༦. མ་ཧཱ་ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༩༨. ཀ་མྨ་སྶ མོ་གྷ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཕ་ལེ་ན ཏུ་ཙྪ་ཏཱ ཕ་ལཱ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘མོ་གྷ་ནྟི ཏུ་ཙྪཾ ཨ་ཕ་ལ’’ནྟི. ཏ་ཐཾ བྷཱུ་ཏནྟི ས་ཙྩ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ. པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ པ་ན ‘‘ས་ཙྩ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ ས་ཕ་ལ་ནྟི ཝ་ད་ཏི. ས་ཕ་ལ་ཉྷི ཀ་མྨཾ ས་ཏྠུ ཨ་བྷི་མ་ཏ་མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་ད་ཉྩ ‘‘མོ་གྷཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཨེ་སཱཏི པོ་ཏ་ལི་པུ་ཏྟོ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ. ཨ་བྷི་ས་ཉྙཱ་ནི་རོ་དྷ་ཀ་ཐཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. སཱ་པི ཧི ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ པཱ་ཀ་ཊཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི. ཐེ་རོཏི ས་མི་དྡྷི་ཏྠེ་རོ. ཡ་ཐཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ ཙ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཝ དོ་སཱ་རོ་པ་ན་བྷ་ཡེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཐེ་རོ ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ, ‘‘པ་རི་ར་ཀྑི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཝོ་ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་རི་ར་ཀྑི་ཏ་བྦ་ནྟི ག་ར་ཧ་ཏོ མོ་ཙ་ནེ་ན ར་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཾ. ཀ་མྨནྟི ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀ་སྶ་པི ཀ་མྨ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མ་ཡེ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
ས་ངྑ་ཏ་ས་ངྑཱ་ར་ཏཱ་ཡ རཱུ་པ་མེ་ཝ ‘‘ཏི་ལ་མ་ཏྟ་མྤི ས་ངྑཱ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་ནཱ་ཝ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ས་མཱ་ག་མ་ད་སྶ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཏ་སྶ ད་སྶ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ, ན པ་རི་ཉྙཱ་ད་སྶ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཀུ་ཏོ པ་ནེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀ་ཐཱ་ས་ལླཱ་པ’’ནྟི.
༢༩༩. ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑནྟི སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑཾ. ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑནྟི ཀི་ལེ་ས་ས་མྦྷ་ཝ་རཱ་ག་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་དུ་ཀྑཾ. ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑནྟི ཡ་ད་ནི་ཙྩཾ, ཏཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་དུ་ཀྑཾ. ས་ཙེ བྷཱ་སི་ཏཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱཏི ཨི་མཾ ཨཱི་དི་སཾ དུ་ཀྑཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ས་མི་དྡྷི་ནཱ བྷཱ་སི་ཏཾ སི་ཡཱ ནུ བྷ་ག་ཝཱ, ཨ་ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༣༠༠. ཨུ་མྨ་ངྒནྟི ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནཾ, ཀ་ཐཱ་མུ་ལ༹ྷེ་ན ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ས་ཡ་པ་ཉྷཱ ཨུ་མྨ་ངྒཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་ཉྷཱ་ཨུ་མྨ་ངྒ’’ནྟི ནེ་ཝ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཏཾ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཝི་ས་ཡ་ནྟི? ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏཾ ན དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཝི་ས་ཡཾ, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་པ་རི་བྷ་ཎྜ་ཉཱ་ཝི་ས་ཡཾ པ་ན སི་ཡཱ་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཨུ་དཱ་ཡི་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནེ་ཝ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ་ན ཏཾ ཨ་ཡོ་ནི་ཡོ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནཾ ཨ་ཉྙཱ་སི. ས་ནྣི་སཱི་དི་ཏུཾ པུ་བྦེ ནི་སི་ནྣཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་ནྣི་སཱི་དི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ས་མི་དྡྷི་ཏྠེ་རེ་ན ཨ་ན་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ, ‘‘ཡཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ, ཏ་དེ་ཝ ཀ་ཐེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་མྨུ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཏི་སྶོ ཝེ་ད་ནཱ པུ་ཙྪི་ཏཱ, ‘‘ཀིཾ སོ ཝེ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཝེ་དི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཛཱ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ. སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཧི་ཏ་ནྟི སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནི་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི. སེ་སེ་སཱུཏི, ‘‘དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ.
ཧེ་ཊྛཱ ཏི་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ, ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཏོ’’ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ ཏི་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནི་ཡ་ཀ་མྨེ་སུ. ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་མྤཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ སུ་ཁ་མྤཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི.
ཡ་དི ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ, ‘‘དུ་ཀྑ་སྶེ་ཝ ཛ་ན་ན་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘སཱ པ་ན ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཏི་པི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ‘‘ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ མ་ན་སཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན མ་ན་སཱ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནི་ཡཾ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནི་ཡ་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལེ་པི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི སུ་ཁ་མྤི ཛ་ནེ་ཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་སྶ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀུ་ས་ལ་སྶ སོ་ལ༹་ས་ཝི་པཱ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ཧེ་ཊྛཱ, ‘‘ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་མྤཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝ་ཏྟ་བྦོ. པུ་བྦེ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ, སུ་ཏྟ་ནྟ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཧེ་སཱ་ཏི ཨི་དཱ་ནི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པུ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཨེ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏ་སྶཱཏི དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནི་ཡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ས་བྦཾ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནི་ཡཾ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནི་ཡ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཨཱ་ལ་ཡོཏི ཨ་བྷི་རུ་ཙི. མ་ཧཱ་ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཉཱ་ཎནྟི མ་ཧ་ཏི ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ཛ་ནེ ཉཱ་ཎཾ, མ་ཧ་ནྟཾ ཝཱ ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཉཱ་ཎཾ. བྷཱ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ ནི་དྡེ་སོ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨུ་དྡེ་སོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ…པེ… མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་པ་ན’’ནྟི.
༣༠༡. པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི ཡ་ཐཱ་ཨུ་དྡི་ཊྛ་སྶ མ་ཧཱ་ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་སུ ཙ ཨ་ན་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨི་དྷ, ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏིཾ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ཡི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒཾ ཨཱ་ར་བྦྷ. ཨི་མཾ པ་ཙྩ་ཡཾ ལ་བྷི་ཏྭཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་དཾ ད་སྶ་ནཾ ག་ཎྷ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ, ‘‘ཨ་ཏྠི ཀི་ར, བྷོ, པཱ་པ་ཀཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི, ན་ཏྠི ཀི་ར, བྷོ, པཱ་པ་ཀཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནཱི’’ཏི ཙ ཨཱ་དཱི་ནི ཧ་ཏྠི་ད་སྶ་ཀ་ཨ་ནྡྷཱ་ཝི་ཡ དི་ཊྛ་མ་ཏྟེ ཨེ་ཝ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ད་སྶ་ན་ཉྩ ག་ཎྷ་ནྟི. ཝཱི་རི་ཡཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ཏཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཏ་པྤཾ, ཏ་དེ་ཝ པ་ད་ཧ་ཝ་སེ་ན པ་དྷཱ་ནཾ, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཡུ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ཡོ་གོ, ཏ་ཐཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ན་པྤ་མ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་པྤ་མཱ་དོ, ས་མྨཱ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མྨཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན, ‘‘པ་ཉྩ་པི ཝཱི་རི་ཡ་སྶེ་ཝ ནཱ་མཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཝཱ ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ. ཡ་སྨིཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ས་ཏི ཏ་སྶ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་མྨཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཙེ་ཏོ་ས་མཱ་དྷིནྟི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷིཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ས་མཱ་དྷི’’ནྟི. ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ, ཏཾ པ་ན ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡེ ད་སྶ་ནྣཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཀ་མྨ་པ་ཐཱ་ནཾ པཱུ་རི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི དི་ཊྛི་ཐཱ་མེ་ནཱཏི དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛི་བ་ལེ་ན. དི་ཊྛི་པ་རཱ་མཱ་སེ་ནཱཏི དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་རཱ་མཱ་སེ་ན. ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱཏི, ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ, མོ་གྷ་མ་ཉྙ’’ནྟི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏྭཱ. ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱཏི ད་ལ༹ྷ་གྒཱ་ཧཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཝོ་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ག་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་རེ་སཾ དཱི་པེ་ནྟོ ཝོ་ཧ་ར་ཏི.
༣༠༢. ཏ་ཏྲཱ་ན་ནྡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ. ཨི་ད་མྤཱིཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ན་ནྡཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་མྤཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན མ་ཧཱ་ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ བྷཱ་ཛ་ནཾ ཏ་སྶ ཨ་ནི་དྡེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་སྶཱཏི མ་ཧཱ་ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་པ་ན་མེ་ཝ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ནཾ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་སྶ ཙ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་དྡེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏྠ པ་ནཱཏི ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ན་ནྡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ཋེ. ཨེ་ཏེ་སཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ནནྟི ཨེ་ཏེ་སཾ ཧེ་ཊྛཱ ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཝཱ་རེ་སུ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྟ་ཀཱཏི ཨེ་ཀ་ཙྩི་ཡཱ ས་ཙྩ་གི་རཱ. ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏཱ. ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པི་ཏཱ. ཨི་དྷ ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་མུ་ཁེ་ན དཱི་པི་ཏཾ ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲཱ་ན་ནྡཱཏི་ཨཱ་དི་ཀེ ཏ་ཏྲཱཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སཱུ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཨ་ཏྠི ཀི་ར, བྷོ…པེ… ཝི་པཱ་ཀོ’’ཏི ཨི་དཾ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སྶཱཏི ཏ་ཐཱ་ཝཱ་དི་ནོ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ. ཨ་ཉྙེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ‘‘ཡོ ཀི་ར, བྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན. དྭཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི ‘‘ཨ་ཏྠི ཀི་ར, བྷོ…པེ… ཝི་པཱ་ཀོ’’ཏི ཙ, ‘‘ཨ་པཱ་ཡཾ…པེ… ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ནྣ’’ནྟི ཙ ཨི་མེ་སུ དྭཱི་སུ པཱ་ཋ་པ་དེ་སེ་སུ. ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི ‘‘ཡོ ཀི་ར, བྷོ…པེ… ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི’’, ‘‘ཡ་མྤི སོ…པེ… ཏེ ས་ཉྫཱ་ན་ནྟི’’, ‘‘ཡ་མྤི སོ ཡ་དེ་ཝ…པེ… མོ་གྷ་མ་ཉྙ’’ནྟི ཨི་མེ་སུ ཏཱི་སུ པཱ་ཋ་པ་དེ་སེ་སུ. ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ ཏ་ད་ཏྠ་སྶཱ་ནེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཏོ ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧི, ཨཱ་ན་ནྡ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ མ་ཧཱ་ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཉཱ་ཎ’’ནྟི. ཡ་ཐཱ ཏེ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ པ་དེ་ས་ཉཱ་ཎ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒཾ ས་ཉྫཱ་ན་ནྟི, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཝ ས་བྦ་སོ པ་ཧཱི་ན་ཝི་པ་ལླཱ་ས་སྶ ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་མ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ མ་ཧཱ་ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཉཱ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༣༠༣. ཨི་མི་ནཱ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀེ་ན ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ དི་ཊྛོ, ཏ་ཏོ པུ་བྦེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏོཏི ཏ་ཏོ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ན་ཀ་མྨ་ཏོ པུ་བྦེ. ཁ་ནྡོཏི ཀུ་མཱ་རོ. སི་ཝོཏི ཨི་སྶ་རོ. པི་ཏཱ་མ་ཧོཏི བྲ་ཧྨཱ. ཨི་སྶ་རཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨི་སྶ་ར་བྲ་ཧྨ་པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི. ཝི་ས་ཊྛོཏི ནི་མྨི་ཏོ. མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. ཡནྟི ཡཾ ཀ་མྨཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་མྨེ་སུ. དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨུ་པ་པ་ཛྫི་ཏྭཱཏི དུ་ཏི་ཡ་བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ. ཨ་པ་ར་སྨིཾ པ་རི་ཡཱ་ཡེཏི ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི བྷ་ཝེ.
ཨེ་ཀཾ ཀ་མྨ་རཱ་སིནྟི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཨེ་ཀཾ ཀ་མྨ་ས་མུ་དཱ་ཡཾ. ཨེ་ཀཾ ཝི་པཱ་ཀ་རཱ་སིནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ངྒེ་ན ཨེ་ཀཾ ཝི་པཱ་ཀ་ས་མུ་དཱ་ཡཾ. ཨི་མི་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀེ་ན ས་མ་ཎེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ཝཱ ཨ་དི་ཊྛཱ. ཏ་ཡོཏི ‘‘པུ་བྦེ ཝཱ་སྶ ཏཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ ཏ་ཡོ. དྭེ ཝི་པཱ་ཀ་རཱ་སཱིཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནི་ཡོ ཨ་པ་རཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནི་ཡོ་ཏི དྭེ ཝི་པཱ་ཀ་རཱ་སཱི. ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཝེ་ད་ནི་ཡཾ པ་ན ཏེ་ན དི་ཊྛཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘དྭེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དི་ཊྛོ ཨེ་ཀོ, ཨ་དི་ཊྛཱ ཏ་ཡོ་ཏི དི་ཊྛེ ཙ ཨ་དི་ཊྛེ ཙ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀ་མྨ་རཱ་སཱི, ཏ་ཐཱ དི་ཊྛོ ཨེ་ཀོ, ཨ་དི་ཊྛཱ དྭེ་ཏི ཏ་ཡོ ཝི་པཱ་ཀ་རཱ་སཱི. ཨི་མཱ་ནི ས་ཏྟ ཋཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནི ས་ཏྟ ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ‘‘ཨི་མ་སྶ ནཱ་མ ཀ་མྨ་སྶ ཨི་དཾ ཕ་ལཾ ནི་བྦ་ཏྟ’’ནྟི ཀ་མྨ་སྶ, ཕ་ལ་སྶ ཝཱ ཨ་དི་ཊྛ་ཏྟཱ, ‘‘དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀེ་ན ཀི་ཉྩི ན དི་ཊྛ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏ་ཡོ ཀ་མྨ་རཱ་སཱི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཨི་དྷ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀེ་ན དི་ཊྛ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ‘‘པ་ཙྩ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
བྷ་ཝ་ཏི ཝ་ཌྜྷ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི བྷ་བྦཾ, ཝ་ཌྜྷི་ནི་མི་ཏྟཾ. ན བྷ་བྦཾ ཨ་བྷ་བྦནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷཱུ་ཏ་ཝི་ར་ཧི་ཏ’’ནྟི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལེ བྷཱ་ས་ནཾ དི་བྦ་ནཾ ཨཱ་བྷཱ་ས་ནནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་བྷཱ་ས་ཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏཱི’’ཏི. བ་ལ་ཝ་ཀ་མྨནྟི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཾ ཀ་མྨཾ ག་རུ་ས་མཱ་སེ་ཝི་ཏཱ་དི་བྷེ་དཾ. ཨཱ་ས་ནྣེཏི མ་ར་ཎེ, ཨ་བྷི་ཎྷཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝཱ ཏ་སྶ མ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣེ. བ་ལ་ཝ་ཀ་མྨནྟི ག་རུ་ས་མཱ་སེ་ཝི་ཏ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན བ་ལ་ཝཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ. དུ་བྦ་ལ་ཀ་མྨ་སྶཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ དུ་བྦ་ལ་སྶ. ཨཱ་ས་ནྣེ ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏནྟི ཨི་དྷཱ་པི ཨཱ་ས་ནྣ་ཏཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི མ་ར་ཎ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ལེ ཀ་མྨ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཏ་སྶཱཏི ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ. ནི་བྦ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཀ་མྨ་ནྟ་ར་ཝི་པཱ་ཀ་ནྟ་རེ་སུ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀ་མྨཾ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟི ཧ་ཏྠི་ད་སྶ་ཀ་ཨ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ དི་ཊྛ་མ་ཏྟཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སི་ནོ་ཏི, ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ…པེ… ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏ་ར་སྨིནྟི བྷ་བྦ་ཉྩེ་ཝ བྷ་བྦཱ་བྷཱ་ས་ཉྩ, བྷ་བྦཾ ཨ་བྷ་བྦཱ་བྷཱ་ས་ནྟི ཨི་མ་སྨིཾ དྭ་ཡེ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན པུ་རི་མཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྪི་མཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་ཡོ. ཏ་ཏི་ཡ་སྶ ཧི ཀ་མྨ་སྶ ཀུ་ས་ལ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཙ ས་གྒེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི; ཏ་ཐཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ་པི ཀ་མྨ་སྶ ཀུ་ས་ལ་ཏྟཱ, ཏ་སྶ པ་ན ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
མ་ཧཱ་ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.