༤. ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་གྒོ
༡. བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༧༢. ཨེ་ཀཱ ར་ཏྟི ཨེ་ཀ་ར་ཏྟོ, བྷ་དྡོ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ནྟོ པུ་གྒ་ལོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི. ཏཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ན བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟ་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟ་སྶ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨུ་དྡེ་ས་ཉྩ ཝི་བྷ་ངྒ་ཉྩ དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. དེ་སེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ ཨུ་དྡི་ས་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨུ་དྡེ་སོ, ས་ངྑེ་པ་དེ་ས་ནཱ ཨེ་ཝ. ཡ་སྨཱ པ་ན ནི་དྡེ་ས་པ་དཱ་ནཾ ཛ་ན་ནི་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ མཱ་ཏཱ ཝི་ཡཱ་ཏི མཱ་ཏི་ཀཱཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡེ་ས་ནྟི མཱ་ཏི་ཀ’’ནྟི. ཨུ་དྡི་ཊྛ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷ་ཛ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་བྷ་ངྒོ ཝི་ཏྠཱ་ར་དེ་ས་ནཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ཏྠཱ་ར་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡ’’ནྟི ‘‘ཡ་ཐཱ་ཨུ་དྡི་ཊྛ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ བྷཱ་ཛེ་ཏི ཝི་བྷ་ཛ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ.
ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཁ་ཎ་ཏྟ་ཡཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ. ཏཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ག་ཏཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏེ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀེ’’ཏི. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ནཱ་ནུ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་ཧི ནཱ་ནུ་བྷ་ཝེ་ཡྻ, ནཱ་བྷི་ན་ནྡེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ‘‘ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏེ་སུ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ མི་ཙྪཱ་ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནཾ པ་རཱ་མཱ་སོ དི་ཊྛཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ; ཨེ་ཝཾ ‘‘ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ མི་ཙྪཱ་ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནཾ པ་རཱ་མཱ་སོ དི་ཊྛི ཀ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ དི་ཊྛི་པ་ཏྠ་ནཱ་ཏི ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ན པ་ཏྠེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཡ་ད་ཏཱི་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘ཨ་པ་ཏྟ’’ནྟི པ་དཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་མྤི ཧི ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ ཙཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནཱ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་བྦཾ ས་བྦ་སོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ས་ས་ཝི་སཱ་ཎཾ ཝི་ཡ, ཏ་ཐཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མྤི ན པ་ཏྠེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ སི་ཡཱ – ཨ་ཏཱི་ཏཾ ནཱ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་བྦཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་ཡ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟཱ, ཨ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཏྠ་ནཱ པ་ན ས་ཕ་ལཱ་པི སི་ཡཱ་ཏི ན ས་བྦ་སོ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཱ་ཏི? ན, ཏ་སྶཱ་པི ས་ཝི་གྷཱ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ པ་ཧཱི་ནནྟི ནི་སྶ་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝཾ. ནི་རུ་དྡྷནྟི བྷ་གྒཾ. ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏནྟི ཝི་ནཱ་སཾ. ཨ་པྤ་ཏྟནྟི ས་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཀཾ ཨ་ས་མྤ་ཏྟཾ. ཨ་ཛཱ་ཏནྟི ན ཛཱ་ཏཾ. ཨ་ནི་བྦ་ཏྟནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ.
ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཡ་སྨིཾ ཁ་ཎེ, ཡ་སྨིཾ ཡ་སྨིཾ ཝཱ དྷ་མྨ་པུ་ཉྫེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏཾ ས་བྦ་མྤི ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ. ཨ་ར་ཉྙཱ་དཱི་སུ ཝཱཏི ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཨ་ར་ཉྙེ ཝཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ཝཱ པ་བྦ་ཏ་ཀ་ནྡ་རཱ་དཱི་སུ ཝཱ་ཏི ཋཱ་ན་ནི་ཡ་མཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་མ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྲཱུ་ཧི་ཡ་མཱ་ནཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཝི་ཡ པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི ཨ་ཀོ་པ་ནི་ཡཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་སཾ་ཧཱི་རཾ ཨ་སཾ་ཀུ་པྤ་ནྟི ཨི་དཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཊི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. གཱ་ཐཱ་ཡ་མ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀིཾ ཨེ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཡཱ་ཏི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ་ཝ ཨ་སཾ་ཧཱི་རཾ ཨ་སཾ་ཀུ་པྤཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཐཾ པ་ན ནི་ཙྩ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏེ་ན ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ བྲཱུ་ཧ་ནཱ་ཡ, ཏེ་སཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ནུ་བྲཱུ་ཧི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི བ་ཧུ་ལཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨཱ་དི་ཏོ ཏཱ་པ་ནཾ ཨཱ་ཏཱ་པ་ནཾ, ཏེ་ན ཨཱ་ར་མྦྷ་དྷཱ་ཏུ་མཱ་ཧ. པ་རི་ཏོ ཏཱ་པ་ནཾ པ་རི་ཏཱ་པ་ནཾ, ཏེ་ན ནི་ཀྐ་མ་དྷཱ་ཏུ་པ་ར་ཀྐ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཙཱ་ཏི. ཏ་སྶ སེ་ནཱཏི ཏ་སྶ མ་ཙྩུ་ནོ ས་ཧ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན སེ་ནཱ ཝི་ཡཱ་ཏི སེ་ནཱ. ས་ངྒ་རོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ མི་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན སཱ་མ་པ་ཡོ་ག་མཱ་ཧ. ལ་ཉྫགྒ་ཧ་ཎེ་ན ལ་ཉྫ་དཱ་ནཾ, ཏེ་ན དཱ་ན་པྤ་ཡོ་གཾ. བ་ལ་རཱ་སཱིཏི ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་དི་བ་ལ་ཀཱ་ཡོ. ཏེ་ན ད་ཎྜ་བྷེ་དཱ་ནི ཝ་ད་ཏི. བྷེ་དོ་པི ཧི བ་ལ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, སྭཱ་ཡཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ་པི ཨུ་པཱ་ཡ་ཡོ་གེ་ན ས་མྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཙ ས་ངྒཾ ཨཱ་ས་ཏྟིཾ ཨ་ར་ཏི དེ་ཏཱི་ཏི ས་ངྒ་རོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཝཱ ས་ངྒ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ.
ཨུ་ཊྛཱ་ཧ་ཀཾ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྤ་ནྣཾ. ས་པ་ར་ཧི་ཏ་སཱི་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨ་སཱ་དྷུ་བྷཱ་ཝ་པ་ར་མྨུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་ག་མ་ནེ་ན ཝཱ ས་ནྟོ.
༢༧༣. མ་ནུ་ཉྙ་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཝཾ་རཱུ་པོ ཨ་ཧོ་སཱིནྟི ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨ་ནྭཱ་ག་མེ་ཏི ཏ་ཏྠ ན་ནྡི་ཡཱ་ས་མ་ནྭཱ་ན་ཡ་ན་ཏོ. ཝེ་ད་ནཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀུ་ས་ལ་སུ་ཁ་སོ་མ་ན་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀུ་ས་ལ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ན སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ན སོ་མ་ན་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཝེ་ད་ནཱ་ས་དྡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཎྷཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་ཡ ས་ཏི དི་ཊྛཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ སི་དྡྷཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི – ‘‘ཏ་ཎྷཾ ས་མ་ནྭཱ་ནེ་ཏི’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཧཱི་ན་རཱུ་པཱ་དི…པེ… ན མ་ཉྙ་ཏི ཨ་མ་ནུ་ཉྙོ་པི ས་མཱ་ནོ ས་མ་ནུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན མ་ཉྙ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ནཱ་ནུ་པ་ཝ་ཏྟ་ཡ་ཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ན་ནྡི་ཡཱ དཱུ་རཱི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ.
༢༧༤. ཨུ་ལཱ༹་ར་སུ་ནྡ་ར་བྷཱ་ཝ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ་པི རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཀ་པྤ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝཾ་རཱུ་པོ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི.
༢༧༥. ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ ན་ནྡི་ཡཱ ཨ་ས་མ་ནྭཱ་ན་ཡ་ན་ཛོ་ཏ་ནཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏུཾ, ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཾ ན ནྭཱ་ག་མེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨུ་དྡེ་ས་སྶ, ‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨ་ནྭཱ་ག་མེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༢༧༣) ཝི་བྷ་ངྒོ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ‘‘པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཉྩ ཡོ དྷ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ ཨུ་དྡེ་ས་སྶ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན, ‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ…པེ… ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཡི་དཾ པ་ར་མ་ག་མྦྷཱི་རཾ ས་ཏྠུ་དེ་ས་ནཱ་ན་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཙོ་དི་ཏཾ, ཡ་སྨཱ ‘‘པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཉྩ ཡོ དྷ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ ཨུ་དྡེ་ས་སྶ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན, ‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་སཱུ’’ཏི ཝི་བྷ་ངྒ་དེ་ས་ནཱ ས་མྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ. ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ སཾ་ཧཱི་ར་ཏཱི་ཏི མཱ་ཏི་ཀཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱཏི ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ་སེ་ན པ་དུ་དྡྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་སུ་ཏ་ཝཱ སུ་ཏ་ཝཱ’’ཏི ཙ ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཏྠཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ས་པ་ཏྟེ་ཧི ཝི་ཡ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཋ་པ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ས་ཡེ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་པཱ་ཡ་ས་མུ་དྡཾ སཾ་སཱ་ར་ས་མུ་དྡཾ ཨཱ་ནཱི་ཡ་ཏི. སུ་ཀྐ་པ་ཀྑོ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༢. ཨཱ་ན་ནྡ་བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༧༦. བ་ཧི་དྡྷཱ པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མྨ་དེ་ཝ ལ་ཡ་ནཾ ཨ་པྤ་ནཾ པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཾ, ཡོ ཀོ་ཙི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རོ, ཨི་དྷ པ་ན ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཛཱ་ན་ནྟོ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ཀ་ཐཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཏྠཾ པུ་ཙྪི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ཛཱ་ན་ནྟཱ་པི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ པུ་ཙྪ་ནྟི, ཛཱ་ན་ནྟཱ་པི ན པུ་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༡༦).
༢༧༨. སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་མ་དཱ་སཱིཏི སཱ་དྷུ་ས་དྡཾ སཱ་ཝེ་སི. ཏཾ པ་ན པ་སཾ་སཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་སཾ་ས་ཏྠོ སཱ་དྷུ་ས་དྡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དེ་ས་ནཾ པ་སཾ་ས་ནྟོ’’ཏི. ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ཧི ཝ་ཎྞེ་ཧི གུ་ཎ་ཝ་ནྟེ ཨུ་ད་གྒ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཾ, ཀེ་ཝ་ལཾ གུ་ཎ་སཾ་ཀི་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཐོ་མ་ནཱ པ་སཾ་སཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ.
ཨཱ་ན་ནྡ་བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༣. མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ན་བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༧༩. ཨུ་ཎྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་པ་ན་ཏོ ཏ་པཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏ་པོ་དཱ, ར་ཧ་དོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྟོ་ད་ཀ་སྶ ར་ཧ་ད་སྶཱ’’ཏི. ས་ངྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཝེ་བྷཱ་ར་པ་བྦ་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ ཨུ་ད་ཀ་ར་ཧ་ད་ཏོ, ཏཾ ར་ཧ་དཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནཱ་ག་བྷ་ཝ་ནཱ་ག་ཏོ་པི ཧི སོ ར་ཧ་དོ ཏ་ཏོ ཨུ་པ་རི མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ཛ་ལཱ་ས་ཡེ་ན ས་མྦ་དྡྷོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏ་པོ་དཱ ནཱ་མ ན་དཱི ས་ནྡ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་དི་སཱཏི ཀུ་ཐི་ཏཱ ཨུ་ཎྷཱ, ཨ་ནྭ་ཏྠ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཏ་པོ་དཱ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པེ་ཏ་ལོ་ཀོཏི པེ་ཏཱ་ནཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀ་ནི་ར་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨི་མ་སྶ པ་ན ཨཱ་རཱ་མ་སྶཱཏི ཏ་པོ་དཱ་རཱ་མ་སྶ. ཏ་ཏོཏི ཏ་པོ་དཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ན་དི་ཏོ. མ་ཧཱ་ཨུ་ད་ཀ་ར་ཧ་དོཏི མ་ཧཱ་ཨུ་ད་ཀ་བྷ་རི་ཏཾ པ་ལླ་ལཾ.
༢༨༠. ས་མི་དྡྷོཏི ཨུ་ལཱ༹་རོ, པ་རི་པུ་ཎྞོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་དི་མྷི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་མ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡོ, སོ ཨེ་ཝ ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ཨ་དྡྷ་བྷེ་ད་མུ་ཁེ་ན ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨ་བོ་དྷ་ཝ་ཙ་ནཾ.
༢༨༢. ཀཱ་མཾ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ, པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་སུ་ཏྟེ་སུ པ་ན ཁ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཋ་པ་ནཾ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཏྠཾ. ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷི་ནྣཱ ཧི ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ ས་མྨ་ས་ནུ་པ་གཱ དྷ་མྨཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི; ཨ་ཡཾ ཀི་རེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཐེ་རེ་ན ན་ཡ་ཏོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ མཱ་ཏི་ཀཾ ཋ་པེ་སཱིཏི ལོ་ཀི་ཡཱ་ནི དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཨེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ མཱ་ཏི་ཀཾ ཋ་པེ་སི, ཡ་ཐཱ ཏཱི་སུ སུ་ཏྟེ་སུ ཁ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཡ་དི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨི་དྷཱ་པི ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ཨི་ཙྪི་ཏཾ སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ཝི་བྷ་ཛེ་ཡྻ, ཡ་སྨཱ པ་ན ཏ་ཐཱ ཨ་ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ་ཝ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ པ་ཝི་ཊྛོ, ཏ་སྨཱ དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཙ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ན་ཡ་གྒཱ་ཧེ ཋ་ཏྭཱ ཐེ་རོ ཝི་བྷ་ཛི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ན་ཡཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ’’ཏི. བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་ཏནྟི དུ་ཀྐ་རཾ ཀ་ཏཾ. ཨ་པ་དེ པ་དཾ ད་སྶི་ཏཾ ཨཱ་ཀཱ་སེ པ་དཾ ཀ་ཏཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་སི་ཊྛ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. ནི་ཀ་ནྟི་ཝི་ཉྙཱ་ཎནྟི ནི་ཀ་ནྟི་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ‘‘ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. མ་ནོ་ཏི བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟཾ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ནཱ་ནཾ དྭཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ.
༢༨༣. པ་ཏྠ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཋ་པེ་སཱིཏི པ་ཏྠ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སི.
མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ན་བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ
ས་མ་ཏྟཱ.
༤. ལོ་མ་ས་ཀ་ཀ་ངྒི་ཡ་བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨༦. གྷ་ན་ནི་ཙི་ཏ་ལོ་མོ ལོ་མ་སོ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་པྤ་ཏཱ་ཡ ལོ་མ་ས་ཀོཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱི་ས་ཀ་ལོ་མ་སཱ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི, ལོ་མ་ས་ཀོ ཨ་ངྒི་ཀོ ལོ་མ་ས་ཀ་ཀ་ངྒི་ཡོ, པ་ཋ་མོ ཀ-ཀཱ་རོ ཨ་པྤ་ཏྠོ, དུ་ཏི་ཡཾ པ་ན པ་ད་ཝ་ཌྜྷ་ན་མེ་ཝ. ར་ཏྟ་ཀ་མྦ་ལ་སི་ལཱ་ཡནྟི ར་ཏྟ་ཀ་མྦ་ལ་ཝ་ཎྞ་སི་ལཱ་ཡཾ. ཨོ་རུ་ཡ྄ཧཱཏི ཨཱ་ཀཱ་ས་ཏོ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ. པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ དི་སྭཱ དི་ནྣ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་སྶ ཨ་སཱ་དི་ཡ་ན་ཏོ མ་ནུ་སྶ་པ་ཐེ ན ཝ་ས་ནྟི.
ད་ས་ཧི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ས་ཧ་སྶེ་ཧཱིཏི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ཧི དེ་ཝ་ཏཱ་ཧཱིཏི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་ཉྙཱ་པ་ཡོ་ག་མ་ནྡ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་སྶ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ས་མུ་ཏྟེ་ཛེ་ཏུཾ སཾ་ཝེ་ག་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ…པེ… ཨ་བྷཱ་སི. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ དེ་ཝ་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ, ཏི་སྶཾ ཝཱ དེ་ས་ནཱ་ཡཾ. དེ་ཝ་ཏྟ་སྶཱཏི དེ་ཝ་བྷཱ་ཝ་སྶ, དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཏཱ་ཏི བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟི་ཡཱ.
ས་ཝ་ན་མུ་ཁེ་ན བྱ་ཉྫ་ན་སོ ཨ་ཏྠ་སོ ཙ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ སུ་ཎ་ནྟོ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི. ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏ་ཀ་ར་ཎཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟོ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི. ག་ནྠ་སྶ པ་རི་ཧ་ཎཾ དྷཱ་ར་ཎཾ, ཏཾ པ་ན པ་རེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟོ དྷཱ་རེ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི. སེ་སཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ལོ་མ་ས་ཀ་ཀ་ངྒི་ཡ་བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ
ས་མ་ཏྟཱ.
༥. ཙཱུ་ལ༹་ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨༩. ཨ་ངྒ་སུ་བྷ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ངྒཱ་ནཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དི་ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ སུ་ནྡ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡཾ ཨ་པ་ཙྩཾ ཀུ་ཙྪི་ཏཾ མུ་དྡྷཾ ཝཱ, ཏ་ཏྠ ལོ་ཀེ མཱ་ཎ་ཝ་ཝོ་ཧཱ་རོ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ས་ཏྟཱ ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེ སུ་དྡྷ་དྷཱ་ཏུ་ཀཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཏ་རུ་ཎ་ཀཱ་ལེ ཝོ་ཧ་རིཾ་སཱུ’’ཏི. ཨ་དྷི་པ་ཏི་ཏྟཱཏི ཨི་སྶ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ས་མཱ་ཧཱ་རནྟི ས་ནྣི་ཙ་ཡཾ. པ་ཎྜི་ཏོ གྷ་ར་མཱ་ཝ་སེཏི ཡ་སྨཱ ཨ་པྤ་ཏ་རེ་པི བྱ་ཡ་མཱ་ནེ བྷོ་གཱ ཁཱི་ཡ་ནྟི, ཨ་པྤ་ཏ་རེ་པི ས་ཉྩ་ཡ་མཱ་ནེ ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝི་ཉྙུ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཀི་ཉྩི བྱ་ཡཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ གྷ་རཱ་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་ཏི་ཊྛེ་ཡྻཱ་ཏི ལོ་བྷཱ་དེ་སི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི.
དྷ་ན་ལོ་བྷེ་ན…པེ… ནི་བྦ་ཏྟོ. ལོ་བྷ་ཝ་སི་ཀ་སྶ ཧི ག་ཏི ནི་ར་ཡོ ཝཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི ཝཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ནི་མི་ཏྟ་སྶཱ་ད་ག་ཐི་ཏཾ ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏི་ཊྛ་མཱ་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏི ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་སྶཱ་ད་ག་ཐི་ཏཾ ཝཱ. ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་ལ་ངྐ་རེ་ཡྻ, དྭི་ནྣཾ ག་ཏཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ག་ཏིཾ ཝ་དཱ་མི – ནི་ར་ཡཾ ཝཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནིཾ ཝཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༢༣༥). ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ཏི ཀ་ཏོ་ཀཱ་ས་སྶ ཀ་མྨ་སྶ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
པ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷ་ཨ་དྷོ་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨོ་ནཱ་མེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཙཱ་རི་ཏྟ་སྶ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི. ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ པུ་ཙྪཱིཏི སུ་ཏ་མེ་ཏཾ མ་ཡཱ, ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ པི་ཏཱ སུ་ན་ཁོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི, ཨེ་ཏཾ བྷོ་ཏཱ གོ་ཏ་མེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཀི་མི་དཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་མཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ པུ་ཙྪི.
ཏ་ཐེ་ཝ ཝ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ སུ་ན་ཁ་སྶ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐེ་ཝ ཝ་ཏྭཱ. ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཏྠནྟི, ‘‘ཏོ་དེ་ཡྻ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ སུ་ན་ཁོ ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཏྠཾ, ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཉཱ་ཏོ་མྷི ཨི་མི་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ མ་མ པུ་ཏྟེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ པི་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཉཱ་ཏོ ཨ་མྷཱི་ཏི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀི་ར སུ་ན་ཁོ ཏ་ཐཱ ད་སྶེ་ཏི, ན ཛཱ་ཏི་སྶ་ར་ཏཱ་ཡ. བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ བྷུ་ཀྐ་ར་ཎཾ པ་ན པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་སི་དྡྷ་ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ. བྷ་ཝ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣནྟི བྷ་ཝ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ. ནཱ་མ-ས་དྡོ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནེ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨ་ནྟ་རནྟི ཨ་ཉྙ་ཛཱ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་ཛཱ་ཏཾ ག་ཏིཾ. ཨ་ངྒ་ཝི་ཛྫཱ་པཱ་ཋ་ཀོ ཀི་རེ་ས, ཏེ་ན ཨ་པྤཱ་ཡུ་ཀ་དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙུ་དྡ་ས པ་ཉྷེ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི; ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ ཨ་ཧོ་སི, ‘‘ཨི་མེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་པྤཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་ད་ཡོ ཝི་སེ་སཱ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་ཝ་སེ་ན ས་ལླ་ཀྑི་ཡ་ནྟི. ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཡུ་ཏྟཾ ‘ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནི ཡཱ་ཝ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཀཱ་ར་ཎ’ནྟི; ཏ་སྨཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་མེ་ཏྠ ཨ་ཉྙེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཱ་ཡཾ ས་བྦ་ཉྙཱུ་ཏི ནི་ཙྪ་ཡོ མེ ཨ་པ་ཎྞ་ཀོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི, ‘‘ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཾ མ་ནུ་སྶཾ ཝཱ ཨཱ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་ཀ་སཱ་ཝ་ནཾ ནཱ་མ མ་ཧཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཛྫཱ་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏི; ཏ་སྨཱ ན ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ སུ་ནི་ཙྪི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཡཾ ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཀ་མྨ་ཕ་ལ་མ་སྶ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪེ་ཡྻཾ, ཏ་ཏྠ ཙ མེ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ནྟོ པ་ཉྷཾ བྱཱ་ཀ་རི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝཱ་ཡཾ ས་བྦ་ཉྙཱུ་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ མེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཏེ པ་ཉྷེ པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི.
བྷ་ཎྜ་ཀནྟི སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཾ, ས་ནྟ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀ་མྨུ་ནཱ དཱ་ཏ་བྦཾ ཨཱ་དི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཀ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏ་ཀ་མྨ་ཕ་ལ་བྷཱ་གཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ པ་ན ཀ་མྨ་དཱ་ཡ་ཛྫཾ ཀཱ་ར་ཎོ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝ་ད་ནྟོ, ‘‘ཀ་མྨཾ ཨེ་ཏེ་སཾ དཱ་ཡ་ཛྫཾ བྷ་ཎྜ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ – ཡ་ཐཱ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཧེ་ཏུ ཨེ་ཝ་མི་དཾ པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༨༠). ཡ་ཝ་ཏི ཕ་ལཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷི་ནྣ་མྤི ཨ་བྷི་ནྣཾ ཝི་ཡ མི་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ནཱིཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀ་མྨཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ཡོ་ནི ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི. མ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན བ་ཛ྄ཛྷ་ཏི སཾ་བ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི བ་ནྡྷུ, ཉཱ་ཏི སཱ་ལོ་ཧི་ཏོ ཙ. ཀ་མྨཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ས་མྦ་ནྡྷ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀ་མྨཾ ཨེ་ཏེ་སཾ བ་ནྡྷཱུ’’ཏི. པ་ཏི་ཊྛཱཏི ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ. ཀ་མྨ་ས་དི་སོ ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ ན་ཏྠི, ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ཨི་སྶ་རོ བྲ་ཧྨཱ ཝཱ ན ཀ་རོ་ཏི ཏཱ་དི་སཾ ཀ་ཏྟུཾ ས་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀ་མྨ་མེ་ཝཱཏི ཀ་སྨཱ ཨ་ཝ་དྷཱ་རི་ཏཾ, ན་ནུ ཀི་ལེ་སཱ་པི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ན ཀེ་ཝ་ལ་ནྟི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཀི་ལེ་ས་པ་ཡོ་གེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚཾ ནི་བྦ་ཏྟཾ ཀ་མྨ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཀ་ཐི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ན ས་ཉྫཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝ་ཏྭཱ ན་ནུ བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ པ་རེ་སཾ ཉཱ་པ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘མཱ་ན་ནི་སྶི་ཏོ ཀི་རེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༢༩༠. ས་མ་ཏྟེ་ནཱཏི པ་རི་ཡ་ཏྟེ་ན, ཡ་ཐཱ ཏཾ ཕ་ལཾ དཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ་ན, ཨུ་པ་ཙི་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་དི་སཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩེ ཨ་ནཱུ་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞེ་ནཱ’’ཏི. ས་མཱ་དི་ནྣེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་མཱ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ག་ཧ་ཎཾ པ་རཱ་མ་ས་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ག་ཧི་ཏེ་ན པ་རཱ་མ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི. པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡ སུ་ག་ཏི་དུ་གྒ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་པ་དཱ, ཀ་མྨཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ‘‘ཀ་མྨ་པ་ཐོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཨེ་སཱཏི པ་ཊི་པ་དཱ. དུ་བྦ་ལཾ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ་མེ་ཝ སི་ཡཱ་ཏི ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘བ་ལ་ཝ་ཀ་མྨེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. བ་ལ་ཝ་ཀ་མྨེ་ནཱཏི པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན. ཝ་ད་ཏི ནཱ་མཱཏི ཝ་ད་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ནི་བྦ་ཏྟཱ་པེ་ཡྻནྟི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཀ་མྨཾ ཛ་ན་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི? ས་བྦ་མེ་ཏཾ པ་རི་ཀ་པྤ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡ་ཐཱ མ་ནུ་སྶཱ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཾ པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ་པི ཀེ་ཙི ཨཱ་ལ་མྦ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཏྠཱ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་ད་མི་ད་ནྟི ཀེ་ཙི. ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི – ཡ་སྶི་དཾ ཀ་མྨ་སྶ་ཝི་པཱ་ཀཾ པཱི་ལེ༹་ཏི, ས་ཙེ ཏ་སྨིཾ ཨ་ནོ་ཀཱ་སེ ཨེ་ཝ ས་ཡཾ ཝི་པ་ཙྩི་ཏུཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ལ་བྷེ་ཡྻ, ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཨེ་ཝ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་པུ་གྒ་ལཾ ནི་བྦ་ཏྟཱ་པེ་ཡྻ, ཡ་སྨཱ ཏཾ ཀ་མྨཾ བ་ལ་ཝཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ་ན ཝི་པ་ཙྩི་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་ཏ་རཾ ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཾ ཝི་བཱ་དྷེ་ནྟཾ ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ. ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ‘‘བ་ལ་ཝ་ཀ་མྨེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ’’ནྟི བ་ལ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཧི ནེ་སཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཏཱ ས་མ་ཉྙཱ, ཡ་དི་དཾ ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀཾ ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀཾ ཛ་ན་ཀཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀ་ནྟི, ན ཀུ་ས་ལཱ་ནི ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷཱ་ནི ཧོ་ནྟི ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ. པཱི་ལེ༹་ཏྭཱཏི ཝི་ཧེ་ཋེ་ཏྭཱ པ་ཊི་གྷཱ་ཊ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཙྪུ་ཏེ་ལ་ཡ་ནྟཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨུ་ཙྪུ་ཏི་ལཱ་དི་ཀེ ཝི་བཱ་དྷེ་ཏྭཱ. ནི་རོ་ཛནྟི ནི་ཏྟེ་ཛཾ. ནི་ཡཱུ་སནྟི ནི་ར་སཾ. ཀ་ས་ཊནྟི ནི་སྶཱ་རཾ. པ་རི་སྶ་ཡནྟི ཨུ་པ་དྡ་ཝཾ.
ཨི་དཱ་ནི པ་རི་སྶ་ཡ་སྶ ཨུ་པ་ན་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ཏ་ཏྠ, ‘‘དཱ་ར་ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ བྷོ་གཱ་ནཾ ཝི་ནཱ་ས་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, པུ་ན ‘‘དཱ་ར་ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀུ་མྦྷ་དོ་ཧ་ནཱཏི ཀུ་མྦྷ་པཱུ་ར་ཁཱི་རཱ. གོ་མ་ཎྜ་ལེཏི གོ་ཡཱུ་ཐེ.
ཨ་ཊྛུ་ས་བྷ་ག་མ་ནཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ཊྛ་ཨུ་ས་བྷ་པྤ་མཱ་ཎཾ པ་དེ་སཾ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཾ ཨུ་དྡི་སྶ དྷ་ནུ་གྒ་ཧོ ཨ་ནུ་ཡཱ་ཡིཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏནྟི ས་རཾ. ཨ་ཉྙོཏི པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀོ. ཏ་ཏྠེ་ཝ པཱ་ཏེ་ཡྻ ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ར་སྶ ཁི་ཏྟ་ཏྟཱ. ཝཱ་ལ༹་མ་ཙྪོ་ད་ཀནྟི མ་ཀ་རཱ་དི་ཝཱ་ལ༹་མ་ཙྪ་ཝ་ནྟཾ ཨུ་ད་ཀཾ.
པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཛ་ན་ཀ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡི་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ན པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་མ་ཏྟ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ. བྷོ་ག་ས་མྤ་དཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨཱ་རོ་གྱ་ས་མྤ་དཱ་དི-པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྤ་དཱ་དཱི་ནི ག་ཎྷཱ་ཏི. ན དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་དཱི་ནི ཧི ཨ་པྤཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀེ་ན ཀ་མྨུ་ནཱ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནི; ཨ་ཉྙཾ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི; ན ཨ་ཏི་དུ་བྦ་ཎྞཾ ཨ་པྤེ་ས་ཀྑཾ ནཱི་ཙ་ཀུ་ལཱི་ནཾ དུ་པྤ་ཉྙཾ ཝཱ ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི, ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཏཾ པ་ན ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
པུ་རི་མཱ་ནཱིཏི ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀོ་པ་ཙྪེ་ད་ཀཱ་ནི. ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀུ་པ་གྷཱ་ཏཱ ནཱ་མ ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘དྭེ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀཾ ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཛ་ན་ཀཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཾ, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ཨུ་བྷ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཡ ན ཀོ་ཙི ཝི་རོ་དྷོ. དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་དཱི་ན་ཉྷི ནཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨི་ཏོ ཨ་ནུ་པྤ་ཝ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ པེ་ཏཱ་དཱི་ན་ཉྩ ན་ར་ཀཱ་དཱི་སུ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ནུ་པ་པཱི་ལ༹་ནུ་པ་གྷཱ་ཏ་ནཱ་ནི ན ན ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ ཧེ་ཊྛཱ བ་ཧཱུ་སུ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡེ་སུ ཨེ་ཀེ་ན ག་ཧི་ཏ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་སྶ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་བ་ལ་པྤ་དཱ་ཡི་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, སཱ་པི ས་མ་ཏྠི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨི་ཉྷི ཀ་མྨེ ཀ་ཏེ ཛ་ན་ཀ་ནི་བྦ་ཏྟཾ ཀུ་ས་ལ་ཕ་ལཾ ཝཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཕ་ལཾ ཝཱ བྱཱ་དྷི་དྷཱ་ཏུ་ས་མ་ཏཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཾ ཝི་བཱ་དྷཱི་ཡ་ཏི, ཏ་མུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀཾ. ཡ་སྨིཾ པ་ན ཀ་ཏེ ཛཱ་ཏི་ས་མ་ཏྠ་སྶ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་ཉྩ ཝི་པཱ་ཀ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཧོ་ཏི, ཏཾ ཛ་ན་ཀཾ. ཡ་སྨིཾ པ་ན ཀ་ཏེ ཨ་ཉྙེ་ན ཛ་ནི་ཏ་སྶ ཨི་ཊྛ་སྶ ཝཱ ཨ་ནི་ཊྛ་སྶ ཝཱ ཕ་ལ་སྶ ཝི་བཱ་དྷཱ་ཝི་ཙྪེ་ད་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་བྲཱུ་ཧ་ན་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཛ་ན་ཀ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་རི་ཝུ་ཏྟི་ཙི་ར་ཏ་ར་པ་བ་ནྡྷཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀཾ. ཏ་ཐཱ ཡ་སྨིཾ ཀ་ཏེ ཛ་ན་ཀ་ནི་བྦ་ཏྟཾ ཀུ་ས་ལ་ཕ་ལཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཕ་ལཾ ཝཱ བྱཱ་དྷི་དྷཱ་ཏུ་ས་མ་ཏཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཾ ཝི་བཱ་དྷཱི་ཡ་ཏི, ཏཾ ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀཾ. ཡ་སྨིཾ པ་ན ཀ་ཏེ ཛ་ན་ཀ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཙི་ར་ཏ་ར་པ་བ་ནྡྷཱ་ར་ཧ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ཕ་ལཾ ཝི་ཙྪེ་ད་ཀ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཙྪི་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ སཱ་རོ.
ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ཀ་མྨེ་སུ. ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཀ་མྨེ་ནཱཏི ཨཱ་ཡུ་ནོ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཀ་མྨེ་ན. སྭཱ་ཡ་མུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝོ དྭི་དྷཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན ས་ཀྐོ་ཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཀ་མྨུ་ནཱ ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཏ་ཐཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་སྨི་ཉྷི ས་ནྟཱ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ཏཱ ཨ་ཝ་སྶཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཝི་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ཏོ. ཨེ་ཏེ་ན ཀུ་ས་ལ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ ཏཱ་དི་སཾ སཱ་མ་ཏྠི་ཡུ་པ་གྷཱ་ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཏ་ཏོ ཀ་མྨཾ ཨ་པྤ་ཕ་ལཾ ཧོ་ཏི. ‘‘དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ན ཁེ་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་སྶཾ ཝི་ཡ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ནི་ཡཱ་མ་ཀཱ དྷ་མྨཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པ་པ་ཏྟི ནི་ཡ་ཏ་ཝི་སེ་སེ ཝི་པ་ཙྩི་ཏུཾ ཨོ་ཀཱ་སེ ཀ་རོ་ནྟེ ཨེ་ཝ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨེ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ན་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཾ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཀ་མྨཾ ཨ་པྤཱ་ཡུ་ཀ་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཡ་མེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་མེ་ཝ ཝཱ ནི་ཡཱ་མེ་ཏྭཱ ཨ་པྤཱ་ཡུ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཀ་ཊུ་ཀ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི ཏ་སྶཱ ཨ་ཏྠ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ; ཨི་ཏ་རེ པ་ན ན ཏ་ཐཱ བྷཱ་རི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པུ་བྦཱ…པེ… ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ཡཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སཾ, ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
མ་ནུ་སྶཱ་མ་ནུ་སྶ་པ་རི་སྶ་ཡཱཏི མཱ་ནུ་ས་ཀཱ ཨ་མཱ་ནུ་ས་ཀཱ ཙ ཨུ་པ་དྡ་ཝཱ. པུ་ར་ཏོཏི པུ་བྦ་དྭཱ་ར་ཏོ. པ་ཙྪ་ཏོཏི པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ. པ་ཝ་ཊྚ་མཱ་ནཱཏི པ་རི་ཛ་ན་སྶ, དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཝཱ དེ་སེ་ན པ་ཝ་ཊྚ་མཱ་ནཱ. པ་རེ་ཧཱིཏི པུ་རཱ་ཏ་ནེ་ཧི པ་རེ་ཧི. ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝནྟི སཱ་མི་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ དེ་ནྟི ཨི་ཎཱ་ཡི་ཀཱ. ཀ་མྨ་ནྟཱཏི ཝ་ཎི་ཛྫཱ་དི་ཀ་མྨཱ་ནི. ཨ་པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཀ་མྨནྟི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་མྨཾ; པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཀ་མྨ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཾ ཧོ་ཏི ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་པྤཱ་ཡུ་ཀ་དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀེ་སུ ཀ་མྨེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཏཾ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ན་ཡེ་ན.
ཝི་ཧེ་ཋ་ན་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ཀོ་དྷ་ཨི་སྶཱ་མ་ན་ཀ་མ་ཙྪེ་ར་ཐ་དྡྷ་ཨ་ཝི་དྡ་སུ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཀ་མྨཱ་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐེ་ཝ ཝ་ད་མཱ་ནཱ་ནི ཝི་ཡ. ‘‘ཡཾ ཡ་དེ་ཝཱ་ཏི་པ་ཏྠེ་ནྟི, ས་བྦ་མེ་ཏེ་ན ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི (ཁུ. པཱ. ༨.༡༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ ས་བྦ་ཀུ་ས་ལཾ ས་བྦཱ་སཾ ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ས་བྦཱ་སཾ ཝི་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ་ཏི, ‘‘ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ནེ་ན ནི་བྦྷོ་ག་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན་པི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ. ཨ་ཝི་ཧེ་ཋ་ནཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཀྐོ་དྷ་ན-ཨ་ནི་སྶཱ་མ་ན-དཱ་ན-ཨ་ན་ཏི་མཱ་ན-ཝི་དྡ་སུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་མྨཱ་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
༢༩༣. ཨི་སྶཱ མ་ནོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨི་སྶཱ་མ་ན་ཀོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་སྶཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ’’ཏི. ཨུ་པ་ཀྐོ་ས་ནྟོཏི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟོ. ཨི་སྶཾ བ་ནྡྷ་ཏཱིཏི ཨི་སྶཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ཏི ཨི་སྶཱ་ས་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨ་པྤེ་ས་ཀྑོཏི ཨ་པྤཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཨ་པྤ་ཉྙཱ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. སཱ པ་ན་སྶ ཨ་པྤཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ པ་རི་ཝཱ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་པ་རི་ཝཱ་རོ’’ཏི.
༢༩༤. མ་ཙྪ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན ན དཱ་ཏཱ ཧོ་ཏཱིཏི ས་བྦ་སོ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ན དཱ་ཏཱ ན ཧོ་ཏི. ཨ་མ་ཙྪ་རཱི ཧི པུ་གྒ་ལོ ས་ཏི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ དེ་ཏི་ཡེ་ཝ.
༢༩༥. ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏ་བྦཾ ཁེ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘བུ་དྡྷཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙེ་པི མཱ་ཏུ་པི་ཏུ་ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཏ་རཱ་ད་ཡོ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ཨ་ར་ཧཱ ས་ནྟི, ཏེ་སུ ཐ་དྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀ་ར་ཎཾ ནཱི་ཙ་ཀུ་ལ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ་མེ་ཝ. ན ཧི པ་ཝ་ཏྟེ ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡི་ནོ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་ས་ཡོ ཨེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་མེ་ཝ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༢༩༦. ཨ་པ་རི་པུ་ཙྪ་ནེ་ནཱཏི ཨ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་མ་ཏྟེ་ན ནི་ར་ཡེ ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི; ཨ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཧེ་ཏུ པ་ན ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་ཧི སི་ཡཱ ནི་ར་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟཱི་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ, ‘‘ན པ་རི་པུ་ཙྪི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཨ་པ་རི་པུ་ཙྪ་ཀོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ པཱ་པེ་སཱིཏི དེ་ས་ནཾ ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནི་ཊྛཱ་ནཾ པཱ་པེ་སི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཙཱུ་ལ༹་ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༦. མ་ཧཱ་ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༩༨. ཀ་མྨ་སྶ མོ་གྷ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཕ་ལེ་ན ཏུ་ཙྪ་ཏཱ ཕ་ལཱ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘མོ་གྷ་ནྟི ཏུ་ཙྪཾ ཨ་ཕ་ལ’’ནྟི. ཏ་ཐཾ བྷཱུ་ཏནྟི ས་ཙྩ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ. པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ པ་ན ‘‘ས་ཙྩ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ ས་ཕ་ལ་ནྟི ཝ་ད་ཏི. ས་ཕ་ལ་ཉྷི ཀ་མྨཾ ས་ཏྠུ ཨ་བྷི་མ་ཏ་མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་ད་ཉྩ ‘‘མོ་གྷཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཨེ་སཱཏི པོ་ཏ་ལི་པུ་ཏྟོ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ. ཨ་བྷི་ས་ཉྙཱ་ནི་རོ་དྷ་ཀ་ཐཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. སཱ་པི ཧི ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ པཱ་ཀ་ཊཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི. ཐེ་རོཏི ས་མི་དྡྷི་ཏྠེ་རོ. ཡ་ཐཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ ཙ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཝ དོ་སཱ་རོ་པ་ན་བྷ་ཡེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཐེ་རོ ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ, ‘‘པ་རི་ར་ཀྑི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཝོ་ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་རི་ར་ཀྑི་ཏ་བྦ་ནྟི ག་ར་ཧ་ཏོ མོ་ཙ་ནེ་ན ར་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཾ. ཀ་མྨནྟི ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀ་སྶ་པི ཀ་མྨ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མ་ཡེ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
ས་ངྑ་ཏ་ས་ངྑཱ་ར་ཏཱ་ཡ རཱུ་པ་མེ་ཝ ‘‘ཏི་ལ་མ་ཏྟ་མྤི ས་ངྑཱ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་ནཱ་ཝ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ས་མཱ་ག་མ་ད་སྶ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཏ་སྶ ད་སྶ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ, ན པ་རི་ཉྙཱ་ད་སྶ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཀུ་ཏོ པ་ནེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀ་ཐཱ་ས་ལླཱ་པ’’ནྟི.
༢༩༩. ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑནྟི སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑཾ. ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑནྟི ཀི་ལེ་ས་ས་མྦྷ་ཝ་རཱ་ག་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་དུ་ཀྑཾ. ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑནྟི ཡ་ད་ནི་ཙྩཾ, ཏཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་དུ་ཀྑཾ. ས་ཙེ བྷཱ་སི་ཏཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱཏི ཨི་མཾ ཨཱི་དི་སཾ དུ་ཀྑཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ས་མི་དྡྷི་ནཱ བྷཱ་སི་ཏཾ སི་ཡཱ ནུ བྷ་ག་ཝཱ, ཨ་ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༣༠༠. ཨུ་མྨ་ངྒནྟི ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནཾ, ཀ་ཐཱ་མུ་ལ༹ྷེ་ན ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ས་ཡ་པ་ཉྷཱ ཨུ་མྨ་ངྒཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་ཉྷཱ་ཨུ་མྨ་ངྒ’’ནྟི ནེ་ཝ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཏཾ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཝི་ས་ཡ་ནྟི? ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏཾ ན དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཝི་ས་ཡཾ, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་པ་རི་བྷ་ཎྜ་ཉཱ་ཝི་ས་ཡཾ པ་ན སི་ཡཱ་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཨུ་དཱ་ཡི་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནེ་ཝ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ་ན ཏཾ ཨ་ཡོ་ནི་ཡོ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནཾ ཨ་ཉྙཱ་སི. ས་ནྣི་སཱི་དི་ཏུཾ པུ་བྦེ ནི་སི་ནྣཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་ནྣི་སཱི་དི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ས་མི་དྡྷི་ཏྠེ་རེ་ན ཨ་ན་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ, ‘‘ཡཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ, ཏ་དེ་ཝ ཀ་ཐེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་མྨུ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཏི་སྶོ ཝེ་ད་ནཱ པུ་ཙྪི་ཏཱ, ‘‘ཀིཾ སོ ཝེ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཝེ་དི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཛཱ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ. སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཧི་ཏ་ནྟི སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནི་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི. སེ་སེ་སཱུཏི, ‘‘དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ.
ཧེ་ཊྛཱ ཏི་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ, ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཏོ’’ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ ཏི་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནི་ཡ་ཀ་མྨེ་སུ. ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་མྤཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ སུ་ཁ་མྤཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི.
ཡ་དི ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ, ‘‘དུ་ཀྑ་སྶེ་ཝ ཛ་ན་ན་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘སཱ པ་ན ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཏི་པི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ‘‘ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ མ་ན་སཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན མ་ན་སཱ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནི་ཡཾ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནི་ཡ་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལེ་པི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི སུ་ཁ་མྤི ཛ་ནེ་ཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་སྶ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀུ་ས་ལ་སྶ སོ་ལ༹་ས་ཝི་པཱ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ཧེ་ཊྛཱ, ‘‘ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་མྤཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝ་ཏྟ་བྦོ. པུ་བྦེ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ, སུ་ཏྟ་ནྟ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཧེ་སཱ་ཏི ཨི་དཱ་ནི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པུ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཨེ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏ་སྶཱཏི དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནི་ཡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ས་བྦཾ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནི་ཡཾ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནི་ཡ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཨཱ་ལ་ཡོཏི ཨ་བྷི་རུ་ཙི. མ་ཧཱ་ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཉཱ་ཎནྟི མ་ཧ་ཏི ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ཛ་ནེ ཉཱ་ཎཾ, མ་ཧ་ནྟཾ ཝཱ ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཉཱ་ཎཾ. བྷཱ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ ནི་དྡེ་སོ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨུ་དྡེ་སོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ…པེ… མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་པ་ན’’ནྟི.
༣༠༡. པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི ཡ་ཐཱ་ཨུ་དྡི་ཊྛ་སྶ མ་ཧཱ་ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་སུ ཙ ཨ་ན་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨི་དྷ, ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏིཾ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ཡི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒཾ ཨཱ་ར་བྦྷ. ཨི་མཾ པ་ཙྩ་ཡཾ ལ་བྷི་ཏྭཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་དཾ ད་སྶ་ནཾ ག་ཎྷ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ, ‘‘ཨ་ཏྠི ཀི་ར, བྷོ, པཱ་པ་ཀཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི, ན་ཏྠི ཀི་ར, བྷོ, པཱ་པ་ཀཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནཱི’’ཏི ཙ ཨཱ་དཱི་ནི ཧ་ཏྠི་ད་སྶ་ཀ་ཨ་ནྡྷཱ་ཝི་ཡ དི་ཊྛ་མ་ཏྟེ ཨེ་ཝ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ད་སྶ་ན་ཉྩ ག་ཎྷ་ནྟི. ཝཱི་རི་ཡཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ཏཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཏ་པྤཾ, ཏ་དེ་ཝ པ་ད་ཧ་ཝ་སེ་ན པ་དྷཱ་ནཾ, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཡུ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ཡོ་གོ, ཏ་ཐཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ན་པྤ་མ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་པྤ་མཱ་དོ, ས་མྨཱ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མྨཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན, ‘‘པ་ཉྩ་པི ཝཱི་རི་ཡ་སྶེ་ཝ ནཱ་མཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཝཱ ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ. ཡ་སྨིཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ས་ཏི ཏ་སྶ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་མྨཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཙེ་ཏོ་ས་མཱ་དྷིནྟི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷིཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ས་མཱ་དྷི’’ནྟི. ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ, ཏཾ པ་ན ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡེ ད་སྶ་ནྣཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཀ་མྨ་པ་ཐཱ་ནཾ པཱུ་རི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི དི་ཊྛི་ཐཱ་མེ་ནཱཏི དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛི་བ་ལེ་ན. དི་ཊྛི་པ་རཱ་མཱ་སེ་ནཱཏི དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་རཱ་མཱ་སེ་ན. ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱཏི, ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ, མོ་གྷ་མ་ཉྙ’’ནྟི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏྭཱ. ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱཏི ད་ལ༹ྷ་གྒཱ་ཧཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཝོ་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ག་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་རེ་སཾ དཱི་པེ་ནྟོ ཝོ་ཧ་ར་ཏི.
༣༠༢. ཏ་ཏྲཱ་ན་ནྡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ. ཨི་ད་མྤཱིཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ན་ནྡཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་མྤཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན མ་ཧཱ་ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ བྷཱ་ཛ་ནཾ ཏ་སྶ ཨ་ནི་དྡེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་སྶཱཏི མ་ཧཱ་ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་པ་ན་མེ་ཝ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ནཾ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་སྶ ཙ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་དྡེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏྠ པ་ནཱཏི ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ན་ནྡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ཋེ. ཨེ་ཏེ་སཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ནནྟི ཨེ་ཏེ་སཾ ཧེ་ཊྛཱ ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཝཱ་རེ་སུ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྟ་ཀཱཏི ཨེ་ཀ་ཙྩི་ཡཱ ས་ཙྩ་གི་རཱ. ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏཱ. ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པི་ཏཱ. ཨི་དྷ ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་མུ་ཁེ་ན དཱི་པི་ཏཾ ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲཱ་ན་ནྡཱཏི་ཨཱ་དི་ཀེ ཏ་ཏྲཱཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སཱུ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཨ་ཏྠི ཀི་ར, བྷོ…པེ… ཝི་པཱ་ཀོ’’ཏི ཨི་དཾ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སྶཱཏི ཏ་ཐཱ་ཝཱ་དི་ནོ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ. ཨ་ཉྙེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ‘‘ཡོ ཀི་ར, བྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན. དྭཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི ‘‘ཨ་ཏྠི ཀི་ར, བྷོ…པེ… ཝི་པཱ་ཀོ’’ཏི ཙ, ‘‘ཨ་པཱ་ཡཾ…པེ… ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ནྣ’’ནྟི ཙ ཨི་མེ་སུ དྭཱི་སུ པཱ་ཋ་པ་དེ་སེ་སུ. ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི ‘‘ཡོ ཀི་ར, བྷོ…པེ… ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི’’, ‘‘ཡ་མྤི སོ…པེ… ཏེ ས་ཉྫཱ་ན་ནྟི’’, ‘‘ཡ་མྤི སོ ཡ་དེ་ཝ…པེ… མོ་གྷ་མ་ཉྙ’’ནྟི ཨི་མེ་སུ ཏཱི་སུ པཱ་ཋ་པ་དེ་སེ་སུ. ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ ཏ་ད་ཏྠ་སྶཱ་ནེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཏོ ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧི, ཨཱ་ན་ནྡ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ མ་ཧཱ་ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཉཱ་ཎ’’ནྟི. ཡ་ཐཱ ཏེ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ པ་དེ་ས་ཉཱ་ཎ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒཾ ས་ཉྫཱ་ན་ནྟི, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཝ ས་བྦ་སོ པ་ཧཱི་ན་ཝི་པ་ལླཱ་ས་སྶ ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་མ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ མ་ཧཱ་ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཉཱ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༣༠༣. ཨི་མི་ནཱ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀེ་ན ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ དི་ཊྛོ, ཏ་ཏོ པུ་བྦེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏོཏི ཏ་ཏོ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ན་ཀ་མྨ་ཏོ པུ་བྦེ. ཁ་ནྡོཏི ཀུ་མཱ་རོ. སི་ཝོཏི ཨི་སྶ་རོ. པི་ཏཱ་མ་ཧོཏི བྲ་ཧྨཱ. ཨི་སྶ་རཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨི་སྶ་ར་བྲ་ཧྨ་པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི. ཝི་ས་ཊྛོཏི ནི་མྨི་ཏོ. མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. ཡནྟི ཡཾ ཀ་མྨཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་མྨེ་སུ. དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨུ་པ་པ་ཛྫི་ཏྭཱཏི དུ་ཏི་ཡ་བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ. ཨ་པ་ར་སྨིཾ པ་རི་ཡཱ་ཡེཏི ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི བྷ་ཝེ.
ཨེ་ཀཾ ཀ་མྨ་རཱ་སིནྟི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཨེ་ཀཾ ཀ་མྨ་ས་མུ་དཱ་ཡཾ. ཨེ་ཀཾ ཝི་པཱ་ཀ་རཱ་སིནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ངྒེ་ན ཨེ་ཀཾ ཝི་པཱ་ཀ་ས་མུ་དཱ་ཡཾ. ཨི་མི་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀེ་ན ས་མ་ཎེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ཝཱ ཨ་དི་ཊྛཱ. ཏ་ཡོཏི ‘‘པུ་བྦེ ཝཱ་སྶ ཏཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ ཏ་ཡོ. དྭེ ཝི་པཱ་ཀ་རཱ་སཱིཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནི་ཡོ ཨ་པ་རཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནི་ཡོ་ཏི དྭེ ཝི་པཱ་ཀ་རཱ་སཱི. ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཝེ་ད་ནི་ཡཾ པ་ན ཏེ་ན དི་ཊྛཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘དྭེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དི་ཊྛོ ཨེ་ཀོ, ཨ་དི་ཊྛཱ ཏ་ཡོ་ཏི དི་ཊྛེ ཙ ཨ་དི་ཊྛེ ཙ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀ་མྨ་རཱ་སཱི, ཏ་ཐཱ དི་ཊྛོ ཨེ་ཀོ, ཨ་དི་ཊྛཱ དྭེ་ཏི ཏ་ཡོ ཝི་པཱ་ཀ་རཱ་སཱི. ཨི་མཱ་ནི ས་ཏྟ ཋཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནི ས་ཏྟ ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ‘‘ཨི་མ་སྶ ནཱ་མ ཀ་མྨ་སྶ ཨི་དཾ ཕ་ལཾ ནི་བྦ་ཏྟ’’ནྟི ཀ་མྨ་སྶ, ཕ་ལ་སྶ ཝཱ ཨ་དི་ཊྛ་ཏྟཱ, ‘‘དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀེ་ན ཀི་ཉྩི ན དི་ཊྛ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏ་ཡོ ཀ་མྨ་རཱ་སཱི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཨི་དྷ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀེ་ན དི་ཊྛ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ‘‘པ་ཙྩ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
བྷ་ཝ་ཏི ཝ་ཌྜྷ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི བྷ་བྦཾ, ཝ་ཌྜྷི་ནི་མི་ཏྟཾ. ན བྷ་བྦཾ ཨ་བྷ་བྦནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷཱུ་ཏ་ཝི་ར་ཧི་ཏ’’ནྟི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལེ བྷཱ་ས་ནཾ དི་བྦ་ནཾ ཨཱ་བྷཱ་ས་ནནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་བྷཱ་ས་ཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏཱི’’ཏི. བ་ལ་ཝ་ཀ་མྨནྟི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཾ ཀ་མྨཾ ག་རུ་ས་མཱ་སེ་ཝི་ཏཱ་དི་བྷེ་དཾ. ཨཱ་ས་ནྣེཏི མ་ར་ཎེ, ཨ་བྷི་ཎྷཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝཱ ཏ་སྶ མ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣེ. བ་ལ་ཝ་ཀ་མྨནྟི ག་རུ་ས་མཱ་སེ་ཝི་ཏ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན བ་ལ་ཝཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ. དུ་བྦ་ལ་ཀ་མྨ་སྶཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ དུ་བྦ་ལ་སྶ. ཨཱ་ས་ནྣེ ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏནྟི ཨི་དྷཱ་པི ཨཱ་ས་ནྣ་ཏཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི མ་ར་ཎ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ལེ ཀ་མྨ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཏ་སྶཱཏི ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ. ནི་བྦ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཀ་མྨ་ནྟ་ར་ཝི་པཱ་ཀ་ནྟ་རེ་སུ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀ་མྨཾ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟི ཧ་ཏྠི་ད་སྶ་ཀ་ཨ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ དི་ཊྛ་མ་ཏྟཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སི་ནོ་ཏི, ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ…པེ… ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏ་ར་སྨིནྟི བྷ་བྦ་ཉྩེ་ཝ བྷ་བྦཱ་བྷཱ་ས་ཉྩ, བྷ་བྦཾ ཨ་བྷ་བྦཱ་བྷཱ་ས་ནྟི ཨི་མ་སྨིཾ དྭ་ཡེ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན པུ་རི་མཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྪི་མཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་ཡོ. ཏ་ཏི་ཡ་སྶ ཧི ཀ་མྨ་སྶ ཀུ་ས་ལ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཙ ས་གྒེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི; ཏ་ཐཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ་པི ཀ་མྨ་སྶ ཀུ་ས་ལ་ཏྟཱ, ཏ་སྶ པ་ན ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
མ་ཧཱ་ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༧. ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠༤. ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཝི་དི་ཏཱ་ནི ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཡ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཝེ་ད་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཧ་ཝི་པ་སྶ་ནེ་ན མ་གྒེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ མ་གྒེ་ན ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ ཛཱ་ན་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. མ་ནོ ས་ཝི་སེ་སཾ ཨུ་པ་ཝི་ཙ་ར་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི མ་ནོ་པ་ཝི་ཙཱ་རཱ, ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཧི ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ནཱ་ནུ་མ་ཛྫ་ནེ་ཧི ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཧི ས་ཧ ཙི་ཏྟཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཏ་བྦི་ར་ཧི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཏྟཱ པ་ཛྫ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝ་ཊྚཾ ཝི་ཝ་ཊྚ་ཉྩཱ་ཏི ས་ཏྟ་པ་དཱ, གེ་ཧ་ནི་སྶི་ཏཱ ཝ་ཊྚ་པ་དཱ. ཡོ་གྒཱ་ནཾ ད་མ་ན་ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཡོ་གྒཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ད་མེ་ཏ་བྦ་ད་མ་ཀཱ་ན’’ནྟི. སེ་སནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏྟ་ཏི་ཝི་དྷ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ས་ཕ་སྶ་རཱུ་པ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ.
༣༠༥. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མི་སྶཾ ཚ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ. མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ཏྟ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་མེ་ཝ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཙ་ཀྑུ་མྷི ས་མྥ་སྶོཏི ཙ་ཀྑུཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣོ ས་མྥ་སྶོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ས་མྥ་སྶ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི.
ཡ་ཐཱ ཀེ་ཝ་ལེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཾ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀེ་ཝ་ལེ་ན ཙ་ཀྑུ་པ་སཱ་དེ་ན་པཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཏེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཙ་ཀྑུ་ནཱཏི ནི་སྶ་ཡ་མུ་ཁེ་ན ནི་སྶི་ཏ་ཀི་ཙྩཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན. ‘‘ཨུ་པ་ཝི་ཙ་ར་ཏི’’ཙྩེ་ཝ ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཏ་ཏྠ ཝི་ཏ་ཀྐ་བྱཱ་པཱ་རོ་པི ཨ་ཏྠཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ཨ་ཏྠི. སོ པ་ནེ་ཏྠ ཏ་གྒ་ཏི་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐོ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ ཙཱ’’ཏི. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཨུ་པ་ཝི་ཙ་ར་ཎཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ཀི་ཙྩ་ནྟི ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཱ མ་ནོ་པ་ཝི་ཙཱ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སོ་མ་ན་སྶ་ཡུ་ཏྟོ ཨུ་པ་ཝི་ཙཱ་རོ སོ་མ་ན་སྶཱུ་པ་ཝི་ཙཱ་རོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨཱ་ཛ་ཉྙ་ར་ཐོ’’ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ་མ་ན་སྶེ་ན ས་དྡྷི’’ནྟི་ཨཱ་དི.
༣༠༦. ཨུ་པ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་པ་སྶ་ཡ་ཊྛེ་ན གེ་ཧཾ ཝི་ཡཱ་ཏི གེ་ཧཾ, རཱུ་པཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘གེ་ཧ་སྶི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ནི་སྶི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི. ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་དི་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏོ ནེ་ཀྑ་མྨཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཏི, ‘‘ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི་སྶི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཊྛཱ་ནནྟི ཀ་སི་ཝ་ཎི་ཛྫཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཡི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཡེ་སི་ཏཱ་ན’’ནྟི. པི་ཡ་བྷཱ་ཝོ པ་ན ཀ་ནྟ་ས་དྡེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏོ་ཏི ཀཱ་མི་ཏ་བྦཱ་ནཾ མ་ནོ ར་མེ་ཏཱི་ཏི མ་ནོ་ར་མཱ་ནཾ. ལོ་ཀེ་ན ཨཱ་མ་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ལོ་ཀཱ་མི་སཾ, ཏ་ཎྷཱ. ཏཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨི་ཊྛ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན པ་ཊི་ས་ངྑ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཙ པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ. ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀ་ཏཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀ་ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་དི་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ དི་ཊྛ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ནུ་སྶ་རེ་ན ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཀཱ་རནྟི ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཀཱ་རཾ. ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷནྟི ཛ་རཱ་ཡ མ་ར་ཎེ་ན ཙཱ་ཏི དྭེ་དྷཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏ་བྦ་ཉྩེ་ཝ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་ལོ་ཀི་ཏཾ བྷ་ངྒ་ཉྩ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཡ་སྨཱ ཨུ་པྤ་ནྣཾ རཱུ་པཾ ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཀཱ་རེ་ན ན ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཏྠཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཀ་ཏིཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏི, ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་ཉྩ ཛ་རཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཏ་ཏོ ཝི་ག་ཙྪ་ཏི, ཝི་ག་ཙྪ་ནྟ་ཉྩ བྷ་ངྒུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨི་མཾ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘པ་ཀ་ཏི་ཝི་ཛ་ཧ་ནེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ‘‘ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ས་མྨ་པྤ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ནུ་བོ་དྷ་ཉཱ་ཎཾ པ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ནྣཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཝི་ཙཱ་ར་ནི་དྡེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི – ‘‘ཚ་སུ་དྭཱ་རེ་སུ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ བྷེ་དཾ པ་སྶ་ཏོཏི ས་བྦེ་སཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ནྣེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་སྶ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏ་མྷི ཏི་ཀྑེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ས་ངྑཱ་ག་ཏ་མྷཱིཏི ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏེ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏེ. ཏི་ཀྑེཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ན་ཉྩ ས་མ་ཏཱ་ཡ ཏི་བྦེ. སཱུ་རེཏི པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ, ཏེ་ས་ཉྩ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཝི་ས་དེ པ་ཊུ་བྷཱུ་ཏེ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟེ.
ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏཱ་ཡ ས་ནྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ, སཾ་སཱ་རེ བྷ་ཡ་སྶ ཨི་ཀྑ་ན་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ནོ, ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་མཱ་ནུ་སཱི ར་ཏཱིཏི ཝི་ཝེ་ཀ་ར་ཏི ནེ་ཀྑ་མྨ་ར་ཏི. ཡ་ཏོ ཡ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ན་ཡ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་སུ ཡེ་ན ཡེ་ན ས་མྨ་ས་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡནྟི པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཉྩ བྷ་ངྒ་ཉྩ. ཨ་མ་ཏ་ནྟཾ ཝི་ཛཱ་ན་ཏནྟི ཝི་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ ཏཾ པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫཾ ཨ་མ་ཏཱ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཨ་མ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེཏི རཱུ་པཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཚ་བྦི་དྷེ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ. ཝི་ས་ཡེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ.
༣༠༧. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣནྟི ས་ནྟ་ཏི་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ. ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ཝི་མོ་ཀྑོ ནཱ་མ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སེ་ན. ཀ་ཐཾ པ་ན ཏ་ཏྠ པི་ཧཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏི, ན ཧི ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པི་ཧཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི? ཀོ ཝཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པི་ཧཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ནུ་སྶུ་ཏི་ལ་དྡྷཾ པ་ན པ་རི་ཀ་པྤ་སི་དྡྷཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཏྠ་ནཾ ཋ་པེ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ པ་ཎི་ད་ཧ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཀུ་དཱ་སྶུ ནཱ་མཱ་ཧཾ ཏ་དཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨཱ་ཡ་ཏ་ནནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མེ་ཝ ཚ་ལ༹་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ དོ་མ་ན་སྶཾ པ་ཏྠ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི པ་ཏྠ་ནཱ་ཡ ས་ཧཱ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ན ཧི ལོ་བྷ་དོ་སཱ་ནཾ ས་ཧ ཝུ་ཏྟི ཨ་ཏྠི. པ་ཏྠ་ནཱ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པ་ཡ་ཏོ པ་ད་སྶ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀ་ཏ་མཱ་ཧ. ཨེ་ཝནྟི ‘‘ཀུ་དཱ་སྶུ་ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏུནྟི ཡ་ཐཱ མ་གྒེ་ན གྷ་ཊེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏུཾ.
༣༠༨. ཨ་ཉྙཱ་ཎུ་པེ་ཀྑཱཏི ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ས་ཧི་ཏཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑ་ན་པ་ཝ་ཏྟཱ. ཏེ་ན ཏེ་ན མ་གྒོ་དྷི་ནཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཀི་ལེ་སོ་དྷི་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཛི་ཏ་ཏྟཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨོ་དྷི་ཛི་ནོ ནཱ་མ; ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ་ཝ ཨ་ནོ་དྷི་ཛི་ནོ ནཱ་མ; སེ་ཁོ པ་ན སི་ཡཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨོ་དྷི་ཛི་ནོ་ཏི. ཏ་མྤི ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ, ‘‘ཨ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝི་པཱ་ཀཾ ཛི་ནི་ཏྭཱཏི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་སོ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝི་པཱ་ཀཾ ཛི་ནི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ་ཝ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཝི་པཱ་ཀ་ཛི་ནོ ནཱ་མ; ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛི་ནོ ནཱ་མ; སེ་ཁོ པ་ན སི་ཡཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཝི་པཱ་ཀ་ཛི་ནོ་ཏི. ཏ་མྤི ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་པ་སྶ་ནྟ་སྶ རཱུ་པ་ནྟི པཱ་ལི༹་ཏོ པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ པུ་བྦེ ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཏོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནྡྷ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶཱ་ཡཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ, ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. གེ་ཧ་སྶི་ཏཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཧི ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་པེ་ཀྑ་སྶེ་ཝ, ན ནི་ར་པེ་ཀྑ་སྶཱ་ཏི ཨི་ཊྛེ, ཨི་ཊྛ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ སི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ’’ཏི. ཨ་ཉྙཱ་ཎེ་ན པ་ན ཏ་ཏྠ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟི ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘གུ་ལ༹་པི་ཎྜ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨི་ཊྛེ ཨ་ར་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཨ་ནི་ཊྛེ ཨ་དུ་སྶ་ནྟ་སྶཱཏི ཨི་དཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨི་ཊྛེ ར་ཛྫ་ནཾ, ཨ་ནི་ཊྛེ དུ་སྶ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡོ་ནི་ཡོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཧི ཏཾ་ཏཾ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ན ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཛ་ཝ་ན་ནི་ཡ་མཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རཱི་ཏེ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ར་ཛྫ་ན་དུ་སྶ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི་སྶ ར་ཛྫ་ན་དུ་སྶ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑ་ནེཏི ཨ་ས་མཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ད་སྶ་ནེ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ས་མྨོ་ཧ་པུ་བྦ་ཀཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ག་ཧ་ཎེ.
༣༠༩. པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ. ནི་སྶཱ་ཡ ཙེ་ཝ ཨཱ་ག་མྨ ཙཱཏི ཨཱ་ག་མ་ན་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ཙ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ན ཨུ་སྶཱ་རེ་ནྟཱ ས་མུ་སྶཱ་རེ་ནྟཱ.
སོ་མ་ན་སྶ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ‘‘ས་རི་ཀྑ་ཀེ་ནེ་ཝ ས་རི་ཀྑ་ཀཾ ཛ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷཱ་པི པ་ཧཱ་ཡ་ཀཾ ནཱ་མ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏོ བ་ལ་ཝ་མེ་ཝ, སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ པ་ན བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨི་དཱ་ནི བ་ལ་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཧེ་ཏྠ ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏ་དོ་མ་ན་སྶཱ་ན་མྤི པ་ཧཱ་ནཾ ཛོ་ཏི་ཏཾ.
ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཀ་ཐཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཛྷཱ་ན་སྶ ཨ་ལཱ་བྷི་ནོ ཙ ལཱ་བྷི་ནོ ཙ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ས་ངྑཱ་ར་ས་མྨ་ས་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ, ‘‘སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་རེ ཙ པཱ་ད་ཀེ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ག་མྨ ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ན་ཝ་སེ་ན་པི ཧི ས་མྨ་ས་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ས་མྨ་སི་ཏ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨཱ་ག་མ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ བ་ཧུ་ལཾ སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནཱི པ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ཝཱ’’ཏི ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པུ་རི་མ་ས་དི་སཱ་ཝཱཏི པུ་རི་མ་ས་དི་སཱ ཨེ་ཝ, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཝཱ ཧོ་ཏི སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ཡཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་པཱ་ད་ཀ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ནཾ, ཨི་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. པ་ཧཱ་ནནྟི ཙེ་ཏྠ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨེ་ཏཾ ཝི་སེ་སཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ. ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཡཱ ཨཱ་ས་ནྣེ ས་མཱ་པ་ནྣ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ, ས་མྨ་སི་ཏ་དྷ་མྨོ་ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཁ་ནྡྷཱ. པུ་གྒ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོཏི པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ས་མྨ་སི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཙ བྷེ་དེ ས་ཏི པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ, ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མ་ཡ྄ཧཾ པ་ཉྩ་ངྒི་ཀཾ ཛྷཱ་ནཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་བྦེ པ་ཝ་ཏྟ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. ཏེ་ས་མྤི ཝཱ་དེཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཐེ་ར་ཝཱ་དེ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ…པེ… ནི་ཡ་མེཏི ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ དུ་ཏི་ཡཱ་དི་པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ངྒཱ་ནཾ ཨ་ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ ཝི་རཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་ཏ་ར་སྶ ཙ ཨ་ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཧི པ་ཋ་མ་ཐེ་ར་ཝཱ་དེ ཨ་པཱ་ད་ཀ་པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པཱ་ད་ཀ་མ་གྒཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཨི་ཏ་རེ ཙ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་དི་མ་གྒཱ པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི་ཡ་མེ་ཧི ཏཾ་ཏཾ་ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་ཝ. ཨེ་ཝཾ སེ་ས་ཝཱ་དེ་སུ་པི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི་ཡ་མོ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཏེ་ས་མྤི ཝཱ་དེ ཨ་ཡ་མེ་ཝ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ ནི་ཡ་མེ་ཏཱི’’ཏི. ཝུ་ཏྟཱ་ཝ, ཏ་སྨཱ ན ཨི་དྷ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༣༡༠. ནཱ་ན་ཏྟཱདི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རཱ’’ཏི. ནཱ་ན་ཏྟ་སི་ཏཱཏི རཱུ་པ་ས་དྡཱ་དི་ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ནི་སྶ་ཡཱ. ཨེ་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མི་ཨཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎ་ནི་སྶི་ཏཱཏི ཨེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཱ. ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ཉྙཱ་ཎུ་པེ་ཀྑཱ ཝུ་ཏྟཱ ‘‘བཱ་ལ་སྶ མུ་ལ༹ྷ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༣༠༨). ཨུ་པ་རི ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༣༡༡). དྭེ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ག་ཧི་ཏཱ དྭི་ནྣ་མྤི ཨེ་ཀ་ཏྟཱ, ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ, ནཱ་ན་ཏྟ་སི་ཏཱ་ཡ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ པ་ཀཱ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ.
ཨ་ཉྙཱ་ཎུ་པེ་ཀྑཱ ཨ་ཉྙཱ ས་དྡཱ་དཱི་སུ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ. རཱུ་པེ་སཱུཏི ཙ ཨི་མི་ནཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་སེ་སཱ ཨེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པཱ་ནི་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘རཱུ་པེ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཨ་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀ་ཏྟ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝོ་པི ཨི་དྷ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན. ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནི་སྶ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ནི་སྶི་ཏཱ, ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ཁ་ནྡྷ་ནི་སྶི་ཏཱ. སེ་སཱ་སུ་པཱིཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ནི་སྶི་ཏཱ་དཱི་སུ་པི.
ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཝི་པ་སྶ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་ཡཱཏི ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ. རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཝི་པ་སྶ་ནུ་པེ་ཀྑནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏཱ་ཡ ཀཱ་མ་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷེ་དཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་མྨ་ཡཱ, ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ, ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ ཏ་མྨ་ཡ་ཏཱ, ཏ་ཎྷཱ ཡ་སྶ གུ་ཎ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠེ ས་དྡ་ནི་ཝེ་སོ, ཏ་ད་བྷི་དྷཱ་ན་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་མྨ་ཡ་ཏཱ ནཱ་མ ཏ་ཎྷཱ’’ཏི. ཨ་ཏ་མྨ་ཡ་ཏཱ ཏ་མྨ་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཀྑོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཝི་པ་སྶ་ནུ་པེ་ཀྑནྟི, ‘‘ཡ་ད་ཏྠི ཡཾ བྷཱུ་ཏཾ, ཏཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི ཨུ་པེ་ཀྑཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༧༡; ཨ. ནི. ༧.༥༥) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཾ ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཙི་ན་ནེ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་པེ་ཀྑཾ.
༣༡༡. ཡ་ད་རི་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ད-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ, ཨུ་པ་ཡོ་ག་པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ནེ ཙ ཡ-ས་དྡོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཡེ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་རི་ཡོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀཱ་མཾ ‘‘ཨ་རི་ཡོ’’ཏི པ་དཾ ས་བྦེ་ས་མྤི པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ས་ཙྩཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ, ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ པ་ན ཝི་སེ་ས་སྶ བུ་དྡྷཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ཏྟཱ, ‘‘ཨ་རི་ཡོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཡ་མཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི. ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི ན སུ་སྶཱུ་ས་ནྟཱི་ཏི ཝཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ན སུ་སྶཱུ་ས་ནྟི ཨེ་ཀ་ཙྩེ སུ་སྶཱུ་ས་ནྟཱི་ཏི ཝཱ, སུ་སྶཱུ་ས་ནྟཱི་ཏི ཝཱ, པ་ཊི་པ་ནྣཱ་པ་ཊི་པ་ནྣཱ་ནཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཏཱི་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སུ. ས་ཏིཾ པ་ཊྛ་པེ་ནྟོཏི པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ན་ཡེ་ཧི ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ནི་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་བྦ་དཱ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ནྟོ. བུ་དྡྷཱ་ན་མེ་ཝ སཱ ནི་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ས་ཏི་ཏཱ, ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་ད་རེ་ན སོ་ཏུ་མི་ཙྪཱ ཨི་དྷ སུ་སྶཱུ་སཱ་ཏི ཏ་ད་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ སོ་ཏུཾ ན ཨི་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ན ཨ་ཉྙཱཏི ‘‘ན ཨ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཡ་ཀཱ་ར་ལོ་པེ་ན ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཛཱ་ན་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ས་ཏྠུ ཨོ་ཝཱ་ད་སྶ ཨ་ནཱ་དི་ཡ་ན་མེ་ཝ ཝོ་ཀྐ་མ་ནནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ…པེ… མ་ཉྙ་ནྟཱི’’ཏི.
གེ་ཧ་སྶི་ཏ་དོ་མ་ན་སྶ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨི་དཾ ཨི་དྷ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་པ་དཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏ་དོ་མ་ན་སྶ་སྶ་པི ས་ཏྠུ པ་ས་ངྒ་ཝ་སེ་ན ‘‘ན ཙེ་ཝ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་མ་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ནྟོ – ‘‘ཨ་པྤ་ཏཱི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ན ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ’’ཏི. ཏ་སྶ སེ་ཏུ་གྷཱ་ཏོ ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་ནཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཀེ་སུ པ་ན ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. པ་ཊི་གྷ་ཨ་ཝ་སྶ་ཝེ་ནཱཏི ཚ་ཧི དྭཱ་རེ་ཧི པ་ཊི་གྷ་ཝི་སྶ་ནྡ་ནེ་ན, པ་ཊི་གྷ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པྤི་ལཱ་ཝི་ཏོཏི ན ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ ཨུ་པྤི་ལཱ་ཝི་ཏ་ཏྟ་སྶ བོ་དྷི་མཱུ་ལེ ཨེ་ཝ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ. པ་ཊི་པ་ནྣ་ཀེ་སཱུཏི ཨི་དཾ ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཀེ་སུ་པི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠེ་ཝ. ཨེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཙེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏྠུ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ཡ ཙི་ཏྟཱ་རཱ་དྷ་ནཱ་ཡ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ.
༣༡༢. ད་མི་ཏོཏི ནི་བྦི་སེ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན སི་ཀྑཱ་པི་ཏོ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་དི་སཱ་ཡ ཨེ་ཝ ས་ཏྟ་དི་སཱ་ཝི་དྷཱ་ཝ་ན་སྶ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ སཱ་རི་ཏཱ་ནཾ ཧ་ཏྠི་ད་མྨཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་དི་སཱ་དྷཱ་ཝ་ན་མྤི ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ དྷཱ་ཝ་ནྟོ ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ དི་སཾ དྷཱ་ཝ་ཏཱི’’ཏི. ཀཱ་ཡེ་ན ཨ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ་ཝཱཏི ཀཱ་ཡེ་ན ཨ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ. ཝི་མོ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ དི་སཱ ཝི་དྷཱ་ཝ་ཏི, ན པུ་ར་ཏྠི་མཱ་དི་དི་སཱ་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝཱཏི ཨེ་ཀ་ནཱི་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཝཱ དི་ཝ་སེ ཨེ་ཀ་བྷཱ་གེ་ན. ‘‘པ་ཧཱ་རོ’’ཏི ཧི དི་ཝ་ས་སྶ ཏ་ཏི་ཡོ བྷཱ་གོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝི་དྷཱ་ཝ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀ་ལ་ངྐ་མ་པྤ་ཏི་སཱ་ཏཾ ཛ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟ་པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༨. ཨུ་དྡེ་ས་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༡༣. དེ་སེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་དྡི་ས་ནཾ ཨུ་དྡེ་སོ, ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ཝི་བྷ་ངྒོཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘མཱ་ཏི་ཀ་ཉྩ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཉྩཱ’’ཏི ཏུ་ལེ་ཡྻཱཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི་པི པ་དཱ་ནི པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཨ་ཐ ཝཱ ཏུ་ལེ་ཡྻཱཏི ཏུ་ལ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པ་གྒ་ཧཱ་དི་ཝི་དྷི་ནཱ པ་རི་ཏུ་ལེ་ཡྻ. ཏཱི་རེ་ཡྻཱཏི ཏཱི་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཏཱི་རེ་ཡྻ. པ་རི་གྒ་ཎྷེ་ཡྻཱཏི ཏ་ཐཱ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཨཱ་ནི་སཾ་སེ ཨ་སྶཱ་ད་ཨཱ་དཱི་ན་ཝེ ཙ ཝི་ཙི་ནེ་ཡྻ. པ་རི་ཙྪི་ནྡེ་ཡྻཱཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཏྠཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཛཱ་ནེ་ཡྻ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སཱུཏི རཱུ་པཱ་དི་པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ. ནི་ཀ་ནྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི ནི་ཀཱ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཝ་སེ་ན. ཏི་ཊྛ་མཱ་ནནྟི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ. གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེཏི ཛྷཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ. ཏ་ཉྷི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟེ་ནཱ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨཱ་ར་དྡྷ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཡ་དི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ ནི་ཀ་ནྟི ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ, ཏཱ་ཡ ནི་ཀ་ནྟི་ཡཱ ཨུ་པ་རི བྷཱ་ཝ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟ་སཾ་ཀོ་ཙ་ཝ་སེ་ན ས་ཎྛི་ཏཾ ནཱ་མ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ས་ཎྛི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི, ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་ས་ཎྛི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ནི་ཀ་ནྟི་ཝ་སེ་ན ཨ་ས་ཎྛི་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི – ‘‘ནི་ཀ་ནྟི་ཝ་སེ་ན ཧི ཨ་ཏི་ཊྛ་མཱ་ནཾ ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡཾ ན ཧོ་ཏི, ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཀི་ཉྩི ཏ་ཎྷཱ་དི་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཧི ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཏཱ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ན པ་རི་ཏ་སྶེ་ཡྻ. ཨ་ཝ་སེ་ས་སྶ ཙ དུ་ཀྑ་སྶཱཏི སོ་ཀཱ་དི་དུ་ཀྑ་སྶ. ཨ་ཝ་སེ་ས་སྶ ཙ དུ་ཀྑ་སྶཱཏི ཝཱ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སཱི་སེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་དུ་ཀྑ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑ་སྶ ཙེ་ཝ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་སྶ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༣༡༦. རཱུ་པ་མེ་ཝ ཀི་ལེ་སུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཾ. རཱ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏཾ ཨ་ནུ་དྷཱ་ཝ་ཏཱི་ཏི རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རཱི.
༣༡༨. ནི་ཀ་ནྟི་ཝ་སེ་ན ཨ་ས་ཎྛི་ཏནྟི ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཝ་སེ་ན ས་ཎྛི་ཏཾ ནི་ཀ་ནྟིཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧ་ཏོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་ཀ་ནྟི་ཝ་སེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
༣༢༠. ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱཏི པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ, ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཎྷཱ་དི་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཏཱ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱ, ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀ་ཐཾ པ་ནེ་སཱ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱ ཧོ་ཏཱིཏི མ་ཧཱ་ཐེ་ར་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ཙོ་ད་ནཾ ས་མུ་ཊྛ་པེ་ཏི? ཨུ་པཱ་དཱ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཏ་སྶ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་དི ཧཱིཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶ ས་མ་ཏྠ་ནཾ. ཨུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱ་ཝ ཨ་སྶ ཏ་ཐཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ཏ་བྦ་སྶ ཏ་ཐེ་ཝ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝནྟི ནི་ཙྩཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཨུ་པཱ་དི་ནྣཱ་པཱིཏི ག་ཧི་ཏ་པ་རཱ་མ་ཊྛཱ་པི. ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣཱ་ཝ ཧོ་ནྟི ཨ་ཡོ་ནི་སོ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ཝི་ཉྙཱུ་སུ ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཙ. དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ནཱཏི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ག་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན, ཏ་སྶ པ་ན ཨ་ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཏྠ་ཏོཏི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ. ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ.
པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ན ཏ་དེ་ཝ རཱུ་པཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཀ་ཏི་ཛ་ཧ་ནེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་ག་མེ་ན ན་སྶ་ཏི བྷི་ཛྫ་ཏི. ཝི་པ་རི་ཎ་ཏནྟི ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ག་ཏཾ ཝི་ན་ཊྛཾ. ཀ་མྨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎནྟི ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ རཱུ་པ་བྷེ་དེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ བྷེ་དཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི ཧོ་ཏི. ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཾ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ; ཏ་ཏོ ས་མུ་པྤ་ནྣཱ པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཛཱ པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་སྶ…པེ… པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ ཙཱཏི, ‘‘ཡཾ ཨ་ཧུ ཝ་ཏ མེ, ཏཾ ཝ་ཏ མེ ན་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨཱ. ཁེ་པེ་ཏྭཱཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཁེ་པེ་ཏྭཱ. བྷ་ཡ་ཏཱ་སེ་ནཱཏི བྷཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན་པི ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་སེ་ན. ཏ་ཎྷཱ་ཏཱ་སེ་ནཱཏི ཏ་སྶ་ནེ་ན. ས་ཝི་གྷཱ་ཏོཏི ཙི་ཏྟ་ཝི་གྷཱ་ཏ་ན་ཝི་གྷཱ་ཏེ་ན ས་ཝི་གྷཱ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙེ་ཏོ་དུ་ཀྑེ་ན ས་དུ་ཀྑོ. མ་ཎི་ཀ་ར་ཎྜ་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི རི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎྜཾ་ཡེ་ཝ མ་ཎི་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཀ་ར་ཎྜོ་ཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་ཉྙཱ་ཡ. ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧ་ཎ་མྤི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཀྑི་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.
༣༢༡. ཀ་མྨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ ན་ཏྠི ས་ཏི ཀ་མྨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ རཱུ་པ་བྷེ་དཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི སི་ཡཱ་ཏི ཀ་མྨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨུ་དྡེ་ས་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༩. ཨ་ར་ཎ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༣. གེ་ཧ་སྶི་ཏ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀི་ལེ་ས་ནི་སྶི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ན. ནེ་ཝ ཨུ་ཀྑི་པེ་ཡྻཱཏི ན ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷེ་ཡྻ. ན ཨ་ཝ་ཀྑི་པེ་ཡྻཱཏི གེ་ཧ་སྶི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝི་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ན ནི་གྒ་ཎྷེ་ཡྻ. ཨ་ནུ་རོ་དྷེ་ན ཝི་ནཱ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་གུ་ཎ་ཀ་ཐ་ནཾ ནེ་ཝུ་སྶཱ་ད་ནཱ ཝ་ཛྫཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ; ཏ་ཐཱ ཝི་རོ་དྷེ་ན ཝི་ནཱ ཝི་ཝེ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་དོ་ས་ཀ་ཐ་ནཾ ན ཨ་པ་སཱ་ད་ནཾ. ས་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ཀ་སྶ་ཙི པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ནཱ་དེ་ས་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐེ་ཡྻ, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཨཱ་ཡ་སྨཱ སུ་བྷཱུ་ཏི་ཏྠེ་རོ. ཝི་ནི་ཙྪི་ཏ་སུ་ཁནྟི, ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝི་ནི་ཙྪི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཡ ཧོ་ཏི. པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཨ་ཝ་ཎྞནྟི སྭཱ་ཡཾ ར་ཧོ་ཝཱ་དོ པེ་སུ་ཉྙཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཁཱི་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཁཱི་ཎོ, ཡོ བྷཱ་ས་ཏི, ཡ་ཉྩ ཨུ་དྡི་སྶ བྷཱ་ས་ཏི, དྭེ་པི ཧིཾ་ས་ཏི ཝི་བཱ་དྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏཾ ཁཱི་ཎ་ཝཱ་དཾ. སྭཱ་ཡཾ ཡ་སྨཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་ཀི་ཎྞོ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛོ ཨེ་ཝ ཙ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨཱ་ཀི་ཎྞཾ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ ཝཱ་ཙ’’ནྟི. ཏེ་ན ཨ་ཝ་སི་ཊྛཾ ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་མཱ་ཧ. ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱཏི, ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩ’’ནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ཡ. ཨཱ་དཱ་ཡཱཏི པ་གྒ་ཡ྄ཧ. ཝོ་ཧ་རེ་ཡྻཱཏི ས་མུ་དཱ་ཙ་རེ་ཡྻ. ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙནྟི ལོ་ཀ་ས་ངྐེ་ཏཾ.
༣༢༤. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ ཀཱ་མེ་ཧི པ་ཊི་སཾ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཀཱ་མ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི, ཀཱ་མ་སུ་ཁཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏེ་ན སུ་ཁེ་ནཱ’’ཏི. ས་དུ་ཀྑོཏི ཝི་པཱ་ཀ་དུ་ཀྑེ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑེ་ན ས་དུ་ཀྑོ. ཏ་ཐཱ ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧོཏི ཝི་པཱ་ཀ་པ་རི་ལཱ༹་ཧེ་ན ཙེ་ཝ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧེ་ན ཙ ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ.
༣༢༦. ཝ་ཊྚ་ཏོ ནི་སྶ་རི་ཏུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ སཱི་དཱ་པ་ན་ཏོ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཏྟེ སཾ་ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཝི་སེ་ས་ཏོ བྷ་ཝ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཡེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི. ན ཏ་ཎྷཱ་ཡེ་ཝ མཱ་ནཱ་ད་ཡོ་པི སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟཾ སཱ་དྷེ་ནྟི ནཱ་མ ས་བྦ་སོ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཏོ སུ་ཊྛུ བ་ནྡྷ་ན་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ན’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༡༢༥-༡༢༦).
ཨི་མཾ ཙ་ཏུ་ཀྐནྟི, ‘‘ཡེ ཀཱ་མ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་སུ་ཁི་ནོ སོ་མ་ན་སྶཱ་ནུ་ཡོ་གཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ, ཡེ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཾ ཨི་མཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ནི་སྶཱ་ཡ. ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པི་ཏོ’’ཏི, ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཋ་པི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་སྶཱ་ད་ནཱ་ཨ་པ་སཱ་ད་ནཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཝི་ནེ་ཏ་བྦ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏོ. ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ…པེ… ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ནྣོ་ཏི ཝཱ ན་ཏྠི པ་རེ་སཾ ཨ་ནུ་དྡེ་ས་ཀ་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ.
༣༢༩. པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཨ་ཝ་ཎྞནྟི ནི་ནྡི་ཡ་སྶ དོ་ས་སྶ ནི་ནྡ་ནཾ. ན ཧི ཀ་དཱ་ཙི ནི་ནྡི་ཡོ པ་སཾ་སི་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏཾ པ་ན ཀཱ་ལཾ ཉ་ཏྭཱ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ, ‘‘ཡུ་ཏྟ་པ་ཏྟ་ཀཱ་ལཾ ཉ་ཏྭཱ་ཝཱ’’ཏི. ཁཱི་ཎ་ཝཱ་དེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཏ་སྶ ར་ཧོ་ཝཱ་དེ་ན ས་མཱ་ན་ཡོ་ག་ཀྑ་མ་ཏྟཱ.
༣༣༠. གྷཱ་ཏཱི་ཡ་ཏཱིཏི ཝ་དྷཱི་ཡ་ཏི. ས་དྡོ་པི བྷི་ཛྫ་ཏི ན་སྶ་ཏི, བྷེ་དོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. གེ་ལ་ཉྙ་པྤ་ཏྟོཏི ཁེ་དཾ པ་རི་སྶ་མཾ པ་ཏྟོ. ཨ་པ་ལི་བུ་དྡྷནྟི དོ་སེ་ཧི ཨ་ན་ནུ་པ་ཏི་ཏཾ.
༣༣༡. ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ ཝོ་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, ན ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཏཾ ཛ་ན་པ་ད་ནི་རུ་ཏྟིཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ཏི. ཨ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནནྟི ས་མ་ཉྙཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ལོ་ཀ་ས་ངྐེ་ཏ་སི་དྡྷཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟེ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཐཱ་མ་སཱ པ་རཱ་མ་སྶ ཝོ་ཧ་ར་ཎཾ.
༣༣༢. ཨ་པ་རཱ་མ་ས་ནྟོཏི ཨ་ན་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟོ ས་མ་ཉྙཱ་མ་ཏྟ་ཏོ་ཝ ཝོ་ཧ་ར་ཏི.
༣༣༣. མ་རི་ཡཱ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཙ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་ངྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཛ་ནཾ. ར་ཎ་ནྟི ས་ཏྟཱ ཨེ་ཏེ་ཧི ཀ་ནྡ་ནྟི ཨ་ཀ་ནྡ་ནྟཱ་པི ཀ་ནྡ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ར་ཎཱ; རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ, ད་ས་པི ཝཱ ཀི་ལེ་སཱ, ས་བྦེ་པི ཝཱ ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལཱ, ཏེ་ཧི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་དུ་ཀྑ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ ས་ཏྟཱ ཀ་ནྡ་ནྟི; ས་ཧ ར་ཎེ་ཧཱི་ཏི ས་ར་ཎོ. ར་ཎ་ས་དྡོ ཝཱ རཱ་གཱ་དི་རེ་ཎཱུ་སུ ནི་རུ་ལ༹ྷོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ར་ཛོ ས་ཀི་ལེ་སོ’’ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ‘‘ས་དུ་ཀྑོ ཨེ་སོ དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཀཱ་མ་སུ་ཁཱ་ནུ་ཡོ་གཱ་ད་ཡོ་པི ‘‘ས་ར་ཎོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཏ་ནྣི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ས་ར་ཎ་ཏཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ར་ཎོཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཝ་ཏྠུཾ སོ་དྷེ་ཏཱིཏི ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་སོ་དྷེ་ཏི; ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཏྠུ་ཝི་སོ་དྷ་ནཾ ནི་རོ་དྷཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛི་ཏཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ནཾ དི་ནྣ་ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ དཱི་པེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི. མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ མུ་དུ་བྷཱུ་ཏ་ཙི་ཏྟ་བ་ཧུ་མཱ་ན་པུ་བྦ་ཀཾ དེ་ནྟཱི་ཏི, ‘‘སུ་བྷཱུ་ཏི་ཏྠེ་རོ ད་ཀྑི་ཎཾ ཝི་སོ་དྷེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན དཱ་ཡ་ཀ་ཏོ་པི ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝི་སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝ་ཏྠུ་སོ་དྷ་ནཾ པ་ན པ་ཊི་བྷཱ་ག་ཏོ. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐཱཏི སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་མྤི ཀི་མེ་ཝཾ ལ་ཧུ་ཝུ་ཊྛཱ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ སཱ་ཝ་ཀེ་སུ ཙི་ཎྞ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. ཨི་ཏ་རོ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀ་མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀེ་སུ ཀིཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, པ་ཀ་ཏི་སཱ་ཝ་ཀེ་སུ་པི ཝ་སི་པྤ་ཏྟེ་སུ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཏེ ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཨཱ་མ ས་ཀྐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨ་ར་ཎ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༡༠. དྷཱ་ཏུ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༤༢. ཨ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ་ཡུ་ཀཾ པུ་ཀྐུ་སཱ་ཏི་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ ག་མ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏུ་རི་ཏ་ག་མ་ན་ཙཱ་རི་ཀ’’ནྟི. མ་མ ཝཱ་སུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཏ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཕཱ་སུ་ཀཾ ཨ་ནི་ཊྛཾ ས་ཙེ ན་ཏྠི. སོཏི པུ་བྦུ་པ་ག་ཏོ. དི་ནྣཾ དི་ནྣ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ དི་ནྣཾ དི་ནྣ་མེ་ཝ ཡུ་ཏྟཾ, ན པུ་ན དཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀ་ཏཾ ཀ་ཏ་མེ་ཝཱཏི ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཾ ཀ་ཏཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏ་མེ་ཝ, ན ཏཾ པུ་ན ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
པུ་ཀྐུ་སཱ་ཏི་མྷི ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ པ་རི་པུ་ཎྞོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཛཱ་ཏི་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ་པི ཨཱ་ཙཱ་ར་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ་པཱི’’ཏི. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་ཀྐ་སཱི་ལ་ཏོ ཨཱ་ག་མ་ནེ. ཨ་ངྐེ ནི་པ་ནྣ་དཱ་ར་ཀཾ ཝི་ཡ ཛ་ནཾ ཏོ་སེ་ཏི ཏུ་ཊྛིཾ པཱ་པེ་ཏི. ར་ཏ་ནཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི པ་བྦ་ཏ་ས་མུ་དྡཱ་དི་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ནྟ་དེ་ས་སྶ. ད་སྶ་ནཱི་ཡནྟི ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཾ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པནྟི ད་སྶ་ནཱི་ཡཾ ས་ཝ་ནཱི་ཡ་ཉྩ.
ཨ་ན་གྒྷ་ཀ་མྦ་ལེ མ་ཧ་གྒྷ་ཀ་མྦ་ལེ. སཱ་ར་ཀ་ར་ཎྜ་ཀེཏི ཙ་ནྡ་ན་སཱ་རཱ་དི་སཱ་ར་མ་ཡ་ཀ་ར་ཎྜ་ཀེ. ལི་ཁཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐི་རཱ་པེ་ཏྭཱ. ལཱ་ཁཱ་ཡ ཝ་ཊྚཱ་པེ་ཏྭཱཏི མུ་ཁཾ པི་ད་ཧི་ཏྭཱ ལཱ་ཁཱ་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ.
ཨ་ནྟོ དུ་སྶ་བྷ་ཎྜི་ཀཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཉྙཱ་སི ནཱ་ཏི་ག་རུ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ན་གྒྷཱ ཨ་ཧེ་སུནྟི ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ཏྟི་ཕ་སྶ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་མཱ་ཎ་མ་ཧ་ཏྟ་དུ་ནྣི་མྨཱ་པི་ཡ་ཏཱ་ཧི མ་ཧ་གྒྷཱ ཨ་ཧེ་སུཾ, མ་ཧཱ་པུ་ཉྙོ རཱ་ཛཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ, ‘‘ཀི་ནྣུ ཁོ པེ་སེ་མཱི’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝཱི་མཾ་སཾ ཨཱ་པ་ཛྫཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་པི་ཙ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སོ་ཏི བི་མྦི་སཱ་རོ རཱ་ཛཱ. ཝི་ཙི་ནི་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷོ ར་ཏ་ན་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་རུ་ཏྟ་རི་ཉྩ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཛ་ཏཱ་དཱིཏི སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཛ་ཏ་པ་ཝཱ་ལ༹་མ་ཎི་མུ་ཏྟཱ་ཝེ་ལུ༹་རི་ཡཱ་དི. ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷནྟི ཙ་ཀྑཱ་དི་ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷཾ. པ་དེ་སནྟི གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་དེ་སཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི.
སཱ་མཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན, ‘‘བུ་དྡྷ་ར་ཏ་ན་མྤི དུ་ཝི་དྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. བུ་དྡྷ་ར་ཏ་ན་ས་མཾ ར་ཏ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཡ་སྨཱ པ་ན ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ པ་ར་སྨིཾ ཝཱ པ་ན བུ་དྡྷེ་ན ས་དི་སོ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡཾ་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘གྷོ་སོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
རཱ་ཛཱ ཏུ་ཊྛོ ཙི་ནྟེ་སི, ‘‘ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པེ་སེ་ཏུཾ ལ་དྡྷ’’ནྟི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མྤི ཏ་སྨིཾ པ་དེ་སེ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་རི་གྒ་ཧོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ. པུ་བྦ་དི་སཱ་མུ་ཁནྟི པུ་བྦ་དི་སཱ་བྷི་མུ་ཁཾ སཱི་ཧ་པ་ཉྫ་རཾ. ཏེ་ན་སྶ སུ་ཝི་བྷཱུ་ཏཱ་ལོ་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱི་དི་སོ ས་མུ་དཱ་ག་མོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨེ་ཝཾ ད་ས པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ས་མྤ་ནྣ་ས་མུ་དཱ་ག་མ་སྶ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཱ ཨ་ཡཾ ཕ་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཏུ་སི་ཏ་བྷ་ཝ་ན་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པྤ་དྷཱ་ནོ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཙ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་ས་ངྒ་ཧོ, ཏེ ཙ ཨུ་དྡེ་ས་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡེ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ལི་ཁི་ཏྭཱ’’ཏི. ཙཱུ་ལ༹་སཱི་ལཱ་དཱི་ནི བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེ (དཱི. ནི. ༡.༨-༩) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཚ་དྭཱ་ར་སཾ་ཝ་རཾ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙནྟི མ་ན་ཙྪ་ཊྛཱ་ནཾ དྭཱ་རཱ་ནཾ སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ཊྛཱ་ནི་ཀཾ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. དྭཱ་ད་ས་པྤ་བྷེ་དཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་དིཙ་ཏུ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྟོ་སཾ. ཨ་ར་ཉྙ་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཝི་བྷ་ངྒཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ‘‘ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཾ ལོ་ཀེ པ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནཾ. པ་རི་ཀ་མྨནྟི ཀ་སི་ཎཱ་དི་པ་རི་ཀ་མྨཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་ས ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཡཱ་ཝ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཱ ཨི་མཾ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ལི་ཁི. སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷནྟི སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཡོ་གཾ.
ཀི་ལ་ཉྫ་མ་ཡེཏི ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་བྷི་ཏྟི་ཝི་བྷ་ཏྟེ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ར་ཏ་ན་པ་རི་སི་བྦི་ཏེ ཀི་ལ་ཉྫ་མ་ཡ་ས་མུ་གྒེ. བ་ཧི ཝ་ཏྠེ་ན ཝེ་ཋེ་ཏྭཱཏི པ་ཋ་མཾ སུ་ཁུ་མ་ཀ་མྦ་ལེ་ན ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཏེ་ཏྟིཾ་སཱ་ཡ ས་མུ་གྒེ་སུ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ བ་ཧི སུ་ཁུ་མ་ཝ་ཏྠེ་ན ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ. ཏི་ཎ་ག་ཙྪ་པ་ཧཱ་ན་ས་མྨ་ཛྫ་ནཱ་དི་ནཱ སོ་དྷི་ཏ་མ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏུ, ཀ་ད་ལི་པུ་ཎྞ་གྷ་ཊ་ཋ་པ་ན་དྷ་ཛ་པ་ཊཱ་ཀུ་སྶཱ་པ་ནཱ་དི་ཨ་ལ་ངྐ་ར་ཎེ་ན མཱ ནི་ཊྛཱ་པེ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. རཱ་ཛཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་ཡཱ་དེ་ཐཱཏི མ་མ རཱ་ཛཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ས་ཛྫེ་ཐ, ཨ་ལ་ངྐ་རོ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྟ་ར་བྷོ་གི་ཀཱ་ནནྟི ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་ནཾ. ཛ་ཝ་ན་དཱུ་ཏེཏི ཁི་པྤཾ ག་ཙྪ་ནྟ་ཀ་དཱུ་ཏ་པུ་རི་སེ. ཏཱ་ལེ༹་ཧི ས་ཧ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི ཏཱ་ལཱ༹་ཝ་ཙ་རཱ.
ར་ཉྙཱ པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཀ་ཏ་པཱུ་ཛཱ་ས་ཀྐཱ་ར་སྶ ཨ་མ་ཙྩ་ཏོ སུ་ཏ་ཏྟཱ པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རཾ ཨུ་ཙྩ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་ཡཾ ནཱི་ཙཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣོ. ནཱ་ཡཾ ཨ་ཉྙ་སྶ ར་ཏ་ན་སྶ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ པ་རི་ཧཱ་རོ ཨ་ཉྙ་སྶ མ་ཎི་མུ་ཏྟཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ ར་ཏ་ན་སྶ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི མ་ཎི་མུ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ. བ་ལ་ཝ་སོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི ཙི་ར་ཏ་ན་ཀཱ་ལཾ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ བྷཱ་ཝི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ན་ཏཱ་ཡ ཝཱ་སི་ཏ་ཝཱ་ས་ན་ཏཱ་ཡ གྷ་ཊེ དཱི་པོ ཝི་ཡ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨེ་ཝ ས་མུ་ཛྫ་ལ་མཱ་ན་པ་རི་པ་ཀྐ་ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
དྷཱ་རེ་མཱིཏི ཨི་ཙྪཱ་མི, ག་ཎྷཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྭེ་ཛ྄ཛྷ་ཝ་ཙ་ནནྟི དྭེ་ལ༹ྷ་ཀ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ནྟ་རཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི དྭི་ནྣཾ པཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཾ ཏཾ ལེ་ཁཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཀེ་ན པཱ་དེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྶཱ ག་ཏ་མ་གྒེ་ནཱཏི ཏཱ་ཡ དེ་ཝི་ཡཱ ཝི་ཝ་ཊྚ་མཱ་ནཱ་ཡ ནཱ་སི་ཏཱ་ཡ ག་ཏ་མ་གྒེ་ན. ཏཾ པ་ན ལེ་ཁནྟི པུ་ཀྐུ་སཱ་ཏི་ནཱ ཀ་ཏ་ལེ་ཁཾ. པ་ཎྞ་ཙྪ་ཏྟ་ཀ་ནྟི ཏཱ་ལ་པ་ཏྟ་མུ་ཊྛིཾ.
ས་ཏྠུ་གཱ་ར་ཝེ་ནཱཏི ས་ཏྠ་རི ཨུ་པྤ་ནྣ་པ་སཱ་ད་པེ་མ་བ་ཧུ་མཱ་ན་ས་མྦྷ་ཝེ་ན. ཏ་དཱ ས་ཏྠཱ་རཾ་ཡེ་ཝ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ནྣི་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཙྪ་ནྟོ, ‘‘པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་པི ཙི་ཏྟཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་སི, ‘‘ཨེ་ཏྠ ནུ ཁོ ས་ཏྠཱ ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ; རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ པེ་སི་ཏ་སཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏྠ ཙ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཏྠཱ ཀ་ཧཾ ཝ་ས་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪི. ས་ཏྠུ ཨེ་ཀ་ཀ་སྶེ་ཝ ནི་ཀྑ་མ་ནཾ པ་ཉྩ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི པ་ད་སཱ ག་མ་ན་ཉྩ དྷ་མྨ་པཱུ་ཛཱ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. དྷ་མྨ་པཱུ་ཛཱ་ཡ ཙ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་བྷཱ་ཝོ ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏོ་ཡེ་ཝ. བུ་དྡྷ་སོ་བྷཾ པ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝེ་སེ་ན ཏ་ཏྠ ག་མ་ནཾ ཏ་སྶ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ ཝི་སྶ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན མ་གྒ་ད་ར་ཐ་པ་ཊི་པ་སྶ་མྦྷ་ན་ཏྠཾ. ཨ་པྤ་ཊི་པ་སྶ་དྡྷ་མ་གྒ་ད་ར་ཐོ ཧི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ བྷཱ་ཛ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཐཱ་ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི, ‘‘ན་ནུ ཙ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨུ་རུ་དྡྷནྟི ཝི་སཱ་ལ་ནྟི ཀེ་ཙི. ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ མ་ཙྪེ་ར་ཝི་ན་ཡ་ནེ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཨོ་ཝཱ་ད་དཱ་ནཾ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁུ་མཱ་ལོཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་གཱ་ར་ཝེ་ན ས་དྡྷིཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ་པི དྷ་མྨ་གཱ་ར་ཝཾ སཾ་ས་ནྡ་ཏི ས་མེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་ཏ་སྶ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ན་སྶ ཋཱ་ན་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི བྷ་བྦ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ངྒ་ཧོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎནྟི ཨུ་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨི་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡ་ཐཱ སོ སོ་ཏ་པ་ཐཾ ན ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ཨ་ཝི་བྦྷ་ནྟནྟི ཝི་བྦྷ་མ་ར་ཧི་ཏཾ ནི་ལློ་ལུ་པྤཾ. ‘‘བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀཾ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཏྠཾ, ‘‘པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཏཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ཨི་རི་ཡ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་མ་ནཱ་པོ ཧོ་ཏི པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ. སཱི་ཧ་སེ་ཡྻཱ་ཡ ནི་པ་ནྣ་སྶ་པི ཧི ཨེ་ཀ་ཙྩེ ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ ཨ་དྷོ་ཁི་ཏྟ་ཝི་ཀྑི་ཏྟཱ ཝི་ཡ དི་སྶ་ནྟི. ཀ་ཊི་ཡཾ དྭི་ནྣཾ ཨཱུ་རུ་ས་ནྡྷཱི་ནཾ དྭི་ནྣ་ཉྩ ཛཱ་ཎུ་ས་ནྡྷཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ས་ནྡྷི་ཀ་པ་ལླ་ངྐཾ. ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏཱིཏི ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ‘‘ཀཾ་སི ཏྭ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་པུ་ཙྪི་ཏེ ཀ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟི ཨེ་ཝ ན ཧོ་ཏི. ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ན ས་ཉྫཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཏ་ཐཱ པ་ན པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་རི དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ ན ས་ཉྫཱ་ཡ་ཏི ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨི་ཏཱིཏི ཏ་སྨཱ. ཀ་ཐཱ་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཐཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཝཱ པུ་ཙྪི.
ས་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་དི་ཊྛ་པུ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་དི་ཊྛ་པུ་བྦ་ཀཾ ཀ་ཐ་མ་ཧཾ ཛཱ་ནེ་ཡྻ’’ནྟི ས་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏི; ན པ་ན ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ སུ་པཱ་ཀ་ཊཾ ས་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷཾ བུ་དྡྷ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏཱིཏི ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ’’ནྟི ཛཱ་ན་ནྟོ་པི ཏ་དཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ རུ་ཙི་ཡཱ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏི ཨ་པྤ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཐཱ ཧི ན’’ནྟི་ཨཱ་དི, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ པ་ཊི་པ་ད་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༣༤༣. ‘‘པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཾ ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨ་ཀ་ཐ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་ད་ཉྩ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཡ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡ་པི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཏ་ཐཱ ན ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི, པ་གེ་ཝ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡཱ་ཏི, ‘‘ཡ་སྶ ཧི…པེ… ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ ཧོ་ཏི’’ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ ཙ ནཱ་མ ས་ངྑེ་པ་ཏོ པ་ནྣ་ར་ས ཙ་ར་ཎ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཾ…པེ… ཨི་མཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི. ཡཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་ཏི མ་གྒ་ག་མ་ནེ་ན ཨ་ཀི་ལ་ནྟ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཏྟཱ. ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ པ་རི་པ་ཀྐ་ག་ཏཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པི་ཏཾ སཱ་མ་ཎེ་ར་སཱི་ལ་མྤི པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཨ་ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ, ཡཾ པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ ‘‘སཱི་ལ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
དྷཱ་ཏུ་ཡོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ, པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྠོ པུ་རི་སོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ‘‘ཚ་དྷཱ་ཏུ་རོ’’ཏི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པྤ་དྷཱ་ནཾ དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་ཏྠ་ཙི ‘‘ཏེ་ཝི་ཛྫོ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀ་ཏྠ་ཙི – ‘‘ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་རི་ས་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༡.༡) ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀ་ཏྠ་ཙི ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༡༢༡) ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀ་ཏྠ་ཙི – ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་མཱ་རོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀ་ཉྙཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ སཾ་ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༧༥) ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཚ་དྷཱ་ཏུ་རོ’’ཏི ཧི ས་མཱ་ས་ཏྠོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ པུ་གྒ་ལ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ, ཏ་སྶ པ་ད་སྶ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏྠོ པ་ན ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྠོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ, སོ ས་དྡ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་པྤ་དྷཱ་ནོ་པི ཨ་ཏྠ་ཀྐ་མེ་ན པ་དྷཱ་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ’’ཏི. པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ས་ཙེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཡྻཱཏི – ‘‘དྷཱ་ཏུ་ཡོ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ནི་ཝེ་སེ་ཡྻ ཏ་ཐཱ ས་ཉྫཱ་ནེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ནྡེ་ཧཾ ཀ་རེ་ཡྻཱཏི ཨ་ས་ཏི པུ་རི་སེ ཀོ ཀ་རོ་ཏི? ཀོ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཀིཾ ནུ ཁོ ཨི་དཾ, ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ ཨི་ད་ནྟི སཾ་ས་ཡཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ? ས་མྨོ་ཧཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཝི་ཡ དེ་སི་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ཏྠེ ས་མྨོ་ཧཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ དེ་ས་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏུཾ ན ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ. ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱཏི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཚ་དྷཱ་ཏུ་རོ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཡཾ ཏྭཾ པུ་རི་སོ་ཏི ས་ཉྫཱ་ནཱ་སཱིཏི ཡཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧཾ པ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་སེ་ས་ཝི་སི་ཊྛཾ – ‘‘པུ་རི་སོ ས་ཏྟོ ཨི་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏྭཾ ས་ཉྫཱ་ནཱ་སི, སོ ཚ་དྷཱ་ཏུ་རོ. ས་ནྟེ་སུ་པི ཚ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟེ་སུ དྷཱ་ཏྭ་ནྟ་རེ་སུ སུ་ཁཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙ ཏེ་སཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ, སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ད་སྶི་ཏོ ཨེ་ཝ. སེ་ས་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘ཚ་ཕ་སྶཱ་ཡ་ཏ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་པ་དེ་སུ་པི. ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཙ་ཏ་སྶོ པ་ཏི་ཊྛཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཙ་ཏུ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནོ, ཨ་དྷི་ཏི་ཊྛ་ཏི པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཡེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི, ཏེ་སཾ པ་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སྭཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྟོཏི ཝ་ཊྚ་ཏོ. ཝི་ཝ་ཊྚི་ཏྭཱཏི ཝི་ནི་ཝ་ཊྚི་ཏྭཱ ཨ་པ་ས་ཀྐི་ཏྭཱ. ཨེ་ཏྟོཏི ཝཱ ཨེ་ཏེ་ཧི ཚ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ཧི. ཨེ་ཏྠ ཧི ནི་ཝི་ཊྛ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏྟ་སྶ ཨུ་ཏྟ་མཱ་ཡ སི་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི. པ་ཏི་ཊྛི་ཏནྟི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ཝ་སེ་ན སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་བྦ་སོ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནེ་ན ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ ཧོ་ཏི. མ་ཉྙ་སྶ་ཝཱ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱིཏི ཚ་ཧི་པི དྭཱ་རེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སོ་ཏཱ་ཡ མ་གྒེ་ན ཝི་སོ་སི་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་སོ ཝི་ག་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་སོ ཝི་ཙྪེ་ད་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ན ས་ནྡ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ མཱ་ནེ ས་བྦ་སོ ས་མུ་ཙྪི་ནྣེ ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣོ ཨ་ནུ་པ་ས་ནྟོ ཀི་ལེ་སོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘མུ་ནི ས་ནྟོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི རཱ་ག་གྒི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ནི་བྦཱ་ནེ་ན ནི་བྦུ་ཏོ.
པ་ཉྙཾ ན་པྤ་མ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི, ‘‘དི་ཝ་སཾ ཙ་ངྐ་མེ་ན ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཱི་ཡེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ པ་རི་སོ་དྷེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ (མ. ནི. ༡.༤༢༣; ༢.༢༤; ༣.༧༥; སཾ. ནི. ༤.༡༢༠; ཨ. ནི. ༣.༡༥; ཝི་བྷ. ༥༡༩; མ་ཧཱ་ནི. ༡༦༡) ཨ་པྤ་མཱ་ད་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་མཱ་དྷི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཾ ན་པྤ་མ་ཛྫེ་ཡྻ. ཨེ་ཏེ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡཾ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ན་མཱ་ཧ. ས་ཙྩ་མ་ནུ་ར་ཀྑེ་ཡྻཱཏི ས་ཙྩཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ནཱ་པ་དེ་སེ་ན སཱི་ལ་ཝི་སོ་དྷ་ན་མཱ་ཧ; ས་ཙྩེ ཋི་ཏོ ས་མཱ་དི་ནྣ་སཱི་ལཾ ཨ་ཝི་ཀོ་པེ་ཏྭཱ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཙཱི་ས་ཙྩཾ ར་ཀྑེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཙྩཱ་གཾ བྲཱུ་ཧེ་ཡྻཱཏི ཏ་ད་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཝི་དྷིཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཡྻ. ཀི་ལེ་ས་ཝཱུ་པ་ས་མ་ནཾ སི་ཀྑེ་ཡྻཱཏི ཡ་ཐཱ ཏེ ཀི་ལེ་སཱ ཏ་ད་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྩ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ས་ནྟཱ་ནེ པ་རི་ལཱ༹་ཧཾ ན ཛ་ནེ་ནྟི; ཨེ་ཝཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཝི་དྷིཾ སི་ཀྑེ་ཡྻ པ་ཉྙཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནནྟི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ. ཨ་དྷི་ག་མ་ཏྠཱ་ཡཱཏི པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ.
༣༤༧. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཱ་ནནྟི, ‘‘ཙ་ཏུ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནོ, ཡ་ཏྠ ཋི་ཏཾ མ་ཉྙ་སྶ་ཝཱ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༣༤༣) ཨེ་ཝཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ.
༣༤༨. ཝ་ཏྟ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱཏི ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི. ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི ཀི་ཙྩཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་དྷཱ་ཏུ་ཀནྟི ཨ་ཡ་ཐཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཀཾ. ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱཏི དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ. ས་པྤཱ་ཡཾ དྷུ་ཏ་ངྒནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ལེ་ས་ནི་གྒ་ཎྷ་ན་ཡོ་གྒཾ དྷུ་ཏ་ངྒཾ. ཙི་ཏྟ་རུ་ཙི་ཏནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཝི་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ, ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཧ་ཏྠི་པ་དོ་པ་མ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
༣༥༤. ཨ་ཡ་མྤེ་ཏྠཱཏི པི-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘ཨ་ཐཱ་པ་རཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ཝ་སི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་པ་རི་དེ་ས་ནཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. སོ་པི ཧི པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་ཏི. ན་ནུ ཙཱ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཨུ་དྡི་ཊྛཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ནི་དྡེ་སོ་པི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ན་ཡོ ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ན, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ནི་དྡེ་ས་ན་ཡེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཊྛ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཾ ཝཱ པ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ སཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ན ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ ཨ་ན་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀཾ དེ་ས་ནཾ དེ་སེ་ནྟི. ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡ་སྶཱ པུ་བྦེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ, ཏ་སྶཱ ཝ་སེ་ན. ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎནྟི ‘‘ནེ་ཏཾ མ་མ ནེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ན མེ་སོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀི་ཙྩ་ཀཱ་ར་ཀཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཧི་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཨུ་དྡི་ཊྛཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ བྷཱ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན. ས་ཏྠུ ཀ་ཐ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ས་ཏྠཱ་རཱ ཨུ་དྡེ་ས་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཨ་ཀ་ཐི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཧི་སྶ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཏཱ ཀ་ཐ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཙ. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་ག་མེ་ན ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས’’ནྟི. ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ན པ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏཾ. ས་མུ་ད་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨུ་ད་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་ནི་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ. ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཧི་ཏ་ནྟི སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནི་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི.
༣༦༠. རཱུ་པ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནམྤི ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ཨ་རཱུ་པ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མྤི སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་མུ་ཁེ་ན པ་གུ་ཎཾ ཛཱ་ཏཾ.
ས་ཏྠུ ཀ་ཐ་ན་ཏྠཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཝ་སི་སྶ་ཏཱིཏི, ‘‘ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ནི་སེ་དྷེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ, ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནེཏི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘བྷི་ཀྑུ པ་གུ་ཎཾ ཏ་ཝ ཨི་དཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན’’ནྟི. ཡཾ ཀི་ཉྩི སུ་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་པ་ན་ཡོ་གྱཾ ཨ་ངྒཱ་ར་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཨི་དྷ ‘‘ཨུ་ཀྐཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ངྒཱ་ར་ཀ་པ་ལླ’’ནྟི. ས་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ཡ་ཐཱ ཏ་ཏྠ པ་ཀྑི་ཏྟ་སུ་ཝ་ཎྞ་ཉྩ ཏ་པྤ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཡཱ་དི་ཡེ་ཡྻ. ནཱི་ཧ་ཊ་དོ་སནྟི ཝི་ག་ཏཱི་བྷཱུ་ཏ་ཀཱ་ལ༹་ཀཾ. ཨ་པ་ནཱི་ཏ་ཀ་སཱ་ཝནྟི ཨ་པ་ག་ཏ་སུ་ཁུ་མ་ཀཱ་ལ༹་ཀཾ.
ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ནཱ་མ ས་བྦ་སྨི་མྤི ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨེ ཝི་ར་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ དྷ་མྨོ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན, ‘‘ཀ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙོ་ད་ནཱ ཀ་ཏཱ. ཝི་ནེ་ཡྻ་ད་མ་ན་ཀུ་ས་ལེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ཝ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝ་ཎྞོ ཀ་ཐི་ཏོ་ཏི ཏ་སྶ པ་རི་ཧཱ་རཾ ཝ་ད་ནྟོ, ‘‘ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
༣༦༡. ཏ་ད་ནུ་དྷ་མྨནྟི ཏ་སྶ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཾ, ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་ད་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན’’ནྟི. ཏ་གྒ་ཧ་ཎཱཏི ཏ་སྶ ག་ཧ་ཎེ་ན ཏ་སྶཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན. ཨི་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རིནྟི ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ.
༣༦༢. ཏ་སྶེ་ཝཱཏི ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ. ཨེ་ཏཾ པ་ན ས་ཝི་པཱ་ཀཾ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མེ་ཙྩ ས་མྦྷུ་ཡྻ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཀ་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྑ་ཏཾ. པ་ཀ་པྤི་ཏནྟི པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་ཝི་ཧི་ཏཾ. ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ཏནྟི ས་མྤི་ཎྜི་ཏཾ. ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱིཏི པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཀེ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫཱི་ཡ་ཏི ས་ངྑ་རཱི་ཡ་ཏི. ནི་བྦཱ་ནཾ ཝི་ཡ ན ནི་ཙྩཾ ན ས་སྶ་ཏཾ. ཨ་ཐ ཁོ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ་ཝ་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ནྟི ས་བྦ་མེ་ཏཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ. དུ་ཀྑེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏནྟི ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ. ཨ་ཏཱ་ཎནྟི ཙ་ཝ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཏཱ་ཎ་ར་ཧི་ཏཾ. ཨ་ལེ་ཎནྟི ཏ་ཏོ ཨ་ར་ཀྑ་ཏྟཱ ལཱི་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ར་ཧི་ཏཾ. ཨ་ས་ར་ཎནྟི ཨ་པྤ་ཊི་ས་ར་ཎཾ. ཨ་ས་ར་ཎཱི་བྷཱུ་ཏནྟི ས་བྦ་ཀཱ་ལ་མྤི ཨ་པྤ་ཊི་ས་ར་ཎཾ.
ས་མ་ཏྟ་པ་ཏྟ་ཝི་སེ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ག་ཧི་ཏེ དུ་ཏྟི་ཀི་ཙྪཱ སི་ཡཱ་ཏི, ‘‘ཁ་ནྡྷཾ ཝཱ སཱི་སཾ ཝཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ – ཚེ་ཀོ བྷི་ས་ཀྐོ ཝི་ཡ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ. ཝི་ས་ཝི་ཀཱ་རོ ཝི་ཡ ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑཱ་ནུ་བ་ནྡྷོ, བྷི་ས་ཀྐ་སྶ ཝི་སཾ ཋཱ་ན་ཏོ ཙཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི ཨཱ་རོ་པ་ནཾ ཝི་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ནི་ཀ་ནྟིཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ བྷ་ཝ་ནཾ. བྷི་ས་ཀྐ་སྶ ཝི་སཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ པཱ་ཏ་ནཾ ཝི་ཡ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ནཾ.
ཨ་ས་མྤ་ཏྟ་སྶཱཏི ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་སྶ. ཨ་པྤ་ཊི་ལ་དྡྷ་སྶེ་ཝཱཏི ཏ་སྶ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་བྦ་མེ་ཏནྟི ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ ཨ་དྷུ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ. ཨེ་ཀ་པ་དེ་ནེ་ཝ ‘‘ས་ངྑ་ཏ་མེ་ཏ’’ནྟི ཀ་ཐེ་སི ས་ངྑ་ཏ་པ་དེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ཏྟཱ.
ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ཏཱིཏི བྷ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་སེ་ན བྱཱ་པཱ་རཾ ན ས་མཱུ་ཧེ་ཏི ན ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ན རཱ་སིཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཙེ་ཏ་ནཱ་བྱཱ་པཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ན ཨ་བྷི་ས་ཉྩེ་ཏ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཏཾ པ་ན ཕ་ལུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཕ་ལེ་ན ཀ་པྤ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཀ་པྤེ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཙེ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཙེ་ཏ་ནཱ ཨུ་ལཱ༹་རཱ, ཕ་ལ་མ་ཧ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཌྜྷི་ཡཱ ཧོ་ཏི, ཨ་ནུ་ལཱ༹་རཱ ཙ ཨ་ཝུ་ཌྜྷི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝུ་ཌྜྷི་ཡཱ ཝཱ པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ ཝཱ’’ཏི. བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡེ ཋ་ཏྭཱཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷ་སུ་བུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ སཱི་ཧ་ས་མཱ་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཙ དེ་ས་ནཾ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ཏོ སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི པ་ཏྟ་བྦཾ ཝི་སེ་སཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ནྟོ ཏ་ཐཱ ཝ་ད་ཏི, ན སཱ་ཝ་ཀ་ཝི་ས་ཡཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡ་མེ་ཝ དེ་སེ་ནྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊཾ ག་ཎྷཱི’’ཏི. ཡ་དི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ…པེ… པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊཾ ག་ཎྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨི་ཏོ པུ་བྦེཏི ཨི་ཏོ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ཨུ་པ་རི. ཨ་སྶཱཏི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ. ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨེ ནེ་ཝ ཀ་ངྑཱ ན ཝི་མ་ཏི པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཀ་ངྑཱ་ཡ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ. ཨེ་ཀ་ཙྩེ་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི ཏ་ཐཱ ཝི་ནེ་ཡྻ་ཋཱ་ནེ་སུ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཡ་མྤི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ པ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་ཉྫཱ་ནི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་ཏོ ཨ་ནེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༣༦༣. ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་སི་ཏཱཏི ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ས་ནཱི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི.
༣༦༤. རཱ་གོ་ཝ ཨ་ནུ་ས་ཡོ རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ, སོ ཙ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི. ན པ་ན ཏ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཾ ཨ་ཏྠི ཁ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ས་མཱ་ཡོ་གཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཨི་ཏ་རནྟི ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཾ. ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོཏི ཀེ་ན་ཙི ས་ཉྙོ་ཛ་ནེ་ན ཨ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ནི་ཡ་ཏ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟོ. ཀཱ་ཡ་སྶ ཀོ་ཊི པ་ར་མོ ཨ་ནྟོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀཱ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཀཾ. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེཏི ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡ་ནྟི་ཀ’’ནྟི ཨི་མ་སྨིཾ པ་དེ. ཝི་སེ་ཝ་ན་སྶཱཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ. སཱི་ཏཱི་བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱིཏི པ་ད་སྶ ‘‘ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཀ་ཐཾ པ་ན ཝེ་ད་ཡི་ཏཱ་ནཾ དྭཱ་ད་ས་སུ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ སཱི་ཏི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ – ‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མུ་ད་ཡ་པ་ཉྷེ་ནཱཏི མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ (དཱི. ནི. ༢.༤༠༠; མ. ནི. ༡.༡༣༣) ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ནི་རོ་དྷ་པ་ཉྷེ་ན. ན་ནུ ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝི་ག་མེ སཱི་ཏི་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཝེ་ད་ནཱ་ནི་རོ་དྷ་མ་ཏྟེ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ; ཏེ་ན ཨི་དྷ ཝེ་ད་ཡི་ཏཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ན ཀི་ལེ་སཱ་ཏི ཝེ་ད་ཡི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ནི་རོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏོ སཱི་ཏི་བྷཱ་ཝོ་པི ཀི་ལེ་ས་ས་མུ་ཙྪེ་དེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ད་ཡི་ཏཱ་ནི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
༣༦༥. ཨི་དཾ ཨོ་པ་མྨ་སཾ་ས་ནྡ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ཉྙོ་ཛ་ནཱ དཱི་པ་སི་ཁཱ ཝི་ཡ, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཀ་པ་ལླི་ཀཱ ཝི་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷཱ, ཏེ་ལཾ ཝི་ཡ ཀི་ལེ་སཱ, ཝ་ཊྚི ཝི་ཡ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚཾ, ཨུ་པ་ཧ་ར་ཎ་ཀ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཝ་ཊྚ་གཱ་མཱི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ, ཏ་སྶ སཱི་ས་ཙྪེ་ད་ཀ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ ས་ནྟཱ་ན་སྶ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཀ་ར་ཎ་ཏོ, ཨ་ནཱ་ཧཱ་རཱ་ཡ དཱི་པ་སི་ཁཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ཡ་ནཾ ཝི་ཡ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཨ་ནཱ་ཧཱ་རཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ནི་བྦཱ་ཡ་ནཾ.
ཨཱ་དི་མྷི ས་མཱ་དྷི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཧཱིཏི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་ཡཱ པ་གུ་ཎ་ས་མཱ་དྷི་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཏོ ཙ. ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཱཏི ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་རཱ. ཨེ་ཝཾ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཨི་དཾ་ས་དྡ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཨུ་ཏྟ་མེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི. ས་བྦཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཾ ཁེ་པེ་ཏཱི་ཏི ས་བྦ་དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡོ, ཨ་གྒ་མ་གྒོ, ཏཾ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་བྦ་དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡེ ཉཱ་ཎཾ ནཱ་མ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལེ ཉཱ་ཎཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་བྦ་དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡེ ས་ནྟེ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཾ ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ. ཏ་སྶཱཏི, ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨི་མི་ནཱ པ་ར་མེ་ན པ་ཉྙཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་བྷི་ཀྑུ་ནོ.
༣༦༦. ཧཱིཏི ཡ་སྨཱ. ཝི་མུ་ཏྟཱིཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡེ ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཉཱ་ཎཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ས་ཙྩ་ནྟི པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩཾ ནི་བྦཱ་ནཾ, ན མ་གྒ་ས་ཙྩཾ. ཀཱ་མཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི ཨ་ཀོ་པ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀུ་པྤཱ, ‘‘ས་ཙྩེ ཋི་ཏཱ’’ཏི པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ‘‘ཨ་ཀུ་པྤཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཀུ་པྤཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཝི་ཏ་ཐནྟི ན་ཊྛཾ, ཛ་རཱ་ཡ མ་ར་ཎེ་ན ཙ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཡཱ་དི་སཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་དི་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ཧི པ་རི་མུ་སི་ཏ་བྦ་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ‘‘མུ་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘མོ་ས་དྷ་མྨ་ནྟི ན་སྶ་ན་ས་བྷཱ་ཝ’’ནྟི. ཏཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཐནྟི ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཝི་ཏ་ཐཾ ནཱ་མ, ཏཾ ས་བྷཱ་ཝོ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཏེ་ནེ་ཝ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཙཱི་ས་ཙྩ་ཏོཏི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཡཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་ཏྟཾ ཝ་ཙཱི་ས་ཙྩཾ, ཏ་ཏོ. དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩེ་ཧི ཏ་ཙྪ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝེ་ཧི. ཨི་ཏི ནེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་བྷཱ་ཝེ ཨ་མོ་ས་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཏེ་ཧི་པི ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་བྷཱ་ཝཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩཾ ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ. ཏ་སྨཱཏི ནི་བྦཱ་ན་སྶེ་ཝ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
༣༦༧. ཨུ་པ་དྷཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ནྟི ཨུ་པ་དྷཱི, ཁ་ནྡྷཱ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ ཙ. ཨུ་པ་ད་ཧ་ནྟི དུ་ཀྑ་ནྟི ཨུ་པ་དྷཱི, ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ. པ་རི་པཱུ་རཱ ག་ཧི་ཏཱ པ་རཱ་མ་ཊྛཱཏི པ་རི་ཡ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཱ དི་ཊྛི་ཡཱ པ་རཱ་མ་ཊྛཱ. ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཏོཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཏོ. ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རོ ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་ར་སྶ པ་ཧཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
༣༦༨. ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་གྷཱ་ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན. བྱཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན. ས་མྤ་དུ་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་བྦ་སོ དུ་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཡ་དི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་རི་ཙྩཱ་གོ ཙཱ་གཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ ནེ་སཾ ཝཱུ་པ་ས་མོ ཨུ་པ་ས་མཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཝི་སེ་སེ་ན པ་རི་ཙྩཱ་གོ ས་མྤ་ཛ་ཧ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ་པཱ་ད་ནཾ ཙཱ་གོ, ཏ་ཐཱ པ་ན པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན ཡོ སོ ནེ་སཾ ཏ་དཱ ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཡཾ ཨུ་པ་ས་མོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ.
༣༦༩. མ་ཉྙི་ཏནྟི མ་ཉྙ་ནཱ, ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་པྤ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཝི་བ་ནྡྷ་ན་ཏ་ཎྷཱ་གཱ་ཧཱ་དཱི་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཡ་མ་ཧནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཧནྟི དི་ཊྛི་མ་ཉྙ་ནཱ་ད་སྶ་ནཾ, སཱ པ་ན དི་ཊྛི མཱ་ན་མ་ཉྙ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནི་ཡ་གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི སྭེ་ཝ ‘‘ཨ་ཡ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཡ་མ་ཧ་ནྟི ཨེ་ཀཾ ཏ་ཎྷཱ་མ་ཉྙི་ཏ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཨཱ་བཱ་དྷ་ཊྛེ་ནཱཏི པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཊྛེ་ན. མ་ཉྙ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ ཧོ་ཏི. ཨ་ནྟོ་དོ་ས་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་དུ་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན. མ་ཉྙ་ནཱ་དཱུ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ དུ་ཀྑ་ཏཱ་མཱུ་ལཱ་ཡ་ཏྟོ, ཀི་ལེ་སཱ་སུ་ཙི་པ་གྒྷ་ར་ཎ་ཏོ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་བྷ་ངྒེ་ཧི ཨུ་དྡྷ་མུ་དྡྷཾ པ་ཀྐ་པ་བྷི་ནྣོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ‘‘མ་ཉྙི་ཏཾ ག་ཎྜོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཧ་ད་ཡ་མཱ་ཧ་ཙྩ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན. མ་ཉྙི་ཏ་ཉྷི པཱི་ལཱ༹་ཛ་ན་ན་ཏོ ཨ་ནྟོ་ཏུ་ད་ན་ཏོ དུ་རུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏོ ས་ལླཾ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་མུ་ནི ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་ནྟ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་ནཾ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་ཏྟཱ ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏྟཱ ས་ནྟོ ཨུ་པ་ས་ནྟོ ནི་བྦུ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཏྠ ཋི་ཏནྟི ཡ་སྨིཾ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋི་ཏཾ. ཡ་དི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པཾ དེ་ས་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་པེ་ཡྻ, མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝིཾ པ་ཏྠ་ར་ནྟ་སྶ ཝི་ཡ, ཨཱ་ཀཱ་སཾ པ་སཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཝི་ཡ, ཨ་ན་ནྟཱ་པ་རི་མེ་ཡྻ་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ པ་ཊི་ཙྩ ཏེ་སཾ ཋི་ཏཱ་ཀཱ་རཾ ཨ་ནུ་པྤཱུ་རཾ ཝི་ཙི་ན་ནྟ་སྶ ཝི་ཡ དེ་ས་ནཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ན ག་ཙྪེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ པ་ན་སྶ ཝི་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པ་མེ་ཝ དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟི, ན ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨ་ཎུ་མ་ཏྟ་མྤི ཝ་ཌྜྷ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ས་བྦཱ་པི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ སཾ་ཁི་ཏྟཱ་ཝ, ཝི་ཏྠཱ་ར་དེ་ས་ནཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ན་ནུ ས་ཏྟ་པ་ཀ་ར་ཎ་དེ་ས་ནཱ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཏི? ན སཱ་པི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཱ་པི སཾ་ཁི་ཏྟཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་དེ་ཝ་པ་རི་སཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཧི ཏ་སྶཱ་པི པ་ཝ་ཏྟི, ན ས་ཏྠུ་དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པ་ནྟི. ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ པཱ་པེ་སི ཡ་ཐཱ་ཨུ་དྡི་ཊྛེ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ. ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ…པེ… ཀ་ཐེ་སི ནཱ་ཏི་ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ.
༣༧༠. ཨ་ཊྛ་ནྣཾ པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ནནྟི ན་ཡི་ད་མ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ, ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ནེ་ཏཾ, ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. ཏ་ཐཱ ཧི, ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་དྡྷི་མ་ཡ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ལཱ་བྷཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི པ་ཏྠ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ, པ་ཏྟཾ, ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝ ཝཱ དི་ནྣེ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ ཨི་དྡྷི་མ་ཡ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་དི་ནྣ་ཏྟཱཏི ཀེ་ཙི་ཝཱ་དོ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨོ་ཀཱ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཡུ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎ’’ནྟི. ཨུ་ད་ཀ་ཏི་ཏྠ…པེ… ཨཱ་ར་དྡྷོ པ་ར་མ་པྤི་ཙྪ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.