༢. པ་ཉྩ་ཏྟ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡. ཨེ་ཀེཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀ-ས་དྡོ ཨ་ཉྙ་ཏྠོ, ན ག་ཎ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠོ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡཾ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ས་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཏེ་སཾ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ; ཏ་ཏོ ཙ ནེ་སཾ མི་ཙྪཱ་ག་ཧ་ཎ་ཏོ སི་ཐི་ལ་ཀ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཙ་ནེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཱ ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་ཏཱ ཙ དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི. པ་ར་མ་ཏྠ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ ཨ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀ་ཏཱ་ཡ ལེ་སོ་པི ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་བྦ་ཛུ་པ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་སྶ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་ར་ནྟཾ ཀ་པྤེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ནོ, ཏེ ཨེ་ཝ ཨ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀཱ. ཡ་སྨཱ ཏེ་ཧི ཨ་པ་ར་ནྟཾ པུ་རི་མ་ཏ་ར་སི་དྡྷེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཀ་པྤེ་ཧི ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་བ་ལ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་ག་སི་དྡྷེ་ཧི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧེ་ཧི ག་ཎྷ་ནྟི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟི པ་རཱ་མ་ས་ནྟི; ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་པ་ར་ནྟཾ ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་པྤ་ན་ག་ཧ་ཎཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་སེ ཨུ་དྡཱ་ན་ཏོ ས་ངྑེ་པ་ཏོ. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ཙ ཝ་སེ་ན. དི་ཊྚི་ཡཱ ཝཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ཀཱ་ཡ ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་སྶ་ཏཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟ་སྶ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་དྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཨི་དྷ ཨ་པ་ར-ས་དྡོ. རཱུ་པཱ་དི་ཁ་ནྡྷ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཀ་པྤ་ན་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ནྟ-ས་དྡོ བྷཱ་ག་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ཁ་ནྡྷ་ཀོ་ཊྛཱ་ས’’ནྟི. ཀ་པྤེ་ཏྭཱཏི ཙ ཏ་སྨིཾ ཨ་པ་ར་ནྟེ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ནཾ ས་མ་ཏྟ་ནཾ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པ་ན་མཱ་ཧ. ཋི་ཏཱཏི ཏ་སྶཱ ལ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནཾ.
ཨ་ནུ་ག་ཏཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ ཨ་ནུ ག་ཏཱ ཨ་པ་ར་ནྟེ པ་ཝ་ཏྟཱ. ཨཱ་ར་བྦྷཱཏི ཨཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ. ཝི་ས་ཡོ ཧི ཏ་སྶཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་པ་ར་ནྟོ. ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧི སོ ཏ་སྶཱ ཨཱ་ག་མ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡོ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ག་མྨ པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི. ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་པ་དཱ་ནཱིཏི པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་དཱ་ནི, དཱ་སཱ་དཱི་སུ སི་རི་ཝ་ཌྜྷ་ཀཱ་དི་ས་དྡོ ཝི་ཡ ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་དྷི-ས་དྡོ ཨུ་པ་རི་བྷཱ་ཝེ, ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ, ཨུ་པ་རི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་རི པ་ཉྙཱ་པི་ཡ་མཱ་ནཱ ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་དཱི་པ་ཀ་པ་དཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་དི་དཾ, ‘‘ཨ་ཏྟཱ ལོ་ཀོ’’ཏི ཙ, ན རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ པ་ར་མ་ཏྠོ. ཨ་དྷི་ཀ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཡོ་ཏི དི་ཊྛི་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་དྷི་ཀ་ཉྷི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ་སུ ས་སྶ་ཏཱ་དིཾ པ་ཀ་ཏི་ཨཱ་དིཾ དྲ་བྱཱ་དིཾ ཛཱི་ཝཱ་དིཾ ཀཱ་ཡཱ་དི་ཉྩ ཨ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ དི་ཊྛི་ཡོ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི. ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱིཏི, ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ མོ་གྷ་མ་ཉྙ’’ནྟི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟི, ‘‘ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ, ནཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝ་ད་ནྟི. ཨ་བྷི་ཝ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ཛྫཱ་པི ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཝ་ཙ་ནཾ.
ས་ཉྙཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཉྙཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྙཱ་ས་མ་ངྒཱི’’ཏི. ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ རོ་གོ བྷ་ངྒོ་ཏི ཨ་རོ་གོཏི ཨ་རོ་ག་ས་དྡ་སྶ ནི་ཙྩ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. རོ་ག་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་སཱི་སེ་ན ཝཱ ནི་བྦི་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ ནི་ཙྩ་ཏཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རོ་གོ་ཏི ནི་ཙྩོ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱཏི, ‘‘ས་ཉྙཱི ཨ་ཏྟཱ ཨ་རོ་གོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནེ་ན. སོ་ལ༹་ས ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དཱཏི – རཱུ་པཱི་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ, ཨ་རཱུ་པཱི་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ, ཨ་ནྟ་ཝཱ་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ, ཨེ་ཀ་ནྟ་སུ་ཁཱི་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ནྟི – ཨི་མེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན སོ་ལ༹་ས ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དཱ ཀ་ཐི་ཏཱ. ཨི་མེ་སུ་ཡེ་ཝ པུ་རི་མཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དཱ ཨ་ཊྛ ཙ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་ཏྟ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱཏི མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་རུ་པྤ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ས་ཏྟ་སྶ ཨུ་ཙྪེ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱ ཀ་ཐི་ཏཱ. ཨ་ས་ཏོ ཝི་ནཱ་སཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ནི་བ་ནྡྷ་ནོ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏོ་ཏི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶཱ’’ཏི. ཡཱ་ཝཱ་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ ན ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཝི་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ག་ཧ་ཎ་ཏོ ནི་རུ་ད་ཡ་ཝི་ནཱ་སོ ཨི་དྷ ཨུ་ཙྪེ་དོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ཙྪེ་ད’’ནྟི. ཝི་སེ་སེ་ན ནཱ་སོ ཝི་ནཱ་སོ, ཨ་བྷཱ་ཝོ, སོ པ་ན མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ-པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ-ད་སྶ་ན་པ་ཐཱ་ཏི་ཀྐ་མོ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨ་ད་སྶ་ནེ ཧི ནཱ་ས-ས་དྡོ ལོ་ཀེ ནི་རུ་ལ༹ྷོ. བྷ་ཝ་ཝི་ག་མནྟི ས་བྷཱ་ཝཱ་པ་ག་མ་ནཾ ཡོ ཧི ནི་རུ་ད་ཡ་ཝི་ནཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི, ན སོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི.
པ་ཉྩ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ན་ཝཱ་དཱཏི པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་སུ་ཁ་མ་ནུ་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སུ་ཁ་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ཙ དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཝཱ་དཱ. དི་ཊྛ་དྷ་མྨོཏི ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཨུ་པ་ལ་དྡྷ་དྷ་མྨོ. ཏ་ཏྠ ཡོ ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ས་ཡོ, སོ་པི སུ་པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ས་ཡོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ་ཏི པ་ཙྩ་ཀྑ་དྷ་མྨོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ, ‘‘ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཉྙཱི་ཏི ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ས་ནྟནྟི ས་ཉྙཱི ཨ་ས་ཉྙཱི ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙཱི་ཏི ཨི་མེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ, ས་དཱ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ས་སྶ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ཉྙཱི ཨ་ཏྟཱཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི ད་སྶ་ནཱ་ནི. ས་ནྟ་ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀནྟི ས་སྶ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཾ ད་སྶ་ནཾ. ཨི་ཏ་རཱ་ནི དྭེཏི ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་ད-དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ན་ཝཱ་ད་ས་ཉྙི་ཏཱ་ནི དྭེ ད་སྶ་ནཱ་ནི. ཏཱི་ཎི ཧུ་ཏྭཱ པ་ཉྩ ཧོ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ, ‘‘ས་ནྟ་ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ’’ནྟི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་ཉྙཱི་ཏི ཨཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ན ཨུ་དྡྷ་ཊཾ.
༢༢. རཱུ་པཱིཾ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༧༦-༧༧) ཡ་དི རཱུ་པཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི རཱུ་པཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི རཱུ་པ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ས་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ཡ རཱུ་པ་སྶ་པི ཨ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏྟཱ. ན ཧི ས་ཉྙཱི ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཉྙཱ ཨ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༧༦-༧༧) ‘‘ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ས་ཉྙ་ཉྩ་སྶ ས་ཉྙཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ, ‘‘ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་ཐ་ནྟི? ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ – ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི རཱུ་པཱི’’ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ‘‘རུ་པྤ་ན་སཱི་ལོ རཱུ་པཱི’’ཏི. རུ་པྤ་ན་ཉྩེ་ཏྠ རཱུ་པ་ས་རི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པ་སྶ ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝི་སེ་སཱ་པ་ཏྟི, སཱ ཙ ན་ཏྠཱི་ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ པ་རི་ཏྟ་ཝི་པུ་ལ་ཏཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨི་མ་སྶ ཝཱ་ད་སྶ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ས་ངྒ་ཧོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཀཱ་ཡ་བྷེ་ད་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་བྦི་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཏེ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་རོ་གོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི རཱུ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་པི ན དོ་སོ. ཀ་པྤ་ནཱ་སི་དྡྷེ་ན་པི ཧི བྷེ་དེ་ན སཱ་མི་ནི་དྡེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘སི་ལཱ་པུ་ཏྟ་ཀ་སྶ ས་རཱི་ར’’ནྟི. རུ་པྤ་ནཾ ཝཱ རུ་པྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ རཱུ་པཾ, ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི རཱུ་པཱི, ཨ་ཏྟཱ ‘‘རཱུ་པི་ནོ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༡ དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ) ཝི་ཡ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ རཱུ་པ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཉཱ་ཡཱ་ག་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་རཱུ་པིནྟི ཨེ་ཏྟཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ཏྠོ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ས་ནྟ་སུ་ཁུ་མཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏ་སྶ ག་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ལཱ་བྷཱི, ‘‘ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ལཱ་བྷི་ཏ་ཀྐི་ནོ ཋ་པེ་ཏྭཱ, སེ་ས་ཏ་ཀྐཱི ལཱ་བྷི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ. ཨ་ནུ་སྶུ་ཏི་ཏ་ཀྐི་ཀོ་པི སུ་དྡྷ་ཏ་ཀྐི་ཀོ་པི ཝཱ ནི་ར་ངྐུ་ས་ཏྟཱ ཏ་ཀྐ་ན་སྶ ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པ་མྤི ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཀ་དཱ་ཙི་པི ག་ཎྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨུ་བྷོ་པི རཱུ་པཱ་ནི ག་ཎྷཱ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. སུ་དྡྷ་ཏ་ཀྐི་ཀ་སྶ ཨུ་བྷ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ན ཀ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ སཱ་ས་ངྐ་ཝ་ཙ་ནཾ.
ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་ས-པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ-ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ. ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷནྟི ཨི་དཾ ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཾ ཧ་ད་ཡེ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘རཱུ་པིཾ ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ན ཨ་ཏྠེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷཾ བ་ཧི་དྡྷཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. མི་སྶ་ཀ་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ནཱཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ, ‘‘ཨེ་ཀོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི, ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ས་ཉྙ་ཉྩ་སྶ, ‘‘ས་ཉྙཱ’’ཏི ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཡ་ཉྷི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷི་ཏཱ་ཡ ཏཾ་ནི་མི་ཏྟཾ རཱུ་པ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྨཱ, ‘‘རཱུ་པཱི ཨ་རཱུ་པཱི ཙཱ’’ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཛ་ནེ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝཱ་དི་ནོ ཝི་ཡ ཏ་ཀྐ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཝཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ མི་སྶ་ཀ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ, ‘‘རཱུ་པཱི ཙ ཨ་རཱུ་པཱི་ཙ ཨ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཀྐ་གཱ་ཧེ་ནེ་ཝཱཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཝི་ཡ ཙ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ནཱ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཐ་མྦྷ་ཀུ་ཊྚ་ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་ནཾ ས་ངྒྷཱ་ཏོ ཝི་ཡ ནེ་ཝ རཱུ་པཱི, རཱུ་པ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ན ཨ་རཱུ་པཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏ་ཀྐ་གཱ་ཧེ་ན. ལཱ་བྷི་ཝ་སེ་ན་པི ཝཱ ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་དེ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ན་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ཏ་ཏྠ དེ་ས་ཀཱ་ལ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་དཱ ཨི་ཙྪི་ཏཱ; ཨི་དྷ ཀཱ་ལ་ཝ་ཏྠུ བྷེ་ད་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སོ. ཀཱ་ལ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་ད་སྶ པ་ཝ་ཏྟི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཧ ཨ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ; ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་ད་སྶ པ་ན ཝ་ཏྠུ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧ་ཏོ, ‘‘ཨེ་ཀོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཏ་ཀྐ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཏ་ཏྠ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཡ་དི་པི ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷི་ནོ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ན ས་མཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་དེ་ན ས་ཉྙཱ་ནཱ་ན་ཏྟ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཊྛི་པི ས་མཱ་པ་ནྣ་ཀ་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་ཏི; ཏ་ཐཱ་པི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨེ་ཀ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ས་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ, ‘‘པ་ཋ་མ་དི་ཊྛི ས་མཱ་པ་ནྣ་ཀ་ཝཱ་རེ་ན ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ས་མཱ་པ་ནྣ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཨེ་ཀ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷི་ནོ ཨེ་ཝ ཝཱ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་མཱ་པ་ཏྟི བྷེ་དེ་ན ས་ཉྙཱ་བྷེ་ད་ས་མྦྷ་ཝེ་པི བ་ཧི་དྡྷཱ པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་ཉྙཱ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀེ་ན ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱི་ཏི, ‘‘དུ་ཏི་ཡ་དི་ཊྛི ཨ་ས་མཱ་པ་ནྣ་ཀ་ཝཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཀ་སི་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏཾ, ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཀ་སི་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ས་ཉྙི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཊྛི སུ་པྤ་མ་ཏྟེ་ན ཝཱ ས་རཱ་ཝ་མ་ཏྟེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ངྒུ་ཊྛ་པྤ་མཱ་ཎོ ཝཱ ཨ་ཏྟཱ ཡ་ཝ་པྤ་མཱ་ཎོ, ཨ་ཎུ་མ་ཏྟོ ཝཱ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༥༤; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༧༦-༧༧) པ་རི་ཏྟོ ས་ཉྙཱི་ཏི པ་རི་ཏྟ་ས་ཉྙཱི. ཀ་པི་ལ་ཀ་ཎཱ་དཱ་ད་ཡོ (ཝི་བྷ. ཨ་ནུ་ཊཱི. ༡༨༩) ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྦ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་མཱ་ཎོ ས་ཉྙཱི་ཏི ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ས་ཉྙཱིཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨེ་ཏནྟི, ‘‘རཱུ་པིཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དཾ. ཨེ་ཀེ་སནྟི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ. ཨུ་པཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏནྟི ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟཱ་ནཾ. ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་སི་ཎ་མེ་ཀེ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ས་ཉྙཾ…པེ… ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་ཉྙཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་སཱ་ནི ཏཱི་ཎཱི’’ཏི ཨི་དཾ ས་ཉྙཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ཀྐ་མྤི པ་རི་པུ་ཎྞ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ཨ་པ་རེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་དུ་བྷ་ཡནྟི ཏཾ ས་ཉྙཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ. པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི, ‘‘ཙ་ཏ་སྶོ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་རི པ་ཀཱ་སེ་སྶ་ཏི. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི – ‘‘ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ ཨ་ཊྛ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ས་ཏྟ ས་ཉྙཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༢༢). ཨེ་ཏྠཱཏི, ‘‘ཨེ་ཏཾ ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝཱ་ཀྱེ. ས་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི ཏ་ཏྠ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ཏ་དུ་དྡྷཾ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶ་ནེ་ན ཙ བྲཱུ་ཧི་ཏ་ས་དྡྷཱ་དི གུ་ཎ་ཏྟཱ, ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ས་ཀྐུ་ཎ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡེ ས་ཀྐོ་ནྟི, ཏེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ ཝི་སེ་ས་སྶ ཝ་ཏྟུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ. ས་ཀྐོ་ནྟཱ་ན་ཉྩ ནེ་སཾ ཨུ་པཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎ་བ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཏེ་སཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་མཱ་ཎནྟི ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎོ, ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ ཙ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཨ་ན་ནྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཝཱ. ན ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ན་ནྟ་ནྟི པ་ར་མཱ་ན་ནྟ་སྶ པ་མཱ་ཎཾ ཝཱ ག་ཎྷཱ་ཏི. སུ་ཁ་དུ་ཀྑེ་ཧི ཨ་ནི་ཉྫ་ན་ཏོ རཱུ་པ་ཝི་རཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་ས་ཏཱ་ཡ ཙ ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ པ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ཡཾ ནོ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་སི་ཎ་མེ་ཀེཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨེ་ཀེ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི. ཏ་སྶ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་སེ པ་ཝ་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཨ་པ་རེ. ཏ་ཉྷི ཀ་སི་ཎཾ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན, ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་སི་ཎ’’ནྟི, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩ ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཊྛེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉྩཱ་ཏི, ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཀེཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཏ་ཡི་དནྟི ཡ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ཨི་ད’’ནྟི. དི་ཊྛི་ག་ཏནྟི ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཉྙཱི ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ དི་ཊྛིཾ. དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ ཧི དི་ཊྛི་ག་ཏཾ ‘‘མུ་ཏྟ་ག་ཏཾ (མ. ནི. ༢.༡༡༩; ཨ. ནི. ༩.༡༡), ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ནི. ༤༡) ཝི་ཡ. ག་ནྟ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ག་ཏ་མ་ཏྟཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ, དི་ཊྛི་ཡཱ ག་ཧ་ཎ་མ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དི་ཊྛི་པ་ཀཱ་རོ ཝཱ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ. ལོ་ཀི་ཡཱ ཧི ཝི་དྷ་ཡུ་ཏྟ་ག་ཏ་པ་ཀཱ་ར་ས་དྡེ ས་མཱ་ན་ཏྠེ ཨི་ཙྪ་ནྟི. དི་ཊྛི་པ་ཙྩ་ཡོ དི་ཊྛི་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པི ཧི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱི ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཀོ་ཝི་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི (དྷ. ས. ༡༠༠༧). ཕ་སྶོ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཏ་ད་པི ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༡༨-༡༢༤). ས་ཉྙཱ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྙཱ་ནི་དཱ་ནཱ ཧི པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱ’’ཏི (སུ. ནི. ༨༨༠; མ་ཧཱ་ནི. ༡༠༩). ཝི་ཏ་ཀྐོ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཀྐ་ཉྩ དི་ཊྛཱི་སུ པ་ཀ་པྤ་ཡི་ཏྭཱ, ས་ཙྩཾ མུ་སཱ་ཏི དྭ་ཡ་དྷ་མྨ་མཱ་ཧཱུ’’ཏི (སུ. ནི. ༨༩༢; མ་ཧཱ་ནི. ༡༢༡). ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཏ་སྶེ་ཝཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཚ་ནྣཾ དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ དི་ཊྛི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་སྶ ས་ཙྩ་ཏོ ཐེ་ཏ་ཏོ དི་ཊྛི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༩). དི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎནྟི དི་ཊྛི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༣༠). རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ དི་ཊྛི་ཡཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཨི་ད་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི – ‘‘ཨི་མི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨི་དཾ ནཱ་མ ད་སྶ་ནཾ ག་ཧི་ཏ’’ནྟི. ཨི་མི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡེ་ནཱཏི ཝཱ ཨེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཏ་དེ་ཝཱཏི དི་ཊྛི་ག་ཏ་ཉྩེ་ཝ དི་ཊྛི་པ་ཙྩ་ཡ་ཉྩ. རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ, ‘‘ཡ་དི རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཀཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་མུ་ཏྟི་ཏོ. ཨུ་ཏྟ་མཱ པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཏོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ སེ་ཊྛཱ, སེ་ཊྛ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཱ. ཨ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ཉྙཱ་ཡ ཝི་སུཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཙ ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དེ ཨ་ནོ་ཏ་ར་ཎ་ཏོ, ‘‘ཡ་དི ཨཱ་རུ་པྤ་ས་ཉྙཱ་ན་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན-ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ཉྙཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏ་རེ་ཧི པ་ན དྭཱི་ཧཱིཏི, ‘‘ཡ་དི ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ནཾ, ཡ་དི ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ན’’ནྟི ཨི་མེ་ཧི དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི. ས་མཱ་པ་ནྣ་ཀ་ཝཱ་རོ ཙ ཏ་ཐཱ ཨི་དྷ ཀ་ཐི་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ ཨ་ཊྛ ས་ཉྙཱ ཙ་ཏུ་ཀྐ་དྭ་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ. ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་ཉྙཱི་པ་དཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ས་ཏྟ ས་ཉྙཱ ཧོ་ནྟི ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ས་མཱ་པ་ནྣ་ཀ…པེ… ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི.
ས་ཉྙཱ་ག་ཏནྟི ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ག་ཏཾ, ས་ཉྙཱ་ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཏཾ ཝཱ. ཏ་སྶ པ་ན ཨ་དི་ཊྛི་ག་ཏ་སྶ་པི ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ‘‘ས་དྡྷིཾ དི་ཊྛི་ག་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ ཀ་ཏནྟི ས་ཧ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཏེ་ནེ་ཝ ས་ཧ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཾ; པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་སྶ ཧི ཨུ་པྤཱ་དོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཝ་ཡོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏཾ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་སྶ་ནྟ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱུ་ཏ་ཝི་ཀཱ་རཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ སི་ཡཱ. ན ཙེ་ཏྠ མ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ ནི་ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ ཨ་ན་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦ་ཏོ; ཏེ་ས་མྤི ས་ངྑ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་ཏ་རེ་ཧི ས་མཱ་ན་ཡོ་ག་ཀྑ་མ་ཏཱ་ཡ དུ་ནྣི་ཝཱ་ར་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་སེ་ས་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ མ་གྒ་སྶ་པི ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཨ་ཏྠི ཁོ པ་ན ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ནི་རོ་དྷོ’’ཏི ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝེ་ཏྠ པ་ཊི་ཡོ་ག་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཊཾ ‘‘ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ནི་རོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཱིཏི ཨེ་ཏྠ, – ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏ’’ནྟི སུ་ཏྟ་པ་དཾ (ཨུ་དཱ. ༧༣) ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ནི་བྦཱ་ན་ད་སྶཱིཏི ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦཱ་ན་ད་སྶཱི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨི་ཏ་རཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཏཾ ས་ངྑ་ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ.
༢༣. ཨ་ཊྛ་སུ ཨ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དེ་སཱུཏི ཨི་དཾ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེ (དཱི. ནི. ༡.༧༨-༨༠) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཧེ་ཊྛཱ, ‘‘ས་ཉྙཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཊྛ ཨ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དཱ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝཱ་དཱ ཨེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་ཉྙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ས ན་ཡོ པ་ར་ཏོ ‘‘ཨ་ཊྛ་སུ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དེ་སཱུ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ས་ཉྙཱ་ཡ ས་ཏི ཏཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་གཱ་ཧ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨཱ་བཱ་དྷ་ན་ཊྛེ་ན ས་ཉྙཱ རོ་གོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཀྑ་ཏཱ་སཱུ་ལ་ཡོ་ག་ཏོ ཀི་ལེ་སཱ་སུ་ཙི་པ་གྒྷ་ར་ཎ་ཏོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཛ་རཱ་བྷ་ངྒེ་ཧི ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་པ་ཀྐ་པ་བྷི་ཛྫ་ན་ཏོ ཙ ས་ཉྙཱ ག་ཎྜོ; སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ དོ་ས་དུ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་དོ་ས་ཊྛེ་ན ག་ཎྜོ’’ཏི. པཱི་ལཱ༹་ཛ་ན་ན་ཏོ ཨ་ནྟོ་ཏུ་ད་ན་ཏོ དུ་རུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ས་ཉྙཱ ས་ལླཾ; སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛ་ཊྛེ་ན ས་ལླ’’ནྟི. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎེ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཀུ་ཏོ་ཙི ཨཱ་ག་ཏཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏི’’ནྟི. ག་ཏིནྟི པ་ཝ་ཏྟིཾ. སཱ པ་ན ཏཱ་སུ ཏཱ་སུ ག་ཏཱི་སུ ཝུ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཙུ་ཏི་ཝ་སེ་ན ག་ཏི’’ནྟི; ཝ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ན གྷ་ན་པ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་རཱ་པ་ར’’ནྟི. ཨ་པ་རཱ་པ་ར་ཉྷི པ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ན་ནྡཱུ་པ་སེ་ཙ་ནཾ; ཨི་ཏ་རཾ ཁ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡཾ ཝཱ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཝུ་དྡྷིཾ པ་ཏི་ཊྛཾ མ་ཧ་ནྟ་ཉྩ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི. པ་ཝ་ཌྜྷ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ག་ཏིཾ, ནི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཙུ་ཏིཾ, ཏ་ཏོ ཨ་པ་རཱ་པ་ར་ཉྩ རཱུ་པ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་པ་ཏྟིཾ, ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཌྜྷིཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་རུ་ལ༹ྷིཾ; ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་པུ་ལླ་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
ཀཱ་མ་ཉྩཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ རཱུ་པཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཙོ་ད་ནཱ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་ཝི་སི་ཊྛ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ སི་ཡཱ; ཝི་སི་ཊྛ་ཝི་ས་ཡཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཙོ་ད་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ན པ་ཉྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཁ་ནྡྷེཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཀེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷེ. ཨ་ཉྙ་ཏྲ རཱུ་པཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི རཱུ་པེ་ན ཝི་ནཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི ན་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. བྷ་ཝ་ཝི་སེ་ས་ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཝི་ནཱ རཱུ་པ་སྶ་པི པ་ཝ་ཏྟི ན་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་པི རཱུ་པཾ, ཨ་ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝེ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི. ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶཱཏི ས་ཉྙཱ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ནི་རོ་དྷཾ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ཏྠི. བྱ་ཉྫ་ན་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡ ཙེ ཨ་ཏྠཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་སཱིཏི ཡ་དི ས་དྡ་ཏྠ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ན ག་ཎྷ་སི ནེ་ཡྻ་ཏྠཾ སུ་ཏྟ་ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་ཋ་མ་ཝཱ་དོ; ས་ཉྙཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་ཉྙཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཀི་ཉྩ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྙཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ས་ཉྙཱི་ཏི པ་ཝ་ཏྟོ དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་དོ; ཏ་ཐཱ ས་ཉྙཱ་ཡ ས་ཧ རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ས་བྦེ ཨེ་ཝ ཝཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟོ ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་དོ; ཏ་ཀྐ་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་དོ. ཏེ་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དེ་པི ཨ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟ་སྶ ས་ཏྟ་སྶ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷཱི་སུ; ས་བྦ་ཏྠ ཝཱ པ་ཊུ་ས་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ་ཡ སུ་ཁུ་མཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཋ་མ་ཝཱ་དོ; ཨ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན སུ་ཁུ་མཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ས་ཉྫཱ་ན་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཙ དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་དཱ་ད་ཡོ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨེ་ཏེ་སཾ ཝཱ་དཱ་ནཾ ས་བྦྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
༢༤. ཡ་ཏྠ ན ས་ཉྙཱ, ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཎ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ས་ཉྙཱ ས་མྨོ་ཧོ’’ཏི, ཨ་ས་ཉྙ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ས་མྨོ་ཧ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ནི་ཡྻ་ནྟཱི་ཏི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཡཱ་ཏི བ་ཧུ་ལཾ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྷ་ནོ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཡ་ས་དྡོ, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི, ཝི་ཛཱ་ན་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་མ་ཏྟེ་ནཱཏི དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པྤ་མཱ་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ས་ཉྙཱ་པ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི, ནི་བྦི་ཀ་པྤ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ས་ཉྙཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ས་མེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ས་ངྑཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟེ་ནཱཏི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ས་ངྑཱ་རཱཏི ཙེ་ཏྠ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཨུ་པ་ས་མྤ་དནྟི ཡེ ས་ཉྙཱ་ཡ, ཨ་ས་ཉྙི་བྷཱ་ཝེ ཙ དོ་སཾ དི་སྭཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝ་ཎྞེ་ནྟཱ་པི རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་མ་ཏྟེ་ན ཏ་སྶ ས་མྤཱ་ད་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷཾ ཨ་དྷི་ག་མཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཏ་སྶ བྱ་ས་ནཾ ཨ་ཀྑཱ་ཡ་ཏི ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ནཱ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝུ་ཊྛཱ་ནནྟི ས་དི་ས་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་པུ་བྦ་ཀཾ པ་རི་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ. ས་མཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཏེ་སཾ ན་ཏྠི ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ས་ངྑཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྑཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ་པི པ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ན ཨ་ཀྑཱ་ཡ་ཏི ཏེ་པི ས་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཏྟ་བྦ་ཏོ. ས་ངྑཱ་རཱ་ནནྟི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཝ་སེ་སཱཏི ཨི་ཏོ པ་རཾ སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི. ཨེ་ཏནྟི ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, པ་ཏྟ་བྦཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཏཱ་དི་ས་ས་ངྑཱ་ར་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཏ་བྦོ་ཧཱ་ར་ཏོ. ས་ངྑ་ཏཾ ས་མེ་ཙྩ ས་མྦྷུ་ཡྻ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཀ་ཏ་ཏྟཱ.
༢༥. ‘‘ཡེ ཏེ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ས་ཏོ ས་ཏྟ་སྶ ཨུ་ཙྪེ་དཾ ཝི་ནཱ་སཾ ཝི་བྷ་ཝཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༢༥) ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ས་བུ་དྡྷི་ཡཾ ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ‘‘ཏ་ཏྲཱ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ཏི ས་ཏྟ་སུ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དེ་སུ བྷུ་མྨ’’ནྟི. ཨུ་དྡྷཾ ས་རནྟི ཨུ་དྡྷཾ ག་ཏཾ ས་ར་ནྟཱ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡྷཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ར་ནྟཱཏི ཡ་ཏྠ པ་ཏྠེ་ནྟི ན ལ་བྷ་ནྟི, ཏཾ ཛཱ་ན་ནྟཱ. ཨཱ་ས་ཏྟིནྟི ཨཱ་སཱི་ས་ནཾ. པེ་ཙྩཱཏི པ་ར་ལོ་ཀེ. ཝཱ་ཎི་ཛཱུ་པ་མཱ ཝི་ཡཱཏི བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཕ་ལ་ཝི་སེ་སཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཏོ. ས་ཀྐཱ་ཡ་སྶ བྷ་ཡཱཏི ས་ནྟོ ཀཱ་ཡོ་ཏི ས་ཀྐཱ་ཡོ, པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ, ཏ་ཏོ བྷཱ་ཡ་ནེ་ན. མཱ ཁཱི་ཡི མཱ པ་རི་ཀྑ་ཡཾ ཨ་ག་མཱ་སི. མཱ ཨོ་སཱི་དི མཱ ཧེ་ཊྛཱ བྷ་སྶི. ཨ་བྦྷནྟི ཨཱ་ཀཱ་སཾ མཱ ཨུ་ནྡྲི་ཡི མཱ བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཏི. ག་དྡུ་ལེ་ན བ་དྡྷོ ག་དྡུ་ལ་བ་དྡྷོ. ད་ལ༹ྷ་ཐ་མྦྷོ ཝི་ཡ ཁཱི་ལོ ཝི་ཡ ཙ ས་ཀྐཱ་ཡོ དུ་མྨོ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏོ. སཱ ཝི་ཡ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ད་ཎྜ་ཀོ ཝི་ཡ དི་ཊྛི ཚེ་ད་ན་ཀ་ར་ཎཱ་ཡ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ར་ཛྫུ ཝི་ཡ ཏ་ཎྷཱ བ་ནྡྷ་ན་ཏོ ཙ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ས་མྦ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘དི་ཊྛི་ད་ཎྜ་ཀེ པ་ཝེ་སི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ར་ཛྫུ་ཡཱ’’ཏི.
༢༦. བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སེ་ན ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན (ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས ཨ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀ་ཝཱ་དཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཏི) ཨུ་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩེ་ཝ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཡ་ཐུ་དྡེ་སཾ ནི་ག་མེ་ནྟོ, ‘‘ཨི་མཱ་ནེ་ཝ པ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨི་མཱ་ནེ་ཝ པ་ཉྩ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱི’’ཏི. ས་ཉྙཱི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དོ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རི བྷཱ་ཛི་ཏཱ་ནི. ཨི་ཏ་རཾ པ་ན དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ནཾ ཀུ་ཧིཾ པ་ཝི་ཊྛཾ? ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་བྷཱ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱ་ཛི་ཏེ་སུ ཝཱ་དེ་སུ ཀ་ཏྠ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ནྟི པུ་ཙྪ་ཏི. ཨུ་དྡེ་སེ པ་ན ས་རཱུ་པ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ, ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ནཾ ཝཱ པ་ནེ་ཀེ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི. ཨི་ཏ་རོ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དེ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དེ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀ་ཏྟ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཧ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁ་ཉྩེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཋ་མོ ཧི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ན་ཝཱ་དོ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དེ ཨ་ནྟོ་ག་དྷོ, ཨི་ཏ་རེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དེ.
༢༧. ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏནྟི ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཁ་ནྡྷ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཾ པུ་བྦ་ནྟཾ. པུ་བྦེ ནི་ཝུ་ཏྠ་དྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡཱ ཀ་པྤ་ནཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཨི་དྷ པུ་བྦ་ས་དྡོ, རཱུ་པཱ་དི་ཁ་ནྡྷ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཉྩ ཀ་པྤ་ནཱ་ཝ་ཏྠུ ན་ཏྠི, ཨ་ནྟ་ས་དྡོ ཙ ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཾ པུ་བྦ་ནྟཾ ཀ་པྤེ་ཏྭཱ’’ཏི. ‘‘ཀ་པྤེ་ཏྭཱ’’ཏི ཙ ཏ་སྨིཾ པུ་བྦ་ནྟེ ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝི་སཱ་ནཾ ས་མ་ཏྠ་ནཾ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པ་ནཾ ཝ་ད་ཏི. སེ་ས་མྤཱིཏི ‘‘པུ་བྦ་ནྟཱ་ནུ་དི་ཊྛཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རནྟི ‘‘ཨ་པ་ར་ནྟཱ་ནུ་དི་ཊྛི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ. ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨི་ཉྩ ཨ་ཏྟཱཏི ཨཱ་ཧི་ཏོ ཨ་ཧཾ་མཱ་ནོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ, ལོ་ཀོཏི ལོ་ཀི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ པུ་ཉྙ་པཱ་པཱ་ནི ཏ་བྦི་པཱ་ཀཱ ཙཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ, ཏཾ ཏཾ ག་ཧ་ཎ་ཝི་སེ་སཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཙ ལོ་ཀོ་ཏི ཙ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི. ས་བྦ་དཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་སྶ་ཏོ. ཨ་མ་རོ ནི་ཙྩོ དྷུ་ཝོཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. མ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་མ་རོ, ཨུ་པྤཱ་དཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ནི་ཙྩོ, ཐི་ར་ཊྛེ་ན ཝི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ན དྷུ་ཝོ, ཡ་ཐཱ་ཧཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ནི་དྡེ་ས་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པཱ་ལཱི༹་ཧི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ཝེ་ད་ནཾ… ས་ཉྙཾ… ས་ངྑཱ་རེ… ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༣༠-༡༣༡) ཨི་མི་སྶཱ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ་ཡ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ‘‘རཱུ་པ་ཝ་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༣༠-༡༣༡) པ་ན པ་ཉྩ་ད་ས་ཝི་དྷཱ་ཡ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷེ, ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཉྙཾ – ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི པ་ཉྙ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀཾ ཁ་ནྡྷཾ, ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཉྙེ ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི པ་ཉྙ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ ‘‘རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཙ ལོ་ཀོ་ཏི ཙ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་སྶ་ཏོ…པེ… དྷུ་ཝོ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ; ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་སྶ་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩོ ཨ་དྷུ་ཝོ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏི ན ཧོ་ཏི པ་རཾ མ་ར་ཎཱ; ནི་ཙྩོ ཙ ཨ་ནི་ཙྩོ ཙ ནེ་ཝ་ནི་ཙྩོ ནཱ་ནི་ཙྩོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི.
ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱཏི ལཱ་བྷཱི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ, ཏ་ཀྐཱི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ. པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎ་ལཱ་བྷཱི ཏི་ཏྠི་ཡོ མ་ནྡ་པ་ཉྙོ ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཉྙོ ད་ས སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀ་པྤཱ་ནི, ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙོ ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀ་པྤཱ་ནི, ན ཏ་ཏོ པ་རཾ. སོ ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ་ཏི ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཀྐཱི པ་ན ཏ་ཀྐ་པ་རི་ཡཱ་ཧ་ཏཾ ཝཱི་མཾ་སཱ་ནུ་ཙ་རི་ཏཾ ས་ཡཾ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ་ཏི ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ལཱ་བྷཱི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ, ཏ་ཀྐཱི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་ཝཱ་དོ ཝི་ཡ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ ཀ་སྨཱ དུ་ཝི་དྷེ་ན ན ཝི་བྷ་ཏྟོ་ཏི ཙེ? པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨེ་ཏྠ ཙ, ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ’’ཏི ཝཱ་དེ ཨ་ཡ་མ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ – ཡ་དི ཧི པ་རེ་ན པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ, ལོ་ཀོ ཝཱ ས་སྶ་ཏོ སི་ཡཱ, ཏ་སྶ ནི་བྦི་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ པུ་རི་མ་རཱུ་པཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཏོ ཀ་སྶ་ཙི ཝི་སེ་སཱ་དྷཱ་ན་སྶ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཧི་ཏ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཧི་ཏེ ཙ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨ་ཏྠཾ ཨུ་པ་དེ་སོ ཨེ་ཝ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནོ སི་ཡཱ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དི་ནོ. ཀ་ཐཾ ཝཱ སོ ཨུ་པ་དེ་སོ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ཏི ཝི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ; ཨེ་ཝ་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ་ཊཱ་ཀཱ་ས་སྶ ཝི་ཡ དཱ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ ཧིཾ་སཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ ཙ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི; ཏ་ཐཱ སུ་ཁ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ནི་བ་ནྡྷོ ཨེ་ཝ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དི་ནོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཀ་མྨ་བ་དྡྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཀུ་ཏོ ཝི་མོ་ཀྑོ. ཨ་ཐ པ་ན དྷ་མྨ་མ་ཏྟཾ ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ་ཝ ཝི་ན་སྶ་ཏི ཙ, ཡ་སྶ ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ ཀི་རི་ཡཱ་དི་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ཝ་དེ་ཡྻ. ཨེ་ཝ་མྤི པུ་རི་མ་རཱུ་པཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ནེ་ན ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་ནྟི ན ས་ཀྐཱ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏུཾ; ཏེ ཝཱ པ་ན་སྶ དྷ་མྨཱ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ ཝཱ སི་ཡུཾ ཨ་ན་ཉྙེ ཝཱ, ཡ་དི ཨ་ཉྙེ, ན ཏཱ་ཧི ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཧི་པི ཀོ་ཙི ཝི་སེ་སོ ཨ་ཏྠི. ཡོ ཧི ཀ་རོ་ཏི པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི ཙ་ཝ་ཏི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི ཙཱ་ཏི ཨི་ཙྪི་ཏཾ. ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཝ་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སོ, ཀི་ཉྩ དྷ་མྨ་ཀ་པྤ་ནཱ་པི ནི་ར་ཏྠ་ཀཱ སི་ཡཱ. ཨ་ཐ ཨ་ན་ཉྙེ, ཨུ་པྤཱ་ད་ཝི་ནཱ་ས་ཝ་ནྟཱི་ཧི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཧི ཨ་ན་ཉྙ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཏཱ་སཾ ཝི་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝི་ནཱ་ས་ས་མྦྷ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཀུ་ཏོ ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་སོ. ཏཱ་ས་མྤི ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཡ ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཏི བ་ནྡྷ་ན་ཝི་མོ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཝ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ; ན ཙེ་ཏྠ ཀོ་ཙི ཝཱ་དཱི དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝེ པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཡུ་ཏྟིཾ ཝ་ཏྟུཾ ས་མ་ཏྠོ ཨ་ཏྠི; ཡུ་ཏྟི་ར་ཧི་ཏ་ཉྩ ཝ་ཙ་ནཾ ན པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་མཱ་རཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ཚ་ཌྜི་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཡཾ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ་ཏི.
ས་ཏྟ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏེ ས་རཱུ་པ་མ་ཏྟ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ ད་སྶི་ཏཱ ཨེ་ཝ, ཏ་ཏྠ དྭེ ཛ་ནཱ ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷ་ནྟི ལཱ་བྷཱི ཙ ཨ་ལཱ་བྷཱི ཙ. ཏ་ཏྠ ལཱ་བྷཱི ནཱ་མ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་ལཱ་བྷཱི དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཙུ་ཏིཾ དི་སྭཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟིཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ. ཡོ ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་མྤི ཙུ་ཏི་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ད་ཊྛུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, པུ་བྦ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཀ་མྨཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝཱ ཨུ་པ་པཱ་ཏཾ ད་ཊྛུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. སོ ‘‘ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ལཱ་བྷཱི – ‘‘ཀོ པ་ར་ལོ་ཀཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཏྟ་ཀོ ཛཱི་ཝ་ཝི་ས་ཡོ, ཡཱ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡ་གོ་ཙ་རོ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ དྷཱི་ཏུ་ཡཱ ཧ་ཏྠ་གྒ་ཎྷ་ན་ཀ་རཱ་ཛཱ ཝི་ཡ ཀཱ་མ་སུ་ཁ་གི་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཝཱ, ‘‘ཡ་ཐཱ རུ་ཀྑ་པ་ཎྞཱ་ནི རུ་ཀྑ་ཏོ པ་ཏི་ཏཱ་ནི ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་བྦེ་པི ས་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་མ་ར་ཎ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི, ཛ་ལ་བུ་བྦུ་ལ༹་ཀཱུ་པ་མཱ ས་ཏྟཱ’’ཏི ཏ་ཀྐ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཨ་རཱུ་པ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ས་ཏྟ་སྶ ཨུ་ཙྪེ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཡུ་ཏྟཾ ཏཱ་ཝ པུ་རི་མེ་སུ ཏཱི་སུ ཝཱ་དེ་སུ ‘‘ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ; པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ཝཱ་དཱ་ནཾ, ན ཡུ་ཏྟཾ ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཝཱ་དེ་སུ, ‘‘ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཨ་རཱུ་པཱི་ནཾ ཀཱ་ཡོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, རཱུ་པ་བྷ་ཝེ པ་ཝ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་པི ཀཱ་ཡ་ཝོ་ཧཱ་ར་མཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀེ་ཧི དི་ཊྛི་ཡོ པ་ཉྙ་ཏྟཱ, ཏ་ཐེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ད་སྶེ་སཱི་ཏི. ཨ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ ཕ་སྶཱ་དི་དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧ་བྷཱུ་ཏེ ཨ་རཱུ་པ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ཡ་ནི་དྡེ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ‘‘ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཝི་བྷ་ཝ་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ཀཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཡུ་ཏྟོ ཨ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ཝཱ་དཱ་ནཾ; ན པ་ན དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ-པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏ-མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ-ས་མུ་ཙྪེ་ད་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ཀ་སྶ པ་ཋ་མ་ཝཱ་ད་སྶ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ’’ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ ཧི དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ཝཱ་དཱ་ནཾ, པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་ཝཱ་ད་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་ཏྟ་རུ་ཏྟ་ར་བྷ་ཝོ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ན་ཏོ ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀ་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཙ ‘‘ནོ ཙ ཁོ, བྷོ, ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ས་མྨཱ ས་མུ་ཙྪི་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཝ མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་མུ་ཙྪེ་ད་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ པ་ཋ་མ་ཝཱ་ད་སྶ་པི ཨ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀ་ཏཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་སྶ་པི པུ་བྦ་ནྟ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཨུ་ཙྪེ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་དྷ པུ་བྦ་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀེ་སུ དེ་ས་ནཱ ག་ཏཱ. ཨེ་ཏེ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀེ་སུ དེ་ས་ནཱ ག་ཏཱ. ཨེ་ཏེ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀེ་སུ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི, ན ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ པ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཱ. ཛ་ལ་བུ་བྦུ་ལ༹་ཀཱུ་པ་མཱ ཧི ས་ཏྟཱ་ཏི ཏ་སྶ ལ་དྡྷི.
ཨི་དྷཱཏི པུ་བྦ་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀེ་སུ. ཨི་དྷེ་ཝ མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཀེ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི ཝི་ན་ཊྛ་ཝི་ནཱ་ས་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཝཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་པ་རཱ་ནཾ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱ་ནཾ ཨ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀེ་སུ ག་ཧ་ཎཾ; པུ་བྦ་ནྟ་ཏོ པ་ན ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨི་དྷེ་ཝ ཨུ་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་པ་རཱ་ནཾ པུ་བྦ་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀེ་སུ ག་ཧ་ཎཾ. ཨི་ཏོ པ་རཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱིཏི པ་ན ཨི་དཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ད་སྶ་ནཾ. ས་ཏྟེ་སུ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཙ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ. སོ པ་ན བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀ-ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་སི་ཀ-མ་ནོ་པ་དོ་སི་ཀ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་དྷཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཏ་ཀྐི་ནོ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ’’ཏི. ‘‘ས་ངྑཱ་རེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཏེ་ཧི ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ནེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏི་ཀ་མ་ཏ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏ་སྶ ཧི ས་སྶ་ཏཱ་བྷི་མ་ཏཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ལ་དྡྷི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ (དཱི. ནི. ༡.༤༩) བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེ – ‘‘ཙི་ཏྟ་ནྟི ཝཱ མ་ནོ་ཏི ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ ནི་ཙྩོ དྷུ་ཝོ ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨོ ས་སྶ་ཏི་ས་མཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཋ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ན ཧི ཡ་སྶ བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཏ་སྶེ་ཝ ནི་ཙྩ་དྷུ་ཝཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནུ་མྨ་ཏྟ་ཀེ་ན ན ས་ཀྐཱ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏུཾ. ཨེ་ཏེ་ན, ‘‘ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་དྷུ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ སི་ཡཱ ནི་ཙྩཱ, སི་ཡཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ, སི་ཡཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟ་སྶ ས་ཏྟ་བྷ་ངྒ་ཝཱ་ད་སྶ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ ཧོ་ཏི.
ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༨) ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ – ཡ་དི, ‘‘ཡེ་ན ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ དྷ་མྨོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ས་བྷཱ་ཝེ་ན སོ དྷ་མྨོ ན་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, སི་ཡཱ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟ་ཝཱ་དོ; ཨ་ཐ ཨ་ཉྙེ་ན, སི་ཡཱ ན ཨ་ནེ་ཀ་ནྟ་ཝཱ་དོ; ན ཙེ་ཏྠ དེ་ས་ནྟ་རཱ་དི་ས་མྦ་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཏྟོ ཝ་ཏྟུཾ ཏ་སྶ ས་བྦ་ལོ་ཀ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཝི་ཝཱ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡེ པ་ན ཝ་ད་ནྟི – ‘‘ཡ་ཐཱ སུ་ཝ་ཎྞ་གྷ་ཊེ མ་ཀུ་ཊེ ཀ་ཏེ གྷ་ཊ་བྷཱ་ཝོ ན་སྶ་ཏི, མ་ཀུ་ཊ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, སུ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ཝོ ཏི་ཊྛ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཀོ་ཙི དྷ་མྨོ ན་སྶ་ཏི, ཀོ་ཙི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ས་བྷཱ་ཝོ པ་ན ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ ཝ་ཏྟ་བྦཱ – ཀིཾ ཏཾ སུ་ཝ་ཎྞཾ, ཡཾ གྷ་ཊེ མ་ཀུ་ཊེ ཙ ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏཾ? ཡ་དི རཱུ་པཱ་དི, སོ ས་དྡོ ཝི་ཡ ཨ་ནི་ཙྩོ, ཨ་ཐ རཱུ་པཱ་དི་ས་མཱུ་ཧོ, ས་མཱུ་ཧོ ནཱ་མ ས་མྨུ་ཏི་མ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ ན་ཏྠི་ཏཱ ནི་ཙྩ་ཏཱ ཝཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཏ་སྶ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་ནྟ་ཝཱ་དོ ན སི་ཡཱ. དྷ་མྨཱ ཙ དྷ་མྨི་ཏོ ཨ་ཉྙེ ཝཱ སི་ཡུཾ ཨ་ན་ཉྙེ ཝཱ. ཡ་དི ཨ་ཉྙེ, ན ཏེ་སཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཱི ཨ་ནི་ཙྩོ ཨ་ཉྙ་ཏྟཱ. ན ཧི རཱུ་པཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ཉྙ་ཏྟཱ, ན ཙ རཱུ་པེ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་དྡོ ཧོ་ཏི; ཀི་ཉྩ དྷ་མྨ་ཀ་པྤ་ནཱ་པི ནི་ར་ཏྠི་ཀཱ སི་ཡཱ དྷ་མྨི་ནོ ནི་ཙྩཱ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཨ་སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཨ་ཐ ཨ་ན་ཉྙེ; ཨུ་པྤཱ་ད་ཝི་ནཱ་ས་ཝ་ནྟེ་ཧི ཨ་ན་ཉྙ་སྶ དྷ་མྨི་ནོ ཏེ་སཾ ཝི་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝི་ནཱ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཀུ་ཏོ ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་སོ, ཏེ་ས་མྤི ཝཱ དྷ་མྨི་ནོ ཝི་ཡ ནི་ཙྩ་ཏཱ་པ་ཏྟི སི་ཡཱ. ཨ་པི་ཙ ནི་ཙྩཱ་ནི་ཙྩ་ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་རཱུ་པོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ ནི་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ རཱུ་པཾ, ཡ་ཐཱ ཝཱ དཱི་པཱ་ད་ཡོ. ན ཧི དཱི་པཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ནི་ཙྩཱ་ནི་ཙྩ་ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ཛཱི་ཝ་སྶ ནི་ཙྩཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ རཱུ་པཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟ་བྷ་ངྒ་སྶ ཝི་ཡ སེ་ས་བྷ་ངྒཱ་ན་མྤི ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ས་ཏྟ་བྷ་ངྒ་ཝཱ་ད་སྶ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ, ‘‘ཨི་སྶ་རོ ནི་ཙྩོ, ཨ་ཉྙེ ས་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་དཱ ས་ཏྟེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ; སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཨི་སྶ་ར་ཝཱ་དཱ་ད་ཡོ. ‘‘པ་ར་མཱ་ཎ་ཝོ ནི་ཙྩཱ དྷུ་ཝཱ, དྭི་ཨ་ཎུ་ཀཱ་ད་ཡོ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་དཱ ས་ངྑཱ་རེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ; སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཀ་ཎཱ་ད་ཝཱ་དཱ་ད་ཡོ. ན་ནུ ཙ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩེ དྷ་མྨཱ ས་སྶ་ཏཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་ས་སྶ་ཏཱ’’ཏི; ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝཱ་དེ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ས་སྶ་ཏ་ཏཱ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷོ ཨེ་ཝ, ཏ་ཡི་དཾ ཀ་ཐཾ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ན་ནྟི, ཀོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ན’’ནྟི? ཨ་ས་སྶ་ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ པ་ན ཀེ་ས་ཉྩི དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཨི་དྷ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ནཾ; ཏེ་ན པ་ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་རེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ན ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷོ ཝི་དཱུ་སི་ཏོ སཾ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ; ཝི་ས་སཾ་ས་ཊྛོ ཝི་ཡ ས་པྤི་མ་ཎྜོ ས་ཀི་ཙྩ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ས་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ་ད་སྶ་ན་པ་ཀྑེ ཋ་པེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ནཱ་ར་ཧ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཙྪི་ཏཱ་པི ཙ་ཀྑུ་ཨཱ་ད་ཡོ ས་མཱ་རོ་པི་ཏ་ཛཱི་ཝ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཝ དི་ཊྛི་ག་ཏི ཀེ་ཧི ག་ཡ྄ཧ་ནྟཱི་ཏི ཏ་ད་ཝ་བོ་དྷ་སྶ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝོ ན ས་ཀྐཱ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེ (དཱི. ནི. ༡.༤༩) – ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནྟི ཝཱ…པེ… ཀཱ་ཡོ་ཏི ཝཱ ཨ་ཡཾ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་ཡ ས་ངྑ་ཏཱ་ཡ ཙ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨེ་ཀ་ཙྩེ དྷ་མྨཱ ས་སྶ་ཏཱ; ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་ས་སྶ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོ ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དོ་པི ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཱ ཙོ་ད་ནཱ ཨ་ནོ་ཀཱ་སཱ ཧོ་ཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ན མ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་མ་རཱ. ཀཱ སཱ? ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི་པི མེ ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༦༢) ན་ཡེ་ན པ་རི་ཡ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་སྶ དི་ཊྛི ཙ ཝཱ་ཙཱ ཙ, ཨ་མ་རཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝི་ཝི་དྷོ ཁེ་པོ་ཏི ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པོ. སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་མ་རཱ་ཏི ཨེ་ཀཱ མ་ཙྪ་ཛཱ་ཏི, སཱ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ན་ནི་མྨུ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་ད་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཝ་མཱ་ནཱ གཱ་ཧཾ ན ག་ཙྪ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཨ་ཡ་མྤི ཝཱ་དོ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ཏི, གཱ་ཧཾ ནཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པོ, སོ ཨེ་ཝ ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པི་ཀོ. སྭཱ་ཡཾ ཝཱ་དོ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཨ་ནུ་ཡོ་ག་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་མོ་ཧ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ་ཏུ་དྷཱ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པི་ཀཱ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི. ན་ནུ ཙེ་ཏྠ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༦༥-༦༦) ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ་པི ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པི་ཀོ ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཀེ དྷ་མྨེ པ་ར་ལོ་ཀ་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་ནི ཙ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ན་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛོ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་ཀྑེ་པ་ན་མ་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶ ཀ་ཐཾ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝོ. ན ཧི ཨ་ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་སྶ ཝི་ཡ པུ་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཝི་ཀྑེ་པ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ན དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་ཏཱ ཡུ་ཏྟཱ་ཏི? ན ཧེ་ཝཾ པུ་ཙྪཱ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ན ཏ་སྶ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་ཏཱ ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་ན. ས་སྶ་ཏ་ཝ་སེ་ན མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛོ་ཡེ་ཝ ཧི མ་ནྡ་བུ་དྡྷི་ཏཱ་ཡ ཀུ་ས་ལཱ་དི་དྷ་མྨེ པ་ར་ལོ་ཀ་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་ནི ཙ, ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་རཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དི་བྷ་ཡེ་ན ཙ ཝི་ཀྑེ་པཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ཝཱ་ད་སྶ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ས་ངྒ་ཧོ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་ཉྙ་པཱ་པཱ་ནཾ, ཏ་བྦི་པཱ་ཀཱ་ན་ཉྩ ཨ་ན་ཝ་བོ་དྷེ་ན, ཨ་ས་དྡ་ཧ་ནེ་ན ཙ, ‘‘ཏ་བྦི་ས་ཡཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་ཀྑེ་པ་ཀ་ར་ཎཾ་ཡེ་ཝ ཡུ་ཏྟཾ སུ་ནྡ་ར་ཉྩཱ’’ཏི, ཁ་ནྟིཾ རུ་ཙིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝེ་ཀཱ ཨེ་སཱ དི་ཊྛི ས་ཏྟ་བྷ་ངྒ་དི་ཊྛི ཝི་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པ་རི་ཡ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་སྶ དི་ཊྛི ཙེ་ཝ ཝཱ་ཙཱ ཙཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༦༡). ཀ་ཐཾ པ་ན་སྶཱ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ས་ངྒ་ཧོ? ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཏོ. ‘‘ན་ཏྠི ཀོ་ཙི དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཝེ་དཱི ཝི་ཝཱ་ད་བ་ཧུ་ལ་ཏྟཱ ལོ་ཀ་སྶ; ‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ’ནྟི པ་ན ས་དྡ་ནྟ་རེ་ན དྷ་མྨེ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནཱ ཨ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལི་ཀཱ ལོ་ཀེ’’ཏི གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ས་སྶ་ཏ་ལེ་སོ་པེ་ཏྠ ལ་བྦྷ་ཏི་ཡེ་ཝ.
ཨ་མ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏྠ ས་བྷཱ་ཝོ ཨོ་སཱ་ན་ནྟི ཨ་ནྟོ, མ་རི་ཡཱ་དོ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ནྟ་ཝཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་པ་རི་ཡ་ནྟོ’’ཏི. ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཀ་སི་ཎ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་དོ ‘‘ཨ་ན་ནྟ་ཝཱ ལོ་ཀོ’’ཏི ཝཱ་དོ. ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་དོ ‘‘ཨ་ནྟ་ཝཱ ཙ ཨ་ན་ནྟ་ཝཱ ཙཱ’’ཏི ཝཱ་དོ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་དོ ‘‘ནེ་ཝ་ནྟ་ཝཱ ནཱ་ན་ནྟ་ཝཱ’’ཏི ཝཱ་དོ. ཨེ་ཏེ ཨེ་ཝ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝཱ་དི་ནོ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེ (དཱི. ནི. ༡.༥༣) – ‘‘ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟི་ཀཱ ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟཾ ལོ་ཀ་སྶ པ་ཉྙ་པེ་ནྟི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝ་ཏྠཱུ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༥༣) ཡུ་ཏྟཾ ཏཱ་ཝ པུ་རི་མཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཝཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནྟ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་ན་ནྟ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟ་ཏྟ་ཉྩ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་ད་ཏྟཱ ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟི་ཀ་ཏྟཾ. པ་ཙྪི་མ་སྶ པ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་ད་ཏྟཱ ཀ་ཐ་མ་ནྟཱ་ན་ནྟི་ཀ་ཏྟ་ནྟི? ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་ད་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ཡ་སྨཱ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝཱ་དོ་པི ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟ་ཝི་ས་ཡོ ཨེ་ཝ ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་པ་རེ ཨཱ་ཧུ – ‘‘ཡ་ཐཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་དེ ས་མྦྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ནྟ་ཝ་ནྟ་ཏཱ ཨ་ན་ནྟ་ཏཱ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཀྐཱི་ཝཱ་དེ་པི ཀཱ་ལ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་ཊི་སེ་དྷེ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཉྙེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ཨ་ནྟ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་པ་ཊི་སེ་དྷེ་ན ཧི ཨ་ན་ནྟ་ཏཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ན་ནྟ་ཏཱ་པ་ཊི་སེ་དྷེ་ན ཙ ཨ་ནྟ་ཝ་ནྟ་ཏཱ, ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟཱ་ན་ཉྩ ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་ད་བྷཱ་ཝོ ཀཱ་ལ་བྷེ་ད་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ལོ་ཀ་ས་ཉྙི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཛྷཱ་ཡཱི་ཧི ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ཨ་ན་ནྟོ ཀ་དཱ་ཙི ས་ཀྑི དི་ཊྛོ ཨ་ནུ་སུ་ཡྻ་ཏི; ཏ་སྨཱ ནེ་ཝ་ནྟ་ཝཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏེ་ཧི ཨེ་ཝ ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ནྟ་ཝཱ ས་ཀྑི དི་ཊྛོ ཨ་ནུ་སུ་ཡྻ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན པ་ན ཨ་ན་ནྟ་ཝཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཨ་ནུ་སྶུ་ཏི་ཏ་ཀྐཱི་ཝ་སེ་ན, ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏི་སྶ་ར་ཏ་ཀྐི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཏ་ཀྐི་ཀོ ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་བྷཱ་ཝ་པུ་བྦ་ཀ་ཏྟཱ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་ཌྜྷི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དི་མ་ཏྟེ ཋ་ཏྭཱ – ‘‘ནེ་ཝ་ནྟ་ཝཱ’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི, ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན པ་ན ‘‘ནཱ་ན་ནྟོ’’ཏི. ན པ་ན ཨ་ནྟ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ན་ནྟ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡ་ཐཱ ཏཾ ‘‘ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙཱི’’ཏི, ཨ་ཝ་སྶ་ཉྩ ཨེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝི་ཀྑེ་པ་པ་ཀྑཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ཛེ་ཡྻ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་དོ. ན ཧི ཨ་ནྟ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ན་ནྟ་ཏཱ་ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཀཱ་རོ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཀྐཱི་ཝཱ་དཱི ཙ ཡུ་ཏྟི་མ་གྒ་ཀོ, ཀཱ་ལ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ན ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ན་ནྟ་ར་ཙ་ཏུ་ཀྐནྟི ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་ཉྙཱི་ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ས་ཉྙཱི་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ.
ཨེ་ཀ་ནྟ་སུ་ཁཱིཏི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ སུ་ཁཱི. ཏཾ པ་ན་སྶ སུ་ཁཾ དུ་ཀྑེ་ན ཨ་ཝོ་མི་སྶཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ར་ནྟ་ར་སུ་ཁཱི’’ཏི. ཨེ་ཀ་ནྟ་སུ་ཁ་མེ་ཝཱཏི ཨི་དཾ སུ་ཁ་བ་ཧུ་ལ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏཱི་ཏཱ་སུ ས་ཏྟ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སཱུཏི ཨི་དཾ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཛཱ་ཏི་སྶ་ར་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝཱཏི སུ་ཁ་ས་མ་ངྒི་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ སུ་ཁ་ས་མ་ངྒཱི’’ཏི ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟ་སྶ ཛཱ་ཏི་སྶ་ར་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཛཱ་ཏི་ཡ་མྤི ཨི་དྷ ཝི་ཡ དུ་ཀྑ་ཕུ་ཊྛ་སྶ ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟ་སྶ.
ས་བྦེ་ས་མྤཱིཏི ལཱ་བྷཱི་ནཾ ཏ་ཀྐཱི་ན་མྤི. ཏ་ཐཱཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ས་བྦེ་ས་མྤཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་དཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ནཱ་མ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་ལཱ༹་རཾ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠི, ཏེ་ན ཝཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཾ. མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་སྶཱཏི མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝེ་ད་ནཱ་བ་ཧུ་ལ་སྶ. མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ་པ་ཏྟ་མེ་ཝ བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟ་སྶ. ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏི་ཀཱཏི ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དི་ནོ ཝུ་ཏྟཱ. པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཧི ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏི་ཀཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ཝཱ་དོ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་ད་ས་མུ་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘དྭེ ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣི་ཀཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ.
༢༨. དི་ཊྛུ་དྡྷཱ་རནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་དུ་དྡྷ་ར་ཎཾ. པ་ཙྩ་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ ཉཱ་ཎནྟི ཨ་པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནི་ཡེ་ཝ ཉཱ་ཎཾ. ཏཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ཀྑ་ཉཱ་ཎ’’ནྟི. སུ་ཝ་ཎྞ་སྶ ཝི་ཡ དོ་སཱ་པ་ག་མེ་ན ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་ག་མེ་ན ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་སུ་དྡྷ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷ་ནྟི ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས’’ནྟི. ཀི་ལེ་ས་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་ག་མ་ཏོ ས་པྤ་བྷཱ་ས་མུ་ཛྫ་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏ་ནྟི པ་བྷ་སྶ་ར’’ནྟི བཱ་ཧི་ར་ས་མ་ཡ་སྨི་མྤི ཧོ་ནྟི ཛྷཱ་ན་སྶ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. མ་ཡ་མི་དཾ ཛཱ་ནཱ་མཱཏི ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙ ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ མོ་གྷ་མ་ཉྙ’’ནྟི ཙ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཎ་བྷཱ་ག་མེ་ཝ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏཾ གཱ་ཧཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ – ‘‘མ་ཡ་མི་དཾ ཨ་ཏྠཾ ཏ་ཏྠ ཛཱ་ནཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧེ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ནྟི་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སེ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ན ཏཾ ཉཱ་ཎཾ, མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མེ་ཏཾ, ཀིཾ པ་ན ཏཾ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ? ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ད་པི…པེ… ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཡཾ ཏཾ དི་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ – ‘‘ཛཱ་ན་ན་མ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཉཱ་ཎ་བྷཱ་ག་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཉཱ་ཎ་མྤི ཧི དི་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ ལཱ་བྷི་ནོ ཨི་ཏ་ར་སྶ ཙ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཏོ. ཨ་ནུ་པཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ན ཨུ་པཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ནུ་པཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནཾ, ཏ་ཏོ. ཨུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་ཏོཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཏེ་ན ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་མཱ་ཧ. ཡ་དི བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེ ཨཱ་ག་ཏཱ ས་བྦཱ་པི དི་ཊྛི་ཡོ ཨི་དྷ ཀ་ཐི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་སུ་ཏྟེ་ན ཨེ་ཀ་ས་དི་ས་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ རཱུ་པཾ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཝེ་ད་ནཱ ས་ཀྐཱ་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་རི་དྷཱ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨི་དྷ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི ཨཱ་ག་ཏཱ. བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལཾ ཀ་ཐི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ དྭཱ་ས་ཊྛི་ཡཱ་པི དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨི་དྷཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་དཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཨ་ཏྟཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་པུ་བྦ་ཀོ, ‘‘ཨ་ཏྟཱ ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཨུ་ཙྪེ་དོ’’ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ.
༣༠. དྭཱ་ས་ཊྛི…པེ… ད་སྶེ་ཏུནྟི ཀ་ཐཾ པ་ནཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡཱ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཀ་སྶ པུ་བྦ་ནྟཱ་པ་ར་ནྟ་དི་ཊྛི་ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ན་ཛོ་ཏ་ན་ཏོ. པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ནཱཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ན. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནི་རོ་དྷཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ན པ་རི་ཧཱི་ན་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ བྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ པ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ཙ ཏ་ཏི་ཡཾ པ་ཊི་ལོ་མ་ན་ཡེ་ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་ད་མི་དཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦནྟི ‘‘པ་ཝི་ཝེ་ཀཱ པཱི་ཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ, ‘‘ནི་རཱ་མི་ས་སུ་ཁ་སྶ་ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཡ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ནི་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཀ་དོ་མ་ན་སྶནྟི ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ས་ཧ་ག་ཏ་དོ་མ་ན་སྶ་མཱ་ཧ. ཏ་ཉྷི ཛྷཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཀ་རཾ. ཀ་མྨ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝོཏི ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ པ་ཏྟོ ཝི་ཡ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝེ ཀ་མྨ་ཀྑ་མ་བྷཱ་ཝོ. སོ་མ་ན་སྶ་ཝི་དྷུ་ར་ཏྟཱ དོ་མ་ན་སྶཾ ཝི་ཡཱ་ཏི དོ་མ་ན་སྶ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི པ་ཝི་ཝེ་ཀཱ པཱི་ཏཱི’’ཏི པུ་ན ཝུ་ཏྟཱ པཱི་ཏི ཛྷཱ་ན་དྭ་ཡ་པཱི་ཏི. ཡཾ ཋཱ་ནཾ ཚཱ་ཡཱ ཛ་ཧ་ཏཱིཏི ཡཾ པ་དེ་སཾ ཨཱ་ཏ་པེ་ན ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ་མཱ་ནཾ ཚཱ་ཡཱ ཛ་ཧ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཏ་པེ ཚཱ་ཡཱ་ཏི པ་དེ་སེ་ན ཨཱ་ཏ་པ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ནཾ བྷཱུ་ཏ་ས་ངྑ་ཏཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ན་ཊྛཱ་ན་མཱ་ཧ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༣༡. ནི་རཱ་མི་སཾ སུ་ཁ་ནྟི ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཾ དཱུ་ར་ས་མུ་སྶཱ་རི་ཏ་ཀཱ་མཱ་མི་ས་ཏྟཱ.
༣༢. ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་ནྟི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝེ་ད་ནཾ, ན ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝེ་ད་ནཾ.
༣༣. ནི་གྒ་ཧ་ཎོཏི མ་མཾ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཀི་ཉྩི་པི ཨ་ག་ཎྷ་ནྟོ. ནི་བྦཱ་ན་སྶ ས་པྤཱ་ཡནྟི ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་སྶ, ནི་བྦཱ་ན་སྶེ་ཝ ཝཱ ཨ་ཝི་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀུ་པཱ་ཡ་ཏཱ་ཡ ས་པྤཱ་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ཀཱ་ར་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ. ཨེ་ཏནྟི ཨེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ. ས་བྦ་ཏྠ ནི་ཀ་ནྟི་ཡཱ ཨ་སུ་ཀྑཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཀ་ཐཾ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་པ་དཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ? ན ཛཱ་ཡ་ཏེ ཝཱ་ཏྱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི པུ་བྦ་ནྟཱ་ནུ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་ཀེ ས་བྦ་སྨིཾ. ཨ་གྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་གཱ་ཧེ་ན ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཡ་ཏྠ ཧི ཏ་ཎྷཱ་གཱ་ཧོ ཝི་མོ་ཙི་ཏོ, ཏ་ཏྠ དི་ཊྛི་མཱ་ན་གྒཱ་ཧཱ སུ་ཀྑཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟི ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏཱ་དི་ས་སྶ ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ ཨེ་ཝ ཨཱ་ས་ནྣེ, ན དཱུ་རེ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨུ་པ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་པ་དཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏ’’ནྟི. ཏཱ་དི་ས་སྶ ཙ ས་ནྟོ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་དྷི་མཱ་ན་པ་ཀྑེ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་མཱ་ནེ་ན ཨུ་པ་ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. ཨི་ད་མེ་ཝ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏི ནི་ཡ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཝི་དྷ་མྤཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་ས་པ་དེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ནེ ས་ཏི སེ་ས་ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ས་མྦྷ་ཝོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷོ་ཏི ཏ་དེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་ཊཾ.
སེ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཝེ་དི་ཏ་བྦེཏི ནི་རོ་དྷ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. དྭི་ནྣཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནནྟི ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ དྭི་ནྣཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ. པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན.
ན གཱ་དྷ་ཏཱིཏི ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི. ཨ་ཏོཏི ཨ་སྨཱ ནི་བྦཱ་ནཱ. ས་རཱཏི ཏ་ཎྷཱ. ས་ངྑཱ་ར་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ནཱཏི ས་ངྑཱ་རེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན.
ཝི་ཉྙཱ་ཎནྟི ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ནི་ད་སྶ་ནཾ ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་གོ་ཙ་རཾ. ཨ་ན་ནྟནྟི ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཾ, ནི་ཙྩ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་ཏོ པ་བྷནྟི ཀི་ལེ་ས་ནྡྷ་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་བྷ་སྶ་རཾ. ‘‘ས་བྦ་ཏོ པ་པ’’ནྟི ཝཱ པཱ་ཋོ, ས་བྦ་ཏོ པ་ཏ་ཏི་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཏི་ཏྠེ་ཧི ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏ་བྦཾ ཨ་མ་ཏ་ས་ར་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ནུ་པཱ་དཱ ཀ་ཉྩི དྷ་མྨཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་མུ་ཙྩ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཝི་མོ་ཀྑོ, ནི་བྦཱ་ནཾ. ཨ་ནུ་པཱ་དཱ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཝི་མོ་ཀྑོ, ཨ་གྒ་མ་གྒོ. ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཝི་མོ་ཀྑ་ནྟི་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཝི་མོ་ཀྑོཏི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
པ་ཉྩ་ཏྟ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.