ, ན ཨུ་བྷ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ན ཋི་ཏོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན་ཡི་དྷ ལོ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་པ་ར་ལོ་ཀ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ སཾ་ས་ར་ཎ་པ་དེ་ས་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ‘‘ན ཨུ་བྷ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ, ‘‘ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ནྟོཏི ཡོ ཨི་དྷ་ལོ་ཀེ པ་ར་ལོ་ཀེ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ནཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ས་ཀ་ལ་སྶ དུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་སྶ ཨ་ནྟོ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ.
༣༩༤. ཀ་ཎྛ་ནཱ་ལི༹ཾ ཚི་ནྡཱིཏི ནཱ་ལི༹ཾ ཚི་ནྡི་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཏ་སྨིཾ ཚི་ནྡི་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཀྑ་ཎེ ཚེ་དོ ཙ ཝ་ཏྟ་ཏི; མ་ར་ཎ་བྷ་ཡ་ཉྩ ཨོ་ཀྐ་མི ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ‘‘སོ་པི ནཱ་མ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཛྫ་ཏཾ བྱཱ་ཀ་རི་ཏྭཱ ས་རཱ་ག་མ་ར་ཎཾ མ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི སཾ་ཝི་གྒ་མཱ་ན་སོ ས་ངྑཱ་རེ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱཏི པུ་བྦེ བ་ཧུ་སོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཾ པཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ན་ནྟ་རཾ ཀ་ཎྛ་ནཱ་ལི༹་ཙྪེ་ད་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནི་རོ་དྷེ་ན ས་མ་སཱི་སཱི ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི. ན ཧི ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཐེ་ར་སྶཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཚ་ནྣ་ཏྠེ་ར་སྶ. བྱཱ་ཀ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘བྱཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཉྷི ཐེ་རོ ཝཱི་རི་ཡཾ པ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏི. ཨི་མི་ནཱཏི, ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཐེ་རོཏི ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ. པུ་ཙྪ་ཏཱིཏི, བྷ་ནྟེ, ཏ་ཐཱ ཀུ་ལ་སཾ་ས་གྒ་པ་སུ་ཏོ ཀ་ཐཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. ‘‘པུ་བྦེ ཀུ་ལེ་སུ སཾ་ས་ཊྛ་ཝི་ཧཱ་རཱི’’ཏི ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ པ་ཉྙཱ་ཏ་སྶ་པི ཨི་མ་སྨིཾ ‘‘ཧོ་ནྟི ཧེ་ཏེ སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟ-ཊྛཱ་ནེ ཨ་སཾ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཀ་ཊོ ཨ་ཧོ་སི. པ་ཀྐ་མྤི ནི་པ་ཀྐཾ ཝི་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་པི ཀེ་ཙི ཨ་ས་ཉྙ་ཏཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཚ་ནྣོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.