༥. ཙཱུ་ལ༹་ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨༩. ཨ་ངྒ་སུ་བྷ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ངྒཱ་ནཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དི་ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ སུ་ནྡ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡཾ ཨ་པ་ཙྩཾ ཀུ་ཙྪི་ཏཾ མུ་དྡྷཾ ཝཱ, ཏ་ཏྠ ལོ་ཀེ མཱ་ཎ་ཝ་ཝོ་ཧཱ་རོ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ས་ཏྟཱ ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེ སུ་དྡྷ་དྷཱ་ཏུ་ཀཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཏ་རུ་ཎ་ཀཱ་ལེ ཝོ་ཧ་རིཾ་སཱུ’’ཏི. ཨ་དྷི་པ་ཏི་ཏྟཱཏི ཨི་སྶ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ས་མཱ་ཧཱ་རནྟི ས་ནྣི་ཙ་ཡཾ. པ་ཎྜི་ཏོ གྷ་ར་མཱ་ཝ་སེཏི ཡ་སྨཱ ཨ་པྤ་ཏ་རེ་པི བྱ་ཡ་མཱ་ནེ བྷོ་གཱ ཁཱི་ཡ་ནྟི, ཨ་པྤ་ཏ་རེ་པི ས་ཉྩ་ཡ་མཱ་ནེ ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝི་ཉྙུ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཀི་ཉྩི བྱ་ཡཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ གྷ་རཱ་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་ཏི་ཊྛེ་ཡྻཱ་ཏི ལོ་བྷཱ་དེ་སི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི.
དྷ་ན་ལོ་བྷེ་ན…པེ… ནི་བྦ་ཏྟོ. ལོ་བྷ་ཝ་སི་ཀ་སྶ ཧི ག་ཏི ནི་ར་ཡོ ཝཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི ཝཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ནི་མི་ཏྟ་སྶཱ་ད་ག་ཐི་ཏཾ ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏི་ཊྛ་མཱ་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏི ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་སྶཱ་ད་ག་ཐི་ཏཾ ཝཱ. ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་ལ་ངྐ་རེ་ཡྻ, དྭི་ནྣཾ ག་ཏཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ག་ཏིཾ ཝ་དཱ་མི – ནི་ར་ཡཾ ཝཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནིཾ ཝཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༢༣༥). ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ཏི ཀ་ཏོ་ཀཱ་ས་སྶ ཀ་མྨ་སྶ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
པ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷ་ཨ་དྷོ་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨོ་ནཱ་མེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཙཱ་རི་ཏྟ་སྶ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི. ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ པུ་ཙྪཱིཏི སུ་ཏ་མེ་ཏཾ མ་ཡཱ, ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ པི་ཏཱ སུ་ན་ཁོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི, ཨེ་ཏཾ བྷོ་ཏཱ གོ་ཏ་མེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཀི་མི་དཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་མཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ པུ་ཙྪི.
ཏ་ཐེ་ཝ ཝ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ སུ་ན་ཁ་སྶ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐེ་ཝ ཝ་ཏྭཱ. ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཏྠནྟི, ‘‘ཏོ་དེ་ཡྻ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ སུ་ན་ཁོ ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཏྠཾ, ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཉཱ་ཏོ་མྷི ཨི་མི་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ མ་མ པུ་ཏྟེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ པི་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཉཱ་ཏོ ཨ་མྷཱི་ཏི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀི་ར སུ་ན་ཁོ ཏ་ཐཱ ད་སྶེ་ཏི, ན ཛཱ་ཏི་སྶ་ར་ཏཱ་ཡ. བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ བྷུ་ཀྐ་ར་ཎཾ པ་ན པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་སི་དྡྷ་ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ. བྷ་ཝ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣནྟི བྷ་ཝ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ. ནཱ་མ-ས་དྡོ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནེ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨ་ནྟ་རནྟི ཨ་ཉྙ་ཛཱ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་ཛཱ་ཏཾ ག་ཏིཾ. ཨ་ངྒ་ཝི་ཛྫཱ་པཱ་ཋ་ཀོ ཀི་རེ་ས, ཏེ་ན ཨ་པྤཱ་ཡུ་ཀ་དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙུ་དྡ་ས པ་ཉྷེ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི; ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ ཨ་ཧོ་སི, ‘‘ཨི་མེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་པྤཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་ད་ཡོ ཝི་སེ་སཱ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་ཝ་སེ་ན ས་ལླ་ཀྑི་ཡ་ནྟི. ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཡུ་ཏྟཾ ‘ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནི ཡཱ་ཝ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཀཱ་ར་ཎ’ནྟི; ཏ་སྨཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་མེ་ཏྠ ཨ་ཉྙེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཱ་ཡཾ ས་བྦ་ཉྙཱུ་ཏི ནི་ཙྪ་ཡོ མེ ཨ་པ་ཎྞ་ཀོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི, ‘‘ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཾ མ་ནུ་སྶཾ ཝཱ ཨཱ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་ཀ་སཱ་ཝ་ནཾ ནཱ་མ མ་ཧཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཛྫཱ་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏི; ཏ་སྨཱ ན ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ སུ་ནི་ཙྪི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཡཾ ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཀ་མྨ་ཕ་ལ་མ་སྶ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪེ་ཡྻཾ, ཏ་ཏྠ ཙ མེ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ནྟོ པ་ཉྷཾ བྱཱ་ཀ་རི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝཱ་ཡཾ ས་བྦ་ཉྙཱུ་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ མེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཏེ པ་ཉྷེ པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི.
བྷ་ཎྜ་ཀནྟི སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཾ, ས་ནྟ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀ་མྨུ་ནཱ དཱ་ཏ་བྦཾ ཨཱ་དི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཀ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏ་ཀ་མྨ་ཕ་ལ་བྷཱ་གཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ པ་ན ཀ་མྨ་དཱ་ཡ་ཛྫཾ ཀཱ་ར་ཎོ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝ་ད་ནྟོ, ‘‘ཀ་མྨཾ ཨེ་ཏེ་སཾ དཱ་ཡ་ཛྫཾ བྷ་ཎྜ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ – ཡ་ཐཱ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཧེ་ཏུ ཨེ་ཝ་མི་དཾ པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༨༠). ཡ་ཝ་ཏི ཕ་ལཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷི་ནྣ་མྤི ཨ་བྷི་ནྣཾ ཝི་ཡ མི་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ནཱིཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀ་མྨཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ཡོ་ནི ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི. མ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན བ་ཛ྄ཛྷ་ཏི སཾ་བ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི བ་ནྡྷུ, ཉཱ་ཏི སཱ་ལོ་ཧི་ཏོ ཙ. ཀ་མྨཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ས་མྦ་ནྡྷ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀ་མྨཾ ཨེ་ཏེ་སཾ བ་ནྡྷཱུ’’ཏི. པ་ཏི་ཊྛཱཏི ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ. ཀ་མྨ་ས་དི་སོ ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ ན་ཏྠི, ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ཨི་སྶ་རོ བྲ་ཧྨཱ ཝཱ ན ཀ་རོ་ཏི ཏཱ་དི་སཾ ཀ་ཏྟུཾ ས་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀ་མྨ་མེ་ཝཱཏི ཀ་སྨཱ ཨ་ཝ་དྷཱ་རི་ཏཾ, ན་ནུ ཀི་ལེ་སཱ་པི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ན ཀེ་ཝ་ལ་ནྟི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཀི་ལེ་ས་པ་ཡོ་གེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚཾ ནི་བྦ་ཏྟཾ ཀ་མྨ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཀ་ཐི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ན ས་ཉྫཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝ་ཏྭཱ ན་ནུ བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ པ་རེ་སཾ ཉཱ་པ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘མཱ་ན་ནི་སྶི་ཏོ ཀི་རེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༢༩༠. ས་མ་ཏྟེ་ནཱཏི པ་རི་ཡ་ཏྟེ་ན, ཡ་ཐཱ ཏཾ ཕ་ལཾ དཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ་ན, ཨུ་པ་ཙི་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་དི་སཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩེ ཨ་ནཱུ་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞེ་ནཱ’’ཏི. ས་མཱ་དི་ནྣེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་མཱ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ག་ཧ་ཎཾ པ་རཱ་མ་ས་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ག་ཧི་ཏེ་ན པ་རཱ་མ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི. པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡ སུ་ག་ཏི་དུ་གྒ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་པ་དཱ, ཀ་མྨཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ‘‘ཀ་མྨ་པ་ཐོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཨེ་སཱཏི པ་ཊི་པ་དཱ. དུ་བྦ་ལཾ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ་མེ་ཝ སི་ཡཱ་ཏི ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘བ་ལ་ཝ་ཀ་མྨེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. བ་ལ་ཝ་ཀ་མྨེ་ནཱཏི པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན. ཝ་ད་ཏི ནཱ་མཱཏི ཝ་ད་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ནི་བྦ་ཏྟཱ་པེ་ཡྻནྟི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཀ་མྨཾ ཛ་ན་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི? ས་བྦ་མེ་ཏཾ པ་རི་ཀ་པྤ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡ་ཐཱ མ་ནུ་སྶཱ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཾ པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ་པི ཀེ་ཙི ཨཱ་ལ་མྦ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཏྠཱ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་ད་མི་ད་ནྟི ཀེ་ཙི. ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི – ཡ་སྶི་དཾ ཀ་མྨ་སྶ་ཝི་པཱ་ཀཾ པཱི་ལེ༹་ཏི, ས་ཙེ ཏ་སྨིཾ ཨ་ནོ་ཀཱ་སེ ཨེ་ཝ ས་ཡཾ ཝི་པ་ཙྩི་ཏུཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ལ་བྷེ་ཡྻ, ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཨེ་ཝ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་པུ་གྒ་ལཾ ནི་བྦ་ཏྟཱ་པེ་ཡྻ, ཡ་སྨཱ ཏཾ ཀ་མྨཾ བ་ལ་ཝཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ་ན ཝི་པ་ཙྩི་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་ཏ་རཾ ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཾ ཝི་བཱ་དྷེ་ནྟཾ ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ. ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ‘‘བ་ལ་ཝ་ཀ་མྨེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ’’ནྟི བ་ལ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཧི ནེ་སཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཏཱ ས་མ་ཉྙཱ, ཡ་དི་དཾ ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀཾ ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀཾ ཛ་ན་ཀཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀ་ནྟི, ན ཀུ་ས་ལཱ་ནི ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷཱ་ནི ཧོ་ནྟི ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ. པཱི་ལེ༹་ཏྭཱཏི ཝི་ཧེ་ཋེ་ཏྭཱ པ་ཊི་གྷཱ་ཊ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཙྪུ་ཏེ་ལ་ཡ་ནྟཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨུ་ཙྪུ་ཏི་ལཱ་དི་ཀེ ཝི་བཱ་དྷེ་ཏྭཱ. ནི་རོ་ཛནྟི ནི་ཏྟེ་ཛཾ. ནི་ཡཱུ་སནྟི ནི་ར་སཾ. ཀ་ས་ཊནྟི ནི་སྶཱ་རཾ. པ་རི་སྶ་ཡནྟི ཨུ་པ་དྡ་ཝཾ.
ཨི་དཱ་ནི པ་རི་སྶ་ཡ་སྶ ཨུ་པ་ན་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ཏ་ཏྠ, ‘‘དཱ་ར་ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ བྷོ་གཱ་ནཾ ཝི་ནཱ་ས་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, པུ་ན ‘‘དཱ་ར་ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀུ་མྦྷ་དོ་ཧ་ནཱཏི ཀུ་མྦྷ་པཱུ་ར་ཁཱི་རཱ. གོ་མ་ཎྜ་ལེཏི གོ་ཡཱུ་ཐེ.
ཨ་ཊྛུ་ས་བྷ་ག་མ་ནཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ཊྛ་ཨུ་ས་བྷ་པྤ་མཱ་ཎཾ པ་དེ་སཾ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཾ ཨུ་དྡི་སྶ དྷ་ནུ་གྒ་ཧོ ཨ་ནུ་ཡཱ་ཡིཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏནྟི ས་རཾ. ཨ་ཉྙོཏི པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀོ. ཏ་ཏྠེ་ཝ པཱ་ཏེ་ཡྻ ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ར་སྶ ཁི་ཏྟ་ཏྟཱ. ཝཱ་ལ༹་མ་ཙྪོ་ད་ཀནྟི མ་ཀ་རཱ་དི་ཝཱ་ལ༹་མ་ཙྪ་ཝ་ནྟཾ ཨུ་ད་ཀཾ.
པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཛ་ན་ཀ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡི་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ན པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་མ་ཏྟ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ. བྷོ་ག་ས་མྤ་དཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨཱ་རོ་གྱ་ས་མྤ་དཱ་དི-པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྤ་དཱ་དཱི་ནི ག་ཎྷཱ་ཏི. ན དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་དཱི་ནི ཧི ཨ་པྤཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀེ་ན ཀ་མྨུ་ནཱ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནི; ཨ་ཉྙཾ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི; ན ཨ་ཏི་དུ་བྦ་ཎྞཾ ཨ་པྤེ་ས་ཀྑཾ ནཱི་ཙ་ཀུ་ལཱི་ནཾ དུ་པྤ་ཉྙཾ ཝཱ ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི, ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཏཾ པ་ན ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
པུ་རི་མཱ་ནཱིཏི ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀོ་པ་ཙྪེ་ད་ཀཱ་ནི. ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀུ་པ་གྷཱ་ཏཱ ནཱ་མ ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘དྭེ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀཾ ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཛ་ན་ཀཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཾ, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ཨུ་བྷ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཡ ན ཀོ་ཙི ཝི་རོ་དྷོ. དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་དཱི་ན་ཉྷི ནཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨི་ཏོ ཨ་ནུ་པྤ་ཝ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ པེ་ཏཱ་དཱི་ན་ཉྩ ན་ར་ཀཱ་དཱི་སུ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ནུ་པ་པཱི་ལ༹་ནུ་པ་གྷཱ་ཏ་ནཱ་ནི ན ན ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ ཧེ་ཊྛཱ བ་ཧཱུ་སུ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡེ་སུ ཨེ་ཀེ་ན ག་ཧི་ཏ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་སྶ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་བ་ལ་པྤ་དཱ་ཡི་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, སཱ་པི ས་མ་ཏྠི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨི་ཉྷི ཀ་མྨེ ཀ་ཏེ ཛ་ན་ཀ་ནི་བྦ་ཏྟཾ ཀུ་ས་ལ་ཕ་ལཾ ཝཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཕ་ལཾ ཝཱ བྱཱ་དྷི་དྷཱ་ཏུ་ས་མ་ཏཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཾ ཝི་བཱ་དྷཱི་ཡ་ཏི, ཏ་མུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀཾ. ཡ་སྨིཾ པ་ན ཀ་ཏེ ཛཱ་ཏི་ས་མ་ཏྠ་སྶ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་ཉྩ ཝི་པཱ་ཀ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཧོ་ཏི, ཏཾ ཛ་ན་ཀཾ. ཡ་སྨིཾ པ་ན ཀ་ཏེ ཨ་ཉྙེ་ན ཛ་ནི་ཏ་སྶ ཨི་ཊྛ་སྶ ཝཱ ཨ་ནི་ཊྛ་སྶ ཝཱ ཕ་ལ་སྶ ཝི་བཱ་དྷཱ་ཝི་ཙྪེ་ད་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་བྲཱུ་ཧ་ན་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཛ་ན་ཀ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་རི་ཝུ་ཏྟི་ཙི་ར་ཏ་ར་པ་བ་ནྡྷཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀཾ. ཏ་ཐཱ ཡ་སྨིཾ ཀ་ཏེ ཛ་ན་ཀ་ནི་བྦ་ཏྟཾ ཀུ་ས་ལ་ཕ་ལཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཕ་ལཾ ཝཱ བྱཱ་དྷི་དྷཱ་ཏུ་ས་མ་ཏཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཾ ཝི་བཱ་དྷཱི་ཡ་ཏི, ཏཾ ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀཾ. ཡ་སྨིཾ པ་ན ཀ་ཏེ ཛ་ན་ཀ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཙི་ར་ཏ་ར་པ་བ་ནྡྷཱ་ར་ཧ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ཕ་ལཾ ཝི་ཙྪེ་ད་ཀ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཙྪི་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ སཱ་རོ.
ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ཀ་མྨེ་སུ. ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཀ་མྨེ་ནཱཏི ཨཱ་ཡུ་ནོ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཀ་མྨེ་ན. སྭཱ་ཡ་མུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝོ དྭི་དྷཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན ས་ཀྐོ་ཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཀ་མྨུ་ནཱ ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཏ་ཐཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་སྨི་ཉྷི ས་ནྟཱ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ཏཱ ཨ་ཝ་སྶཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཝི་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ཏོ. ཨེ་ཏེ་ན ཀུ་ས་ལ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ ཏཱ་དི་སཾ སཱ་མ་ཏྠི་ཡུ་པ་གྷཱ་ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཏ་ཏོ ཀ་མྨཾ ཨ་པྤ་ཕ་ལཾ ཧོ་ཏི. ‘‘དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ན ཁེ་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་སྶཾ ཝི་ཡ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ནི་ཡཱ་མ་ཀཱ དྷ་མྨཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པ་པ་ཏྟི ནི་ཡ་ཏ་ཝི་སེ་སེ ཝི་པ་ཙྩི་ཏུཾ ཨོ་ཀཱ་སེ ཀ་རོ་ནྟེ ཨེ་ཝ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨེ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ན་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཾ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཀ་མྨཾ ཨ་པྤཱ་ཡུ་ཀ་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཡ་མེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་མེ་ཝ ཝཱ ནི་ཡཱ་མེ་ཏྭཱ ཨ་པྤཱ་ཡུ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཀ་ཊུ་ཀ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི ཏ་སྶཱ ཨ་ཏྠ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ; ཨི་ཏ་རེ པ་ན ན ཏ་ཐཱ བྷཱ་རི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པུ་བྦཱ…པེ… ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ཡཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སཾ, ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
མ་ནུ་སྶཱ་མ་ནུ་སྶ་པ་རི་སྶ་ཡཱཏི མཱ་ནུ་ས་ཀཱ ཨ་མཱ་ནུ་ས་ཀཱ ཙ ཨུ་པ་དྡ་ཝཱ. པུ་ར་ཏོཏི པུ་བྦ་དྭཱ་ར་ཏོ. པ་ཙྪ་ཏོཏི པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ. པ་ཝ་ཊྚ་མཱ་ནཱཏི པ་རི་ཛ་ན་སྶ, དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཝཱ དེ་སེ་ན པ་ཝ་ཊྚ་མཱ་ནཱ. པ་རེ་ཧཱིཏི པུ་རཱ་ཏ་ནེ་ཧི པ་རེ་ཧི. ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝནྟི སཱ་མི་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ དེ་ནྟི ཨི་ཎཱ་ཡི་ཀཱ. ཀ་མྨ་ནྟཱཏི ཝ་ཎི་ཛྫཱ་དི་ཀ་མྨཱ་ནི. ཨ་པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཀ་མྨནྟི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་མྨཾ; པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཀ་མྨ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཾ ཧོ་ཏི ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་པྤཱ་ཡུ་ཀ་དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀེ་སུ ཀ་མྨེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཏཾ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ན་ཡེ་ན.
ཝི་ཧེ་ཋ་ན་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ཀོ་དྷ་ཨི་སྶཱ་མ་ན་ཀ་མ་ཙྪེ་ར་ཐ་དྡྷ་ཨ་ཝི་དྡ་སུ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཀ་མྨཱ་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐེ་ཝ ཝ་ད་མཱ་ནཱ་ནི ཝི་ཡ. ‘‘ཡཾ ཡ་དེ་ཝཱ་ཏི་པ་ཏྠེ་ནྟི, ས་བྦ་མེ་ཏེ་ན ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི (ཁུ. པཱ. ༨.༡༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ ས་བྦ་ཀུ་ས་ལཾ ས་བྦཱ་སཾ ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ས་བྦཱ་སཾ ཝི་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ་ཏི, ‘‘ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ནེ་ན ནི་བྦྷོ་ག་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན་པི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ. ཨ་ཝི་ཧེ་ཋ་ནཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཀྐོ་དྷ་ན-ཨ་ནི་སྶཱ་མ་ན-དཱ་ན-ཨ་ན་ཏི་མཱ་ན-ཝི་དྡ་སུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་མྨཱ་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
༢༩༣. ཨི་སྶཱ མ་ནོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨི་སྶཱ་མ་ན་ཀོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་སྶཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ’’ཏི. ཨུ་པ་ཀྐོ་ས་ནྟོཏི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟོ. ཨི་སྶཾ བ་ནྡྷ་ཏཱིཏི ཨི་སྶཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ཏི ཨི་སྶཱ་ས་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨ་པྤེ་ས་ཀྑོཏི ཨ་པྤཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཨ་པྤ་ཉྙཱ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. སཱ པ་ན་སྶ ཨ་པྤཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ པ་རི་ཝཱ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་པ་རི་ཝཱ་རོ’’ཏི.
༢༩༤. མ་ཙྪ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན ན དཱ་ཏཱ ཧོ་ཏཱིཏི ས་བྦ་སོ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ན དཱ་ཏཱ ན ཧོ་ཏི. ཨ་མ་ཙྪ་རཱི ཧི པུ་གྒ་ལོ ས་ཏི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ དེ་ཏི་ཡེ་ཝ.
༢༩༥. ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏ་བྦཾ ཁེ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘བུ་དྡྷཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙེ་པི མཱ་ཏུ་པི་ཏུ་ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཏ་རཱ་ད་ཡོ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ཨ་ར་ཧཱ ས་ནྟི, ཏེ་སུ ཐ་དྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀ་ར་ཎཾ ནཱི་ཙ་ཀུ་ལ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ་མེ་ཝ. ན ཧི པ་ཝ་ཏྟེ ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡི་ནོ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་ས་ཡོ ཨེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་མེ་ཝ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༢༩༦. ཨ་པ་རི་པུ་ཙྪ་ནེ་ནཱཏི ཨ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་མ་ཏྟེ་ན ནི་ར་ཡེ ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི; ཨ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཧེ་ཏུ པ་ན ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་ཧི སི་ཡཱ ནི་ར་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟཱི་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ, ‘‘ན པ་རི་པུ་ཙྪི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཨ་པ་རི་པུ་ཙྪ་ཀོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ པཱ་པེ་སཱིཏི དེ་ས་ནཾ ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནི་ཊྛཱ་ནཾ པཱ་པེ་སི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཙཱུ་ལ༹་ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.