༡༢. ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༧༦. མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏི་གོ་ཏ་མཱིཏི ཨེ་ཏྠ གོ་ཏ་མཱིཏི ཏ་སྶ གོ་ཏ་མ་གོ་ཏྟ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཾ ནཱ་མཾ, མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏི པ་ན གུ་ཎ་ཏོ. ཏཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ, ‘‘ནཱ་མ་ཀ་ར་ཎ་དི་ཝ་སེ པ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཧ་ཏིཾ ཨུ་ལཱ༹་རཾ པ་ཛཾ ཛ་ན་ན་པོ་ས་ནེ་ཧི པ་རི་ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏི. པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ན ཧ་ཉྙ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཧ་ཏཾ. སི་པྤི་ཀཱ་ནནྟི ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡཱ་ནཾ. ཝཱ་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནནྟི ཝཱི་ན་ཊྛཱ་ནཾ. ཏཱ་ནི མཾ ན ཏོ་སེ་ནྟི ཀཱ་ཡི་ཀ་སྶ པུ་ཉྙ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ས་ཧ་ཏྠཱ ཀ་ཏ་མེ་ཝ མཾ ཏོ་སེ་ཏཱི’’ཏི. པི་སི་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ. པོ་ཐེ་ཏྭཱཏི སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་ཏྠཾ དྷ་ནུ་ཀེ་ན ནེ་ཏྭཱ. ཀཱ་ལཱ་ནུ་ཀཱ་ལ་ཉྩ དྷཱ་ཏི་ག་ཎ་པ་རི་ཝུ་ཏཱ ག་ནྟྭཱ ཝེ་མ་ཀོ་ཊིཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པ་ན…པེ… ཨ་ཀཱ་སཱི’’ཏི པུ་རི་མ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻ.
ཚ ཙེ་ཏ་ནཱཏི ཚ་བྦི་དྷཱ ཙེ་ཏ་ནཱ. ན ཧི ཏཱ ཚ་ཡེ་ཝ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཏི. ས་ངྒྷེ གོ་ཏ་མི དེ་ཧི…པེ… ས་ངྒྷོ ཙཱཏི ཨི་ད་མེ་ཝ སུ་ཏྟ་པ་དཾ. ས་ངྒྷེ གོ་ཏ་མི དེ་ཧཱིཏི ས་ངྒྷ་སྶ དཱ་ནཱ་ཡ ནི་ཡོ་ཛེ་སི, ཏ་སྨཱ ས་ངྒྷོ་ཝ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཏ་རོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི ཨེ་ཝནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ བྱ་བྷི་ཙཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་ད་ཡོཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཨཱ་ཧ. མ་ཧ་ནྟ་ཏ་རཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུནྟི ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ནཱ མ་ཧ་ནྟ་ཏ་རཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ན ཙ ཏཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཏཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དཱི་ཡ་མཱ་ན་སྶ དཱ་པ་ནཾ ལ་བྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ. མཱ ཨེ་ཝཾ ག་ཎྷཱཏི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏོ ས་ངྒྷོ་ཝ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ’’ཏི མཱ ག་ཎྷ.
ཏ་ཏྠ ནི་ཙྪ་ཡ་སཱ་དྷ་ཀཾ སུ་ཏྟ་པ་དཾ ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ན་ཡི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ…པེ… ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལེ་སི་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ར་ཏ་ན་སུ་ཏྟེ (ཁུ. པཱ. ༦.༣; སུ. ནི. ༢༢༦), ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝི་ཏྟ’’ནྟི གཱ་ཐཱ་ཡ, ཨ་གྒ་པ་སཱ་ད་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠) ཙ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ས་ཏྠཱ་རཱ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རོ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི.
གོ་ཏ་མི་ཡཱ ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་ཏཱ་ཡ དཱ་ན་སྶ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ ན ཏཾ ག་རུ་ཏ་རཾ ས་ངྒྷ་སྶ པཱ་དཱ་པ་ནེ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཙྪི་མཱ་ཡ ཛ་ན་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝ་ཙ་ན་ཏོ་པཱིཏི ཏ་སྶ ཝ་ཏྠ་ཡུ་ག་སྶ ས་ཏྠུ ཨེ་ཝ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་ཡ ཝ་ཙ་ན་ཏོ་པི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ས་ཏྠཱ ས་ངྒྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ་ཝ ཨཱི་དི་སེ ཋཱ་ནེ ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཊྛ-ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ཙེ པ་ན་སྶ ན ས་ཡཾ ས་ངྒྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ, ཀ་ཐཾ ས་ངྒྷེ པཱུ་ཛི་ཏེ ས་ཏྠཱ པཱུ་ཛི་ཏོ ནཱ་མ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏཱི་ཎི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱ་ནི ཏ་ཡོ ཨེ་ཝ ཨ་གྒ་པ་སཱ་དཱ་ཏི ཝ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻཱ་ནུ་རཱུ་པཱ་ནི ཧི ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ན རུ་ཧ་ཏི ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ན གི་ཧི་ཝེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་ནཱ གི་ཧི་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་ཏྟཱ. ན ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཏཾ ‘‘ས་ཏྠཱ ས་ངྒྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ས་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སཱ་ཝ་ཀ་ས་མཱུ་ཧོ ཧི ས་ངྒྷོ. ས་ངྒྷ་ག་ཎེ ཧི ས་ཏྠཱ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རོ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མཱུ་ལ་ར་ཏ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ.
༣༧༧. ས་མྤ་ཏི་ཛཱ་ཏ་སྶ མ་ཧཱ་ས་ཏྟ་སྶ ས་ཏྟ་པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་ར་ག་མ་ནཾ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ཏཾ, པ་རཾ ཏ་ད་ཉྙ་ད་ཧ་ར་ས་དི་སཱི པ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ཀི་ཙྩཾ ཨ་སཱ་དྷེ་ནྟེ་སཱུ’’ཏི.
༣༧༨. པ་ཙྩཱུ་པ་ཀཱ་རཾ ན སུ་ཀ་རཾ ཝ་དཱ་མི ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ. ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཾ. ཝ་ནྡ་མཱ་ནེ་ཧི ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ ‘‘སུ་ཁཱི ཧོ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ནྟི ནཱ་མ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ན’’ནྟི. ཏ་ད་བྷི་མུ་ཁོ…པེ… ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫ་ཏི, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ. ཀཱ་ལཱ་ནུ་ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ བཱི་ཛ་ཡ་ན་པཱ་ད་ས་མྦཱ་ཧ་ནཱ་དི ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ. ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཀི་རི་ཡཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཡ་སྨཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཀ་ཏ་སྶ དྷ་མྨཱ་ནུ་གྒ་ཧ་སྶ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ནཱ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནོ ཨཱ་མི་སཱ་ནུ་གྒ་ཧོ ས་ངྑ་མྤི ཀ་ལ་མྤི ཀ་ལ་བྷཱ་ག་མྤི ན ཨུ་པེ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན སུ་པྤ་ཏི་ཀཱ་རཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི.
༣༧༩. པཱ་ཊི་པུ་གྒ་ལི་ཀཾ ད་ཀྑི་ཎཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ, ‘‘ཏཾ མེ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ཏཱུ’’ཏི མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏི་གོ་ཏ་མི་ཡཱ ཝ་ཙ་ནཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨུ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ་པི…པེ… ས་མཱ་ད་པེ་སི, ཏ་སྨཱ ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཙུ་དྡ་ས་སུ…པེ… ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ, ཨི་མཾ དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཏ་ཏྠ པ་ཏི་པ་ཙྩེ་ཀཾ པུ་གྒ་ལཾ དཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཊི་པུ་གྒ་ལི་ཀཾ. པ་ཋ་མ་ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ཨ་གྒ་ཏྠོ, ཨེ་ཝཾ སེ་ཊྛ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛེ་ཊྛ་ཀ་ཝ་སེ་ན་པཱི’’ཏི. ཨ་གྒཱ ཨུ་ཏྟ་མེ ཁེ་ཏྟེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡཱ་པི པ་ར་མ་ད་ཀྑི་ཎཱ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་སོ ས་མྨཱ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱ. རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཧི ཨ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཏི་ཎ་དོ་སཱ་ནི ཁེ་ཏྟཱ་ནི, རཱ་ག་དོ་སཱ ཨ་ཡཾ པ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (དྷ. པ. ༣༥༦). ཡ་སྨཱ པ་ན ས་ཝཱ་ས་ནཾ ས་བྦ་སོ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་བྦ་སོ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཙཱ་རེ་ཧི ཨ་ན་ནྟཱ་པ་རི་མེ་ཡྻ་གུ་ཎ་ག་ཎཱ་དྷཱ་རེ་ཧི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ཧི ས་དི་སོ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཀོ་ཙི ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ ན་ཏྠི. ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ར་མ་ད་ཀྑི་ཎཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི སཱ་ས་ངྐཾ ཝ་ད་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ཉྩཱ་བྷི་ཉྙོ ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷཱི ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ལོ་ཀི་ཡ་པ་ཉྩཱ་བྷི་ཉྙེ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན ‘‘ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷི་མྷཱི’’ཏི ཏཱ་ཡ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ. གོ་སཱི་ལ་དྷཱ་ཏུ་ཀོཏི གོ་སཱི་ལ་ས་བྷཱ་ཝོ, སཱི་ལ་ཝ་ཏཱ ས་དི་ས་སཱི་ལོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་ཋོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ན ན ཨ་ལ་ཛྫི་དྷཱ་ཏུ་ཀོ པ་ཀ་ཏི་སི་དྡྷོ ཨི་དྷ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སཱི་ལ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ནྟོཏི ཨེ་ཏྟ་ཀོ་ཏི པ་ཙྩེ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ་ཝ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ནྟོ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཝི་པཱ་ཀོ པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཧོ་ཏི? སོ་པི ཏ་སྶ པ་རི་ཙྪེ་དོ ཨེ་ཝ ཨི་ཏ་རེ་ཧི ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ, ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ པུ་བྦེ ཨ་ས་ངྐ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. གུ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ནྣཱ་དི་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི བྷོ་ག་ར་ཀྑཱ་དི་ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ཡཾ པོ་ས་ན་ཏྠཾ དི་ནྣཾ, ཨི་དཾ ན ག་ཧི་ཏཾ དཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཡོ་ག་ཏོ. ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་པཱུ་ཛ་ནི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ དཱ་ནཾ བྷ་ཡ་རཱ་ག་ལ་དྡྷུ་ཀཱ་མ་ཀུ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཱ་ཝ་ཛྫཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་མྤི ན ག་ཧི་ཏཾ ཨ་ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠ་ཏཱ་ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཕ་ལ་དཱ་ནཱ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་མྤ་ཏྟ་སྶཱཏི ས་ནྟི་ཀཱ་ག་ཏ་སྶ. ཏེ་ན ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཡོ་ཛ་ནེ ཨ་ན་པེ་ཀྑ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཕ་ལཾ པ་ཊི་ཀ་ངྑི་ཏྭཱཏི ‘‘ཨི་དཾ མེ དཱ་ན་མ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སུ་ཁ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཕ་ལཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་སི་ཏྭཱ. ཏེ་ན་སྶ ཕ་ལ་དཱ་ནེ ན་མི་ཡ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཕ་ལ་ཏཾ. ས་ཏ་གུ་ཎཱཏི ཨེ་ཏྠ གུ་ཎས་དྡོ ན ‘‘གུ་ཎེ་ན ནཱ་མཾ ཨུ་དྡྷ་རེ་ཡྻ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡༣༡༣; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༥༣; པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༧༦; ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ༤.༣༨) ཝི་ཡ ས་མྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠོ, ‘‘ཏ་དྡི་གུ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ན ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏྠོ, ‘‘པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ ལོ་ཀེ, མ་ནོ་ཚ་ཊྛཱ པ་ཝེ་དི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༡༧༣) ཝི་ཡ ན ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏྠོ, ‘‘ཨ་ནྟཾ ཨ་ནྟ་གུ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༧; མ. ནི. ༡.༡༡༠; ཁུ. པཱ. ༣) ཝི་ཡ ན ཨ་ནྟ་བྷཱ་ག་ཏྠོ, ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ས་ཏཱ་ནི་སཾ་སཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཏེ ཨཱ་ནི་སཾ་སེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨཱ་ཡུ་ས་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏ་གུ་ཎཱཏི ཝཱ ས་ཏ་ཝ་ཌྜྷི་ཀཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ནི་པྤ་རི་ཏ་སཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཡུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་ཏྟཱ་སཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་པྤ་རི་ཏ་སཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཡུ་ཨཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་པ་རི་ཏྟཱ་སཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་པྤ་རི་ཏ་སཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཡུ་ཨཱ་དཱི་ནི ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་མྤི ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དི་ཧེ་ཏུ ཨ་པ་རི་ཏྟཱ་སཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ས་ཉྩ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ, ‘‘བྷ་ཝ་ས་ཏེ་པི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི, ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་དུ་སྶཱི་ལེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་བྦ་ཝཱ་རེ་སུ. ན་ཡོ ནེ་ཏ་བྦོཏི, ‘‘ཨཱ་ཡུ་ས་ཧ་སྶཾ ཝ་ཎྞ་ས་ཧ་སྶ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀོ ན་ཡོ.
སཱ་ས་ནཱ་ཝ་ཏ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠཾ, ཏ་ཉྩ མ་གྒ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ས་མཱ་དཱ་ནཾ པ་བྦ་ཛྫཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ སཱི་ལ་པ་རི་པཱུ་ར་ཎཾ ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་ནུ་ཡོ་གོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི ས་བྦཱ་པེ་སཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏི་ས་ར་ཎཾ ག་ཏོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡོ ས་མཱ་དྷི ཏཱ་ཝ ནཱ་མ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ; ཏ་ཐཱ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཾ སཱི་ལ་པ་རི་པཱུ་ར་ཎཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ པ་བྦ་ཛྫཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ ད་ས་སུ པ་ཉྩ་སུ སཱི་ལེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་མ་སོ ས་ར་ཎཱ་དི་ག་མ་ན་མྤི ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི, ‘‘ས་བྦཱ་པེ་སཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ-ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎཱ་དི-ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻ-གུ་ཎ-ས་མུ་ད་ཡ་པཱུ་རི་ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏི ས་དྡྷ་མྨེ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷེ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་ར་བ་ཧུ་མཱ་ན་གཱ་ར་ཝ་ཏཾ ག་ཏོ. ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ, སྭཱ་ཁཱ་ཏོ དྷ་མྨོ, སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ས་ངྒྷོ’’ཏི ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟོ ཉཱ་ཎ་པ་རི་སོ་དྷི་ཏོ པ་སཱ་དོ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ནྟི ཏེ་ན ཝ་ཏྠུ་ག་ཏེ་ན པ་སཱ་དེ་ན པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏེ ས་ནྟཱ་ནེ ཀ་ཏཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཧ་པྥ་ལཾ མ་ཧཱ་ནི་སཾ་ས་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་སྨིཾ དི་ནྣ་དཱ་ན་མྤི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཾ ཨ་པྤ་མེ་ཡྻ’’ནྟི. ཏ་ཡི་དཾ ས་ར་ཎཾ ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡེ པ་སཱ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་མ་ཏྟཾ, ཏཱ་དི་ས་སྶ པ་ན པ་ཉྩ་སཱི་ལཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨུ་པ་ཐ་མྦྷི་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་སཾ་ཡ་མོ་ཏི ཏ་ཏྠ དི་ནྣཾ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི མ་ཧ་པྥ་ལ་ནྟི, ད་ས་སཱི་ལཾ པ་ན པ་རི་པུ་ཎྞུ་པོ་ས་ཐ་སཱི་ལཾ, ཏ་ཏྠ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་ནྟི, ‘‘ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི མ་ཧ་པྥ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་མ་ཎེ་ར་སཱི་ལཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ཨུ་ཏྟ་རི ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དི་ནྣ་སྶ ཝི་སེ་ས་མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ.
མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ ནཱ་མ མ་གྒ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ, ཏ་སྨི་ཉྩ ཁ་ཎེ ཀ་ཐཾ དཱ་ཏུཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏུ་ཉྩ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཙོ་དེ་ཏི ‘‘ཀིཾ པ་ན མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་སྶ ས་ཀྐཱ དཱ་ནཾ དཱ་ཏུ’’ནྟི. ཨི་ཏ་རོ ཏཱ་དི་སེ ས་ཏི ས་མ་ཡེ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཨཱ་མ ས་ཀྐཱ’’ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ, ‘‘ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེཏི ཏ་སྨིཾ པ་ཀྑི་པ་ན་ཀྑ་ཎེ. ཡ་དི ཨ་ཊྛ་མ་ཀ་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ དི་ནྣ་དཱ་ནཾ ཕ་ལ་ཏོ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་མེ་ཝ, ཀོ ནེ་སཾ ཝི་སེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ན ས་ཏི་པི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ ཨ་ཏྠི ནེ་སཾ ཨ་པྤ་བ་ཧུ་བྷཱ་ཝོ སཾ་ཝ་ཊྚ་ཊྛཱ་ཡཱི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་མ་ཧཱ་ཀ་པྤཱ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. མ་གྒ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ ཏེ་ན ཏེ་ན ཨོ་དྷི་ནཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏ་ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་གུ་ཎ་ཏཱ, པ་རི་ཡོ་སི་ཏ་ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ ཕ་ལ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཏི ཏཾ་ཏཾ་མ་གྒ་ཊྛེ་ཧི ཕ་ལ་ཊྛཱ་ནཾ ཁེ་ཏྟཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཧེ་ཊྛི་མ་ཧེ་ཊྛི་མེ་ཧི པ་ན མ་གྒ་ཊྛེ་ཧི ཨུ་པ་རི་མཱ་ནཾ མ་གྒ་ཊྛཱ་ནཾ ཕ་ལ་ཊྛེ་ཧི ཕ་ལ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་ར་ཏཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཨེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨུ་པ་རི་མཱ་ནཾ དི་ནྣ་དཱ་ན་སྶ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ.
༣༨༠. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁེ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷེ ཀེ་ཝ་ལེ ཙ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི ཨེ་ཝ, ན པ་ན བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ, ཏཾ པ་ན བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ཝི་རུ་དྡྷཾ. ན པཱ་པུ་ཎ་ནྟི མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་དི་ས་ཏ་མྤི, ཀུ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་ཏཾ.
‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷ་སྶ’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ – ‘‘ཀིཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙོ་དེ་ཏི. ཨི་ཏ་རོ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ ཏཾ ཨུ་དྡི་སྶ ག་ནྡྷ་པུ་པྥཱ་དི་པ་རི་ཙྩཱ་གོ ཝི་ཡ ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་པ་རི་ཙྩཱ་གོ་པི མ་ཧ་པྥ་ལོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ཡེ་ཝ, བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་དྡི་ས་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཙྪེ་ད་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཁེ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀ་མ་ཧཱ་བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ.
གོ་ཏྟཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནཱ་མཾ, མ་ཏྟས་དྡོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ, ཏ་སྨཱ ས་མ་ཎཱ་ཏི གོ་ཏྟ་མ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟི དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི གོ་ཏྲ་བྷུ་ནོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནཱ་མ་མ་ཏྟ་ས་མ་ཎཱ’’ཏི. དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཧ་ཏོ ས་མ་ཎ་ག་ཎོ ས་ངྒྷོ, ཏ་སྨཱ ས་ངྒྷོ དུ་སྶཱི་ལོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. གུ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཡཱཏི ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ག་ཎ་ནཱ་ཡ, མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་སཱ་ཝ…པེ… ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ དི་ནྣ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ པ་ན ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ དཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ས་ངྒྷ་ག་ཏཱ ད་ཀྑི་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་རནྟི གཱ་ར་ཝཾ.
ས་ངྒྷ་ཏོ ན པུ་གྒ་ལ་ཏོ. ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ‘‘ཨི་མ་སྶ མ་ཡཱ དི་ནྣཾ ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ, ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཡཱ་དེ་ཏྭཱ སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ནཱ་མ དཱ་ཏ་བྦཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི; ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ད་ཀྑི་ཎཱ ས་ངྒྷ་ག་ཏཱ ན ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཎཱ་མི་ཏ་ཏྟཱ. ནི་བྦེ་མ་ཏི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱཏི ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ མ་ཡཱ ཨི་མ་སྶ དི་ནྣཾ ཧོ་ཏི ཝཱ ན ཝཱ’’ཏི ཝི་མ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ, ‘‘ཡོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་རོ་ཏི.
ཏ་ཏྠཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝ་ཏྠུཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི, ‘‘པ་ར་ས་མུ་དྡ་ཝཱ་སི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨོ་པུ་ཉྫཱ་པེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷ་ཎྜཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ, ཧ་རི་ཏ་གོ་མ་ཡེ་ན ཨུ་པ་ལི་མྤི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་སཱ་ཝ་ཀ་ཎྛ་ས་ངྒྷ་སྶཱཏི ཀཱ་སཱ་ཝ་ཀ་ཎྛ་ས་མཱུ་ཧ་སྶ. ཀོ སོ་དྷེ་ཏཱིཏི མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཀོ ཝི་སོ་དྷེ་ཏི. མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཧི ད་ཀྑི་ཎཱ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ཡེ་སཾ ཧ་ཏྠེ དི་ནྣཾ, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏོ ད་ཀྑི་ཎཱ་ཡ ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ, – ‘‘ཏ་དཱ་པཱ་ཧཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, ས་ངྒྷ་ག་ཏཾ ད་ཀྑི་ཎཾ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཾ ཨ་པྤ་མེ་ཡྻཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༣༨༠) ཙ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝི་སུ་དྡྷིཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཨི་ཏ་རོ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷེ དི་ནྣ་ད་ཀྑི་ཎཱ་ཡ ནི་བྦི་སི་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ ཝ་སེ་ན ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝི་སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟ…པེ… སོ་དྷེ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན, ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ཨ་ར་ཧ་ནྟོ སོ་དྷེ་ནྟཱི’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཐེ་རཱ ཙི་ར་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏཱཏི ཨི་དཾ ཨ་ཛྫ་ཏ་ནཱ་ན་མྤི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ སཱ་ཝ་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན མ་གྒ་སོ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ, ན ཨུ་དྡི་སྶ པུ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎེ ས་ཏི ཨ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘ཨ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ སོ་དྷེ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་དཾ སུ་ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ.
‘‘ས་ངྒྷ་ག་ཏཱ་ཡ ད་ཀྑི་ཎཱ་ཡཱ’’ཏི ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པུ་གྒ་ལ་ཝི་སེ་སོ ཉཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཨ་ཏྠི བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁོ ས་ངྒྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ན ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨུ་ལཱ༹་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཏ་ར་ཧི ས་ངྒྷོ…པེ… ན ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦོཏི ཨེ་ཏྠ ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཏེ་ན ཏེ་ནེ་ཝ ས་མ་ཡེ་ནཱཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཀཱ་ལ་སྶ ས་མྤ་ཏྟི་ཝི་པ་ཏྟི་མུ་ཁེ་ན པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏཾ ཨ་ནུ་ལཱ༹་ར་ཏ་ཉྩ ཨུ་ལླི་ངྒེ་ཏི. ཡ་ཏྠ ཧི བྷི་ཀྑཱུ གུ་ཎེ་ཧི ས་བྦ་སོ པ་རི་པུ་ཎྞཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ས་ངྒྷ་ག་ཏཱ ད་ཀྑི་ཎཱ ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ད་ཀྑི་ཎ་ཏོ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་རཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ས་ངྒྷེ ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟ་སྶཱཏི སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ་དིཾ ས་ངྒྷེ ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་ངྒྷ་ག་ཏེ་ན པ་སཱ་དེ་ན ས་ངྒྷ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱ ཝི་ཡ ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ ཙ གཱ་ར་ཝ་ཝ་སེ་ན དེ་ནྟ་སྶ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ས་མ་ཎེ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་རཾ ས་ངྒྷ་ཏོ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ དེ་མཱི’’ཏི་ཡེ་ཝ དི་ནྣ་ཏྟཱ ཙ.
ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ, ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ནྣེ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་ར’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏོ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི, པཱ་ཊི་པུ་གྒ་ལི་ཀོ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ. མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་ར་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ན ཏྭེ་ཝཱ་ཧཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་ངྒྷ་ག་ཏཱ་ཡ ད་ཀྑི་ཎཱ་ཡ པཱ་ཊི་པུ་གྒ་ལི་ཀཾ དཱ་ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་རཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༣༨༠). ཡ་དི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝེ དི་ནྣ་དཱ་ན་ཏོ ས་ངྒྷ་ཏོ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་དུ་སྶཱི་ལེ་པི དི་ནྣ་དཱ་ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ – ‘‘སཱི་ལ་ཝ་ཏོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ, ནོ ཏ་ཐཱ དུ་སྶཱི་ལེ’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏཾ ཨི་མཾ ན་ཡཾ ག་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ངྒྷ་ཏོ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎ་ཝི་དྷིཾ པ་ཧཱ་ཡ དུ་སྶཱི་ལ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མ་སྨིཾ ཙ་ཏུ་ཀྐེ ད་ཊྛ་བྦནྟི ཨི་མ་སྶ པ་ད་སྶ ཝ་སེ་ན ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ ཧོ་ནྟི དུ་སྶཱི་ལཱ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ.
༣༨༡. ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ན ཀི་ལི་སྶ་ཏི, མ་ཧཱ་ཛུ་ཏི་ཀཱ་རཱི མ་ཧཱ་ཝི་པྥཱ་རཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཙི་དྷ་མྨོཏི རཱ་གཱ་དི་ཨ་སུ་ཙི་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན སུ་ཙི་ས་བྷཱ་ཝོ. ན པཱ་པ་དྷ་མྨོཏི ན ནི་ཧཱི་ན་ས་བྷཱ་ཝོ པཱ་པ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨོ ཧི ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ཧཱི་ནོ. ཛཱུ་ཛ་ཀོ སཱི་ལ་ཝཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨོ ན ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཏྟ་དཱ་ནཾ དཱ་ན་པཱ་ར་མི་ཡཱ མ་ཏྠ་ཀཾ ག་ཎྷ་ནྟཾ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་མྤ་ན་ས་མ་ཏྠཾ ཛཱ་ཏཾ, སྭཱ་ཡཾ དཱ་ན་གུ་ཎོ ཝེ་སྶ་ནྟ་ར་མ་ཧཱ་ར་ཉྙཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦོ་ཏི.
ཨུ་དྡྷ་ར་ཏཱིཏི བ་ཧུ་ལཾ ཀ་ཏ་པཱ་པ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་ཝི་ནི་པཱ་ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏི. ཏ་སྨཱ ན་ཏྠི མ་ཡ྄ཧཾ ཀི་ཉྩི ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
པེ་ཏ་ད་ཀྑི་ཎནྟི པེ་ཏེ ཨུ་དྡི་སྶ དཱ་ཏ་བྦ་ད་ཀྑི་ཎཾ. པཱ་པི་ཏ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝཱཏི, ‘‘ཨི་དཾ དཱ་ནཾ ཨ་སུ་ཀ་སྶ པེ་ཏ་སྶ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨུ་དྡི་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཏྟེ པཱ་པི་ཏ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ. ཨ་སྶཱཏི པེ་ཏ་སྶ. པཱ་པུ་ཎཱིཏི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་སེ་ན པཱ་པུ་ཎི. ཨ་ཡ་ཉྷི པེ་ཏེ ཨུ་དྡི་སྶ དཱ་ནེ དྷ་མྨ་ཏཱ.
ཏ་དཱ ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཾ, བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ ཙ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ, ‘‘ཨ་ས་དི་ས་དཱ་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ’’ནྟི.
ཨ་སཱ་ར་མྤི ཁེ་ཏྟནྟི སཱ་ར་ཧཱི་ནཾ དུ་ཀྑེ་ཏྟཾ. ས་མ་ཡེཏི ཀ་ས་ནཱ་ར་ཧེ ཀཱ་ལེ. པཾ་སུཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱཏི ནི་སྶཱ་རཾ པཾ་སུཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ. སཱ་ར་བཱི་ཛཱ་ནཱིཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཏོ ཙ སཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ་ནི བཱི་ཛཱ་ནི. པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱཏི ཝ་པི་ཏྭཱ. ཨེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ ཀ་སྶ་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་སཱ་རེ་པི ཁེ་ཏྟེ ཕ་ལཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝཾ སཱི་ལ་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ དུ་སྶཱི་ལ་སྶ་པི ད་ཏྭཱ ཕ་ལཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཋ་མ་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ས་བྦ་པ་དེ་སཱུཏི ས་བྦ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏི་ཡ་པ་དེ པ་ན ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་མེ་ཝ.
༣༨༢. ཨ་ར་ཧ་ཏོ དི་ནྣ་དཱ་ན་མེ་ཝ ཨ་གྒཾ དཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཀེ་ན་ཙི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་ཏྟཱ, པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་སྶ ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ཝཱ་ལ་ཡ་སྶ བྷ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི, ‘‘ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ དཱ་ན་ཕ་ལཾ ན ས་དྡ་ཧ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ཏ་སྶ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་ཛ་ན་སྶ ཝི་ཡ ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ཕ་ལཱ་ནཾ ས་དྡ་ཧ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟི ན་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་ཏོ ཨ་ར་ཧཱ ‘‘ཨ་ས་དྡྷོ ཨ་ཀ་ཏ་ཉྙཱུ ཙ…པེ… པོ་རི་སོ’’ཏི (དྷ. པ. ༩༧) ཐོ་མཱི་ཡ་ཏི. ཨ་ས་དྡ་ཧ་ནཾ ཨ་ནུ་མཱ་ན་པ་ཀྑི་ཀཾ, ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཉྩ སཾ་ས་ཡ་པུ་བྦ་ཀཾ, ནི་སྶ་ནྡི་དྡྷོ ཙ ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ཕ་ལེ་སུ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏོ. ཏ་མེ་ཝ ཧི ནི་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷཾ ནི་སྶ་ནྡི་དྡྷ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ – ‘‘དཱ་ན་ཕ་ལཾ ས་དྡ་ཧ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཏེ་ན ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ནི་ཙྪ་ནྡ་རཱ་ག་ཏྟཱ’’ཏི, ཨེ་ཏ་ཉྩ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཀེ་ན་ཙི ཀི་ལེ་སེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་སྶཱཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ དཱ་ནཾ.
ཀིཾ པ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དཱ་ཡ་ཀ་ཏོ ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝི་སུ་དྡྷི ཙོ་དི་ཏཱ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི; ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ, སཱ་ཝ་ཀ་སྶ མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝེ སཾ་ས་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཧེ་ཊྛཱ ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ཙ, ཏ་སྨཱ ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི དཱ་ཡ་ཀ་ཏོ ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝི་སུ་དྡྷི ཨེ་ཝ ཙོ་དི་ཏཱ. སཱ ཧི ཨི་དྷ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ སཾ་ས་ཡ་ཝ་ཏྠུ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན…པེ… ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཉྙོ དཱ་ན་སྶ ཝི་པཱ་ཀཾ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ནཱ་མ ན་ཏྠི ས་བྦ་སོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་བྷཱ་ག་ཛཱ་ན་ན་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཡ་སྨཱ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ ན ཛཱ་ན་ནྟི, དཱ་ན་སཾ་ཝི་བྷཱ་ག་སྶ ཝི་པཱ་ཀཾ ཡ་ཐཱ་ཧཾ ཛཱ་ནཱ་མི, ཏ་སྨཱ ཨ་ད་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༢༦). ཨེ་ཏེ་ན ཨེ་ཏྠ ཉཱ་ཎ་ཝི་སོ་དྷ་ནཾ ནཱ་མ ཀ་ཐི་ཏཾ, ན ད་ཀྑི་ཎཱ་ཡ ཝི་སུ་དྡྷི ནཱ་མ དཱ་ཡ་ཀ་ཏོ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏོ ཙ ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི; ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ དི་ནྣ་དཱ་ནཾ ས་བྦ་སོ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཉཱ་ཎ་སྶ ཙ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏྟཱ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ནཱ་མ སི་ཡཱ མ་ཧཱ་ཏེ་ཛ་ཝ་ནྟ་ཉྩ; ན མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཏེ་སཾ ས་ནྟཱ་ནེ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཕ་ལ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཡ་དི དི་ནྣ་དཱ་ནཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཕ་ལཾ ན ཧོ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡཱི པ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘དཱ་ནཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཙ་ཏཱུ་ཧཱིཏི ས་ཧ་ཡོ་གེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་མྤ་དཱ་ཧི ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་ཧི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མཱ ཙ་ཏ་སྶོ ས་མྤ་དཱ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ན ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ དྷ་མྨེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེཏི ཡ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཏཾ དཱ་ན་མ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཝི་པཱ་ཀཾ དེ་ཏི, ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ མ་ཧ་ནྟ་ཏྟཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་པ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་བྦ་ཙེ་ཏ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཛ་ཝ་ན་ཝཱི་ཐི་ཏོ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝཱི་ཐི་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་སེ་ན, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་ནྣི་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ་ཡེ་ཝ པུ་བྦ་ཙེ་ཏ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. སཱ ཧི ཙེ་ཏ་ནཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཝི་པཱ་ཀཾ དེ་ཏི, ན ཨི་ཏ་རཱ. མ་ཧ་ཏྟ་ཏཱཏི པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡོ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏཱ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཡ་སྶ དེ་ཏི, ཏ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཝ་ཏྠུ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཝི་ག་མེ་ན དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན, བྱཱ་པཱ་ད་ས་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ག་མེ་ན བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན, ས་བྦ་སོ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཝི་ག་མེ་ན ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་བྦ་སོ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་མུ་ཁ་ཏཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྠུ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ ཨི་ཙྪི་ཏཱ. ཏཾ་ཏཾ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ས་ནྟཱ་ན་སྶ ནི་རོ་དྷ་སཱ་དྷ་ན་ཏཱ ཏཾ དི་ཝ་སཾ ནི་རོ་དྷ་སྶ སཱ་དྷ་ན་ཏཱ ནཱ་མ. ཝ་ཏྠུ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱཏི ས་བྦ་སོ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཝ་ཏྠུ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ ཨི་ཙྪི་ཏཱ; ན ས་བྦ་སོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ས་ཉྙཱ་ནི་རོ་དྷ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏཾ དི་ཝ་སཾ ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྠུ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ’’ཏི. ས་ཉྙཱ་ནི་རོ་དྷ་སྶ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ, ‘‘ཏཾ དི་ཝ་ས’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
ནི་ཊྛི་ཏཱ ཙ ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.