༢. ཨ་ནུ་པ་ད་ཝ་གྒོ

༡. ཨ་ནུ་པ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༩༣. ཨི་དྡྷི་མཱ་ཏི གུ་ཎོ པཱ་ཀ་ཊོ པ་ར་ཏོ་གྷོ་སེ་ན ཝི་ནཱ པཱ་སཱ་ད་ཀ་མྤ་ན་དེ་ཝ་ཙཱ་རི་ཀཱ་དཱི་ཧི ས་ཡ་མེ་ཝ པ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ; དྷུ་ཏ་ཝཱ་དཱ་དི་གུ་ཎཱ་ན་མྤི ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝེ ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན ཏེ་སཾ གུ་ཎཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཡོ་ག་ཏོ ཙ པ་རེ་སཾ ནི་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. པ་ཉྙ་ཝ་ཏོ གུ་ཎཱཏི པ་ཉྙཱ་པ་བྷེ་ད་པ་བྷཱ་ཝི་ཏེ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏེ ཧི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་རེ་སཾ ཨ་ཝི་ས་ཡཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ན ས་ཀྐཱ ཨ་ཀ་ཐི་ཏཱ ཛཱ་ནི་ཏུ’’ནྟི. ཝི་ས་བྷཱ་གཱ ས་བྷཱ་གཱ ནཱ་མ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལེ་སུ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་སུ, ཏེ པ་ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་རཱ་ག་དོ་ས་ཏཱ་ཡ པ་ར་སྶ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི གུ་ཎཾ མ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཎྞ་མེ་ཝ གྷོ་སེ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ས་བྷཱ་ག…པེ… ཀ་ཐེ་ནྟཱི’’ཏི.

ཡཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྣཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ཏོ ཨ་སྶཱ་ད་ཏོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ན་ནཱ, ཨ་ཡཾ དྷཱ་ཏུ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ. ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་སུ དྭཱ་ད་ས་སུ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ངྒེ་སུ ཀོ་ས་ལླཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ. ཨི་དཾ ཨི་མ་སྶ ཕ་ལ་སྶ ཋཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨི་དཾ ཨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཋཱ་ན་ཉྩ ཋཱ་ན་ཏོ, ཨ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ན་ནཱ, ཨ་ཡཾ ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ན་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ. ཡོ པ་ན ཨི་མེ་སུ དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་སུ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་སྶ་ངྒ་ག་ཏི་ཡཱ པ་ཎྜཱ་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཨི་ཏོ ག་ཏོ པ་ཝ་ཏྟོ, ཨ་ཡཾ པ་ཎྜི་ཏོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི པ་ཎྜི་ཏོ’’ཏི. མ་ཧ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་ཏོ མ་ཧ་ཏཱི པ་ཉྙཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ཧཱ་པ་ཉྙོ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.

ནཱ་ན་ཏྟནྟི ཡཱ་ཧི མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཐེ་རོ ‘‘མ་ཧཱ་པ་ཉྙོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀི་ཏྟཱི་ཡ་ཏི, ཏཱ་སཾ མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ ཨི་དཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ ཨ་ཡཾ ཝེ་མ་ཏྟ་ཏཱ. ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༣.༢༡༦; སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡༡༠; ཨ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༥༨༤) ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་སྶ མ་ཧ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཏ་ད་སྶ ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི་ཡཱ ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘མ་ཧ་ནྟེ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷེ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཧེ་ཏུ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ནི་སྶ་ཡ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ པ་བྷེ་ད་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཀི་ཙྩ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཕ་ལ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཙ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཧེ་ཏཱུ ཨ་ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ, པ་ཙྩ་ཡཱ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ས་དྡྷཱ་ས་ཏི་ཝཱི་རི་ཡཱ་ད་ཡོ. ནི་སྶ་ཡཱ སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ནི་ཡ་ཏ་ཏཱ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཙ པུ་རི་ས་ཝི་སེ་སཱ. པ་བྷེ་དོ ཙཱ་རི་ཏྟཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གོ. ཀི་ཙྩཾ ཏ་ད་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ ཝི་དྷ་མ་ནཾ. ཕ་ལཾ ས་གྒ་ས་མྤ་དཱ ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤ་དཱ ཙ. ཨཱ་ནི་སཾ་སོ པི་ཡ་མ་ནཱ་པ་ཏཱ་དི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༩) ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༦༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཙ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷཱདཱི་ན་མྤི མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ནཱདཱི་ནཾ པ་ན མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ བ་ཧུ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༣.༡༢༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ས་ཡ་མེ་ཝ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷེ ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཾ ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༡༨༩ ཨཱ་ད་ཡོ) ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༡༨༩ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན. ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱདཱི་ནཾ ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༣༥༥ ཨཱ་ད་ཡོ) ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༣༥༥ ཨཱ་ད་ཡོ) ཙ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན. སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནཾ མ་ཧ་ཏོ ཧི་ཏ་སྶ མ་ཧ་ཏོ སུ་ཁ་སྶ མ་ཧ་ཏོ ཨ་ཏྠ་སྶ མ་ཧ་ཏོ ཡོ་ག་ཀྑེ་མ་སྶ ནི་པྥ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏ་ནི་པུ་ཎ་ཨ་ཏ་ཀྐཱ་ཝ་ཙ་ར་པ་ཎྜི་ཏ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ས་མྦྷཱ་ར་ཏོ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏོ མ་ཧཱ་ཀི་ཙྩ་ཏོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ཧཱ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཏོ ཙ. ནི་བྦཱ་ན་སྶ མ་ད་ནི་མྨ་ད་ནཱ་དི་མ་ཧ་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཏོ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

པུ་ཐུ་པ་ཉྙཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ནཱ་ནཱ་ཁ་ནྡྷེ་སུ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི, ‘‘ཨ་ཡཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ནཱ་མ…པེ… ཨ་ཡཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ ནཱ་མཱ’’ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏེ་སུ་པི ‘‘ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ, ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཝི་དྷེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ, ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ, བ་ཧུ་ཝི་དྷེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ, ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ…པེ… ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ, བ་ཧུ་ཝི་དྷེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཁ་ནྡྷ་སྶ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན་པི ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཨི་དཾ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནཱ་མ…པེ… ཨི་དཾ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ, དྭེ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ནཱ་ན་ཏྟཾ པ་ཊི་ཙྩ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི.

ནཱ་ནཱ་དྷཱ་ཏཱུ་སཱུཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ཙ་ཀྑུ་དྷཱ་ཏུ ནཱ་མ…པེ… ཨ་ཡཾ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ སོ་ལ༹་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ, དྭེ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ནཱ་ནཱ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ པ་ཊི་ཙྩ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཡི་དཾ ཨུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷི དྭི་ནྣ་ཉྩ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ་ཡེ་ཝ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཉྩ ཁོ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཏོ་ཝ, ནོ ནི་པྤ་དེ་ས་ཏོ, ཨ་ནུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ པ་ན ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ ན ཛཱ་ན་ནྟི་ཡེ་ཝ. ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་ན, ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏྟཱ ཨི་མ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ ཁ་ནྡྷོ སེ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨི་མ་སྶ ཀ་ཎྷོ, ཨི་མ་སྶ བ་ཧ་ལ་ཏྟ་ཙོ, ཨི་མ་སྶ ཏ་ནུ་ཏྟ་ཙོ, ཨི་མ་སྶ པ་ཏྟཾ ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ, ཨི་མ་སྶ པུ་པྥཾ ནཱི་ལཾ པཱི་ཏཾ ལོ་ཧི་ཏཾ ཨོ་དཱ་ཏཾ སུ་ག་ནྡྷཾ དུ་གྒ་ནྡྷཾ, ཕ་ལཾ ཁུ་དྡ་ཀཾ མ་ཧ་ནྟཾ དཱི་གྷཾ ཝ་ཊྚཾ སུ་ས་ཎྛཱ་ནཾ མ་ཊྛཾ ཕ་རུ་སཾ སུ་ག་ནྡྷཾ མ་དྷུ་རཾ ཏི་ཏྟ་ཀཾ ཨ་མྦི་ལཾ ཀ་ཊུ་ཀཾ ཀ་སཱ་ཝཾ, ཀ་ཎྚ་ཀོ ཏི་ཁི་ཎོ ཨ་ཏི་ཁི་ཎོ ཨུ་ཛུ་ཀོ ཀུ་ཊི་ལོ ལོ་ཧི་ཏོ ཨོ་དཱ་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི དྷཱ་ཏུ་ནཱ་ན་ཏྟཾ པ་ཊི་ཙྩ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི.

ཨ་ཏྠེ་སཱུཏི རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ. ནཱ་ནཱ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དེ་སཱུཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་བྷེ་ད་ཏོ ས་ནྟཱ་ན་བྷེ་ད་ཏོ ཙ ནཱ་ན་པྤ་བྷེ་དེ་སུ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ངྒེ་སུ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཨ་ངྒཱ་ན་ཉྷི པ་ཙྩེ་ཀཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ས་ཉྙི་ཏཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ས་ངྑཱ་ར་པི་ཊ་ཀེ ‘‘དྭཱ་ད་ས པ་ཙྩ་ཡཱ དྭཱ་ད་ས པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི. ནཱ་ནཱ་སུ་ཉྙ་ཏ་མ་ནུ་པ་ལ་བྦྷེ་སཱུཏི ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ ནི་ཙྩ་སཱ་རཱ་དི་ཝི་ར་ཧ་ཏོ སུ་ཉྙ་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་ཨ་ཏྟ་ཨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷེ་སུ ས་བྷཱ་ཝེ་སུ. མ-ཀཱ་རོ ཧེ་ཏྠ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ. ནཱ་ནཱ་ཨ་ཏྠེ་སཱུཏི ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝི་ས་ཡེ་སུ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་དི་ནཱ་ནཱ་ཨ་ཏྠེ་སུ. དྷ་མྨེ་སཱུཏི དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝི་ས་ཡེ་སུ པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ནཱ་ནཱ་དྷ་མྨེ་སུ. ནི་རུ་ཏྟཱི་སཱུཏི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་སུ ནཱ་ནཱ་ནི་རུ་ཏྟཱི་སུ. པ་ཊི་བྷཱ་ནེ་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་དཱི་སུ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་སུ, ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཨི་ད་མ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀཱ་ནཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༧༢༥-༧༤༥) ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཏོ པ་ཊི་བྷཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ་སུ ཉཱ་ཎེ་སུ. པུ་ཐུ ནཱ་ནཱ་སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷེ་སཱུཏི་ཨཱ་དཱི་སུ སཱི་ལ་སྶ པུ་ཐུ་ཏྟཾ ནཱ་ན་ཏྟ་ཉྩ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ. ཡཾ པ་ན ཨ་བྷི་ནྣཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན པུ་ཐུ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘པུ་ཐུ ནཱ་ནཱ་ཛ་ན་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ དྷ་མྨེ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མྨཱ’’ཏི. ཏེ་ན་སྶ མ་ད་ནི་མྨ་ད་ནཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པུ་ཐུ་ཏྟཾ པ་རི་དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི.

ཨེ་ཝཾ ཝི་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ མ་ཧ་ཏྟཾ པུ་ཐུ་ཏྟ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཧཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ, པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཛ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝཾ, ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཀྑཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཧཱ་ས་པ་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཧཱ་ས་བ་ཧུ་ལོཏི པཱི་ཏི་བ་ཧུ་ལོ. སེ་ས་པ་དཱ་ནི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. སཱི་ལཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏཱིཏི ཧ་ཊྛ་པ་ཧ་ཊྛོ ཨུ་ད་གྒུ་ད་གྒོ ཧུ་ཏྭཱ པཱི་ཏི་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ. པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཧི པ་ཉྙཱ ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཕུ་ལླཱ ཝི་ཀ་སི་ཏཱ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི; ན ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཱི་ལཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཧཱ་ས་ནཱི་ཡཾ པ་རཾ ཏི་ཝི་དྷ་མྤི སཱི་ལཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པུ་ན སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷམཱ་ཧ. ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཁི་པྤཾ ཛ་ཝ་ཏཱིཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི སཱི་གྷཾ ཝེ་གེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཨི་ནྡེ་ན ཝི་སྶ་ཊྛ་ཝ་ཛི་རཾ ཝི་ཡ ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི ཨ་ད་ནྡྷཱ་ཡ་ནྟཱི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝེ་ག་སཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ སཱ ཛ་ཝ་ན་པ་ཉྙཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཝཾ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཛ་ཝ་ན་པ་ཉྙཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཁ་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ན་ཏོ ཁ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. བྷ་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི བྷ་ཡཱ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་སཱ་ར་ཀ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་སཱ་ར་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ནི་ཙྩ་སཱ་རཱ་དི་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཙ. ཏུ་ལ་ཡི་ཏྭཱཏི ཏུ་ལཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཏུ་ལེ་ཏྭཱ. ཏཱི་ར་ཡི་ཏྭཱཏི ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཏཱི་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཏཱི་རེ་ཏྭཱ. ཝི་བྷཱ་ཝ་ཡི་ཏྭཱཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཾ ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. རཱུ་པ་ནི་རོ་དྷེཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ནི་རོ་དྷ་བྷཱུ་ཏེ ནི་བྦཱ་ནེ ནི་ནྣ་པོ་ཎ་པ་བྦྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ཨི་དཱ་ནི སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཛ་ཝ་ན་པ་ཉྙཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, པུ་ན ‘‘རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཀེ་ཙི.

ཉཱ་ཎ་སྶ ཏི་ཀྑ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ས་ཝི་སེ་སཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི, ‘‘ཁི་པྤཾ ཀི་ལེ་སེ ཚི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ པ་ན ཀི་ལེ་སེ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙོ ཧི ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙོ ཧོ་ཏི, པ་ཊི་པ་དཱ ཙ་སྶ ན ཙ་ལ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨཱ་ས་ནེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ ཨ་དྷི་ག་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

‘‘ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ དུ་ཀྑཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཱ ས་ངྑ་ཏཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ ཁ་ཡ་དྷ་མྨཱ ཝ་ཡ་དྷ་མྨཱ ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ད་སྶ་ནེ་ན ས་ཙྩ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་མུ་ཁེ་ན ནི་བྦེ་དྷི་ཀ་པ་ཉྙཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨུ་བྦེ་ག་བ་ཧུ་ལོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་བྦེ་ག་བ་ཧུ་ལོཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨ་བྷི་ཎྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་སཾ་ཝེ་གོ. ཨུ་ཏྟཱ་ས་བ་ཧུ་ལོཏི ཉཱ་ཎུ་ཏྲཱ་ས་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ བ་ཧུ་སོ ཨུ་ཏྲ་སྟ་མཱ་ན་སོ. ཏེ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནུ་པ་སྶ་ན་མཱ་ཧ. ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ན་བ་ཧུ་ལོཏི པ་ན ཨི་མི་ནཱ ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ཧ – ཨ་ར་ཏི་བ་ཧུ་ལོཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟིཾ. བ་ཧི་མུ་ཁོཏི ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ཏོ བ་ཧི་བྷཱུ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་མུ་ཁོ, ཏ་ཐཱ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁོ. ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ནི་བྦེ་དྷོ, སོ ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཏྠི, ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ནི་བྦེ་དྷཱ, སཱ་ཝ པ་ཉྙཱ ནི་བྦེ་དྷི་ཀཱ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

པ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཀོ་ཏི པ་དཾ, ས་མཱ་པ་ཏྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་པ་དནྟི ཨ་ནུ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་དཾ ཝཱ ས་མྨ་ས་ནུ་པ་གཱ དྷ་མྨཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝཱ’’ཏི. ཛྷཱ་ན་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཝཱཏི ཛྷཱ་ན་ངྒ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཙ ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཀ་མ་ཏྠོ ཨི་དྷ པ་ད་ས་དྡོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་པ་དཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ’’ཏི. དྷ་མྨ་ཝི་པ་སྶ་ནནྟི ཏཾ་ཏཾ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ. ཝི་པ་སྶ་ཏཱིཏི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཛྷཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ཏེ ཏེ དྷ་མྨེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨི་ཏི་པི དུ་ཀྑཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མྨ་ས་ཏི. ཨ་དྡྷ་མཱ་སེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་ར་སྶ ནི་པྤ་དེ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ, སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མཱི་ཉཱ་ཎ་སྶ ཙ ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱིཏི ཡ་དི་པི མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་རོ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ; དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི པ་ན ཏ་ཏོ ཙི་རེ་ན, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཡ་སྨཱ མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་རོ་པི མ་ཧཱ་པ་ཉྙོ་ཝ, ཏ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ་ཝ མ་ཧཱ་པ་ཉྙ་ཏ་རོ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ, ‘‘མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་རོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མྨ་ས་ནཾ ཙ་ར་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་རོ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱུ་མི, ཏཾ ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་རཾ. ཨེ་ཀ་དེ་ས་མེ་ཝཱཏི ས་ཀ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ས་ངྑཱ་རེ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏུ་ཉྩ ས་མྨ་སི་ཏུ་ཉྩ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མུ་དཱ་ག་ཏ་ཉཱ་ཎ་བ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨེ་ཀ་དེ་ས་མེ་ཝ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་མྨ་ས་ནྟོ. ན་ནུ ཙ ‘‘ས་བྦཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་བྷི་ཛཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་ཛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་རཱ་ཛ་ཡཾ ཨ་པྤ་ཛ་ཧཾ ཨ་བྷ་བྦོ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༢༦) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ས་བྦཾ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཾ པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ས་མྨ་ས་ནུ་པ་ག་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ས་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏེ ས་བྦ་དྷ་མྨེ, པ་ར་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏེ ཙ ཏེ་སཾ ས་ནྟཱ་ན་ཝི་བྷཱ་གཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ བ་ཧི་དྡྷཱ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ས་མྨ་ས་ནཾ, ཨ་ཡཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་རོ. ཐེ་རོ པ་ན བ་ཧི་དྡྷཱ་དྷ་མྨེ་པི ས་ནྟཱ་ན་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཀེ་ཙི ཀེ་ཙི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ས་མྨ་སི, ཏ་ཉྩ ཁོ ཉཱ་ཎེ་ན ཕུ་ཊྛ་མ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཡ་ཊྛི་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཨུ་པྤཱི་ལེ༹་ནྟོ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་དེ་ས་མེ་ཝ ས་མྨ་ས་ནྟོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཎེ་ན ནཱ་མ ཡཱ་ཝ་ཏཱ ནེ་ཡྻཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ‘‘ཡ་ཊྛི་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཨུ་པྤཱི་ལེ༹་ནྟོ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ་པ་ད་དྷ་མྨ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨེ་ཀ་དེ་ས་མེ་ཝ ས་མྨ་ས་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་རོ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏཱ, ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ ཙ ས་ངྑཱ་རཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་སཱུ་ཏི ཨ་པ་རེ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་དྡྷ་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ན་ཡཾ ཨོ་ས་རི་ཏྭཱ ཚ་ཏྟིཾ་ས་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མུ་ཁེ་ན བུ་དྡྷཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟཾ. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་ས་ཝཱ་སི་ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏཱ ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ ཙ ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་རོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཝཱ་སི་ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏཱ་ཏི ཀེ་ཙི. དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནོ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱུ་མི་ཡེ་ཝ ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་རོ. ཏ་ཏྠ པ་ན ཐེ་རོ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ནི་ར་ཝ་སེ་སཾ ཨ་ནུ་པ་ད་དྷ་མྨཾ ཝི་པ་སྶི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་རཾ ནི་པྤ་དེ་སཾ ས་མྨ་སཱི’’ཏི.

ཏ་ཏྠ ‘‘སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱུ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀཱ ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙ་པྤ་ཏྟཱ པ་ཀ་ཏི་སཱ་ཝ་ཀཱ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ་ཏི ཚ་སུ ཛ་ནེ་སུ སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀཱ་ནཾ ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཧི ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་པ་ཉྙཱ་ནེ་པུ་ཉྙ་ཏྟཱ ཨ་ནྡྷཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨི་ཙྪི་ཏ་པ་དེ་སོ་ཀྐ་མ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀཱ་ལེ ཨི་ཙྪི་ཀི་ཙྪི་ཏ་དྷ་མྨ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ན་ཏྠི. ཏེ ཡ་ཐཱ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་དྷ་མྨ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཋ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟི. ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙ་པྤ་ཏྟཱ པ་ན པ་ཀ་ཏི་སཱ་ཝ་ཀཱ ཡེ་ན མུ་ཁེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷ་ནྟི; ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཀཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི ཝི་པུ་ལ་ཉཱ་ཎ་ཏྟཱ. མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཀཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི. ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀེ་སུ དུ་ཏི་ཡོ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་མཱ་དྷཱ་ན་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཏ་ཏོ་པི ཝི་ཏྠཱ་རི་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི. པ་ཋ་མོ པ་ན ཏ་ཏོ མ་ཧཱ་པ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ཏེ་ཧི་པི མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཏ་ཏོ་པི ཝི་ཏྠཱ་རི་ཀ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟི. བུ་དྡྷཱ་ནཾ, ས་མྨ་དེ་ཝ, པ་རི་པཱུ་རི་ཏ་པ་ཉྙཱ་པཱ་ར་མི་པ་བྷཱ་ཝི་ཏ-ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མ་ན་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཀ་ཏ་ཝཱ་ལ་ཝེ་དྷ་པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ས་ར་བྷ་ངྒ་ས་དི་སེ་ན དྷ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན ཁི་ཏྟོ ས་རོ ཨ་ནྟ་རཱ རུ་ཀྑ་ལ་ཏཱ་དཱི་སུ ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནོ ལ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ པ་ཏ་ཏི; ན ས་ཛྫ་ཏི ན ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ས་མྨ་ས་ནཱི་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ནཱ་ནཱ་ན་ཡེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཡཾ མ་ཧཱ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་བྷེ་དོ ག་ཎ་ཏོ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ.

ཨེ་ཏེ་སུ ཙ སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་རོ ཁ་ཛྫོ་ཏ་པ་བྷཱ་ས་དི་སོ, ཨ་བྷི་ཉྙ་པྤ་ཏྟ་པ་ཀ་ཏི་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དཱི་པ་པ་བྷཱ་ས་དི་སོ, མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨོ་ཀྐཱ་པ་བྷཱ་ས་དི་སོ, ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨོ་ས་དྷི་ཏཱ་ར་ཀཱ་པ་བྷཱ་ས་དི་སོ, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཙ་ནྡ་པ་བྷཱ་ས་དི་སོ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ་ནཾ ར་སྨི་ས་ཧ་སྶ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་ས་ར་ད་སཱུ་རི་ཡ་མ་ཎྜ་ལ་ས་དི་སོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི. ཏ་ཐཱ སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་རོ ཨ་ནྡྷཱ་ནཾ ཡ་ཊྛི་ཀོ་ཊི་ཡཱ ག་མ་ན་ས་དི་སོ, ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙ་པྤ་ཏྟ་པ་ཀ་ཏི་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ད་ཎྜ་ཀ་སེ་ཏུ་ག་མ་ན་ས་དི་སོ, མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཛ་ངྒྷ་སེ་ཏུ་ག་མ་ན་ས་དི་སོ, ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ས་ཀ་ཊ་སེ་ཏུ་ག་མ་ན་ས་དི་སོ, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ཛ་ངྒྷ་མ་གྒ་ག་མ་ན་ས་དི་སོ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ས་ཀ་མ་གྒ་ག་མ་ན་ས་དི་སོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཉྩ ཀི་ར པ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་ར-ས་དྡོ ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ལ་དྡྷོ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི དཱི་པེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟོ. པ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཱ་སི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་ར་སྶ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་སཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ ས་ལླ་ཀྑ་ཎེ་ན. ཀ་ཐཾ པ་ནཱ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ད་ནྡྷཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟོ སཱི་གྷཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟ་ཏོ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཱ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. མ་ཧཱ་ཛ་ཊནྟི མ་ཧཱ་ཛཱ་ལ་སཱ་ཁཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སི་བྦི་ཏ་ཛཱ་ལཾ. ཡ་ཊྛིཾ པ་ན སཱ་རཾ ཝཱ ཨུ་ཛུཾ ཝཱ ན ལ་བྷ་ཏི ཝེ་ཎུ་གྒ་ཧ་ཎེ ཨ་ནུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱ ཝེ་ཎུ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་དནྟི ཡ་ཐཱ ཏེ་སུ པུ་རི་སེ་སུ ཨེ་ཀོ ཝེ་ལུ༹་གྒ་ཧ་ཎེ ཨ་ནུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱ ཝེ་ལུ༹་ཡ་ཊྛིཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨེ་ཀོ ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱ, ཨེ་ཝཾ ནི་པྥ་ཏྟི་ཀཾ. པ་དྷཱ་ནནྟི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནཾ.

ས་ཏྟ་ས་ཊྛི ཉཱ་ཎཱ་ནཱིཏི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ (པ་ཊི. མ. ༡.༧༣ མཱ་ཏི་ཀཱ) ཨཱ་ག་ཏེ་སུ ཏེ་ས་ཏྟ་ཏི་ཡཱ ཉཱ་ཎེ་སུ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཚ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནི པ་ཊི་བྷཱ་ན་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཉཱ་ཎ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནི ས་ཏྟ་ས་ཊྛི ཉཱ་ཎཱ་ནི. ཏཱ་ནི ཧི སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི པ་ཝི་ཙི་ཏ་བྦཱ་ནི, ན ཨི་ཏ་རཱ་ནི. སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཾ པ་ཉྙནྟི (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༥.༣༧༩; སཾ. ནི. ཊཱི. ༣.༥.༣༧༩) མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་དི་ཀཱ, ན་ཝཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་པ་ཉྙཱ་ཏི ཨི་དཾ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཾ པ་ཉྙཾ.

ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྶ. ཨི་དཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ས་མྨ་ས་ནཾ ཧོ་ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སནྟི ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ས་མྨ་སི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་གཾ.

༩༤. པ་ཋ་མེ ཛྷཱ་ནེཏི ཨུ་པ་སི་ལེ་སེ བྷུ་མྨཾ, ཏ་སྨཱ ཡེ པ་ཋ་མེ ཛྷཱ་ནེ དྷ་མྨཱཏི ཡེ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སཾ་ས་ཊྛཱ དྷ་མྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྟོ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡནྟི ཙ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་ཧ་ག་ཏེ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མ་ཉྙཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཱཏི ཀ་ཏ་ཝ་ཝ་ཏྠ་ནཱ ནི་ཙྪི་ཏཱ. པ་རི་ཙྪི་ནྣཱཏི ཉཱ་ཎེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ཉཱ་ཏཱ. ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོཏི ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ པ་སྶ་ནྟོ. ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་རོ་པ་ནཾ. ཨ་ནུ་མ་ཛྫ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཾ. ཕ་ར་ཎཾ པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པེ་ཧི ཀཱ་ཡ་སྶ བྱཱ་པ་ནཾ, ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ. སཱ་ཏནྟི སཱ་ཏ་མ་དྷུ་ར་ཏཱ. ཨ་དྷི་ཀྑེ་པོ ཝི་ཀྑེ་པ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཾ ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ. ཕུ་ས་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ས་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཏ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཕུ་ས་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟི. ཝེ་ད་ཡི་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ. ས་ཉྫཱ་ན་ནཾ ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ས་ལླ་ཀྑ་ཎཾ. ཙེ་ཏ་ཡི་ཏཾ ཙེ་ཏ་སོ བྱཱ་པཱ་རོ. ཝི་ཛཱ་ན་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ལ་དྡྷི. ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ཨ་ཏྠི་ཀ་ཏཱ. ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ནཾ, ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་དྷི་མོ་ཀྑོ. ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑེ པ་ཏི་ཏུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་གྒ་ཎྷ་ནཾ པ་གྒཱ་ཧོ, ཨ་དྷི་གྒ་ཧོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཋཱ་ནཾ, ཨ་ནི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཝཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཨ་སྶེ་སུ སཱ་ར་ཐི ཝི་ཡ ས་ཀི་ཙྩ་པ་སུ་ཏེ་སུ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ནུ་ན་ཡ་ནཾ སཾ་ཙ་ར་ཎཾ ཨ་ནུ་ན་ཡོ. ས་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སོ་ལ༹་ས་ནྣཾ ཨེ་ཝ ཙེ་ཏྠ དྷ་མྨཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཐེ་རེ་ན ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏེ ཨེ་ཝ་སྶ ཏ་དཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ, ན ཨི་ཏ་རེ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཝཱི་རི་ཡ་ས་ཏི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ས་དྡྷཱ་པ་ཉྙཱ; ས་ཏི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ན་ཝ་ཛྫ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ པ་སྶ་དྡྷི་ཨཱ་ད་ཡོ ཚ ཡུ་ག་ལཱ༹; ཨ་ལོ་བྷཱ་དོ་སཱ ཙ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཐེ་རེ་ན ཙ དྷ་མྨཱ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨཱ་ར་དྡྷཱ. ཏེ ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧིཾ་སཱུ་ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ཨ་པ་རེ.

ཝི་དི་ཏཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱིཏི ཨུ་པྤཱ་དེ་པི ནེ་སཾ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ པ་ཛཱ་ན་ནཾ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཏཾ་ཉཱ་ཎོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཏཾ་ཉཱ་ཎ་ཏཱ, ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ཏྟ་སཾ་ཝེ་ད་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ་ས་མཱ་ན་ཡོ་ག་ཀྑ་མཱ་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ. ཉཱ་ཎ་བ་ཧུ་ཏཱཏི ཉཱ་ཎ་སྶ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝོ, ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ ཨ་ནེ་ཀ་ཉཱ་ཎ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ, ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན ས་ཀྐཱ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ས་མྨོ་ཧཱ་ཝ་བོ་དྷོ ཙ ཨཱི་དི་ས་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ ན་ཏྠི. ཨེ་ཀེ་ཀ་མེ་ཝ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ, ན ཙ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཝི་ནཱ ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཙུ་ལླཱ་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཀ་པྤཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི ཡེ མ་རཱུ;

ན ཏྭེ་ཝ ཏེ་པི ཛཱི་ཝ་ནྟི, དྭཱི་ཧི ཙི་ཏྟེ་ཧི སཾ་ཡུ་ཏཱ’’ཏི. (མ་ཧཱ་ནི. ༡༠, ༣༩) ཙ,

‘‘ན་ཏྠི ཙི་ཏྟེ ཡུ་གཱ ག་ཧཱི’’ཏི ཙ –

ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡཱཏི ཡ་སྨི་ཉྩ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཡེ ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ པ་གེ་ཝ ཉཱ་ཎེ་ན པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ ནཱ་མ མི་ག་སཱུ་ཀ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ས་ཡེ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏེ ཏ་ཏྲ ཋི་ཏཱ མི་གཱ ཝཱ སཱུ་ཀ་རཱ ཝཱ ཏ་ཏོ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ་པི ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ་པི ནེ་སཱ་ད་སྶ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎཱ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་ད་མི་དཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཐེ་རེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ནཱཏི ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་སྶཱཏི ཐེ་ར་སྶ. ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཨུ་པྤཱ་དཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནྟ་སྶཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཡ་དེ་ཝ ཨཱ་ར་བྦྷ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི; ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཏ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ ཙ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ. ན ཧི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཝི་ནཱ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ས་མྦྷོ་ནྟཱིཏི པུ་བྦེ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ཏི ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ, ‘‘ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ས་མྦྷོ་ནྟཱི’’ཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏོ. པུ་བྦེ ཨ་བྷཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཀོ ཧི ཨ་ཏྟ་ལཱ་བྷོ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཡོ. ཧུ་ཏྭཱཏི ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ. པ་ཊི་ཝེ་ནྟཱིཏི པ་ཊི ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཝི་ན་སྶ་ནྟི. ཝ་ཡཾ པ་སྶ་ཏི, ‘‘ཧུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཝེ་ནྟཱི’’ཏི ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏོ. ཝི་དྡྷཾ་ས་བྷཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཀོ ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏོ ཝ་ཡོ.

ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ ཨུ་པ་ཡོ རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ག་མ་ན་ནྟི ཨ་ནུ་པ་ཡོ, ཨ་ན་ནུ་རོ་དྷོ. ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་པཱ་ཡོ པ་ཊི་གྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་ག་མ་ན་ནྟི ཨ་ན་པཱ་ཡོ, ཨ་ཝི་རོ་དྷོ. ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྠཱ’’ཏི ཏ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ནི་སྶ་ཡེ་ཧི ཨ་ནི་སྶི་ཏོ. ཨ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷོཏི ཨ་ནུ་པ་ཡཱ་ནི་སྶི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་རི་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཚ་ནྡ་རཱ་གེ་ན ན པ་ཊི་བ་དྡྷོ ན ཝི་བ་ནྡྷི་ཏོ. ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོཏི ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་མུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཀཱ་མ་རཱ་ག་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟོ. ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨེ་ཧི ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ.

ཀི་ལེ་ས་མ་རི་ཡཱ་དཱ ཏེ་ན ཀ་ཏཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱཏི ཨ་ནྟོ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟེ སོ་ལ༹་ས དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝཱི་ཐིཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ས་ཙེ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུཾ; ཏ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ ཀི་ལེ་ས་མ་རི་ཡཱ་དཱ ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན, ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ནཱ ཝཱ ཀ་ཏཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཏེ་སཱུཏི ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ. ཨ་སྶཱཏི ཐེ་ར་སྶ. ཨེ་ཀོ་པཱིཏི རཱ་གཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀོ་པཱི་ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་པཱ་ཐ་ག་མ་ནེ ས་ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ ན ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ནི་ར་ནྟ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མ་རི་ཡཱ་དཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཏྟཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་གེ་ཝ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དཱ་ནི་པི ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏ་བྦཱ ཀི་ལེ་སཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨི་ཏོཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ. ཨ་ན་ནྟ་རོཏི ཨུ་པ་རི་མོ ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཝི་སེ་སོ. ཏ་སྶ པ་ཛཱ་ན་ན་སྶཱཏི, ‘‘ཨ་ཏྠི ཨུ་ཏྟ་རི ནི་སྶ་ར་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཛཱ་ན་ན་སྶ. བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ར་ཎེ་ནཱཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན.

ས་མྤ་སཱ་ད་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་ལུ་སི་ཡཱ་པ་ག་མ་ནེ་ན, ཏ་སྶ ཝི་ཙཱ་ར་ཀྑོ་བྷ་ཝི་ག་མེ་ན ཝཱ ཙེ་ཏ་སོ ས་མྨ་དེ་ཝ པཱ་སཱ་དི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན.

ཝཱི་རི་ཡཾ ས་ཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པེ་ཀྑཱ, ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ་ཝེ་ད་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཛྷཱ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་ཏི, ‘‘སུ་ཁ་ཊྛཱ་ནེ ཝེ་ད་ནུ་པེ་ཀྑཱ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཁ་ཊྛཱ་ནེཏི ཙ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་སུ སུ་ཁ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ. པ་སྶ་དྡྷ་ཏྟཱཏི ས་མ་དྷུ་ར་ཙེ་ཏ་ཡི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཝི་ས་ཊ་ཝི་ཏྠ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡོ སོ ཙེ་ཏ་སོ ཨཱ་བྷོ་གོ ཝུ་ཏྟོ. སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་དཱི་སུ ས་ཏི་ཡཱ པཱ་རི་སུ་དྡྷི, སཱ ཐ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་ཏི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ས་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པེ་ཀྑཱ, ན ཛྷཱ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་ད་ཡོ.

༩༥. ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ས་ཏི་ཡཱ ན ཀ་དཱ་ཙི་པི ཉཱ་ཎ་ཝི་ར་ཧོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཉཱ་ཎེ་ན ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ, ‘‘ས་ཏི་མཱ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི. ན སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ད་དྷ་མྨ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཧོ་ཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་སུ་ཁུ་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཀ་ལཱ་པ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ’’ཏི.

༩༦. པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ་སྶ་དི་སྭཱ ཨཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ད་སྶ་ན་ས་མ་ཀཱ་ལཾ ཁཱི་ཡ་མཱ་ནཱ ཨཱ་ས་ཝཱ, ‘‘དི་སྭཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ་པི ཧི ཨེ་དི་སོ ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གོ དི་སྶ་ཏི –

‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ རཱུ་པེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༢༠༤, ༤༠༠; ༣.༤༢༡, ༤༢༥, ༤༢༦; སཾ. ནི. ༢.༤༣-༤༥; ༢.༤.༦༠; ཀ་ཐཱ. ༤༦༥, ༤༦༧).

‘‘ནི་ཧ་ནྟྭཱ ཏི་མི་རཾ ས་བྦཾ, ཨུ་གྒ་ཏེ་ཛོ ས་མུ་གྒ་ཏོ;

ཝེ་རོ་ཙ་ནོ ར་སྨི་མཱ་ལཱི, ལོ་ཀ་ཙ་ཀྑུ་པ་བྷ་ངྐ་རོ’’ཏི. (པ་ཊྛཱ. ཨ་ནུ་ཊཱི. ༡.༢༥-༣༤; ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༢.༥༨༠) ཙ –

ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ. ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཝཱ ཨ་ཡཾ དི་སྭཱས་དྡོ ཨ་ས་མཱ་ན་ཀ་ཏྟུ་ཀོ ཡ་ཐཱ – ‘‘གྷ་ཏཾ པི་ཝི་ཏྭཱ བ་ལཾ ཧོ་ཏི, སཱི་ཧཾ དི་སྭཱ བྷ་ཡཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༢.༨༠༢). ད་སྶ་ན་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཧི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑ་ཡོ པ་རི་ཉྙཱ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ ས་ཏི པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་སྶ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. ཡུ་ག་ན་དྡྷཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨེ ས་མྨ་ས་ནྟོ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཡུ་ག་ན་དྡྷཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཝ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ས་མྨ་ས་ནྟོ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཡུ་ག་ན་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཐེ་རོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟ་ཝཱ་རོ ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏོ’’ཏི. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ. དཱི་གྷ་ན་ཁ་སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ (མ. ནི. ༢.༢༠༥-༢༠༦) ཧི ཐེ་རོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ. ཏ་དཱ ཙ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཧུ་ཏྭཱ ནི་རོ་དྷཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཨ་ཝ་ས་རོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟ་ཝཱ་རོ ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏོ’’ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ – ‘‘ས་བྦ་སོ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མྨ ས་ཉྙཱ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ནི་རོ་དྷཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཐེ་རེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ པ་ཎྜི་ཏ་གུ་ཎེ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ན དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ. ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ པ་ན ཐེ་ར་སྶ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ས་མཱ་ཙི་ཎྞཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་རོ་དྷཾ པ་ན…པེ… ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་མྤི ཨ་ནྟ་རཱ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཝོ་མི་སྶཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ནི་རོ་དྷཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་བྷོ་གེ་ན ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཡུ་ག་ན་དྡྷཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི སཱི་སཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ཨཱ་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ནི་རོ་དྷ་སྶ ཝཱ་རོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི. ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི གཱུ་ལ༹ྷོ ཧོ་ཏི, ‘‘ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་བྷོ་ག་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི སཱི་སཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏེ་ན ཨཱ་བྷོ་ག་པ་ཊི་བ་དྡྷ་མེ་ཏེ་སཾ ཨཱ་ག་མ་ན་ནྟི དཱི་པི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཝཱ་སི་ནོ ཐེ་རཱ པ་ནཱཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་རུ་ལ༹ྷ་མེ་ཝ ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ནྟོ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡནྟི ནི་རོ་དྷཾ ས་མཱ་པ་ནྣ་ཀཱ་ལེ. ཏི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེཏི ཨུ་ཏུ་ཀ་མྨཱ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཏི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ.

༩༧. ཙི་ཎྞ་ཝ་སི་ཏནྟི པ་ཊི་པ་ཀྑ་དཱུ་རི་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཾ. ནི་པྥ་ཏྟིཾ པ་ཏྟོཏི ཨུ་ཀྐཾ་ས་པ་རི་ནི་པྥ་ཏྟིཾ པ་ཏྟོ. ཨུ་རེ ཝཱ་ཡཱ་མ་ཛ་ནི་ཏཱ་ཡ ཨོ་ར་སོ. པ་བྷཱ་ཝི་ཏནྟི ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཾ. དྷ་མྨེ་ནཱཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་དྷ་མྨེ་ན. ཏ་སྶ ཧི ཨ་དྷི་ག་མེ་ན ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛཱ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ, ‘‘དྷ་མྨ་ཛོ དྷ་མྨ་ནི་མྨི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. དྷ་མྨ་དཱ་ཡ་སྶཱཏི ན་ཝ་ཝི་དྷ་སྶ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་དཱ་ཡ་སྶ. ཨཱ་དི་ཡ་ན་ཏོཏི ག་ཎྷ་ན་ཏོ, ས་ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

ཨ་ནུ་པ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༢. ཚ་བྦི་སོ་དྷ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༩༨. ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱ་ཏི་ཀྑ་ཡཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ བྱཱ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཝུ་སི་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ མེ པ་རི་ཡོ་སི་ཏོ་ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན་པི. ཀ་ཏཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡནྟི ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ པ་རི་ཉྙཱ་དི་ཝ་སེ་ན སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷ་སྶ་པི ཀི་ཙྩ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནཱ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན་པི. ནཱ་པ་རཾ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷཱ་ཝཾ, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝཱ པ་རི་ཉྙཱ་དི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཀེ་ན་པི པ་དེ་ན ཨ་ཉྙཱ བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ བ་དྡྷཾ པ་ན སུ་བ་དྡྷཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ཉྙཱ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་དེ་ཧི ཨཱ་ག་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ དི་ཊྛ་ཝཱ་དི་ཏཱ ནཱ་མ ཨ་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རོ. ས་བྷཱ་ཝོཏི པ་ཀ་ཏི་ཨ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ་ས་དྡོ, ‘‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨཱ ཛ་རཱ་དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༧༤-༢༧༥) ཝི་ཡ ཏ་སྨཱ, ཨ་ནུ་དྷ་མྨོཏི ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ པ་ཀ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ར་མ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཨ་རི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎེ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟཱ་པི སཱ་ས་ན་སྶ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་པ་ཝེ་ད་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་ཏྠ་ཉྩ ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ས་མ་ཡེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་སྶ…པེ… ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི.

༩༩. དུ་བྦ་ལནྟི ཕེ་གྒུ ཝི་ཡ སུ་བྷེ་ཛྫ་ནཱི་ཡཾ བ་ལ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ, ཨ་སཱ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝི་རཱ་གུ་ཏནྟི པ་ལུ་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ. ཝི་ག་ཙྪ་ན་ས་བྷཱ་ཝནྟི ཝི་ནཱ་ས་ག་མ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཏྟཱ ཨ་སྶཱ་ས་ལེ་ས་སྶ་པི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་སྶཱ་ས་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨུ་པེ་ནྟི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་པ་ཡཱ, ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནྟི ད་ལ༹ྷ་གྒཱ་ཧཾ ག་ཎྷ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ. ཨ་དྷི་ཏི་ཊྛ་ཏི ཙེ་ཏ་སོ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཙེ་ཏ་སོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ. ཏཱ་ཧཱིཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི. ཏནྟི ཙི་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ཏཱིཏི ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན ནི་ཝི་ས་ཏི, ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ས་ཀྐཱ་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ཏི ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཾ, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཧི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ཧི, ཏ་ཐཱ ས་ཀྐཱ་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་སེ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཧཱི་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ, ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཡོ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཧི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ནྟི, ཏ་ད་གྒེ་ན ཏཾ་ས་ཧ་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་སེ་ནྟཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན, ‘‘ཏཾ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཁ་ཡཱ ཝི་རཱ་གཱཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ‘‘ཁ་ཡེ་ན ཝི་རཱ་གེ་ནཱ’’ཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཝི་རཱ་གེ་ནཱཏི ཙ ཨི་ཏིས་དྡོ ཨཱ་དི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘ནི་རོ་དྷེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ག་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་སྶེ་ཝ བོ་དྷ་ན་ཏོ.

༡༠༠. པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ སེ་ས་བྷཱུ་ཏ་ཏྟ་ཡཾ ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པ་ཉྩཱ་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ, ནི་ཛྫཱི་ཝ་ཊྛེ་ན དྷཱ་ཏུ་ཙཱ་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་དྷཱ་ཏུ. ནྷཱ་ནཱི་ཡ་ཙུ་ཎྞཾ བཱ་ཧི་ར་ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ སེ་ས་བྷཱུ་ཏ་ཏྟ་ཡཾ ཨཱ་བ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་བ་ནྡྷ་ནཾ. པ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷ་ཏྟཾ བཱ་ཧི་ར་ཏེ་ཛོ ཝི་ཡ སེ་ས་བྷཱུ་ཏ་ཏྟ་ཡཾ པ་རི་པཱ་ཙེ་ཏཱི་ཏི པ་རི་པཱ་ཙ་ནཾ. བཱ་ཧི་ར་ཝཱ་ཏོ ཝི་ཡ སེ་ས་བྷཱུ་ཏ་ཏྟ་ཡཾ ཝི་ཏྠ་མྦྷེ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཏྠ་མྦྷ་ནཾ. དྷཱ་ཏུ་ས་དྡ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ཨ་ས་མྥུ་ཊྛ་དྷཱ་ཏཱུཏི ཨ་ས་མྥུ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཏེ་སཾ ཝི་པ་རི་མ་ཊྛ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་ཛཱ་ན་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ལ་དྡྷི. ཨ་ཧཾ ཨ་ཏྟཱཏི ཨ་ཧཾ, ‘‘རཱུ་པ་དྷ་མྨོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ན ཨུ་པ་ག་མིཾ ན ག་ཎྷིཾ. ནི་སྶི་ཏ་ནི་སྶི་ཏཱ་པི ནི་སྶི་ཏཱ ཨེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ནི་སྶི་ཏཱ་ཝཱ’’ཏི. ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝཱ པ་ན ཏ་ནྣི་སྶི་ཏཱ་ཏི ‘‘ཨེ་ཀེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི. ཨུ་པཱ་དཱ་རུ་པ་མྤི ཀཱ་མཾ ནི་སྶི་ཏ་མྤི ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ་པི ཏཾ ནི་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཏཾ ན ཨུ་དྡྷ་ཊཾ. པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ར་ཏྟཱ པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ཀཱ་ས་སྶ ‘‘ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཙ ཏ་ཐཱ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ས་བྦ་མྤི བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ་ནི་སྶི་ཏཾ ནཱ་མ. ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཾ ཝི་ཡ བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཱ་ནི, ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཝི་ཡ ཙ ཝ་ཏྠུ་རཱུ་པཱ་ནི, ‘‘ཏཾ་ནི་སྶི་ཏ་རཱུ་པ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ་ནི་སྶི་ཏ་ཙ་ཀྑཱ་དི་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ་ནི་སྶི་ཏཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཏ་ཐཱ-ས་དྡེ་ན ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི. ཨི་དྷཱ་པཱིཏི ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ་ནི་སྶི་ཏ་པ་དེ་པི, ན པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ནི་སྶི་ཏ་པ་དཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པནྟི ས་བྦ་མྤི རཱུ་པཱ་རཱུ་པཾ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་གྒ་ཧི་ཏཾ ན་ཏྠི. ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ…པེ… ནི་སྶི་ཏནྟི ཨི་དཾ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་སི་དྡྷཾ ནི་སྶ་ཡ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡ་སི་དྡྷེ ནི་སྶ་ཡ་ཏྟེ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ – ‘‘པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏཱ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ དྷ་མྨཱ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་སྶ ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༡༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་བྦཾ ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་རཱུ་པཾ, ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ནི་སྶི་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཨ་ན་ནྟ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ནི་སྶི་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.

༡༠༡. རུ་པྤ་ཏི ཝ་ཎྞ་ཝི་ཀཱ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཧ་ད་ཡ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི རཱུ་པནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནེ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ལ་བྦྷ་ཏི, ན ཨཱ་པཱ་ཐ་མ་ནཱ་ག་ཏེ. ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ པ་ན ཨཱ་པཱ་ཐ་མ་ནཱ་ག་ཏེ་པི ཏ་སྨིཾ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྠ་ན་ཏོ. རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ དྭི་དྷཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ. ཐེ་རོ པ་ན ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་སྶཱ་པི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ རཱུ་པ་བྷཱ་ཝཾ ན ས་ཀྐཱ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏུ་ནྟི དྭི་དྷཱ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཚ་ནྣོ་ཝཱ་དཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཨུ་པ་རི ཚ་ནྣོ་ཝཱ་དེ ཀི་ནྟི ཀ་རི་སྶ་ཐཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ཙ་ཀྑུཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཚ་ནྣ, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦེ དྷ་མྨེ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༣༩༡) ཨཱ་ག་ཏཾ, ན ཙེ་ཏྠ ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་པ་དེ་ན ག་ཧི་ཏཾ, ན ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ནྟི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནེ་ཝ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་གཱ་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཛོ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཡི་དཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི. རཱུ་པ་མེ་ཝཱཏི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཝ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི པ་དཾ ཀ་ཐཾ ནེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦེ་སཱུཏི ཡེ་ན མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ཏེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦེ་སུ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཎྷཱ་ཚ་ནྡོཏི ཏ་སྶ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ ཚ་ནྡོ, ན ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ ཚ་ནྡོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་ཚ་ནྡོ. ར་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཡ ར་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་ར་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་བྷི་ར་མི་ཏྭཱ ན་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན. ས་པྤཱི་ཏི་ཀ་ཏ་ཎྷཱ ཧི ན་ནྡཱིཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཎྷཱ.

༡༠༢. ཨ་ཧ་ངྐཱ་རོཏི ‘‘སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༡༢༡, ༡༢༣༩; ཝི་བྷ. ༨༣༢, ༨༦༦; སཾ. ནི. ༤.༡༠༨; མ་ཧཱ་ནི. ༢༡, ༡༧༨) ཨ་ཧཾ་ཀ་ར་ཎཾ. ཡེ་ན ཧི མ་མཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཏཾ མ་མ་ངྐཱ་རོ. སྭེ་ཝཱཏི ‘‘ཨ་ཧ་ངྐཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མཱ་ནོ. ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ནི་དྡི་ཊྛེ ས་བྦཱ་སུ ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙཱ་སུ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་སུ ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཛྫཱ་དྭ་ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན, ‘‘པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉྩ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ? ཨི་ཏ་རོ ཨི་དྷ ས་བྦ་ཝཱ་རེ་སུ་པི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་པུ་ཙྪཱ ཨ་དྷི་ཀ་ཏཱ ཏ་སྨཱ ‘‘སོ ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་ཧི་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏི་ཡཱ ཝི་ཛྫཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘བྷི་ཀྑཱུ ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨཾ ན པུ་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཀ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་སུ་ཏྟཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ཏ་ཏི་ཡ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན་པི་སྶ ས་མ་ཉྙཱ ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཚ་བྦི་སོ་དྷ་ན་ནྟི་པི་སྶ ནཱ་མ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ བྷེ་དཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨེ་ཏྠ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་སུ་དྡྷཱཏི ཏ་སྶཱ ཙོ་ད་ནཱ་ཡ སོ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་སོ་དྷི་ཏཱ. ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ཝཱ ཚ་བྦི་སོ་དྷ་ན་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨཱ་ཧཱ་རེ་ཧི ས་དྡྷི’’ནྟི ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཏི? ཀེ་ཙི ཏཱ་ཝ ཨཱ་ཧུ – ‘‘སཱ་དྷཱུ་ཏི བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་རི པ་ཉྷོ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཨཱ་ག་ཏེ་ན ན་ཡེ་ན ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝཱ་རོ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི. ‘‘བ་ཧི་དྡྷཱ ས་བྦ་ནི་མི་ཏྟེ་སཱུ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧཱ་རཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཉྙེ. ཨ་པ་རེ པ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རོ, ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཕ་སྶཱ་ཧཱ་རོ, མ་ནོ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ཧཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ཧཱ་རོ ས་རཱུ་པ་ཏོ་པི ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི.

‘‘ཚ་བྦི་སོ་དྷ་ན’’ནྟི ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ས་མ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནྭ་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་ཏི་མྤི ཏཱ་དི་སེ་ན བྱཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་མྤི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ‘‘ཨི་མེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཝི་ན་ཡ་ནི་དྡེ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཝི་ན་ཡ་ནི་དྡེ་སེ ཨཱ་ག་ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཝི་ན་ཡེ ཝཱ ཨཱ་ག་ཏ་ནི་དྡེ་སཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན.

ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ཏོ ཨ་དྷི་ག་མོ, ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཨ་དྷི་ག་མ་པུ་ཙྪཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཛྷཱ་ན་ཝི་མོ་ཀྑཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་པཱ་ཡ་པུ་ཙྪཱཏི ཨ་དྷི་ག་མོ་པཱ་ཡ་པུ་ཙྪཱ. ཀི་ནྟཱིཏི ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཀ་ཏ་མེ་སཾ ཏྭཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ལཱ་བྷཱིཏི ཨི་དཾ པ་ན པུ་བྦེ ‘‘ཀིཾ ཏེ ཨ་དྷི་ག་ཏ’’ནྟི ཨ་ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་བྷེ་དཱ ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཝི་སེ་སཱ པུ་ཙྪི་ཏཱ་ཏི ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ པུ་ཙྪ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་དྷི་ག་མ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ སོ་དྷེ་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ན ས་ཀྐཱ་རོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཉྷི ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ་པི ཧོ་ཏི, ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་པ་ཏི་རཱུ་པཾ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ཝི་ཡ ཁཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ནི་གྷཾ་ས་ན་ཏཱ་པ་ན་ཚེ་ད་ནེ་ཧི སོ་དྷེ་ཏ་བྦཾ ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཨི་མེ་སུ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཚ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ སོ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཝ་ཏྟ་བྦོ ཝི་མོ་ཀྑཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་དྷི-ས་མཱ་པ་ཏྟི-ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན-མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ-ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝི་སེ་ས་སྶ ས་ཏི་ས་མྨོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སེ་ས་པུ་ཙྪཱ་སུ་པི ‘‘པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པ་དེ ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨུ་གྒ་ཧ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཀུ་ས་ལཱཏི ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ ནི་པུ་ཎཱ. ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཡ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, སཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཊི་པ་དཱ. སོ་དྷེ་ཏ་བྦཱཏི སུ་དྡྷཱ ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་སུ་དྡྷཱ་ཏི ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སོ་དྷེ་ཏ་བྦཱ. ན སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་མཱ་ད་པ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ. ‘‘སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ སུ་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘དཱི་གྷ་ར་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཡ་དཱི’’ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡ་དི སོ བྷི་ཀྑུ ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཡ་དི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་དི་སཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཧོ་ཏི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱ.

ན་དི་ཡཱ ས་མུ་དྡཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ན་དཱི་མུ་ཁ་དྭཱ་རཾ. མ་དྡ་མཱ་ནོཏི བ་ད་ར་སཱ་ལ༹་ཝཾ ས་ར་སཾ པ་ཏྟེ པ་ཀྑི་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ མ་དྡ་མཱ་ནོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

ཚ་བྦི་སོ་དྷ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༣. ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༠༥. ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨནྟི ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཾ དྷ་མྨཾ. སོ པ་ན ཡ་སྨཱ ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ པ་ཝེ་ཎི་ཀོ དྷ་མྨོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ དྷ་མྨ’’ནྟི, ཨེ་ས ན་ཡོ ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཨེ་ཝཾ པ་དྷཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ཉྩ ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ མཱ་ཏི་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཡ་ཐཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཡཱ ནི་དྡི་ས་ནྟོ ‘‘ཀ་ཏ་མོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ པ་ན ནི་དྡི་ས་ནྟོ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་པུ་བྦ་ཀཾ ཧེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཡ་ཐཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་པུ་བྦ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་གྒ་ཧ་ཎཾ ནཱ་མ ཉཱ་ཡ་པ་ཊི་པ་ཏྟི, ཏ་སྨཱ ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨཱ ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦཱ་ཏི དཱི་པེ་ནྟོ ས་ཏྠཱ ཨ་ཡ་ཐཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཡཱ ནི་དྡྷཱ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཨ་སེ་ཝ་ནཱ ཙ བཱ་ལཱ་ནཾ, པ་ཎྜི་ཏཱ་ན་ཉྩ སེ་ཝ་ནཱ’’ཏི. ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཧི ཀུ་ལ་དྭ་ཡཾ ‘‘ཨུ་ཙྩ་ཀུ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ. ཏ་ཐཱ་ཧི ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷ་ནྟི. སོཏི སཱ་མཱི་ཙི་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ བྷི་ཀྑུ. ཨ་ནྟ་རཾ ཀ་རི་ཏྭཱཏི ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ. པ་ཊི་པ་དཱ ཧི ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ པཱུ་ཛཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ, ན ཨུ་ཙྩ་ཀུ་ལཱི་ན་ཏཱ. མ་ཧཱ་ཀུ་ལཱཏི ཝི་པུ་ལ་ཀུ་ལཱ ཨུ་པཱ་དི་ཏོ་དི་ཏ་ཀུ་ལ་ས་མྤ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༡༠༦. ཡ་སས་དྡོ པ་རི་ཝཱ་ར་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཡ་ས་སྶཱིཏི ཙ སཱ་ཏི་ས་ཡ་པ་རི་ཝཱ་ར་ཝ་ནྟ་ཏཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི. ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རེ་སཾ ཨུ་པ་རི་ན་ཏྟི ཨེ་ཏེ་སཾ ཨཱི་སོ ཨཱི་ས་ནཾ ཨི་སྶ་རི་ཡ་ནྟི ཨ་ཀྑཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་པྤེ་ས་ཀྑཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་པ་རི་ཝཱ་རཱ’’ཏི. ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ ཧི ཨི་དྷ ཨ་པྤ-ས་དྡོ.

༡༠༧. ན་ཝེ་ཝ དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནི ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་སྶ ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀ་ཏཱ སུ་ཀ་རཱ. ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་སྶ ས་པ་དཱ་ན་ཙཱ་རི་ཀ་ཏཱ སུ་ཀ་རཱ. ཨེ་ཀཱ་ས་ནི་ཀ་སྶ ཙ པ་ཏྟ་པི་ཎྜི་ཀ་ཁ་ལུ་པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟི་ཀ་ཏཱ སུ་ཀ་རཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི – ‘‘པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ན་མྤི ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ པ་རི་ཧ་ར་ཎ་སུ་ཀ་ར་ཏཱ་ཡ ཏེ་ས་མྤི ས་མཱ་དཱ་ན་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ར་ས ཧོ་ནྟཱི’’ཏི.

༡༠༨. ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་མྨ་ཡཱ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ, པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ ཏ་མྨ་ཡ་ཏཱ, ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ ཨ་ཏ་མྨ་ཡ་ཏཱ, ནི་ཏྟ་ཎྷ་ཏཱ. ཏཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་པི ཏ་ཎྷཱ་པ་ཧཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ. ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏ་མྨ་ཡ་ཏཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟེ ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨེ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ. ན མ་ཉྙ་ཏཱིཏི མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ས་བྦ་སོ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ཀི་སྨི་ཉྩི ཨོ་ཀཱ་སེ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དི་ཀེ ཀེ་ན་ཙི ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠཱ་དི་ནཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་པ་རི་ཝེ་ཎཱ་དི་ནཱ ཙ པུ་གྒ་ལཾ ན མ་ཉྙ་ཏི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༤. སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༠༩. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙནྟི ཨ་ཉྙཾ ཨ་ཉྙཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙཾ སེ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་ཏྟ་ཧི པ་དེ་ཧཱིཏི ས་ཏྟ་ཧི ཝཱ་ཀྱེ་ཧི. པ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཨ་ཏྠོ་ཏི པ་དཾ, ཝཱ་ཀྱཾ. སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎཾ དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དེ (མ. ནི. ༡.༣༡) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

༡༡༣. དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ དི་ཊྛི་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. ས་ཉྙཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡོ…པེ… ན ག་ཧི་ཏཱ ཀ་མྨ་པ་ཐ་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ མ་ནོ་ས་མཱ་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ དི་ཊྛི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཝཱ་རེ ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི? ཀཱ་མཾ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ ན ཨུ་དྡྷ་ཊོ.

༡༡༥. ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་དཱི་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཡ་ཐཱ བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ས་ཉྙཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཨ་བྱཱ་པཱ་ད་ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ས་ཉྙཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ པ་ཋ་མེ་ན ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ‘‘ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ཋ་སྶ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ.

༡༡༧. ཏི ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཨ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ཡ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཨི་ཙྪ་ཏོ་པི ཏཱ་དི་ས་སྶ བྷ་ཝཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧོ་ནྟི པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱིཏི ཏེ་སཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི. ཏེ་ན་སྶ ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་དུ་ཀྑེ་ན ཙ ས་དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏི. ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི པ་ཧཱ་ཡ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟ་ནཱ་ར་ཧོ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཀ་ཐཾ…པེ… ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱིཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏི, ཡཱ་ཡ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་བྷི་ཝུ་དྡྷིཾ ཀུ་ས་ལ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ་པི ས་བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་རི་ཧཱ་ནིཾ ཀུ་ས་ལཱ་བྷི་ཝུ་དྡྷི་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ་པི ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་སྶ ཨ་བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཧཱ་ཡ་ཏི,ན ཀུ་ས་ལཾ ཏ་སྶ བུ་དྡྷི་པ་ཀྑེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠཱ་པི ཝི་པ་སྶ་ན་མེ་ཝ ག་བྦྷཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ཏི, ན ཝ་ཊྚ་ག་བྦྷཾ ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶ, ཉཱ་ཎ་སྶ ཙ པཱ་ཀ་ག་མ་ན་ཏོ.

༡༡༩. ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶཱཏི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ‘‘ནི་བྦི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ་པཱིཏི པི-ས་དྡོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཏཱ་ཝ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཏོ པ་རི་བཱ་ཧི་རཱ ཧོ་ནྟུ ཛཱ་ན་ནྟཱ་ན་མྤི ས་བྦེ་སཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནེ་ཀཾ་སི་ཀ་ཏཾ ཙོ་དེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་ཏ་རོ ས་བྦེ་ས་མྤི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི, ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནེ་ཀཾ་སི་ཀ་ཏཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༥. བ་ཧུ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༢༤. བྷ་ཡནྟི (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༣.༡) ཙི་ཏྟ་སཾ་ས་པྤ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་སོ’’ཏི. ཨུ་པ་དྡ་ཝོཏི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ. ཏ་སྶ པ་ན ཝི་ཀྑེ་པ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི. ཨུ་པ་ས་གྒོཏི ཨུ་པ་ས་ཛྫ་ནཾ. ཏ་ཏོ ཨ་པྤ་ཏཱི་ཀཱ་ར་ཝི་གྷཱ་ཏཱ་པ་ཏྟི ཡ་སྨཱ པ་ཏཱི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཧ་ཉྙ་མཱ་ན་སྶ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་སྶ ཨོ་སཱི་ད་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ལ་གྒ་ནཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི. ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟུཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ དི་ཝ་སེ ཨ་ནཱ་ག་ཙྪ་ནྟེ་སུ. བ་ཧི ཨ་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ དྭཱ་རེ ཨ་གྒིཾ ད་ཏྭཱ.

ན་ལེ༹་ཧཱིཏི ན་ལ༹་ཙྪ་ནྣ་ས་ངྑེ་པེ་ན ཨུ་པ་རི ཚཱ་དེ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི་ཡེ་ཝ དཱ་རུ་ཀ་ཙྪ་ད་ན་ནི་ཡཱ་མེ་ན པ་རི་ཏོ་པི ཚཱ་དི་ཏཱ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ ཏི་ཎེ་ཧི ཚ་ནྣ་ཏཾ, སེ་ས་ས་མྦྷཱ་རཱ་ནཾ རུ་ཀྑ་མ་ཡ་ཏ་ཉྩ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཝི་དྷ་ཝཱ་པུ་ཏྟེཏི ཨ་ད་ནྟ་བྷཱ་ཝོ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏེ ཧི ནི་པྤི་ཏི་ཀཱ ཨ་ཝི་ནཱི་ཏཱ ཨ་སཾ་ཡ་ཏཱ ཨ་ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རི་ནོ ཧོ་ནྟི.

མ་ཏྠ་ཀཾ ཨ་པཱ་པེ་ཏྭཱ་ཝ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏཱཏི ཀ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཝ་མ་ཀཱ་སཱི་ཏི? ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ པུ་ཙྪཱ་ཀོ་ས་ལླ་དཱི་པ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ, ཏ་ཏྠ ནི་སི་ནྣཱ་ནཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཛཱ་ན་ན་ཏྠ་ཉྩ. ཏེ ཀི་ར ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ པ་ཝི་ཊྛཱ ཝི་ཡ ཋི་ཏཱ. པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱི་ཏི.

༡༢༥. རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧོ་ཝ ཀ་ཐི་ཏོ, ན ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏོ ས་ཙྩཱ་ནི ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ས་བྦཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཨ་དྡྷེ་ཀཱ་ད་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ, ཨ་དྡྷ་ཊྛ་མཱ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རཱུ་པི་ནོ ཁ་ནྡྷཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཧོ་ནྟི. པ་ཉྩ་པི ཁ་ནྡྷཱ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཛྫཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱིཏི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ. ནི་རོ་དྷ་པ་ཛཱ་ན་ནཱཏི པ་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན མ་གྒ་ཀི་ཙྩ་མཱ་ཧ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་པ་མུ་ཁོ ཧི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏཾ ཧོ་ཏི ས་མྨ་ས་ན་སྶ བྷཱུ་མི་ཡཱ ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ. ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་སྶ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཐི་ཏཾ ཏཾ པ་ན ལོ་ཀི་ཡཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ནྟི དུ་ཝི་དྷ་ནྟི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ མ་གྒོ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི.

ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ་པི ཁོཏི པི-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཉྙེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་ཏྠཱ དྷཱ་ཏུ་ཀོ་ས་ལླཾ དེ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོ་ཏི ཐེ་རོ, ‘‘སི་ཡཱ པ་ན, བྷ་ནྟེ’’ཏི པུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན་པི དྷཱ་ཏུ་ཀོ་ས་ལླཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ, ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ…པེ… ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཱ་པི ཧི ཨཱ་དི་ཏོ ཚ དྷཱ་ཏུ་ཡོ. ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པཱུ་རེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཀ་ཐཾ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ནཱི་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏཾ ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཕོ་ཊྛ་བྦ་དྷཱ་ཏུ་པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་རུ་ལ༹་མེ་ཝ, ཀཱ་ཡ་དྷཱ་ཏུ པ་ན ནཱི་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨེ་ཀཾ་ས་མེ་ཝ ནཱི་ཧ་ར་ཎ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་ཝ་སེ་ན མ་ནོ་དྷཱ་ཏཱུཏི པ་ཙྪི་མ་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཀི་རི་ཡཱ་མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ ཏ་སྶཱ་ནུ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན་ནུ ཙེ་ཏྠ མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ ནཱ་མཱ་ཡཾ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་སཾ་ས་ཊྛཱ, ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝ ཙེ་སཱ དྷཱ་ཏཱུ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་དྷཱ་ཏུ་དེ་ས་ནཱ་ཡ, ཙི་ཏྟ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ནི་དྡེ་སེ ཚ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ པ་ན སཱ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༢.༥༡༧) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་ཝ་སེ་ནཱཏི པུ་རེ་ཙ་རཱ་ནུ་ཙ་ར་ཝ་སེ་ན. མ་ནོ་དྷཱ་ཏཱུཏི ཝི་པཱ་ཀ་མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ པུ་རེ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ, པ་ར་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ན་ནྟ་རཾ མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ, ཀི་རི་ཡཱ་མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ན་ནྟ་རཾ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ཙ.

དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ནི་སྶ་ཏྟ་ནི་ཛྫཱི་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ ས་ཏྠུ དྷཱ་ཏུ་དེ་ས་ནཱ་ཏི ཨ་ཉྙེ་སུ ས་བྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ་སུ་པི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ པ་དྷཱ་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ས་ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠཱ’’ཏི. ས་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན སུ་ཁཾ དུ་ཀྑེ་ན ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཾ, དུ་ཀྑཾ སུ་ཁེ་ན, ཨེ་ཝཾ སོ་མ་ན་སྶ་དོ་མ་ན་སྶཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ སུ་ཁཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ ཝི་བྷཱུ་ཏོ, ན ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ, ཨེ་ཝཾ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ ཝི་བྷཱུ་ཏོ, ན མོ་ཧ་སྶ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི. ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སེ་སཱ་སུ སོ་མ་ན་སྶ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་སུ, པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ. ན ཧི སོ་མ་ན་སྶཱ་ད་ཡོ མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝི་ནཱ ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏ་སྶོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཏཱ་སཾ ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ་ཀྑུ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཊྛ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ, མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ནྣ་ར་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ. སོ་མ་ན་སྶ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ པ་ན ཙ་ཏ་སྶོ དྷཱ་ཏུ་ཡོ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ, ཨེ་ཝཾ སུ་ཁ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏ་སྶཱ ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་དྷཱ་ཏུ་ཕོ་ཊྛ་བྦ་དྷཱ་ཏཱུ་ན་ཉྩ ནཱི་ཧ་ར་ཎཱ ཧེ་ཊྛཱ ད་སྶི་ཏ་ན་ཡཱ་ཏི, ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པཱུ་རེ་ཏ་བྦཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.

ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ད་ཡོ ཨི་དྷ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ‘‘ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ དྭེ་དྷཱ་ཝི་ཏ་ཀྐེ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ་ཏི ཀཱ་མ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ, བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོ་ཏི བྱཱ་པཱ་ད་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ, ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐོ་ཏི ཝི་ཧིཾ་སཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ, ནེ་ཀྑ་མྨ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ནེ་ཀྑ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐོ, སོ ཡཱ་ཝ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་བྱཱ་པཱ་ད་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨ་བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོ, སོ མེ་ཏྟཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐོ, སོ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མགྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཚ, ཏཾ་ཝི་ས་ཡཱ ས་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ, ཏ་ཏྠ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས. ནེ་ཀྑ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ པ་ན དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ ཨེ་ཝ.

ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ དྷ་མྨཱ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཉྩ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀྑ་ནྡྷཱ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི. ཏ་ཐཱ རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ དྷ་མྨཱ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ, ཨ་རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ དྷ་མྨཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ ཀཱ་མོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, ཨེ་ཝཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏཱ ཡ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ནྟི, ཏེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨུ་པ་རི་ཏོ པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་དེ་ཝེ ཨ་ནྟོ་ཀ་རི་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཝ་ཙ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹ཾ (ཝི་བྷ. ༡༠༢༠) ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱ་ཝ་ཙ་རཱཏི ཨ་ཝཱི་ཙི་པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ་ཀཱ་སཱ་ཡ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དོ་ཀཱ་ས་ཏཱ ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཏ་ནྣི་ནྣ་ཏྟཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་རི་པུ་ཎྞ་ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨཱ་ནཾ ‘‘ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པཱུ་རེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ ཨེ་ཀ་དེ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧི རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨཱ་ཏི.

ས་མཱ་ག་ནྟྭཱཏི ས་ཧི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ. ཡ་ཏྟ་ཀ་ཉྷི པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏ་ཏྠ ཏ་ནྣི་བྦ་ཏྟ་ནེ ས་མཱ་ག་ཏཱ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི ཝེ་ཀ་ལླེ ཏ་ད་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ. ས་ངྑ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པཱུ་རེ་ཏ་བྦཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

༡༢༦. ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ མ་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཧ་ཎཾ ག་མི་སྶཱ་མཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཡ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ, ཏེ་སུ བྷ་ཝཱ ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནི. ཏ་ཏོ བ་ཧི་བྷཱུ་ཏཱ་ནི བཱ་ཧི་རཱ་ནི. ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀ་ཐཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཐཱ ཙ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༥༡༠, ༥༧༠, ༥༧༡) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ན ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ.

༡༢༧. ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ཊྛཱ་ནཾ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༢༦༨; ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༨༠༩), ན་ཏྠི ཋཱ་ན་ནྟི ཝཱ ཨ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ད་ཏྠ་ནི་ག་མ་ན་མེ་ཝ ཧི ‘‘ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡནྟི ཀཱ་ར་ཎེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཙ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡ་ནྟི ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཨེ་ཏྠ དི་ཊྛི་ས་མྤ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་གྒ་དི་ཊྛི་ཡཱ ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི. ཀུ་ཏོ པ་ནཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི? ལི་ངྒ་ཏོ. ལི་ངྒ་ཉྷེ་ཏཾ, ཡ་དི་དཾ ནི་ཙྩ་ཏོ ཨུ་པ་ག་མ་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ. ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀེ་སཱུཏི ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱུ་མ་ཀ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ; ན པ་ན ཏེ ཨཱ་ར་བྦྷ ནི་ཙྩ་ཏོ ཨུ་པ་ག་མ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝ་ཀྑ་ཏི ཙ ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱུ་མ་ཀ་ས་ངྑཱ་རཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ས་ངྑཱ་ར་ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ཀ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ས་པྤ་དེ་ས་ཏྟཱ ནི་པྤ་དེ་ས་ས་ངྑཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ས་ངྑ་ཏ་ས་ངྑཱ་རེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ན ནི་ཝ་ཏྟ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ས་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི. ཨེ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི སེ་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ཛུ་སྶ་ད་ཏྟཱཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏེ་ཛ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝེ་ན དུ་དྡ་སཱ. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ན ཧོ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ པ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཏེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ན ཧོ་ནྟི.

ཨ་སུ་ཁེ ‘‘སུ་ཁ’’ནྟི ཝི་པ་ལླཱ་སོ ཙ ཨི་དྷ སུ་ཁ་ཏོ ཨུ་པ་ག་མ་ན་སྶ ཋཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟ…པེ… ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨ་ཏྟ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་དྷཱ་ན་དི་ཊྛི་མཱ་ཧ. དི་ཊྛི་ཡཱ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཀ་སི་ཎཱ་དི་པ་ཎྞ་ཏྟི་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཙྪེ་དོཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་དོ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ་ག་ཧ་ཎཾ. སྭཱ་ཡཾ ཡེ་སཾ ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ བྷ་ཝ་ཏི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦ་ཝཱ་རེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་བྦ་ཝཱ་རེ་སཱུཏི ནི་ཙྩཱ་དི་ས་བྦ་ཝཱ་རེ་སུ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཧཱིཏི ཧི-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ཡཾ ཡཾ ས་ངྑཱ་རཾ ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལེ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏཾ ཏཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ག་ཎྷ་ནྟོ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟོ ཏཾ གཱ་ཧཾ ཏཾ དི་ཊྛིཾ ཝི་ནི་ཝེ་ཋེ་ཏི ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཡ་ཏྠ གཱ་ཧོ ཏ་ཏྠ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱུ་མ་ཀ་ས་ངྑཱ་རཱ ཨི་དྷ ས་ངྑཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ན ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༡༢༨. པུ་ཏྟ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ས་མ་ཉྙཱ, ད་ཏྟ་ཀི་ཏྟི་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན་པི པུ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རོ ལོ་ཀེ དི་སྶ་ཏི, སོ ཙ ཁོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་སི་དྡྷཾ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཛ་ནི་ཀཱ ཝ མཱ་ཏཱ ཛ་ན་ཀོ པི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏོ་ཝ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཨ་ར་ཧཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ མཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པ་ནེ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཨ་བྷ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཏ་ད་ཉྙཾ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝཱ་ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཝ་ད་ཏི – ‘‘ཀིཾ པ་ན ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨ་ཉྙཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཡྻཱ’’ཏི? ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ, ཡཾ དི་ཊྛི་ས་མྤ་ནྣོ པུ་གྒ་ལོ ས་ཉྩི་ཙྩ པཱ་ཎཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཡྻ, ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ‘‘ཨེ་ཏ་མྤི ཨ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. བ་ལ་དཱི་པ་ན་ཏྠནྟི ས་དྡྷཱ་དི་བ་ལ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ནཱ་ག་ཏ་ས་དྡྷཱ་དི་བ་ལ་ཝ་སེ་ན ཧི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཏཱ་དི་སཾ སཱ་ཝ་ཛྫཾ ན ཀ་རོ་ཏི.

པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི ཨི་དཾ ཨ་ཏྠ་ནི་པྥཱ་ད་ཀཱ་ནི ཏེ་སཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ནི ཙ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ས་བྦེ་སཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ས་ཧ་ཡོ་ག་ཀྑ་མ་ཏོ. ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ནེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ སཱ་ཝ་ནེ་ན. བྷེ་ད་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཡ་ཐཱ བྷེ་དོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བྷི་ནྡི་ཏ་བྦཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙ་ན་སྶ སཱ་ཝ་ནེ་ན ཝི་ཉྙཱ་པ་ནེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན་ནུ ཏུ་མྷེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་ཎྞ་མཱུ་ལེ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ བྷེ་ད་ཀ་ར་ཝ་ཏྠུ་དཱི་པ་ནཾ ཝོ་ཧཱ་རོ, ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྠཾ ར་ཧ་སྶ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ན’’ནྟི ད་སྶེ་ཏི.

ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཨུ་དྡེ་སོ ཝཱ པ་མཱ་ཎནྟི ཏེ་ཧི ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་སི་དྡྷི་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་ཏ་རེ པ་ན ཏེ་སཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱུ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝོ་ཧཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠཱཏི ཝོ་ཧཱ་རེ. ཙུ་ཏི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཕ་ལཾ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ནཱ་མ, ཏ་སྨིཾ ཨ་ན་ནྟ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ནི ཏ་ནྣི་བྦ་ཏྟ་ནེ་ན ཨ་ན་ནྟ་ར་ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལཱ་ནི, ཨ་ན་ནྟ་ར་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཙཱ་ཏི ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཨེ་ཝ ‘‘ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི.

ཀ་མྨ་ཏོཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨ་ས་དི་ས’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ. དྭཱ་ར་ཏོཏི ཀཱ་ཡཱ་དི་དྭཱ་ར་ཏོ. ཀ་པྤ་ཊྛི་ཏི་ཡ་ཏོཏི ‘‘ཨི་དཾ ཀ་པྤ་ཊྛི་ཏི་ཀ་ཝི་པཱ་ཀཾ, ཨི་དཾ ན ཀ་པྤ་ཊྛི་ཏི་ཀ་ཝི་པཱ་ཀ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཀ་པྤ་ཊྛི་ཏི་ཡ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ. པཱ་ཀཱཏི ‘‘ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཝི་པ་ཙྩ་ཏི, ཨི་དཾ ན ཝི་པ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝི་པ་ཙྩ་ན་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ. སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དཱི་ཧཱིཏི ག་ཧ་ཊྛ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ, ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ.

ཡ་སྨཱ མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏ་སྶེ་ཝ ཙ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི, ཡ་ཐཱ ཏཾ ཏི་ཎྞ་མྤི བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ བོ་དྷི་ཏྟ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཾ, ཨེ་ཝཾ མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏ་སྶེ་ཝཱ’’ཏི. པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་མ་ནུ་སྶཱ་ན་མྤི ཙ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་པྤ་ཏྟི ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི. ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟོ ཙ ཨ་ཏྠོ ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཡ་སྶ ཝི་ཀོ་པ་ནེ ཀ་མྨཾ ག་རུ་ཏ་རཾ, ན ཏ་ཐཱ ཝི་ཛཱ་ཏི་ཡ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཾ མཱ་ཏ་རཾ ཝཱ པི་ཏ་རཾ ཝཱ’’ཏི. ལི་ངྒེ པ་རི་ཝ་ཏྟེ ཙ སོ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟོ བྷ་ཝ་ངྒ་པྤ་བ་ནྡྷོ, ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་པྤ་བ་ནྡྷོ ཙ, ན ཨ་ཉྙོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པི པ་རི་ཝ་ཏྟ་ལི་ངྒ’’ནྟི. ཨ་ར་ཧ་ནྟེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀནྟི་ཨཱ་དི ཀ་མྨ་སྶ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ས་མ་ཏྠ་ནཾ, ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊི་ཀ་ཉྩེ་ཏྠ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མཱ ཀོ་ཊི ད་སྶི་ཏཱ, ཨི་ཏ་རཱ་སུ ཝི་ས་ངྐེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཡོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི་པི ཏ་ཏྠ ཝི་ས་ངྐེ་ཏོ, ཀ་མྨཾ པ་ན ག་རུ་ཏ་རཾ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ས་དི་སཾ བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ཉྷོཏི ཉཱ་པ་ནི་ཙྪཱ་ནི་བྦ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ.

ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཾ ཕུ་ས་ཏི མ་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཝི་ཀོ་པི་ཏ་ཏྟཱ. ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཾ ན ཕུ་ས་ཏི ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་བྦ་ཏྠ ཧི པུ་རི་མཾ ཨ་བྷི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟཾ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཝ་དྷ་ཀ་ཙི་ཏྟཾ པ་ན ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝེ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ངྒཱ་མ་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ས་མྤ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ཏེ་ནེ་ཝ པ་ཡོ་གེ་ན. ཨ་ར་ཧ་ནྟ་གྷཱ་ཏོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏོ མཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶེ་ཝ དི་ནྣཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ཝ་དྷ་ཀ་ཙི་ཏྟཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི པ་བ་ནྡྷ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ཙཱ་ག་ཙེ་ཏ་ནཱ, སཱ ཧི ཙ་ཛི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཙ་ཛ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ ཏ་སྶ ཙ་ཛ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཡ་སྶ ཏཾ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་ཏཾ. ཏ་སྶེ་ཝ དི་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ལོ་ཧི་ཏཾ ས་མོ ས་ར་ཏཱིཏི ཨ་བྷི་གྷཱ་ཏེ་ན པ་ཀུ་པྤ་མཱ་ནཾ ས་ཉྩི་ཏཾ ཧོ་ཏི. མ་ཧ་ནྟ་ཏ་རནྟི ག་རུ་ཏ་རཾ. ས་རཱི་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནེ ཝི་ཡཱཏི ས་ཏྠུ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནེ ཝི་ཡ.

ཨ་ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེཏི ཨི་དཾ སཱ་མ་གྒི་ཡ་དཱི་པ་ནཾ. བྷེ་དོ ཙ ཧོ་ཏཱིཏི ས་ངྒྷ་སྶ བྷེ་དོ ཧོ་ཏི. ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨཱི་དི་ས་ཀ་ར་ཎཾ ས་ངྒྷ་སྶ བྷེ་དཱ་ཡ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ. ན་ཝ་ཏོ ཨཱུ་ན་པ་རི་སཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཏ་ཐཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ན ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟི’’ ཨི་མཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི, ན པ་ན ‘‘བྷེ་དོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ. ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟེ་ན ཧི ན་ཝ་ནྣ་མེ་ཝ ཝ་སེ་ན ས་ངྒྷ་བྷེ་དོ. དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གོ ས་ངྒྷ་རཱ་ཛི.

ཀཱ་ཡ་དྭཱ་ར་མེ་ཝ པཱུ་རེ་ནྟི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ལ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏོ.

‘‘ས་ཎྛ་ཧ་ནྟེ ཧི…པེ… མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་པྤ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ན ས་མེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཀ་པྤ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ཐཱ. ཨ་ཊྛ. ༦༥༤-༦༥༧) ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀོ་ཏི ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ཡཾ སོ ཨེ་ཀཾ ཀ་པྤཾ ཨ་སཱི་ཏི་བྷཱ་གེ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་བྷཱ་ག་མ་ཏྟཾ ཀཱ་ལཾ ཏི་ཊྛེ་ཡྻ, ཏཾ ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཀ་པྤ་ཝི་ནཱ་སེ་ཡེ་ཝཱཏི པ་ན ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤ་ཝི་ནཱ་སེ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏི ན་ཏྠི ཝི་རོ་དྷོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་ཎྛ་ཧ་ནྟེཏི ཨི་ད་མྤི ‘‘སྭེ་ཝ་ཝི་ན་སྶི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ཡ ཨ་བྷཱུ་ཏ་པ་རི་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མེ་ཝ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩ་ཏི ཏ་ཏོ པ་རཾ ཀ་པྤཱ་བྷཱ་ཝེ ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤ་སྶ་པི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཝི་རོ་དྷ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. སེ་སཱ་ནཱིཏི ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ནི ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨཱ་ནི.

ཨ་ཧོ་སི་ཀ་མྨཾ…པེ… ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཀ་ཐཾ ནེ་སཾ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཏཱ ཙུ་ཏི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཐ ས་ཏི ཕ་ལ་དཱ་ནེ ཙུ་ཏི་ཨ་ན་ནྟ་རོ ཨེ་ཝ ཨེ་ཏེ་སཾ ཕ་ལ་ཀཱ་ལོ, ན ཨ་ཉྙོ་ཏི ཕ་ལ་ཀཱ་ལ་ནི་ཡ་མེ་ན ནི་ཡ་ཏ་ཏཱ ནི་ཙྪི་ཏཱ, ན ཕ་ལ་དཱ་ན་ནི་ཡ་མེ་ན, ཨེ་ཝ་མྤི ནི་ཡ་ཏ་ཕ་ལ་ཀཱ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ་ན་ཉྩ ནི་ཡ་ཏ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ. ཏ་སྨཱ ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ཝི་ཀ་ལ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝི་པ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ན་མྤི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཱ ཝི་ཡ བ་ལ་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡེ་ན ཝི་པཱ་ཀེ དི་ནྣེ ཨ་ཝི་པ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ན་མྤི ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཱ་ནཾ ཕ་ལ་དཱ་ནེ ནི་ཡ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཕ་ལ་དཱ་ན་ནི་ཡ་མེ་ནེ་ཝ ནི་ཡ་ཏ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཏཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཝ་སྶ་ཉྩ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ནི་ཡ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཙ ཏེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ཉྙ་སྶ བ་ལ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཙུ་ཏི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཕ་ལ་དཱ་ན་ཏོ.

ན་ནུ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡ་ཀེ ཨ་ས་ཏི ཙུ་ཏི་ཨ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཀ་ནྟེ་ན ཕ་ལ་དཱ་ན་ཏོ ནི་ཡ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀེ་ན ཙེ་ཏོ་པ་ཎི་དྷི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀེ་ན ཙ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ན་ནྟ་རེ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཕ་ལ་དཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ. ན པ་ན ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ ཨ་ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀཾ ཕ་ལ་ནི་ཝ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་ཏྠི ས་བྦཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝཱི་ཙི་ཕ་ལ་ཏྟཱ. ན ཙ ཧེ་ཊྛཱུ་པ་པ་ཏྟིཾ ཨི་ཙྪ་ཏོ སཱི་ལ་ཝ་ཏོ ཙེ་ཏོ་པ་ཎི་དྷི ཝི་ཡ ཨུ་པ་རཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཛ་ན་ཀ་ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཕ་ལཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ཙེ་ཏོ་པ་ཎི་དྷི ཨ་ཏྠི ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ཝཱི་ཙི་པཱ་ཏ་ན་ཏོ, ན ཙ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡོ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀཾ ཀི་ཉྩི ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ན་ནྟ་རེ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛ་ན་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཱ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི. ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཙ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཱ་ནི ཀ་ཏཱ་ནི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཝི་པཱ་ཀེ ནི་ཡ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ར་ཏཱ་ཝི་པ་ཙྩ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་ས་ངྐ་ཏྟཱ ནི་ཙྪི་ཏཱ་ནི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཡ་ཏཱ་ནེ་ཝ. ཏེ་སུ པ་ན ས་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ ཨེ་ཀེ་ན ཝི་པཱ་ཀེ དི་ནྣེ ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ན དུ་ཏི་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡཾ ཝཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཀ་རོ་ནྟི. ན ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཝི་གྷཱ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ན་ཏྠི ཏེ་སཾ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་ཏཱ ནི་ཝ་ཏྟི; ག་རུ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝོ པ་ན ཏེ་སུ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་སྶ སི་ཡཱ ག་རུ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝོ་ཏི, ‘‘ཡེ་ན…པེ… ཝི་པ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཀ་སྶ པ་ན ཨ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ་ནི. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡི་ཏཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ནོ ཝཱ ཏ་ཐཱ སཱི་ལ་ཝ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ པི་ཏཱ སཱི་ལ་ཝཱ, ཏ་ཐཱ སཱི་ལ་ཝ་ཏཱི ནོ ཝཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་ཙེ མཱ་ཏཱ སཱི་ལ་ཝ་ཏཱི, མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏོ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

པ་ཀ་ཏ་ཏྟོཏི ཨ་ནུ་ཀྑི་ཏྟོ. ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོཏི ཨ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ. ས་མཱ་ན་སཱི་མཱ་ཡནྟི ཨེ་ཀ་སཱི་མཱ་ཡཾ.

ས་ཏྠུ་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠོཏི ཡཾ ས་ཏྠཱ་རཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱ་དི, ཏཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠོ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ. ཨ་ཉྙཾ ཏི་ཏྠ་ཀ་རནྟི ཨ་ཉྙཾ ས་ཏྠཱ་རཾ.

༡༢༩. ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་སུ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༢༧༧) པ་ཀ་པྤ་ནེ་ན དེ་ཝ་ཏཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཱ་དི་ནཱ ཛཱ་ཏ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་ན ས་མཱ་ན་ཡོ་ག་ཀྑེ་མཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་མཱ་ཎཾ ཋཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཁེ་ཏྟཾ, ས་ར་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ཎཱ་ཁེ་ཏྟཾ, ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ས་ཡ་ཁེ་ཏྟཾ. ད་ས་ས་ཧ་སྶཱི ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུཏི ཨི་མཱ་ཡ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཨི་མཾ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ ད་ས་ས་ཧ་སྶཱི ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ. ཏ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ཏི་ཁེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘པ་རི་གྒ་ཧ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཀེ་ཙི. ‘‘ས་བྦེ་ས་མྤི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཏ་ཏྟ་ཀཾ ཨེ་ཝ ཛཱ་ཏི་ཁེ་ཏྟཾ ཏ་ནྣི་ཝཱ་སཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི. མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཨོ་ཀྐ་མ་ན་ཀཱ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཚ་ནྣཾ ཨེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་དི་ཀཱ་ལེ་པི ཏ་སྶ པ་ཀ་མྤ་ན་སྶ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏོ. ཨཱ་ཎཱ་ཁེ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཡཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ སཾ་ཝ་ཊྚ་ཏི ཙ ཝི་ཝ་ཊྚ་ཏི ཙ. ཨཱ་ཎཱ ཝ་ཏྟ་ཏི ཨཱ་ཎཱ་ཡ ཏ་ནྣི་ཝཱ་སཱི་ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ སི་ར་སཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ་ན, ཏ་ཉྩ ཁོ ཀེ་ཝ་ལཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ, ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན, ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ན ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཝཱ པ་ན ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༨༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏ་ཏོ པ་ར་མྤི ཨཱ་ཎཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ.

ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི པ་ན ཨ་ཏྠཱིཏི, ‘‘ན མེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་ཏྠི, ས་དི་སོ མེ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ (མ. ནི. ༡.༢༨༥; ༢.༣༤༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡; ཀ་ཐཱ. ༤༠༥; མི. པ. ༤.༥.༡༡) ཨི་མི་སྶཾ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ ཋ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ, ‘‘ཀིཾ པ་ནཱ་ཝུ་སོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཨ་ཏྠེ་ཏ་ར་ཧི ཨ་ཉྙེ ས་མ་ཎཱ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་མ་ས་མཱ ས་མྦོ་དྷི་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ པུ་ཊྛོ ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ནོ་ཏི ཝ་དེ་ཡྻ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༣.༡༦༡), ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ, ཡཾ ཨེ་ཀི་སྶཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྭེ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ’’ཏི ཨི་མཾ སུ་ཏྟཾ (དཱི. ནི. ༣.༡༦༡; མི. པ. ༥.༡.༡) ད་སྶེ་ནྟེ་ན དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ ཙ བུ་དྡྷ་ཁེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཾ ཨི་མཾ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨེ་ཀ་ཏོཏི ས་ཧ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ པ་ན ཀཱ་ལོ ཀ་ཐཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣོ་ཏི ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ནི་སི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི པ་ཊི་ལོ་མ་ཀྐ་མེ་ན ཝ་ད་ཏི. པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེཏི ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎཾ དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ནྟ་རེ.

ཨ་ཉྙ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ན ནི་ཝཱ་རི་ཏཱ, ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཱི་ཎི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནེ་ན ཧི སཱ་ས་ན་སྶ ཨོ་ས་ཀྐི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པ་ར་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ལ་དྡྷཱ་ཝ་ས་རཱ ཧོ་ཏི. པ་ཊི་པ་དཱཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ཝ་ཧཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ. ‘‘པ་རི་ཡ་ཏྟི པ་མཱ་ཎ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ ཏ་ཡི་དཾ ཧཱི་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨ་སྶ ཋི་ཏི་ཉྷི ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི.

མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡཱཏི, ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཏྟཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པཱ་ལི༹ མཱ་ཏི་ཀཱ, ཏཱ་ཡ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏེ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སེ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་མྨེ་སུ ཙ སཱ་ས་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ དྷ་ར་ནྟེ་ཡེ་ཝ པ་བྦ་ཛྫཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཙ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ ཏ་དུ་བྷ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཡི་དཾ ཏ་ཡཾ སཱ་ས་ན་སྶ ཋི་ཏི་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་པ་བྦ་ཛྫཱ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་སུ ཋི་ཏཱ་སུ སཱ་ས་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཝཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་དྷཱི་ནཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཙ པ་བྦ་ཛྫཱ་དྷཱི་ནཱ, ཏ་སྨཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ སི་དྡྷེ, སི་དྡྷཱ་སུ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་སུ ཙ སཱ་ས་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏི. པ་ཙྪི་མ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏོ ཧི པ་རཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཱ་ས་ནཾ, པ་ཙྪི་མ་སཱི་ལ་ཏོ ཙ པ་རཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་སཱ་ས་ནཾ ཝི་ན་ཊྛཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨོ་ས་ཀྐི་ཏཾ ནཱ་མཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཀ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཱི་ལ་བྷེ་ད་དྭ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ན་ཊྛཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཏེ་ན ཀཱ་མཾ ‘‘སཱ་ས་ན་ཊྛི་ཏི་ཡཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི པ་མཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, པ་རི་ཡ་ཏྟི པ་ན པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ས་ཏི ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ནོ་ས་ཀྐ་ན་སྶ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ཡི་དཾ སཱ་ས་ནོ་ས་ཀྐ་ནཾ དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནོ་སཱ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཏཱི་ཎི པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཀཱ་རུ་ཉྙནྟི པ་རི་དེ་ཝ་ན་ཀཱ་རུ་ཉྙཾ. ཛ་མྦུ་དཱི་པེ དཱི་པ་ནྟ་རེ་སུ དེ་ཝ་ནཱ་ག་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ་སུ ཙ ཝི་པྤ་ཀི་རི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ་ནཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་པ་ལླ་ངྐེ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནཾ, ར་སྨི་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ, ཏ་ཏྠ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨེ་ཀ་ཛཱ་ལཱི་བྷཱ་ཝོ ཙཱ་ཏི ས་བྦ་མེ་ཏཾ ས་ཏྠུ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡ་ཏྟཱཏི དྭཱི་སུ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་དོ་ས་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བུ་དྡྷཱ ནཱ་མ མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ནྣཾ སུ་ཝ་ཎྞཾ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ས་དི་སཱ་ཏི ཏེ་སཾ དེ་ས་ནཱ་པི ཨེ་ཀ་ར་སཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཡ ཙ ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན་པི ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡ་ཏྟ་མེ་ཝ སཱ་དྷེ་ཏི. ཝི་ཝཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་ཝཱ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ དྭེ ཨེ་ཀ་ཏོ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཏ་ཏྠཱཏི མི་ལི་ནྡ་པ་ཉྷེ. ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷཾ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀ་བུ་དྡྷ་དྷཱ་ར་ཎཱི. ཨེ་ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཏེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ, ཡེ་ན དུ་ཏི་ཡ་བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ དྷཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ ཨ་ཡཾ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ནི་པྥ་ནྣཱ་ན་ཉྷི གུ་ཎ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷཱ་རི་ཡོ ཝི་སེ་སོ ན ས་ཀྐཱ དྷཱ་རེ་ཏུ་ནྟི, ‘‘ན དྷཱ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ཨ་དྷཱ་ར་ཎཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རེ་ན་པི པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘ཙ་ལེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཙ་ལེ་ཡྻཱཏི པ་རི་པྥ་ནྡེ་ཡྻ. ཀ་མྤེ་ཡྻཱཏི པ་ཝེ་དྷེ་ཡྻ. ན་མེ་ཡྻཱཏི ཨེ་ཀ་པ་སྶེ་ན ན་མེ་ཡྻ. ཨོ་ན་མེ་ཡྻཱཏི ཨོ་སཱི་དེ་ཡྻ. ཝི་ན་མེ་ཡྻཱཏི ཝི་ཝི་དྷཾ ཨི་ཏོ་ཙི་ཏོ ཙ ན་མེ་ཡྻ. ཝི་ཀི་རེ་ཡྻཱཏི ཝཱ་ཏེ་ན ཐུ་ས་མུ་ཊྛི ཝི་ཡ ཝི་པྤ་ཀི་རེ་ཡྻ. ཝི་དྷ་མེ་ཡྻཱཏི ཝི་ན་སྶེ་ཡྻ. ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཡྻཱཏི ས་བྦ་སོ ཝི་དྡྷ་སྟཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ ཀ་ཏྠ་ཙི ན ཏི་ཊྛེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཋཱ་ན་མུ་པ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ’’ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཡ་ཐཱ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་མུ་པཱ་དི་ཀཱཏི ས་མཾ ཨུ་དྡྷཾ པ་ཛྫ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་མུ་པཱ་དི་ཀཱ, ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨུ་པ་རི ས་མཾ གཱ་མི་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཎྞེ་ནཱཏི ས་ཎྛཱ་ནེ་ན. པ་མཱ་ཎེ་ནཱཏི ཨཱ་རོ་ཧེ་ན. ཀི་ས་ཐཱུ་ལེ་ནཱཏི ཀི་ས་ཐཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན, པ་རི་ཎཱ་ཧེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཚཱ་དེ་ནྟནྟི རོ་ཙེ་ནྟཾ རུ་ཙིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟཾ. ཏ་ནྡཱི་ཀ་ཏོཏི ཏེ་ན བྷོ་ཛ་ནེ་ན ཏ་ནྡཱི་བྷཱུ་ཏོ. ཨ་ནོ་ན་མི་ཏ་ད་ཎྜ་ཛཱ་ཏོཏི ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ བྷོ་ཛ་ནེ་ན ཨོ་ན་མི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནོ་ན་མི་ཏ་ད་ཎྜོ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏོ. ས་ཀིཾ བྷུ་ཏྟོ ཝ་མེ་ཡྻཱཏི ཨེ་ཀ་མྤི ཨཱ་ལོ་པཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝ་མེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ཏི་དྷ་མྨ་བྷཱ་རེ་ན པ་ཐ་ཝཱི ཙ་ལ་ཏཱིཏི དྷ་མྨེ་ན ནཱ་མ པ་ཐ་ཝཱི ཏི་ཊྛེ་ཡྻ. སཱ ཀིཾ ཏེ་ནེ་ཝ ཙ་ལ་ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པུ་ཙྪ་ཏི. པུ་ན ཐེ་རོ ‘‘ར་ཏ་ནཾ ནཱ་མ ལོ་ཀེ ཀུ་ཊུ་མྦཾ ས་ནྡྷཱ་རེ་ནྟཾ ཨ་བྷི་མ་ཏ་ཉྩ ལོ་ཀེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ག་རུ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ས་ཀ་ཊ་བྷ་ངྒ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏི་བྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ དི་ཊྛཾ. ཨེ་ཝཾ་དྷ་མྨོ ཙ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནཾ དྷཱ་རེ་ནྟོ ཨ་བྷི་མ་ཏོ ཙ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ག་མྦྷཱི་ར་པྤ་མེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་རུ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཏི་བྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ པ་ཐ་ཝཱི་ཙ་ལ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཨི་དྷ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, དྭེ ས་ཀ་ཊཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཨོ་ཀྐ་མ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལེ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་མྤ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཀ་ས་ཀ་ཊ་ཏོ ར་ཏ་ནནྟི ཨེ་ཀ་སྨཱ, ཨེ་ཀ་སྶ ཝཱ ས་ཀ་ཊ་སྶ ར་ཏ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ས་ཀ་ཊ་ཏོ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨོ་སཱ་རི་ཏནྟི ཨུ་ཙྩཱ་རི་ཏཾ, ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་གྒོཏི ས་བྦ་ས་ཏྟེ་ཧི ཨ་གྒོ.

ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཀ་ཏཱིཏི ས་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཀི་ཏྟི་མཱ པ་ཀ་ཏི. ཀཱ་ར་ཎ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡཱཏི མ་ཧ་ནྟེ་ཧི བུ་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི པཱ་ར་མི་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཐ་ཝི་ཨཱ་དཱི་ནི མ་ཧ་ནྟཱ་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི, མ་ཧ་ནྟཱ ཙ ས་ཀྐ་བྷཱ་ཝཱ་ད་ཡོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ ཨེ་ཀེ་ཀཱ ཨེ་ཝ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ་པི མ་ཧ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ ཨེ་ཀོ་ཝ, ཀོ ཙ ཏ་སྶ ཝི་ས་ཡོ? བུ་དྡྷ་བྷཱུ་མི, ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཝཱ ཉེ་ཡྻཾ. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སོ ཝི་ཡ ཨ་ན་ནྟ་ཝི་ས་ཡོ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཀོ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ པ་ར་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་སུ དུ་ཏི་ཡ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཨི་མི་ནཱ་ཝ པ་དེ་ནཱཏི ‘‘ཨེ་ཀི་སྶཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཝ པ་དེ་ན. ད་ས་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནི ཛཱ་ཏི་ཁེ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨེ་ཀ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་ནེ་ཝཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཀ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་ནེ་ཝ. ཡ་ཐཱ – ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨི་མ་སྨི་མྤི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ ཛ་མྦུ་དཱི་པེ་ཡེ་ཝ, ཏ་ཏྠ་པི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་དེ་སེ ཨེ་ཝཱ་ཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི; ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨེ་ཀི་སྶཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ’’ཏི ཛཱ་ཏི་ཁེ་ཏྟེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏེ་པི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.

ཝི་ཝཱ་དཱུ་པ་ཙྪེ་ད་ཏོཏི ཝི་ཝཱ་དཱུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀཱ་ར་ཎཱ. དྭཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཡོ ཝི་ཝཱ་དོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྶ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ཝི་ཝཱ་དུ་པ་ཙྪེ་དོ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ དཱི་པེཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དཱི་པ་ནྟ་རེ་པི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, པ་གེ་ཝ ཨེ་ཀ་དཱི་པེ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སོ པ་རི་ཧཱ་ཡེ་ཐཱཏི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་སྶ པ་དེ་སེ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ པ་རི་ཧཱ་ཡེ་ཡྻ.

༡༣༠. མ་ནུ་སྶ་ཏྟནྟི མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝོ ཏ་སྶེ་ཝ པ་བྦ་ཛྫཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཡོ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ལི་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟཱིཏི པུ་རི་ས་བྷཱ་ཝོ. ཧེ་ཏཱུཏི མ་ནོ་ཝ་ཙཱི་པ་ཎི་དྷཱ་ན་པུ་བྦི་ཀཱ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་དཱ. ས་ཏྠཱ་ར་ད་སྶ་ནནྟི ས་ཏྠུ་ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝོ. པ་བྦ་ཛྫཱཏི ཀ་མྨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དཱི་སུ ཏཱ་པ་སེ་སུ, བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཝཱ པ་བྦ་ཛྫཱ. གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟཱིཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་དཱ. ཨ་དྷི་ཀཱ་རོཏི བུ་དྡྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཨ་དྷི་ཀོ ས་ཀྐཱ་རོ. ཚ་ནྡ་ཏཱཏི ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨུ་དྡི་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡོ ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙྪ་ནྡོ. ཨ་ཊྛ་དྷ་མྨ་ས་མོ་དྷཱ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་ཡོ་གེ་ན. ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོཏི ཀཱ་ཡ་པ་ཎི་དྷཱ་ནཾ. ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ནི་པྥ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཱ ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ (ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་པཱུ་ར་མེ་ཝཱཏི པ་རི་པུ་ཎྞ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟུ་སྶ་དཱ་དཱི་ཧི ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ས་མྤ་ནྣ་མེ་ཝ. ན ཧི ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཀོ་སོ་ཧི་ཏ་ཝ་ཏྠ་གུ་ཡ྄ཧ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, དུ་ཏི་ཡ་པ་ཀ་ཏི ཙ ནཱ་མ པ་ཋ་མ་པ་ཀ་ཏི་ཏོ ནི་ཧཱི་ནཱ ཨེ་ཝ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ཨ་ན་ནྟ་ར་ཝཱ་རེ ‘‘ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨི་དྷ པུ་རི་ས་སྶ ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོཏི ཨི་མ་སྨིཾ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ པུ་རི་ས་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ བྲ་ཧྨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཏེ་ན ཨ་ས་ཏི་པི པུ་རི་ས་ལི་ངྒེ པུ་རི་སཱ་ཀཱ་རཱ བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏཾ་ཡེ་ཝ ཧི པུ་རི་སཱ་ཀཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཡཾ པུ་རི་སོ བྲ་ཧྨ་ཏྟཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ནེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏྠི་ཡོ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྲ་ཧྨ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི.

༡༣༡. ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སྶཱཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཀ་མྨ་ནི་ཡཱ་མོ ནཱ་མ ཀ་ཐི་ཏོ. ས་མ་ཉྫ་ནཾ ས་མ་ངྒོ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་མ་ངྒཱི, ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ས་མ་ཉྫ་ན་སཱི་ལོ ཝཱ ས་མ་ངྒཱི. པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ས་མ་ངྒི་ཏཱ, ས་ནྣི་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ. ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ས་མ་ངྒི་ཏཱ, ཏཾ་ཏཾ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཁ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ. ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏ་སྶ ཨ་ཝི་པ་ཀྐ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཝ་སེ་ན ཀ་མྨ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ, ཀ་མྨེ པ་ན ཝི་པ་ཙྩི་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷེ ཝི་པཱ་ཀ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ. ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ས་མ་ངྒི་ཏཱ. ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀྑ་ཎེཏི ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་སྶ ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་སྶ ཙ ས་མཱི་ཧ་ན་ཀྑ་ཎེ. ཏ་ཐཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་དཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ ཕ་ལ་དཱ་ན་ས་མ་ཏྠཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་ཏཾ ཨུ་པ་ཙི་ཏཾ. ཝི་པཱ་ཀཱ་ར་ཧནྟི དུ་ཏི་ཡ་བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཝི་པ་ཙྩ་ནཱ་ར་ཧཾ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཙ་ལ་ཏཱིཏི པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨེ་ཀེ་ན ཧི ཀ་མྨུ་ནཱ ཏ་ཛྫེ ནི་མི་ཏྟེ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པི་ཏེ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་མྨུ་ནཱ ཨ་ཉྙ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ.

སུ་ན་ཁ་ཛཱི་ཝི་ཀོཏི སུ་ན་ཁེ་ཧི ཛཱི་ཝ་ན་སཱི་ལོ. ཏ་ལ་ས་ནྠ་ར་ཎ་པཱུ་ཛནྟི བྷཱུ་མི་ཏ་ལ་སྶ པུ་པྥེ་ཧི ས་ནྟ་ར་ཎ་པཱུ་ཛཾ. ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཀ་མྨ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སྶ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཀ་པྤ་ནེ ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡ་ཀ་ར་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཁེ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱུ་པ་ཙི་ཏ་ཀ་མྨུ་ནཱ ཙ ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝ་སེ་ན.

༡༣༢. ཨེ་ཝཾ ས་སྶི་རི་ཀནྟི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་བྷ་ཛ་ནཱ་དི་ནཱ ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པ་ར་མ་ནི་པུ་ཎ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཙ ས་སོ་བྷཾ ཀ་ཏྭཱ.

ནཾ དྷཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ནནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝ་ཊྚཱི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠཱ ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི པ་རི་ཝ་ཊྚཱ, དེ་ས་ནཱ་བྷེ་དཱ. ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་རི་ཝ་ཊྚཱ ཨེ་ཏ་སྶ, ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝཱ་ཏི ཙ་ཏུ་པ་རི་ཝ་ཊྚོ, དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. དྷ་མྨོ ཙ སོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན་ཏྠེ་ན ཨཱ་དཱ་སོ་ཏི དྷ་མྨཱ་དཱ་སོ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་དཱ་སོ་ཏི་པི དྷ་མྨཱ་དཱ་སོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨཱ་དཱ་སེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ མུ་ཁེ མ་ལ་དོ་ས་ཧ་ར་ཎཾ, ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ་པི སུ་ཏྟེ་ན ཡོ་གཱི་ནཾ མུ་ཁེ མ་ལ་དོ་ས་ཧ་ར་ཎཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟེ་ན ཀི་ལེ་སེ མ་དྡི་ཏྭཱ ས་མ་ཐཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཡོ་གི་ནོ ཛ་ཡ་པྤ་ཏྟཱ; ཏ་སྨཱ ཨ་མ་ཏ་པུ་ར་པྤ་ཝེ་ས་ནེ ཨུ་གྒྷོ་ས་ན་མ་ཧཱ་བྷེ་རི་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་མ་ཏ་དུ་ནྡུ་བྷི. ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟནྟི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ ས་ངྒཱ་མ་ཝི་ཛ་ཡོཏི ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀི་ལེ་ས་ས་ངྒཱ་མ་ཝི་ཛ་ཡོ, ‘‘ཝི་ཛེ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

བ་ཧུ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༦. ཨི་སི་གི་ལི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༣༣. ས་མ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ས་མ་ཉྙཱ, ནཱ་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡ་མ་ཡཾ ནཱ་མཱ་ཏི པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡ, ཏ་ཐཱ་པ་ཉྙཱ་པ་ན་མ་ཏྟ་ནྟི ཝཱ པ་ཉྙ་ཏྟི, ནཱ་མ་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མ་པ་ད་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. སེ་སེ་སུ་པཱིཏི ‘‘པ་ཎྜ་ཝ་སྶ པ་བྦ་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏཱི་སུ ཝཱ་རེ་སུ་པི.

ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ སུ་ཏྟ་སྶ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཏ་དཱ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན པ་བྦ་ཏེ་ཧི ཨ་ཏྠོཏི ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་བྦ་ཏེ་ཧི ཀ་ཐི་ཏེ་ཧི ཨ་ཏྠོ ཨ་ཏྠི. ཨི་སི་གི་ལི་བྷཱ་ཝོཏི ཨི་སི་གི་ལི་ནཱ་མ་ཏཱ. ཨི་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན, ཨི་མཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ ཨ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཙེ་ཏི་ཡ་ག་བྦྷེཏི ཙེ་ཏི་ཡ་གྷ་རེ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ. ཡ་མ་ཀ་མ་ཧཱ་དྭཱ་རནྟི ཡ་མ་ཀ་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཡུ་ཏྟཾ མ་ཧ་ནྟཾ དྭཱ་རཾ. དྭེ་དྷཱ ཀ་ཏྭཱཏི པ་བྦ་ཏ་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ མ་ཎྜ་པ་ས་ངྑེ་པེ་ན ལེ་ཎཾ ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ དྭེ་དྷཱ ཀ་ཏྭཱ ཏ་དཱ ཏེ ཏ་ཏྠ ཝ་སིཾ་སུ.

ཝ་སི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཉྩ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཏེ་སཾ མཱ་ཏུ་ཡཱ ཡཱ་ཝ ཏ་ཏི་ཡ་བྷ་ཝ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་མུ་དཱ་ག་མཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཏྠེ་སཱིཏི ཏ་སྶཱ ཀི་ར ཁེ་ཏྟ་ཀུ་ཊི་ཡཱ ཝཱི་ཧ་ཡོ བྷ་ཛྫ་ནྟི་ཡཱ ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་ཀ་ར་ཉྫ་པུ་པྥ་པྤ་མཱ་ཎཱ མ་ཧ་ནྟཱ མ་ནོ་ཧ་རཱ པ་ཉྩ་ས་ཏ་མ་ཏྟཱ ལཱ་ཛཱ ཛཱ་ཡིཾ་སུ. སཱ ཏཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟེ པ་དུ་མི་ནི་པ་ཏྟེ ཋ་པེ་སི. ཏ་སྨི་ཉྩ ས་མ་ཡེ ཨེ་ཀོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠཾ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཁེ་ཏྟ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ག་ཙྪ་ཏི. སཱ ཏཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སཱ སུ་པུ་པྥི་ཏཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཨེ་ཀཾ པ་དུ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ལཱ་ཛེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, ‘‘ཨི་མ་སྶ, བྷ་ནྟེ, པུ་ཉྙ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ནྣེ པ་ཉྩ་ས་ཏ་པུ་ཏྟེ ལ་བྷེ་ཡྻ’’ནྟི པ་ཉྩ པུ་ཏྟ་ས་ཏཱ་ནི པ་ཏྠེ་སི. ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེཏི ཡ་དཱ སཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ པ་ཏྠ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་སི; ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ མི་ག་ལུ་དྡ་ཀཱ ས་མྦྷ་ཏ་ས་མྦྷཱ་རཱ པ་རི་པ་ཀྐ་པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཉཱ་ཎཱ ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སྶ མ་དྷུ་ར་མཾ་སཾ ད་ཏྭཱ, ‘‘ཨེ་ཏི་སྶཱ པུ་ཏྟཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི པ་ཏྠ་ཡིཾ་སུ. ཨ་ཏཱི་ཏཱ་སུ ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏཱི་སུ ཏ་སྶཱ པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ ཏེ་སཾ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. པཱ་དུ་དྡྷཱ་རེཏི པཱ་དུ་དྡྷཱ་རེ པཱ་དུ་དྡྷཱ་རེ. པཱ་དུ་དྡྷཱ་ར་སཱི་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ནི་ཀྑི་པ་ནཾ ཨཱ་ཧ.

ག་བྦྷ་མ་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡཱཏི བ་ཧི ནི་ཀྑ་ནྟཾ ག་བྦྷ་མ་ལཾ ནི་སྶ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ སཾ་སེ་ད་ཛ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཱ. ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཀེ་ཙི. ཁ་ཡ་ཝ་ཡཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་པུ་བྦི་ཀཱ ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་པུ་བྦི་ཀཱ ཙ, ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་ས་ནྟ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎེ དི་ཊྛེ, ‘‘ཡ་ད་ནི་ཙྩཾ ཏཾ དུ་ཀྑཾ, ཡཾ དུ་ཀྑཾ ཏ་ད་ན་ཏྟཱ’’ཏི སེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི. པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཉཱ་ཎཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཡིཾ་སཱུཏི དྭེ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ཀ་པྤཱ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་པཱ་ར་མི་ཏཱ་ཡ པ་རི་ནི་པྥ་ནྣ་ཏྟཱ ཉཱ་ཎ་སྶ པ་རི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་ཡ་མེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཉཱ་ཎཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪིཾ་སུ. ས་བྦེ་པི ཏེ ཏཾ་ཡེ་ཝ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སིཾ་སཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཡཾ ཏེ་སཾ བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་གཱ་ཐཱ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི.

ས་རོ་རུ་ཧནྟི ས་ར་སི ཛཱ་ཏཾ. པ་དུ་མ་པ་ལཱ་ས་པ་ཏྟ་ཛནྟི ཁུ་དྡ་ཀ་མ་ཧ་ནྟེ་ཧི ཀ་མ་ལ་ད་ལེ་ཧི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཾ. ཁུ་དྡ་ཀ་མ་ཧ་ནྟ་ཀ་མ་ལ་ད་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནི ཝཱ པ་དུ་མ་པ་ལཱ་ས་པ་ཏྟཱ་ནི ཨེ་ཏྠ ས་ནྟཱི་ཏི པ་དུ་མ་པ་ལཱ་ས་པ་ཏྟཾ, པ་དུ་མ་ག་ཙྪཾ. ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏ་ནྟི པ་དུ་མ་པ་ལཱ་ས་པ་ཏྟ་ཛཾ. སུ་པུ་པྥི་ཏནྟི སུ་ཊྛུ པུ་པྥི་ཏཾ ས་མྨཱ ཝི་ཀ་སི་ཏཾ. བྷ་མ་ར་ག་ཎཱ་ནུ་ཙི་ཎྞནྟི བྷ་མ་ར་ག་ཎེ་ཧི ཨ་ནུ་ཀུ་ལ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་རི་བྦྷ་མི་ཏ་ཉྩ. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡུ་པ་ག་ཏནྟི ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཝ་ཎྞ་བྷེ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏཾ. ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཨེ་ཀོ ཙ་རེཏི ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙོ་པི མཱ་དི་སོ ཧོ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨེ་ཀོ ཙ་རེ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ་ཏི.

༡༣༥. ས་ཏི་སཱ་ར་སཱི་ལ་སཱ་རཱ་དི་ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ནེ་ན ས་ཏྟེ་སུ སཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ. ས་བྦ་སོ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ཝི་ག་ཏ་ཏྟཱ ནི་དྡུ་ཀྑཱ. ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏ་ཎྷ་ཏཱ་ཡ ནི་ཏྟ་ཎྷཱ. མཱ་ན་ཙྪི་དོ་ཏི ཐུ་ཏི་ཝ་ཙ་ནཾ.

ཨེ་ཏེ་སཾ ཨེ་ཀ་ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏེ་སཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ཨ་ཉྙེ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ས་མཱ་ན་ནཱ་མ་ཀཱ ཨེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ཨི་མེ་སུ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ཝ་ཏྭཱ. ཨ་ཉྙེ ཙཱཏི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

ཨི་སི་གི་ལི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༧. མ་ཧཱ་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༣༦. དོ་སེ་ཧི ཨཱ་ར་ཀཱ་ཏི ཨ་རི་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་དྡོ་ས’’ནྟི. སཱ པ་ན ནི་དྡོ་ས་ཏཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཝི་སེ་སཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར’’ནྟི. ས་མྨཱ སུ་ནྡ་རོ པ་ས་ཏྠོ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོ ས་མཱ་དྷི ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷཱིཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་ནྟི མ་གྒ་ས་མཱ་དྷི’’ནྟི. ཨུ་པ་ནི་སཱི་ད་ཏི ཨེ་ཏྠ ཕ་ལཾ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨུ་པ་ནི་སཾ, ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཨུ་པ་ནི་ས་ནྟི ས་པྤ་ཙྩ་ཡ’’ནྟི. པ་རི་ཀ་རོ་ཏི པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཀྑཱ་རོཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ནྟི ས་པ་རི་ཝཱ་ར’’ནྟི.

པ་རི་ཝཱ་རི་ཏཱཏི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཝཱ་ར་ནྟེ་ཧི ཝི་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏཱ. པུ་རེ་ཙཱ་རི་ཀཱཏི ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ པུ་ར་སྶ་རཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཙཱ’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏཱ་ནི ཀི་ཙྩ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཝཱི་མཾ་སགྒ་ཧ་ཎཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ ཝཱི་མཾ་སཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ པུ་བྦ་ངྒ་མ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏེ་ན་སྶ མ་གྒ་ས་མཱ་དྷི་སྶ ནཱ་ནཱ་ཁ་ཎི་ཀཾ པུ་བྦ་ངྒ་མ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝཱི་མཾ་ས་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེཏི ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨོ་སཱ་ནེ. བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷཾ ཝ་ཊྚཾ ས་མུ་གྒྷཱ་ཊ་ཡ་མཱ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ས་ཡི་ཏཾ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནྟི. ཝཱུ་པ་ས་མ་ཡ་མཱ་ནཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝཱུ་པ་ས་མ་ཡ་མཱ་ནཱཏི ཝཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་མྤི ཝ་ཊྚཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱུ་པ་ས་མེ་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི…པེ… ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. སཱཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. དུ་ཝི་དྷཱ་པཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ དུ་ཝི་དྷཱ་པི. ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཀི་ཙྩ་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ.

ལ་ཀྑ་ཎེ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནེ ལ་ཀྑ་ཎི་ཀོ དྷ་མྨོ པ་ཊི་ཝི་དྡྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ…པེ… ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡ་མྤི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀི་ཙྩ་ཏོཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀི་ཙྩ་ཏོ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཾ ཏ་ད་དྷི་ག་ཏ་ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཀི་ཙྩ་ཏོཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཀི་ཙྩ་ཏོ. ཏཾ པ་ན ས་བྦ་ཐཱ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཛཱ་ན་ནཱཏི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝ་བོ་དྷོ. ཨ་སྶཱཏི ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ པུ་གྒ་ལ་སྶ.

དྭཱ་ཡནྟི -ཀཱ་རོ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྭ་ཡཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི. དྭེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི དྭ་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དུ་ཝི་དྷ་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི. པུ་ཉྙ་སྶ ཨེ་ཀོ བྷཱ་གོ སོ ཨེ་ཝ པུ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཀོ, ཀ-ཀཱ་ར་སྶ ཡ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ‘‘པུ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶཱཏི ཁ་ནྡྷ་པ་བ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ.

ཨ་མ་ཏ་དྭཱ་རནྟི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ. པ་ཉྙ་པེ་ཏཱིཏི ནི་ཡྻཱ་ནཱ་དི་པ་ཀཱ་ར་ཏོ པ་ཉྙ་པེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ས་མྨོ་ཧ་སྶ ཝི་དྡྷཾ་ས་ནེ་ན ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེཏི ཨ་མ་ཏ་དྭཱ་ར་པ་ཉྙཱ་པ་ནེ ཨ་ཏྠེ. བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་པྤ་ཏྟཱཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ. མ་གྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ནྣ་མྤི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཙ ཨ་ཝ་ཡ་ཝོ ཨ་ངྒ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ སེ་ས་དྷ་མྨེ ཨ་ངྒི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨ་ངྒ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. སོ བྷི་ཀྑཱུཏི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟོ བྷི་ཀྑུ. པ་ཛ་ཧ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧ་ནཱ་ཡ. པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡཱཏི མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ. ཀུ་ས་ལ་ཝཱ་ཡཱ་མོཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ་ཝ ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏོ ཝཱ་ཡཱ་མོ. ས་ར་ཏཱི་ཏི ས་ཏོ, ཏཾ པ་ན་སྶ ས་ར་ཎཾ ས་ཏི་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མ་ས་ཏི་ཡོ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཙ པུ་རེ་ཛཱ་ཏཱ ཙ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ཝཱ་རེ་ནྟི, ‘‘ཨི་ཏི་ཡི་མེ ཏ་ཡོ དྷ་མྨཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ ཨ་ནུ་པ་རི་དྷཱ་ཝ་ནྟི ཨ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ‘‘ཨེ་ཏྠ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨེ་ཝ སེ་ས་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཝཱ་ར་ཎཾ ཡོ་ཛི་ཏཾ. ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་ཛཱི་ཝཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ན ཧི ས་ཀྐཱ ཏེ ཨེ་ཝ པ་རི་ཝཱ་རེ པ་རི་ཝཱ་ར་ཝ་ནྟེ ཙ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟུཾ ས་ངྐ་ར་ཏོ ས་མྨོ་ཧ་ཛ་ན་ན་ཏོ ཙ. ཏ་ཡོཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཝཱ་ཡཱ་མ་ས་ཏི་ཡོ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པ་རི་ཝཱ་རཱ་ཝ ཧོ་ནྟི མ་གྒ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཁ་ཎ་ཝི་ར་ཏཱི་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ.

༡༣༧. ཏ་ཀྐ་ན་ཝ་སེ་ན ལོ་ཀ་སི་དྡྷེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩེ་ཝ་ཉྩ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝི་ཝི་དྷཾ ཏ་ཀྐ་ནཾ ཀཱུ་པེ ཝི་ཡ ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ནཾ ཝི་ཏ་ཀྐོ. ས་ངྐ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏཾ ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཀྐ་ནཾ ཀ་པྤ་ན་ནྟི ཙ ཨ་ཏཾ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཀ་གྒོཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་དྷི་ནཱ ལ་དྡྷུ་པ་ཀཱ་ར་སྶེ་ཝ ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཨ་པྤ་ནཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ ཨ་པྤ་ནཱ ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་བྷི་རོ་པེ་ཏི, ཝི་ཏ་ཀྐེ ཨ་ས་ཏི ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧ་ཏཱིཏི, ཨེ་ཏེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ནཱ་མ ས་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷཾ, ན དྷ་མྨ་ནྟ་ར་མ་པེ་ཀྑ་ཏི, ཝི་ཏ་ཀྐོ པ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་ནི་རོ་པ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཏོ ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝི་སེ་སོ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ཛཱ་ཏོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི – ཡ་ཐཱ ཀོ་ཙི རཱ་ཛ་ཝ་ལླ་བྷཾ, ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷཱི་ནཾ མི་ཏྟཾ ཝཱ ནི་སྶཱ་ཡ རཱ་ཛ་གེ་ཧཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ཏི ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཏ་ཀྐཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ཏི ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་ནི་རོ་པ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ, ཨ་ཉྙེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཙེ་ཏ་སོ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ནཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༧).

ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ཏཱི་ཏི? ཝི་ཏ་ཀྐ་བ་ལེ་ནེ་ཝ. ཡ་ཐཱ ཧི སོ པུ་རི་སོ པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ཏེ་ན ཝི་ནཱ་པི ནི་རཱ་ས་ངྐོ རཱ་ཛ་གེ་ཧཾ པ་ཝི་ས་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ཝི་ནཱ་པི ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ཏི. པ་རི་ཙ་ཡེ་ནཱཏི ཙ ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟ་ཝི་ཏ་ཀྐ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པ་རི་ཙ་ཡེ་ན. ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཧི ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་བྷི་ཎྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་རུ་ཧ་ནཾ ཙི་ར་པ་རི་ཙི་ཏཾ; ཏེ་ན ཏཾ ཀ་དཱ་ཙི ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ཝི་ནཱ་པི ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཝ; ཡ་ཐཱ ཉཱ་ཎ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ས་མྨ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ར་པ་རི་ཙི་ཏཾ ཀ་དཱ་ཙི ཉཱ་ཎ་ར་ཧི་ཏ་མྤི ས་མྨ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི; ཡ་ཐཱ ཝཱ ཀི་ལེ་ས་ས་ཧི་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཾ ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་ས་ར་ཧི་ཏ་མྤི པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ཀི་ལེ་ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མྤ་ད་མི་དཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཝཱ་ཙཾ ས་ངྑ་རོ་ཏཱིཏི ཝཱ་ཙཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཝ་ཙཱི་གྷོ་སུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལོ་ཀི་ཡ་ཝི་ཏ་ཀྐོ དྭ་ཏྟིཾ་ས་ཙི་ཏྟ་ས་ཧ་ག་ཏོ ཝཱ་ཙཾ ས་ངྑ་རོ་ཏི ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཛ་ན་ན་ཏོ. ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རོ་ཏྭེ་ཝ པ་ན་སྶ ནཱ་མཾ ཧོ་ཏི རུ་ལ༹ྷི་ཏོ, ཏཾ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཝཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ པ་ན ས་ངྑཱ་རོ་ཏི. ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏི་ཝི་དྷེ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤེ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ཏ་མཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི? ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནཱ་ནཱ་ཙི་ཏྟེ་སུ ལ་བྦྷ་ནྟི ནཱ་ནཱ་ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་ར་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ, པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་ཡེ་ཝ ཙ ཏེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི. ཏཱི་ཎི ནཱ་མཱ་ནི ལ་བྷ་ཏི ཏི་ཝི་དྷ་སྶ་པི པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཏི་ཎྞ་མྤི ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་དཱི་སུ་པི.

༡༣༨. ཝི་ར་མ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝེ་ར་མ་ཎཱི ཝི་ར་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཏོ ཝི་ར་མ་ཎ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙེ་ཏ་ནཱ་པི ཝེ་ར་སྶ མ་ཎ་ན་ཏོ ཝི་ནཱ་ས་ན་ཏོ ཝི་ར་ཏི་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ར་ཏི་པི ཙེ་ཏ་ནཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཨཱ་ར་ཀཱ ར་མ་ཏཱིཏི ས་མུ་ཙྪི་ནྣེ་ཧི དཱུ་ར་ཏོ ས་མུ་སྶཱ་རེ་ཏི. ཝི་ནཱ ཏེ་ཧི ར་མ་ཏཱིཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཏེ་ཧི ཝི་ནཱ བྷ་ཝ་ཏི. ཏ་ཏོ ཏ་ཏོཏི དི་ཊྛེ ཨ་དི་ཊྛ་ཝཱ་དཱ་དི་ཏོ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ. ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏྟཱ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ.

༡༤༠. ཏི་ཝི་དྷེ་ན ཀུ་ཧ་ན་ཝ་ཏྠུ་ནཱཏི པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ན-སཱ་མ་ནྟ་ཛ་པྤ་ན-ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ ནི་བྦ་ཏྟེ་ན ཏི་ཝི་དྷེ་ན ཀུ་ཧ་ན་ཝ་ཏྠུ་ནཱ. ཨེ་ཏཱ་ཡ ཀུ་ཧ་ནཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ ནི་མི་ཏྟཾ སཱི་ལཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ ཨ་ཀྐོ་ས་ན་ཁུཾ་ས་ན་ཝ་མྦྷ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པི་ས་ནཾ གྷ་ཊྚ་ནཾ ཝི་ཧེ་ཋ་ནཾ ནི་པྤེ་སོ. ཨི་ཏོ ལ་དྡྷཾ ཨ་ཉྙ་སྶ, ཏ་ཏོ ལ་དྡྷཾ པ་ར་སྶ ད་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ལཱ་བྷེ་ན ལཱ་བྷཾ ནི་ཛི་གཱིཾ་ས་ཏཱི་ཏི ལཱ་བྷེ་ན ལཱ་བྷཾ ནི་ཛི་གཱིཾ་ས་ནཱ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏོ ཀུ་ཧ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན མི་ཙྪཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝོ. ཀོ པ་ན སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏཱ་སཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ, ‘‘ཨཱ་ཛཱི་ཝོ ཀུ་པྤ་མཱ་ནོ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ་སུ ཨེ་ཝ ཀུ་པྤ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.

༡༤༡. ས་མྨཱ པ་ས་ཏྠཱ སོ་བྷ་ནཱ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ དི་ཊྛི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི, པུ་གྒ་ལོ. ཏ་སྶ པ་ན ཡ་སྨཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཾ ཋི་ཏ་སྶཱ’’ཏི. པ་ཧོཏི བྷ་ཝ་ཏི ཏཱ་ཡ ས་ཧེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ན ས་མྨཱ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ མ་གྒ་ས་མཱ་དྷི་མྷི ཋི་ཏེ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘མ་གྒ་ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་མྷི…པེ… ས་མྨཱ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་མི་ནཱ ཀིཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི? ཡ་ཐཱ མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཾ ཋི་ཏོ པུ་གྒ་ལོ, ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎེ ཋི་ཏོ, ‘‘ས་མྨཱ་ཉཱ་ཎོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ཙ མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཧོ་ཏི ས་མྨཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ ས་མྨཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷི ཏཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏུ, མ་གྒ་ས་མཱ་དྷི པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི? ཏ་མྤི ཨ་ཀུ་པྤ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི. ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་ཕ་ལ་ངྒཱ་ནཱིཏི ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ཊྛ་ངྒཱ་ནི, ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་སྶ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ པ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ས་མྨཱ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ས་མྨཱ་ཉཱ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ. ཕ་ལཾ ཀཱ་ཏུནྟི ཕ་ལ་དྷ་མྨ་ས་ཧ་ཙ་རི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཝི་པཱ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཙ ‘‘ཕ་ལ’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ ཕ་ལ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ས་མྨཱ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ས་ལླེ་ཁ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༨༣) ‘‘ཕ་ལ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི པ་ན ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ཊྛ་ངྒཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་ས་དྷ་མྨཱ ས་མྨཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི.

༡༤༢. ནི་ཛྫི་ཎྞཱཏི ནི་ཛྫཱི་རི་ཏཱ, ཝི་དྡྷ་སྟཱ ཝི་ནཱ་སི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཕ་ལཾ ཀ་ཐི་ཏནྟི ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི ནི་ཛྫི་ཎྞཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝཱ་རེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ ཀ་ཐི་ཏ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ནི་ཛྫཱི་ར་ཎཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ནི་ཛྫཱི་ར་ཎཾ པ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ…པེ… མ་གྒོ ཀ་ཐི་ཏོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ད་སྶ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ད་སྶ་ན་ཊྛེ་ན. ཝི་དི་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱཏི པ་ཙྩ་ཀྑེ་ན ཡ་ཐཱ་དི་ཊྛཱ་ནཾ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན. ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟ་ཊྛེ་ནཱཏི ཏ་སྨིཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཙྪི་ཀ་ཏེ ནི་བྦཱ་ནེ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན.

ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑཱཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ. མ་ཧཱ་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ནེ་ནཱཏི མ་ཧ་ཏོ ཝི་པུ་ལ་སྶ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སྶ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཙེ་ཝ ཀཱ་ཡི་ཀཱ་དི་དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཙ དཱ་ནེ་ན.

ཡ་ཐཱ མ་ཧཱ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ དཱ་ནེ་ན མ་ཧཱ་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་ཀཾ, ཏ་ཐཱ བ་ཧུ་ཏཱ་ཡ་པི མ་ཧཱ་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་ཀོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨི་མ་སྨི་ཉྩ པ་ན སུ་ཏྟེ པ་ཉྩ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡོ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. བ་ཧུ་ཨ་ཏྠོ་པི ཧི མ་ཧཱ-ས་དྡོ ཧོ་ཏི ‘‘མ་ཧཱ་ཛ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༦༥). ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྠུ་བྷེ་དེ་ན ད་ས མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་དྷ་མྨཱ ཀ་ཐི་ཏཱ, ཝ་ཏྠུ་བྷེ་དེ་ནེ་ཝ, ‘‘ཨ་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ད་ས ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་དྷ་མྨཱ་ཏི ཝཱི་ས་ཏི ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ པ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ད་ས ས་མྨ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་སྶ མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤོ པ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ད་ས མི་ཙྪ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཝཱི་ས་ཏི, ཏ་ཐཱ ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ཏེ་སུ ཨེ་ཝཾ ཝཱི་ས་ཏི. ཀ་ཐཾ ཝཱ་རེ་པི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ ད་སཱ་ཏི ཝཱི་ས་ཏི? ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ དྭེ ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་ཀཱ་ནི པུ་རི་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ཏ་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་ཀཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

༡༤༣. པ་སཾ་སི་ཡ་སྶ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཾ ནི་ནྡི་ཡཾ པ་སཾ་ས་ནྟོ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་སཾ་སི་ཡཾ ནི་ནྡ་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. པ་སཾ་སི་ཡ་སྶ གུ་ཎ་པ་རི་དྷཾ་ས་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཧི ནི་ནྡི་ཡ་སྶ པ་སཾ་སཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ནཱ་མཱ་ཡཾ སོ་བྷ་ནཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟོ་པི ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ ག་ར་ཧ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་མཱ་དཱིཏི ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘ན་ཏྠི ཧེ་ཏུ ན་ཏྠི པ་ཙྩ་ཡོ ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་ཡཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༦༨; མ. ནི. ༢.༢༢༧) ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི; ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དི་ནོཏི ཨེ་ཝཾ ཧེ་ཏུ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝཱ་དི་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨོ་ཀྐ་ནྟ་ནི་ཡཱ་མཱཏི ཨོ་གཱ་ལ༹ྷ་མི་ཙྪ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མཱ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ལ་དྡྷིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཙཱུ་ལ༹་པུ་ཎྞ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་དི་སོ ཧི ‘‘བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི ཨ་ཏེ་ཀི་ཙྪོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སོ.

ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་ནྡཱ་བྷ་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཉྩ ནཱ་མེ་ཏེ ག་ར་ཧ་ནྟཱི’’ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་རི པ་རེ་ཧི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནི་ནྡཱ་བྷ་ཡེ་ན. གྷ་ཊྚ་ན་བྷ་ཡེ་ནཱཏི ཏ་ཐཱ པ་རེ་སཾ ཨཱ་སཱ་ད་ནཱ་བྷ་ཡེ་ན. ས་ཧ་དྷ་མྨེ་ན པ་རེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་རི ཀཱ་ཏ་བྦ་ནི་གྒ་ཧོ ཨུ་པཱ་ར་མྦྷོ, ག་ར་ཧ་ཏོ པ་རི་ཏྟཱ་སོ ཨུ་པཱ་ར་མྦྷ་བྷ་ཡཾ, ཏཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་པ་ཝཱ་ད་བྷ་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ཝཱ་ད་བྷ་ཡེ་ནཱ’’ཏི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

མ་ཧཱ་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༨. ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༤༤. པུ་བྦེ་ནཱཏི ནི་སྶ་ཀྐེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨ་པ་རཾ ཝི་སེ་ས’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་སེ་ས་ཝི་ས་ཡོ ཙ པུ་བྦ་ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘སཱི་ལ་པ་རི་པཱུ་ར་ཎཱ་དི་ཏོ པུ་བྦ་ཝི་སེ་ས་ཏོ’’ཏི.

༡༤༥. ཨཱ་ར་དྡྷོ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་རཱ་དྷི་ཏོ. ཡ་ད་ཏྠཱ་ཡ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛྫཱ, ཝི་སེ་སཱ་པ་ཏྟི ཙ, ཏ་དེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏཾ ཛྷཱ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་པྤ་ཏྟ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི. ཀོ་མུ་དཱིཏི ཀུ་མུ་ད་ཝ་ཏཱི. ཏ་དཱ ཀི་ར ཀུ་མུ་དཱ་ནི སུ་པུ་པྥི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཀུ་མུ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ཀོ་མུ་དཱི’’ཏི. ཀུ་མུ་དཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ, ཀུ་མུ་དཱ་ནི ཨེ་ཝ ཝཱ ཀོ་མུ་དཱ, ཏེ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀོ་མུ་དཱིཏི. པ་ཝཱ་ར་ཎ་ས་ངྒ་ཧནྟི མ་ཧཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་ཎཾ.

ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶཱཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏ་ཝི་པ་སྶ་ན་སྶ, ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶི་སྶ. བྷི་ཀྑཱུ ཨི་དྷ ཨོ་ས་རི་སྶ་ནྟི ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶཱ པ་ཝཱ་རི་ཏ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་སྶཱ་མ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ སོ་དྷེ་སྶཱ་མ, ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷཾ ཝི་སེ་ས་ཉྩ པ་ཝེ་དི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན. ཨི་མེ བྷི་ཀྑཱུཏི ཨི་མེ ཏ་རུ་ཎ་ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ བྷི་ཀྑཱུ. ཝི་སེ་སཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ནྟི སེ་ནཱ་ས་ན་ས་པྤཱ་ཡཱ་དི་ཨ་ལཱ་བྷེ་ན. ཨ་པ་ལི་བུ་དྡྷནྟི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་ནུ་པ་དྡུ་ཏཾ. སེ་ནཱ་ས་ནཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ནྟི ཨ་ནྟོ་ཝ་སྶ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཀ་སྶ དི་ནྣོ་པི ས་བྦེ་སཾ དི་ནྣོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སུ་ཏ་སུ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཀ་མཱ་སཾ ཝ་སི་ཏྭཱ ཨོ་ས་རིཾ་སུ.

༡༤༦. ཨ་ལ་ནྟི ཡུ་ཏྟཾ, ཨོ་པཱ་ཡི་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ‘‘ཨ་ལ་མེ་ཝ ནི་བྦི་ནྡི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༢༧༢; སཾ. ནི. ༢.༡༢༤, ༡༢༨, ༡༣༤, ༡༤༣) ཝི་ཡ. པུ་ཊ་བ་དྡྷཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨ་སི་ཏཾ པུ་ཊོ་སཾ ཨ-ཀཱ་ར་སྶ ཨོ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱ་ཐེ་ཡྻ’’ནྟི.

༡༤༧. ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ. ན ཧི ཀེ་ཝ་ལཱ་ཡ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀི་ཙྩཾ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. བ་ཧཱུ བྷི་ཀྑཱུ ཏེ ཙ ཝི་ཏྠཱ་ར་རུ་ཙི་ཀཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.