༥. བ་ཧུ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༤. བྷ་ཡནྟི (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༣.༡) ཙི་ཏྟ་སཾ་ས་པྤ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་སོ’’ཏི. ཨུ་པ་དྡ་ཝོཏི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ. ཏ་སྶ པ་ན ཝི་ཀྑེ་པ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི. ཨུ་པ་ས་གྒོཏི ཨུ་པ་ས་ཛྫ་ནཾ. ཏ་ཏོ ཨ་པྤ་ཏཱི་ཀཱ་ར་ཝི་གྷཱ་ཏཱ་པ་ཏྟི ཡ་སྨཱ པ་ཏཱི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཧ་ཉྙ་མཱ་ན་སྶ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་སྶ ཨོ་སཱི་ད་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ལ་གྒ་ནཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི. ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟུཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ དི་ཝ་སེ ཨ་ནཱ་ག་ཙྪ་ནྟེ་སུ. བ་ཧི ཨ་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ དྭཱ་རེ ཨ་གྒིཾ ད་ཏྭཱ.
ན་ལེ༹་ཧཱིཏི ན་ལ༹་ཙྪ་ནྣ་ས་ངྑེ་པེ་ན ཨུ་པ་རི ཚཱ་དེ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི་ཡེ་ཝ དཱ་རུ་ཀ་ཙྪ་ད་ན་ནི་ཡཱ་མེ་ན པ་རི་ཏོ་པི ཚཱ་དི་ཏཱ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ ཏི་ཎེ་ཧི ཚ་ནྣ་ཏཾ, སེ་ས་ས་མྦྷཱ་རཱ་ནཾ རུ་ཀྑ་མ་ཡ་ཏ་ཉྩ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཝི་དྷ་ཝཱ་པུ་ཏྟེཏི ཨ་ད་ནྟ་བྷཱ་ཝོ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏེ ཧི ནི་པྤི་ཏི་ཀཱ ཨ་ཝི་ནཱི་ཏཱ ཨ་སཾ་ཡ་ཏཱ ཨ་ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རི་ནོ ཧོ་ནྟི.
མ་ཏྠ་ཀཾ ཨ་པཱ་པེ་ཏྭཱ་ཝ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏཱཏི ཀ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཝ་མ་ཀཱ་སཱི་ཏི? ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ པུ་ཙྪཱ་ཀོ་ས་ལླ་དཱི་པ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ, ཏ་ཏྠ ནི་སི་ནྣཱ་ནཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཛཱ་ན་ན་ཏྠ་ཉྩ. ཏེ ཀི་ར ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ པ་ཝི་ཊྛཱ ཝི་ཡ ཋི་ཏཱ. པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱི་ཏི.
༡༢༥. རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧོ་ཝ ཀ་ཐི་ཏོ, ན ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏོ ས་ཙྩཱ་ནི ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ས་བྦཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཨ་དྡྷེ་ཀཱ་ད་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ, ཨ་དྡྷ་ཊྛ་མཱ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རཱུ་པི་ནོ ཁ་ནྡྷཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཧོ་ནྟི. པ་ཉྩ་པི ཁ་ནྡྷཱ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཛྫཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱིཏི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ. ནི་རོ་དྷ་པ་ཛཱ་ན་ནཱཏི པ་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན མ་གྒ་ཀི་ཙྩ་མཱ་ཧ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་པ་མུ་ཁོ ཧི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏཾ ཧོ་ཏི ས་མྨ་ས་ན་སྶ བྷཱུ་མི་ཡཱ ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ. ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་སྶ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཐི་ཏཾ ཏཾ པ་ན ལོ་ཀི་ཡཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ནྟི དུ་ཝི་དྷ་ནྟི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ མ་གྒོ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ་པི ཁོཏི པི-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཉྙེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་ཏྠཱ དྷཱ་ཏུ་ཀོ་ས་ལླཾ དེ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོ་ཏི ཐེ་རོ, ‘‘སི་ཡཱ པ་ན, བྷ་ནྟེ’’ཏི པུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན་པི དྷཱ་ཏུ་ཀོ་ས་ལླཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ, ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ…པེ… ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཱ་པི ཧི ཨཱ་དི་ཏོ ཚ དྷཱ་ཏུ་ཡོ. ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པཱུ་རེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཀ་ཐཾ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ནཱི་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏཾ ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཕོ་ཊྛ་བྦ་དྷཱ་ཏུ་པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་རུ་ལ༹་མེ་ཝ, ཀཱ་ཡ་དྷཱ་ཏུ པ་ན ནཱི་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨེ་ཀཾ་ས་མེ་ཝ ནཱི་ཧ་ར་ཎ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་ཝ་སེ་ན མ་ནོ་དྷཱ་ཏཱུཏི པ་ཙྪི་མ་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཀི་རི་ཡཱ་མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ ཏ་སྶཱ་ནུ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན་ནུ ཙེ་ཏྠ མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ ནཱ་མཱ་ཡཾ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་སཾ་ས་ཊྛཱ, ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝ ཙེ་སཱ དྷཱ་ཏཱུ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་དྷཱ་ཏུ་དེ་ས་ནཱ་ཡ, ཙི་ཏྟ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ནི་དྡེ་སེ ཚ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ པ་ན སཱ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༢.༥༡༧) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་ཝ་སེ་ནཱཏི པུ་རེ་ཙ་རཱ་ནུ་ཙ་ར་ཝ་སེ་ན. མ་ནོ་དྷཱ་ཏཱུཏི ཝི་པཱ་ཀ་མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ པུ་རེ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ, པ་ར་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ན་ནྟ་རཾ མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ, ཀི་རི་ཡཱ་མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ན་ནྟ་རཾ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ཙ.
དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ནི་སྶ་ཏྟ་ནི་ཛྫཱི་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ ས་ཏྠུ དྷཱ་ཏུ་དེ་ས་ནཱ་ཏི ཨ་ཉྙེ་སུ ས་བྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ་སུ་པི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ པ་དྷཱ་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ས་ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠཱ’’ཏི. ས་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན སུ་ཁཾ དུ་ཀྑེ་ན ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཾ, དུ་ཀྑཾ སུ་ཁེ་ན, ཨེ་ཝཾ སོ་མ་ན་སྶ་དོ་མ་ན་སྶཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ སུ་ཁཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ ཝི་བྷཱུ་ཏོ, ན ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ, ཨེ་ཝཾ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ ཝི་བྷཱུ་ཏོ, ན མོ་ཧ་སྶ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི. ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སེ་སཱ་སུ སོ་མ་ན་སྶ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་སུ, པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ. ན ཧི སོ་མ་ན་སྶཱ་ད་ཡོ མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝི་ནཱ ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏ་སྶོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཏཱ་སཾ ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ་ཀྑུ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཊྛ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ, མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ནྣ་ར་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ. སོ་མ་ན་སྶ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ པ་ན ཙ་ཏ་སྶོ དྷཱ་ཏུ་ཡོ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ, ཨེ་ཝཾ སུ་ཁ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏ་སྶཱ ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་དྷཱ་ཏུ་ཕོ་ཊྛ་བྦ་དྷཱ་ཏཱུ་ན་ཉྩ ནཱི་ཧ་ར་ཎཱ ཧེ་ཊྛཱ ད་སྶི་ཏ་ན་ཡཱ་ཏི, ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པཱུ་རེ་ཏ་བྦཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ད་ཡོ ཨི་དྷ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ‘‘ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ དྭེ་དྷཱ་ཝི་ཏ་ཀྐེ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ་ཏི ཀཱ་མ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ, བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོ་ཏི བྱཱ་པཱ་ད་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ, ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐོ་ཏི ཝི་ཧིཾ་སཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ, ནེ་ཀྑ་མྨ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ནེ་ཀྑ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐོ, སོ ཡཱ་ཝ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་བྱཱ་པཱ་ད་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨ་བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོ, སོ མེ་ཏྟཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐོ, སོ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མགྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཚ, ཏཾ་ཝི་ས་ཡཱ ས་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ, ཏ་ཏྠ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས. ནེ་ཀྑ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ པ་ན དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ ཨེ་ཝ.
ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ དྷ་མྨཱ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཉྩ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀྑ་ནྡྷཱ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི. ཏ་ཐཱ རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ དྷ་མྨཱ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ, ཨ་རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ དྷ་མྨཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ ཀཱ་མོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, ཨེ་ཝཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏཱ ཡ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ནྟི, ཏེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨུ་པ་རི་ཏོ པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་དེ་ཝེ ཨ་ནྟོ་ཀ་རི་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཝ་ཙ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹ཾ (ཝི་བྷ. ༡༠༢༠) ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱ་ཝ་ཙ་རཱཏི ཨ་ཝཱི་ཙི་པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ་ཀཱ་སཱ་ཡ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དོ་ཀཱ་ས་ཏཱ ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཏ་ནྣི་ནྣ་ཏྟཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་རི་པུ་ཎྞ་ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨཱ་ནཾ ‘‘ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པཱུ་རེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ ཨེ་ཀ་དེ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧི རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨཱ་ཏི.
ས་མཱ་ག་ནྟྭཱཏི ས་ཧི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ. ཡ་ཏྟ་ཀ་ཉྷི པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏ་ཏྠ ཏ་ནྣི་བྦ་ཏྟ་ནེ ས་མཱ་ག་ཏཱ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི ཝེ་ཀ་ལླེ ཏ་ད་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ. ས་ངྑ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པཱུ་རེ་ཏ་བྦཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
༡༢༦. ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ མ་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཧ་ཎཾ ག་མི་སྶཱ་མཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཡ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ, ཏེ་སུ བྷ་ཝཱ ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནི. ཏ་ཏོ བ་ཧི་བྷཱུ་ཏཱ་ནི བཱ་ཧི་རཱ་ནི. ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀ་ཐཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཐཱ ཙ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༥༡༠, ༥༧༠, ༥༧༡) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ན ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ.
༡༢༧. ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ཊྛཱ་ནཾ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༢༦༨; ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༨༠༩), ན་ཏྠི ཋཱ་ན་ནྟི ཝཱ ཨ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ད་ཏྠ་ནི་ག་མ་ན་མེ་ཝ ཧི ‘‘ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡནྟི ཀཱ་ར་ཎེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཙ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡ་ནྟི ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཨེ་ཏྠ དི་ཊྛི་ས་མྤ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་གྒ་དི་ཊྛི་ཡཱ ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི. ཀུ་ཏོ པ་ནཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི? ལི་ངྒ་ཏོ. ལི་ངྒ་ཉྷེ་ཏཾ, ཡ་དི་དཾ ནི་ཙྩ་ཏོ ཨུ་པ་ག་མ་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ. ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀེ་སཱུཏི ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱུ་མ་ཀ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ; ན པ་ན ཏེ ཨཱ་ར་བྦྷ ནི་ཙྩ་ཏོ ཨུ་པ་ག་མ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝ་ཀྑ་ཏི ཙ ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱུ་མ་ཀ་ས་ངྑཱ་རཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ས་ངྑཱ་ར་ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ཀ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ས་པྤ་དེ་ས་ཏྟཱ ནི་པྤ་དེ་ས་ས་ངྑཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ས་ངྑ་ཏ་ས་ངྑཱ་རེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ན ནི་ཝ་ཏྟ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ས་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི. ཨེ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི སེ་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ཛུ་སྶ་ད་ཏྟཱཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏེ་ཛ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝེ་ན དུ་དྡ་སཱ. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ན ཧོ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ པ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཏེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ན ཧོ་ནྟི.
ཨ་སུ་ཁེ ‘‘སུ་ཁ’’ནྟི ཝི་པ་ལླཱ་སོ ཙ ཨི་དྷ སུ་ཁ་ཏོ ཨུ་པ་ག་མ་ན་སྶ ཋཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟ…པེ… ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨ་ཏྟ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་དྷཱ་ན་དི་ཊྛི་མཱ་ཧ. དི་ཊྛི་ཡཱ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཀ་སི་ཎཱ་དི་པ་ཎྞ་ཏྟི་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཙྪེ་དོཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་དོ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ་ག་ཧ་ཎཾ. སྭཱ་ཡཾ ཡེ་སཾ ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ བྷ་ཝ་ཏི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦ་ཝཱ་རེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་བྦ་ཝཱ་རེ་སཱུཏི ནི་ཙྩཱ་དི་ས་བྦ་ཝཱ་རེ་སུ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཧཱིཏི ཧི-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ཡཾ ཡཾ ས་ངྑཱ་རཾ ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལེ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏཾ ཏཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ག་ཎྷ་ནྟོ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟོ ཏཾ གཱ་ཧཾ ཏཾ དི་ཊྛིཾ ཝི་ནི་ཝེ་ཋེ་ཏི ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཡ་ཏྠ གཱ་ཧོ ཏ་ཏྠ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱུ་མ་ཀ་ས་ངྑཱ་རཱ ཨི་དྷ ས་ངྑཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ན ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༢༨. པུ་ཏྟ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ས་མ་ཉྙཱ, ད་ཏྟ་ཀི་ཏྟི་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན་པི པུ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རོ ལོ་ཀེ དི་སྶ་ཏི, སོ ཙ ཁོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་སི་དྡྷཾ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཛ་ནི་ཀཱ ཝ མཱ་ཏཱ ཛ་ན་ཀོ པི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏོ་ཝ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཨ་ར་ཧཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ མཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པ་ནེ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཨ་བྷ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཏ་ད་ཉྙཾ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝཱ་ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཝ་ད་ཏི – ‘‘ཀིཾ པ་ན ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨ་ཉྙཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཡྻཱ’’ཏི? ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ, ཡཾ དི་ཊྛི་ས་མྤ་ནྣོ པུ་གྒ་ལོ ས་ཉྩི་ཙྩ པཱ་ཎཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཡྻ, ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ‘‘ཨེ་ཏ་མྤི ཨ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. བ་ལ་དཱི་པ་ན་ཏྠནྟི ས་དྡྷཱ་དི་བ་ལ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ནཱ་ག་ཏ་ས་དྡྷཱ་དི་བ་ལ་ཝ་སེ་ན ཧི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཏཱ་དི་སཾ སཱ་ཝ་ཛྫཾ ན ཀ་རོ་ཏི.
པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི ཨི་དཾ ཨ་ཏྠ་ནི་པྥཱ་ད་ཀཱ་ནི ཏེ་སཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ནི ཙ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ས་བྦེ་སཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ས་ཧ་ཡོ་ག་ཀྑ་མ་ཏོ. ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ནེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ སཱ་ཝ་ནེ་ན. བྷེ་ད་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཡ་ཐཱ བྷེ་དོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བྷི་ནྡི་ཏ་བྦཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙ་ན་སྶ སཱ་ཝ་ནེ་ན ཝི་ཉྙཱ་པ་ནེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན་ནུ ཏུ་མྷེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་ཎྞ་མཱུ་ལེ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ བྷེ་ད་ཀ་ར་ཝ་ཏྠུ་དཱི་པ་ནཾ ཝོ་ཧཱ་རོ, ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྠཾ ར་ཧ་སྶ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ན’’ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཨུ་དྡེ་སོ ཝཱ པ་མཱ་ཎནྟི ཏེ་ཧི ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་སི་དྡྷི་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་ཏ་རེ པ་ན ཏེ་སཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱུ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝོ་ཧཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠཱཏི ཝོ་ཧཱ་རེ. ཙུ་ཏི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཕ་ལཾ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ནཱ་མ, ཏ་སྨིཾ ཨ་ན་ནྟ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ནི ཏ་ནྣི་བྦ་ཏྟ་ནེ་ན ཨ་ན་ནྟ་ར་ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལཱ་ནི, ཨ་ན་ནྟ་ར་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཙཱ་ཏི ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཨེ་ཝ ‘‘ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི.
ཀ་མྨ་ཏོཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨ་ས་དི་ས’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ. དྭཱ་ར་ཏོཏི ཀཱ་ཡཱ་དི་དྭཱ་ར་ཏོ. ཀ་པྤ་ཊྛི་ཏི་ཡ་ཏོཏི ‘‘ཨི་དཾ ཀ་པྤ་ཊྛི་ཏི་ཀ་ཝི་པཱ་ཀཾ, ཨི་དཾ ན ཀ་པྤ་ཊྛི་ཏི་ཀ་ཝི་པཱ་ཀ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཀ་པྤ་ཊྛི་ཏི་ཡ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ. པཱ་ཀཱཏི ‘‘ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཝི་པ་ཙྩ་ཏི, ཨི་དཾ ན ཝི་པ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝི་པ་ཙྩ་ན་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ. སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དཱི་ཧཱིཏི ག་ཧ་ཊྛ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ, ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ.
ཡ་སྨཱ མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏ་སྶེ་ཝ ཙ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི, ཡ་ཐཱ ཏཾ ཏི་ཎྞ་མྤི བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ བོ་དྷི་ཏྟ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཾ, ཨེ་ཝཾ མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏ་སྶེ་ཝཱ’’ཏི. པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་མ་ནུ་སྶཱ་ན་མྤི ཙ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་པྤ་ཏྟི ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི. ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟོ ཙ ཨ་ཏྠོ ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཡ་སྶ ཝི་ཀོ་པ་ནེ ཀ་མྨཾ ག་རུ་ཏ་རཾ, ན ཏ་ཐཱ ཝི་ཛཱ་ཏི་ཡ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཾ མཱ་ཏ་རཾ ཝཱ པི་ཏ་རཾ ཝཱ’’ཏི. ལི་ངྒེ པ་རི་ཝ་ཏྟེ ཙ སོ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟོ བྷ་ཝ་ངྒ་པྤ་བ་ནྡྷོ, ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་པྤ་བ་ནྡྷོ ཙ, ན ཨ་ཉྙོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པི པ་རི་ཝ་ཏྟ་ལི་ངྒ’’ནྟི. ཨ་ར་ཧ་ནྟེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀནྟི་ཨཱ་དི ཀ་མྨ་སྶ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ས་མ་ཏྠ་ནཾ, ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊི་ཀ་ཉྩེ་ཏྠ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མཱ ཀོ་ཊི ད་སྶི་ཏཱ, ཨི་ཏ་རཱ་སུ ཝི་ས་ངྐེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཡོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི་པི ཏ་ཏྠ ཝི་ས་ངྐེ་ཏོ, ཀ་མྨཾ པ་ན ག་རུ་ཏ་རཾ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ས་དི་སཾ བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ཉྷོཏི ཉཱ་པ་ནི་ཙྪཱ་ནི་བྦ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ.
ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཾ ཕུ་ས་ཏི མ་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཝི་ཀོ་པི་ཏ་ཏྟཱ. ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཾ ན ཕུ་ས་ཏི ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་བྦ་ཏྠ ཧི པུ་རི་མཾ ཨ་བྷི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟཾ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཝ་དྷ་ཀ་ཙི་ཏྟཾ པ་ན ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝེ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ངྒཱ་མ་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ས་མྤ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ཏེ་ནེ་ཝ པ་ཡོ་གེ་ན. ཨ་ར་ཧ་ནྟ་གྷཱ་ཏོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏོ མཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶེ་ཝ དི་ནྣཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ཝ་དྷ་ཀ་ཙི་ཏྟཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི པ་བ་ནྡྷ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ཙཱ་ག་ཙེ་ཏ་ནཱ, སཱ ཧི ཙ་ཛི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཙ་ཛ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ ཏ་སྶ ཙ་ཛ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཡ་སྶ ཏཾ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་ཏཾ. ཏ་སྶེ་ཝ དི་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ལོ་ཧི་ཏཾ ས་མོ ས་ར་ཏཱིཏི ཨ་བྷི་གྷཱ་ཏེ་ན པ་ཀུ་པྤ་མཱ་ནཾ ས་ཉྩི་ཏཾ ཧོ་ཏི. མ་ཧ་ནྟ་ཏ་རནྟི ག་རུ་ཏ་རཾ. ས་རཱི་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནེ ཝི་ཡཱཏི ས་ཏྠུ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནེ ཝི་ཡ.
ཨ་ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེཏི ཨི་དཾ སཱ་མ་གྒི་ཡ་དཱི་པ་ནཾ. བྷེ་དོ ཙ ཧོ་ཏཱིཏི ས་ངྒྷ་སྶ བྷེ་དོ ཧོ་ཏི. ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨཱི་དི་ས་ཀ་ར་ཎཾ ས་ངྒྷ་སྶ བྷེ་དཱ་ཡ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ. ན་ཝ་ཏོ ཨཱུ་ན་པ་རི་སཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཏ་ཐཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ན ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟི’’ ཨི་མཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི, ན པ་ན ‘‘བྷེ་དོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ. ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟེ་ན ཧི ན་ཝ་ནྣ་མེ་ཝ ཝ་སེ་ན ས་ངྒྷ་བྷེ་དོ. དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གོ ས་ངྒྷ་རཱ་ཛི.
ཀཱ་ཡ་དྭཱ་ར་མེ་ཝ པཱུ་རེ་ནྟི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ལ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏོ.
‘‘ས་ཎྛ་ཧ་ནྟེ ཧི…པེ… མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་པྤ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ན ས་མེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཀ་པྤ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ཐཱ. ཨ་ཊྛ. ༦༥༤-༦༥༧) ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀོ་ཏི ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ཡཾ སོ ཨེ་ཀཾ ཀ་པྤཾ ཨ་སཱི་ཏི་བྷཱ་གེ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་བྷཱ་ག་མ་ཏྟཾ ཀཱ་ལཾ ཏི་ཊྛེ་ཡྻ, ཏཾ ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཀ་པྤ་ཝི་ནཱ་སེ་ཡེ་ཝཱཏི པ་ན ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤ་ཝི་ནཱ་སེ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏི ན་ཏྠི ཝི་རོ་དྷོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་ཎྛ་ཧ་ནྟེཏི ཨི་ད་མྤི ‘‘སྭེ་ཝ་ཝི་ན་སྶི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ཡ ཨ་བྷཱུ་ཏ་པ་རི་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མེ་ཝ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩ་ཏི ཏ་ཏོ པ་རཾ ཀ་པྤཱ་བྷཱ་ཝེ ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤ་སྶ་པི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཝི་རོ་དྷ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. སེ་སཱ་ནཱིཏི ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ནི ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨཱ་ནི.
ཨ་ཧོ་སི་ཀ་མྨཾ…པེ… ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཀ་ཐཾ ནེ་སཾ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཏཱ ཙུ་ཏི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཐ ས་ཏི ཕ་ལ་དཱ་ནེ ཙུ་ཏི་ཨ་ན་ནྟ་རོ ཨེ་ཝ ཨེ་ཏེ་སཾ ཕ་ལ་ཀཱ་ལོ, ན ཨ་ཉྙོ་ཏི ཕ་ལ་ཀཱ་ལ་ནི་ཡ་མེ་ན ནི་ཡ་ཏ་ཏཱ ནི་ཙྪི་ཏཱ, ན ཕ་ལ་དཱ་ན་ནི་ཡ་མེ་ན, ཨེ་ཝ་མྤི ནི་ཡ་ཏ་ཕ་ལ་ཀཱ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ་ན་ཉྩ ནི་ཡ་ཏ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ. ཏ་སྨཱ ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ཝི་ཀ་ལ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝི་པ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ན་མྤི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཱ ཝི་ཡ བ་ལ་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡེ་ན ཝི་པཱ་ཀེ དི་ནྣེ ཨ་ཝི་པ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ན་མྤི ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཱ་ནཾ ཕ་ལ་དཱ་ནེ ནི་ཡ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཕ་ལ་དཱ་ན་ནི་ཡ་མེ་ནེ་ཝ ནི་ཡ་ཏ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཏཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཝ་སྶ་ཉྩ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ནི་ཡ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཙ ཏེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ཉྙ་སྶ བ་ལ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཙུ་ཏི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཕ་ལ་དཱ་ན་ཏོ.
ན་ནུ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡ་ཀེ ཨ་ས་ཏི ཙུ་ཏི་ཨ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཀ་ནྟེ་ན ཕ་ལ་དཱ་ན་ཏོ ནི་ཡ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀེ་ན ཙེ་ཏོ་པ་ཎི་དྷི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀེ་ན ཙ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ན་ནྟ་རེ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཕ་ལ་དཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ. ན པ་ན ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ ཨ་ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀཾ ཕ་ལ་ནི་ཝ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་ཏྠི ས་བྦཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝཱི་ཙི་ཕ་ལ་ཏྟཱ. ན ཙ ཧེ་ཊྛཱུ་པ་པ་ཏྟིཾ ཨི་ཙྪ་ཏོ སཱི་ལ་ཝ་ཏོ ཙེ་ཏོ་པ་ཎི་དྷི ཝི་ཡ ཨུ་པ་རཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཛ་ན་ཀ་ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཕ་ལཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ཙེ་ཏོ་པ་ཎི་དྷི ཨ་ཏྠི ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ཝཱི་ཙི་པཱ་ཏ་ན་ཏོ, ན ཙ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡོ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀཾ ཀི་ཉྩི ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ན་ནྟ་རེ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛ་ན་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཱ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི. ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཙ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཱ་ནི ཀ་ཏཱ་ནི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཝི་པཱ་ཀེ ནི་ཡ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ར་ཏཱ་ཝི་པ་ཙྩ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་ས་ངྐ་ཏྟཱ ནི་ཙྪི་ཏཱ་ནི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཡ་ཏཱ་ནེ་ཝ. ཏེ་སུ པ་ན ས་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ ཨེ་ཀེ་ན ཝི་པཱ་ཀེ དི་ནྣེ ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ན དུ་ཏི་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡཾ ཝཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཀ་རོ་ནྟི. ན ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཝི་གྷཱ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ན་ཏྠི ཏེ་སཾ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་ཏཱ ནི་ཝ་ཏྟི; ག་རུ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝོ པ་ན ཏེ་སུ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་སྶ སི་ཡཱ ག་རུ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝོ་ཏི, ‘‘ཡེ་ན…པེ… ཝི་པ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཀ་སྶ པ་ན ཨ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ་ནི. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡི་ཏཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ནོ ཝཱ ཏ་ཐཱ སཱི་ལ་ཝ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ པི་ཏཱ སཱི་ལ་ཝཱ, ཏ་ཐཱ སཱི་ལ་ཝ་ཏཱི ནོ ཝཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་ཙེ མཱ་ཏཱ སཱི་ལ་ཝ་ཏཱི, མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏོ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
པ་ཀ་ཏ་ཏྟོཏི ཨ་ནུ་ཀྑི་ཏྟོ. ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོཏི ཨ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ. ས་མཱ་ན་སཱི་མཱ་ཡནྟི ཨེ་ཀ་སཱི་མཱ་ཡཾ.
ས་ཏྠུ་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠོཏི ཡཾ ས་ཏྠཱ་རཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱ་དི, ཏཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠོ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ. ཨ་ཉྙཾ ཏི་ཏྠ་ཀ་རནྟི ཨ་ཉྙཾ ས་ཏྠཱ་རཾ.
༡༢༩. ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་སུ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༢༧༧) པ་ཀ་པྤ་ནེ་ན དེ་ཝ་ཏཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཱ་དི་ནཱ ཛཱ་ཏ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་ན ས་མཱ་ན་ཡོ་ག་ཀྑེ་མཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་མཱ་ཎཾ ཋཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཁེ་ཏྟཾ, ས་ར་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ཎཱ་ཁེ་ཏྟཾ, ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ས་ཡ་ཁེ་ཏྟཾ. ད་ས་ས་ཧ་སྶཱི ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུཏི ཨི་མཱ་ཡ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཨི་མཾ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ ད་ས་ས་ཧ་སྶཱི ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ. ཏ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ཏི་ཁེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘པ་རི་གྒ་ཧ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཀེ་ཙི. ‘‘ས་བྦེ་ས་མྤི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཏ་ཏྟ་ཀཾ ཨེ་ཝ ཛཱ་ཏི་ཁེ་ཏྟཾ ཏ་ནྣི་ཝཱ་སཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི. མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཨོ་ཀྐ་མ་ན་ཀཱ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཚ་ནྣཾ ཨེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་དི་ཀཱ་ལེ་པི ཏ་སྶ པ་ཀ་མྤ་ན་སྶ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏོ. ཨཱ་ཎཱ་ཁེ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཡཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ སཾ་ཝ་ཊྚ་ཏི ཙ ཝི་ཝ་ཊྚ་ཏི ཙ. ཨཱ་ཎཱ ཝ་ཏྟ་ཏི ཨཱ་ཎཱ་ཡ ཏ་ནྣི་ཝཱ་སཱི་ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ སི་ར་སཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ་ན, ཏ་ཉྩ ཁོ ཀེ་ཝ་ལཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ, ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན, ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ན ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཝཱ པ་ན ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༨༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏ་ཏོ པ་ར་མྤི ཨཱ་ཎཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ.
ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི པ་ན ཨ་ཏྠཱིཏི, ‘‘ན མེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་ཏྠི, ས་དི་སོ མེ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ (མ. ནི. ༡.༢༨༥; ༢.༣༤༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡; ཀ་ཐཱ. ༤༠༥; མི. པ. ༤.༥.༡༡) ཨི་མི་སྶཾ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ ཋ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ, ‘‘ཀིཾ པ་ནཱ་ཝུ་སོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཨ་ཏྠེ་ཏ་ར་ཧི ཨ་ཉྙེ ས་མ་ཎཱ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་མ་ས་མཱ ས་མྦོ་དྷི་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ པུ་ཊྛོ ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ནོ་ཏི ཝ་དེ་ཡྻ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༣.༡༦༡), ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ, ཡཾ ཨེ་ཀི་སྶཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྭེ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ’’ཏི ཨི་མཾ སུ་ཏྟཾ (དཱི. ནི. ༣.༡༦༡; མི. པ. ༥.༡.༡) ད་སྶེ་ནྟེ་ན དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ ཙ བུ་དྡྷ་ཁེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཾ ཨི་མཾ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨེ་ཀ་ཏོཏི ས་ཧ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ པ་ན ཀཱ་ལོ ཀ་ཐཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣོ་ཏི ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ནི་སི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི པ་ཊི་ལོ་མ་ཀྐ་མེ་ན ཝ་ད་ཏི. པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེཏི ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎཾ དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ནྟ་རེ.
ཨ་ཉྙ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ན ནི་ཝཱ་རི་ཏཱ, ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཱི་ཎི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནེ་ན ཧི སཱ་ས་ན་སྶ ཨོ་ས་ཀྐི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པ་ར་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ལ་དྡྷཱ་ཝ་ས་རཱ ཧོ་ཏི. པ་ཊི་པ་དཱཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ཝ་ཧཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ. ‘‘པ་རི་ཡ་ཏྟི པ་མཱ་ཎ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ ཏ་ཡི་དཾ ཧཱི་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨ་སྶ ཋི་ཏི་ཉྷི ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི.
མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡཱཏི, ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཏྟཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པཱ་ལི༹ མཱ་ཏི་ཀཱ, ཏཱ་ཡ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏེ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སེ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་མྨེ་སུ ཙ སཱ་ས་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ དྷ་ར་ནྟེ་ཡེ་ཝ པ་བྦ་ཛྫཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཙ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ ཏ་དུ་བྷ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཡི་དཾ ཏ་ཡཾ སཱ་ས་ན་སྶ ཋི་ཏི་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་པ་བྦ་ཛྫཱ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་སུ ཋི་ཏཱ་སུ སཱ་ས་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཝཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་དྷཱི་ནཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཙ པ་བྦ་ཛྫཱ་དྷཱི་ནཱ, ཏ་སྨཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ སི་དྡྷེ, སི་དྡྷཱ་སུ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་སུ ཙ སཱ་ས་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏི. པ་ཙྪི་མ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏོ ཧི པ་རཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཱ་ས་ནཾ, པ་ཙྪི་མ་སཱི་ལ་ཏོ ཙ པ་རཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་སཱ་ས་ནཾ ཝི་ན་ཊྛཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨོ་ས་ཀྐི་ཏཾ ནཱ་མཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཀ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཱི་ལ་བྷེ་ད་དྭ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ན་ཊྛཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཏེ་ན ཀཱ་མཾ ‘‘སཱ་ས་ན་ཊྛི་ཏི་ཡཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི པ་མཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, པ་རི་ཡ་ཏྟི པ་ན པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ས་ཏི ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ནོ་ས་ཀྐ་ན་སྶ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ཡི་དཾ སཱ་ས་ནོ་ས་ཀྐ་ནཾ དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནོ་སཱ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཏཱི་ཎི པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཀཱ་རུ་ཉྙནྟི པ་རི་དེ་ཝ་ན་ཀཱ་རུ་ཉྙཾ. ཛ་མྦུ་དཱི་པེ དཱི་པ་ནྟ་རེ་སུ དེ་ཝ་ནཱ་ག་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ་སུ ཙ ཝི་པྤ་ཀི་རི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ་ནཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་པ་ལླ་ངྐེ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནཾ, ར་སྨི་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ, ཏ་ཏྠ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨེ་ཀ་ཛཱ་ལཱི་བྷཱ་ཝོ ཙཱ་ཏི ས་བྦ་མེ་ཏཾ ས་ཏྠུ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡ་ཏྟཱཏི དྭཱི་སུ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་དོ་ས་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བུ་དྡྷཱ ནཱ་མ མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ནྣཾ སུ་ཝ་ཎྞཾ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ས་དི་སཱ་ཏི ཏེ་སཾ དེ་ས་ནཱ་པི ཨེ་ཀ་ར་སཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཡ ཙ ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན་པི ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡ་ཏྟ་མེ་ཝ སཱ་དྷེ་ཏི. ཝི་ཝཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་ཝཱ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ དྭེ ཨེ་ཀ་ཏོ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཏ་ཏྠཱཏི མི་ལི་ནྡ་པ་ཉྷེ. ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷཾ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀ་བུ་དྡྷ་དྷཱ་ར་ཎཱི. ཨེ་ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཏེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ, ཡེ་ན དུ་ཏི་ཡ་བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ དྷཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ ཨ་ཡཾ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ནི་པྥ་ནྣཱ་ན་ཉྷི གུ་ཎ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷཱ་རི་ཡོ ཝི་སེ་སོ ན ས་ཀྐཱ དྷཱ་རེ་ཏུ་ནྟི, ‘‘ན དྷཱ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ཨ་དྷཱ་ར་ཎཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རེ་ན་པི པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘ཙ་ལེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཙ་ལེ་ཡྻཱཏི པ་རི་པྥ་ནྡེ་ཡྻ. ཀ་མྤེ་ཡྻཱཏི པ་ཝེ་དྷེ་ཡྻ. ན་མེ་ཡྻཱཏི ཨེ་ཀ་པ་སྶེ་ན ན་མེ་ཡྻ. ཨོ་ན་མེ་ཡྻཱཏི ཨོ་སཱི་དེ་ཡྻ. ཝི་ན་མེ་ཡྻཱཏི ཝི་ཝི་དྷཾ ཨི་ཏོ་ཙི་ཏོ ཙ ན་མེ་ཡྻ. ཝི་ཀི་རེ་ཡྻཱཏི ཝཱ་ཏེ་ན ཐུ་ས་མུ་ཊྛི ཝི་ཡ ཝི་པྤ་ཀི་རེ་ཡྻ. ཝི་དྷ་མེ་ཡྻཱཏི ཝི་ན་སྶེ་ཡྻ. ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཡྻཱཏི ས་བྦ་སོ ཝི་དྡྷ་སྟཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ ཀ་ཏྠ་ཙི ན ཏི་ཊྛེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཋཱ་ན་མུ་པ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ’’ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཡ་ཐཱ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་མུ་པཱ་དི་ཀཱཏི ས་མཾ ཨུ་དྡྷཾ པ་ཛྫ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་མུ་པཱ་དི་ཀཱ, ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨུ་པ་རི ས་མཾ གཱ་མི་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཎྞེ་ནཱཏི ས་ཎྛཱ་ནེ་ན. པ་མཱ་ཎེ་ནཱཏི ཨཱ་རོ་ཧེ་ན. ཀི་ས་ཐཱུ་ལེ་ནཱཏི ཀི་ས་ཐཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན, པ་རི་ཎཱ་ཧེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཚཱ་དེ་ནྟནྟི རོ་ཙེ་ནྟཾ རུ་ཙིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟཾ. ཏ་ནྡཱི་ཀ་ཏོཏི ཏེ་ན བྷོ་ཛ་ནེ་ན ཏ་ནྡཱི་བྷཱུ་ཏོ. ཨ་ནོ་ན་མི་ཏ་ད་ཎྜ་ཛཱ་ཏོཏི ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ བྷོ་ཛ་ནེ་ན ཨོ་ན་མི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནོ་ན་མི་ཏ་ད་ཎྜོ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏོ. ས་ཀིཾ བྷུ་ཏྟོ ཝ་མེ་ཡྻཱཏི ཨེ་ཀ་མྤི ཨཱ་ལོ་པཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝ་མེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ཏི་དྷ་མྨ་བྷཱ་རེ་ན པ་ཐ་ཝཱི ཙ་ལ་ཏཱིཏི དྷ་མྨེ་ན ནཱ་མ པ་ཐ་ཝཱི ཏི་ཊྛེ་ཡྻ. སཱ ཀིཾ ཏེ་ནེ་ཝ ཙ་ལ་ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པུ་ཙྪ་ཏི. པུ་ན ཐེ་རོ ‘‘ར་ཏ་ནཾ ནཱ་མ ལོ་ཀེ ཀུ་ཊུ་མྦཾ ས་ནྡྷཱ་རེ་ནྟཾ ཨ་བྷི་མ་ཏ་ཉྩ ལོ་ཀེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ག་རུ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ས་ཀ་ཊ་བྷ་ངྒ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏི་བྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ དི་ཊྛཾ. ཨེ་ཝཾ་དྷ་མྨོ ཙ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནཾ དྷཱ་རེ་ནྟོ ཨ་བྷི་མ་ཏོ ཙ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ག་མྦྷཱི་ར་པྤ་མེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་རུ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཏི་བྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ པ་ཐ་ཝཱི་ཙ་ལ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཨི་དྷ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, དྭེ ས་ཀ་ཊཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཨོ་ཀྐ་མ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལེ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་མྤ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཀ་ས་ཀ་ཊ་ཏོ ར་ཏ་ནནྟི ཨེ་ཀ་སྨཱ, ཨེ་ཀ་སྶ ཝཱ ས་ཀ་ཊ་སྶ ར་ཏ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ས་ཀ་ཊ་ཏོ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨོ་སཱ་རི་ཏནྟི ཨུ་ཙྩཱ་རི་ཏཾ, ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་གྒོཏི ས་བྦ་ས་ཏྟེ་ཧི ཨ་གྒོ.
ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཀ་ཏཱིཏི ས་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཀི་ཏྟི་མཱ པ་ཀ་ཏི. ཀཱ་ར་ཎ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡཱཏི མ་ཧ་ནྟེ་ཧི བུ་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི པཱ་ར་མི་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཐ་ཝི་ཨཱ་དཱི་ནི མ་ཧ་ནྟཱ་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི, མ་ཧ་ནྟཱ ཙ ས་ཀྐ་བྷཱ་ཝཱ་ད་ཡོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ ཨེ་ཀེ་ཀཱ ཨེ་ཝ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ་པི མ་ཧ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ ཨེ་ཀོ་ཝ, ཀོ ཙ ཏ་སྶ ཝི་ས་ཡོ? བུ་དྡྷ་བྷཱུ་མི, ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཝཱ ཉེ་ཡྻཾ. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སོ ཝི་ཡ ཨ་ན་ནྟ་ཝི་ས་ཡོ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཀོ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ པ་ར་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་སུ དུ་ཏི་ཡ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཨི་མི་ནཱ་ཝ པ་དེ་ནཱཏི ‘‘ཨེ་ཀི་སྶཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཝ པ་དེ་ན. ད་ས་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནི ཛཱ་ཏི་ཁེ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨེ་ཀ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་ནེ་ཝཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཀ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་ནེ་ཝ. ཡ་ཐཱ – ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨི་མ་སྨི་མྤི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ ཛ་མྦུ་དཱི་པེ་ཡེ་ཝ, ཏ་ཏྠ་པི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་དེ་སེ ཨེ་ཝཱ་ཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི; ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨེ་ཀི་སྶཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ’’ཏི ཛཱ་ཏི་ཁེ་ཏྟེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏེ་པི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཝི་ཝཱ་དཱུ་པ་ཙྪེ་ད་ཏོཏི ཝི་ཝཱ་དཱུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀཱ་ར་ཎཱ. དྭཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཡོ ཝི་ཝཱ་དོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྶ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ཝི་ཝཱ་དུ་པ་ཙྪེ་དོ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ དཱི་པེཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དཱི་པ་ནྟ་རེ་པི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, པ་གེ་ཝ ཨེ་ཀ་དཱི་པེ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སོ པ་རི་ཧཱ་ཡེ་ཐཱཏི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་སྶ པ་དེ་སེ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ པ་རི་ཧཱ་ཡེ་ཡྻ.
༡༣༠. མ་ནུ་སྶ་ཏྟནྟི མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝོ ཏ་སྶེ་ཝ པ་བྦ་ཛྫཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཡོ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ལི་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟཱིཏི པུ་རི་ས་བྷཱ་ཝོ. ཧེ་ཏཱུཏི མ་ནོ་ཝ་ཙཱི་པ་ཎི་དྷཱ་ན་པུ་བྦི་ཀཱ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་དཱ. ས་ཏྠཱ་ར་ད་སྶ་ནནྟི ས་ཏྠུ་ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝོ. པ་བྦ་ཛྫཱཏི ཀ་མྨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དཱི་སུ ཏཱ་པ་སེ་སུ, བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཝཱ པ་བྦ་ཛྫཱ. གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟཱིཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་དཱ. ཨ་དྷི་ཀཱ་རོཏི བུ་དྡྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཨ་དྷི་ཀོ ས་ཀྐཱ་རོ. ཚ་ནྡ་ཏཱཏི ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨུ་དྡི་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡོ ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙྪ་ནྡོ. ཨ་ཊྛ་དྷ་མྨ་ས་མོ་དྷཱ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་ཡོ་གེ་ན. ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོཏི ཀཱ་ཡ་པ་ཎི་དྷཱ་ནཾ. ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ནི་པྥ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཱ ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ (ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་པཱུ་ར་མེ་ཝཱཏི པ་རི་པུ་ཎྞ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟུ་སྶ་དཱ་དཱི་ཧི ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ས་མྤ་ནྣ་མེ་ཝ. ན ཧི ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཀོ་སོ་ཧི་ཏ་ཝ་ཏྠ་གུ་ཡ྄ཧ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, དུ་ཏི་ཡ་པ་ཀ་ཏི ཙ ནཱ་མ པ་ཋ་མ་པ་ཀ་ཏི་ཏོ ནི་ཧཱི་ནཱ ཨེ་ཝ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ཨ་ན་ནྟ་ར་ཝཱ་རེ ‘‘ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨི་དྷ པུ་རི་ས་སྶ ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོཏི ཨི་མ་སྨིཾ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ པུ་རི་ས་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ བྲ་ཧྨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཏེ་ན ཨ་ས་ཏི་པི པུ་རི་ས་ལི་ངྒེ པུ་རི་སཱ་ཀཱ་རཱ བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏཾ་ཡེ་ཝ ཧི པུ་རི་སཱ་ཀཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཡཾ པུ་རི་སོ བྲ་ཧྨ་ཏྟཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ནེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏྠི་ཡོ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྲ་ཧྨ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི.
༡༣༡. ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སྶཱཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཀ་མྨ་ནི་ཡཱ་མོ ནཱ་མ ཀ་ཐི་ཏོ. ས་མ་ཉྫ་ནཾ ས་མ་ངྒོ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་མ་ངྒཱི, ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ས་མ་ཉྫ་ན་སཱི་ལོ ཝཱ ས་མ་ངྒཱི. པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ས་མ་ངྒི་ཏཱ, ས་ནྣི་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ. ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ས་མ་ངྒི་ཏཱ, ཏཾ་ཏཾ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཁ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ. ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏ་སྶ ཨ་ཝི་པ་ཀྐ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཝ་སེ་ན ཀ་མྨ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ, ཀ་མྨེ པ་ན ཝི་པ་ཙྩི་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷེ ཝི་པཱ་ཀ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ. ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ས་མ་ངྒི་ཏཱ. ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀྑ་ཎེཏི ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་སྶ ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་སྶ ཙ ས་མཱི་ཧ་ན་ཀྑ་ཎེ. ཏ་ཐཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་དཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ ཕ་ལ་དཱ་ན་ས་མ་ཏྠཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་ཏཾ ཨུ་པ་ཙི་ཏཾ. ཝི་པཱ་ཀཱ་ར་ཧནྟི དུ་ཏི་ཡ་བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཝི་པ་ཙྩ་ནཱ་ར་ཧཾ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཙ་ལ་ཏཱིཏི པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨེ་ཀེ་ན ཧི ཀ་མྨུ་ནཱ ཏ་ཛྫེ ནི་མི་ཏྟེ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པི་ཏེ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་མྨུ་ནཱ ཨ་ཉྙ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ.
སུ་ན་ཁ་ཛཱི་ཝི་ཀོཏི སུ་ན་ཁེ་ཧི ཛཱི་ཝ་ན་སཱི་ལོ. ཏ་ལ་ས་ནྠ་ར་ཎ་པཱུ་ཛནྟི བྷཱུ་མི་ཏ་ལ་སྶ པུ་པྥེ་ཧི ས་ནྟ་ར་ཎ་པཱུ་ཛཾ. ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཀ་མྨ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སྶ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཀ་པྤ་ནེ ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡ་ཀ་ར་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཁེ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱུ་པ་ཙི་ཏ་ཀ་མྨུ་ནཱ ཙ ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝ་སེ་ན.
༡༣༢. ཨེ་ཝཾ ས་སྶི་རི་ཀནྟི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་བྷ་ཛ་ནཱ་དི་ནཱ ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པ་ར་མ་ནི་པུ་ཎ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཙ ས་སོ་བྷཾ ཀ་ཏྭཱ.
ནཾ དྷཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ནནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝ་ཊྚཱི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠཱ ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི པ་རི་ཝ་ཊྚཱ, དེ་ས་ནཱ་བྷེ་དཱ. ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་རི་ཝ་ཊྚཱ ཨེ་ཏ་སྶ, ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝཱ་ཏི ཙ་ཏུ་པ་རི་ཝ་ཊྚོ, དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. དྷ་མྨོ ཙ སོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན་ཏྠེ་ན ཨཱ་དཱ་སོ་ཏི དྷ་མྨཱ་དཱ་སོ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་དཱ་སོ་ཏི་པི དྷ་མྨཱ་དཱ་སོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨཱ་དཱ་སེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ མུ་ཁེ མ་ལ་དོ་ས་ཧ་ར་ཎཾ, ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ་པི སུ་ཏྟེ་ན ཡོ་གཱི་ནཾ མུ་ཁེ མ་ལ་དོ་ས་ཧ་ར་ཎཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟེ་ན ཀི་ལེ་སེ མ་དྡི་ཏྭཱ ས་མ་ཐཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཡོ་གི་ནོ ཛ་ཡ་པྤ་ཏྟཱ; ཏ་སྨཱ ཨ་མ་ཏ་པུ་ར་པྤ་ཝེ་ས་ནེ ཨུ་གྒྷོ་ས་ན་མ་ཧཱ་བྷེ་རི་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་མ་ཏ་དུ་ནྡུ་བྷི. ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟནྟི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ ས་ངྒཱ་མ་ཝི་ཛ་ཡོཏི ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀི་ལེ་ས་ས་ངྒཱ་མ་ཝི་ཛ་ཡོ, ‘‘ཝི་ཛེ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
བ་ཧུ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.