༡. དེ་ཝ་ད་ཧ་ཝ་གྒོ

༡. དེ་ཝ་ད་ཧ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. དི་བྦ་ནྟི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ཀཱི་ལ༹་ནྟི, ལ་ལ༹་ནྟི, ཏེ་སུ ཝཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཝི་ཛ་ཡ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡོ་གེ་ན པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀེ ཝི་ཛེ་ཏུཾ ཨི་ཙྪ་ནྟི; ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ས་ཀྐཱ་ར་དཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་ས་ན་ཉྩ ཀ་རོ་ནྟཱ ཝོ་ཧ་ར་ནྟི, པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ ཛུ་ཏི་ཡཱ ཛོ་ཏེ་ནྟི ཝཱ་ཏི དེ་ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི རཱ་ཛཱ་ནོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཛ་ནཾ ར་ཉྫ་ཡ་ནྟཱ ས་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཝི་སེ་སེ་ཧི རཱ་ཛ་ནྟི དི་བྦ་ནྟི སོ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཙ, ‘‘རཱ་ཛཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ནི་ག་མ་དེ་སེ. སཱཏི པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི. ཏནྟི ཏཾ, ‘‘དེ་ཝ་ད་ཧ’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ པོ་ཀྑ་ར་ཎིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ, ཏ་སྶ ཨ་དཱུ་ར་བྷ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཀེ་ཙི. ས་བྦཾ སུ་ཁཱ་དི་བྷེ་དཾ ཝེ་ད་ཡི་ཏཾ. པུ་བྦེཏི པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ. ཀ་ཏ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡཱཏི ཀ་ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ཏཾ ཀ་མྨཾ པ་ཊི་ཙྩ. ཏེ་ན ས་བྦཱ་པི ཝེ་ད་ནཱ ཀ་མྨ་ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟནྟི, ‘‘ས་ནྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀེ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དི་ནོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་མེ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ. ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱཏི, ‘‘ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དི་ནོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ནི་ག་ཎྛཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི.

ཀ་ལི་སཱ་ས་ནནྟི པ་རཱ་ཛ་ཡཾ. ཀ་ལཱི་ཏི ཧི ཨ་ན་ཏྠོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཀ་ལཱི་ཏི ས་ས་ཏི ཝི་པྥ་ར་ཏཱི་ཏི ཀ་ལི་སཱ་ས་ནཾ, པ་རཱ་ཛ་ཡོ. ཀ་ལཱི་ཏི ཝཱ ཀོ་དྷ་མཱ་ནཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཛཱ་ཏི, ཏཱ་ཡ པ་ན ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་དི་ཏཱ ཀ་ལི་སཱ་ས་ནཾ. ཏཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུ་ཀཱ་མོ. ཡེ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཨ་ཀ་ཏཾ ཝཱ་ཏི ན ཛཱ་ན་ནྟི, ཏེ ཀ་ཐཾ ཏཾ ཨེ་དི་ས་ནྟི ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟི. ཡེ ཙ ཀ་མྨཾ པ་བྷེ་ད་ཏོ ན ཛཱ་ན་ནྟི, ཏེ ཀ་ཐཾ ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟི; ཝི་པཱ་ཀ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟི, ཡེ ཙ པཱ་པ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་མེ་ཝ ན ཛཱ་ན་ནྟི; ཏེ ཀ་ཐཾ ཏ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་སྶ ཙ ས་མྤཱ་ད་ན་ཝི་དྷིཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཨུ་ཏྟ་རི པུ་ཙྪཱ་ཡ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

༢. ཀི་ཉྩཱ་པི ཙཱུ་ལ༹་དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷེ་པི, (མ. ནི. ༡.༡༨༠) ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏེ་སཾ ནི་ག་ཎྛཱ་ནཾ ཨ་ཛཱ་ན་ན་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཨུ་ཛུ་ཀཾ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༨༠) ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་ཏི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ན་བྷཱ་ཝེ ས་ཏཱི’’ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་རི་དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མྦ་དྡྷོ ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཨི་དྷ, ‘‘མ་ཧཱ་ནི་ག་ཎྛ་སྶ ཝ་ཙ་ནེ ས་ཙྩེ ས་ནྟེ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྟ་ཀ་སྶ ཋཱ་ན་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ པ་ཉྩ་པ་རི་མཱ་ཎ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ.

༣. ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཝི་ས་ར་ཉྫ་ནཾ ཨི་དྷ གཱ་ལ༹ྷཱ་པ་ལེ་པ་ནཾ, ན སཱ་ཊ་ཀ་སྶ ཝི་ཡ ལི་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘བ་ཧ་ལཱུ་པ…པེ… ལི་ཏྟེ་ན ཝི་ཡཱ’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ, ན པུ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨི་མེ་སཾ ནི་ག་ཎྛཱ་ནཾ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཏེ་སཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ‘‘ཛཱ་ན་ན་ཀཱ་ལོ སི་ཡཱ’’ཏི པ་རི་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ཏེ་ཧི ས་ཀྐཱ སི་ཡཱ, ཏེ་ས་ཉྩ ད་སྶ་ནཾ ས་ཙྩཾ སི་ཡཱ. ཡ་སྨཱ ཏེ་སཾ ད་སྶ་ནཾ ཨ་ས་ཙྩཾ, ཏ་སྨཱ ཏེ ན ཛཱ་ནིཾ་སཱུ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཙ་ཏཱུ་སུ ཀཱ་ལེ་སཱུཏི ཝ་ཎ་མུ་ཁ་སྶ པ་རི་ཀ་ནྟ་ན་ཀཱ་ལོ, ས་ལླ་སྶ ཨེ་ས་ན་ཀཱ་ལོ, ཨ་བྦུ་ཧ་ན་ཀཱ་ལོ, ཝ་ཎ་མུ་ཁེ ཨ་ག་ད་ངྒཱ་ར་ཨོ་ད་ཧ་ན་ཀཱ་ལོ་ཏི ཨི་མེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཀཱ་ལེ་སུ. སུ་དྡྷ་ནྟེཏི སུ་དྡྷ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ, དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ནི་ཛྫཱི་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ནི་དྡུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་མཱ་ཡཱཏི, ‘‘ས་ལླེ་ན ཝི་དྡྷ་སྶ ཧི ཝི་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊ་ཀཱ་ལོ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཨི་མཱ་ཡ ཨེ་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་མཱ་ཡ. ཏ་ཡོ ཨ་ཏྠཱཏི པུ་བྦེ ཨ་ཧུ་ཝ་མྷཱ ཝཱ ནོ ཝཱ, པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཀ་རི་མྷཱ ཝཱ ནོ ཝཱ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཝཱ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཀ་རི་མྷཱ་ཏི ཨི་མེ ཏ་ཡོ ཨ་ཏྠཱ. ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨུ་པ་མཱ་ཧཱིཏི ཝ་ཎ་མུ་ཁ་པ་རི་ཀ་ནྟ་ནཱ་དཱི་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨུ་པ་མཱ་ཧི. ཨེ་ཀོ ཨ་ཏྠོཏི, ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དུ་ཀྑཾ ནི་ཛྫི་ཎྞ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཀོ ཨ་ཏྠོ. སོ ཧི དུ་ཀྑ་ནི་ཛྫཱི་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙཱ ཨེ་ཀོ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ.

༤. ཨི་མེ པ་ན ནི་ག་ཎྛཱ. ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཝི་དྡྷོ་སྨཱི་ཏི ས་ཉྙཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ. པ་ཙྩཱ་ཧ་རི་ཏུནྟི པ་ཙྩཱ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ, པ་རི་ཧ་རི་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

༥. ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝཱ་དཾ ས་དྡ་ཧ་ནྟཱ་ནནྟི, ‘‘ཨ་ཏྠི ཁོ, བྷོ, ནི་ག་ཎྛཱ པུ་བྦེ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟཾ མ་ཧཱ་ནི་ག་ཎྛ་སྶ ཝཱ་དཾ ས་དྡ་ཧ་ནྟཱ་ནཾ. བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཀིཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་ཧ དྷ་མྨེ་ནཱ་ཏི ས་ཧ་དྷ་མྨོ, སོ ཨེ་ཝ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝེ་ན་ཡི་ཀོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༨.༡༡; པཱ་རཱ. ༨). ‘‘དྷ་མྨོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ས་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི. པ་ཊི་ཧ་ར་ཏི པ་ཊི་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ཧཱ་རོ, ཝཱ་དོ ཨེ་ཝ པ་ཊི་ཧཱ་རོ ཝཱ་ད་པ་ཊི་ཧཱ་རོ; ཏཾ, ཨུ་ཏྟ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་ཙྩཱ་ག་མ་ན་ཀ་ཝཱ་ད’’ནྟི, ཙོ་ད་ནཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ པ་ཊི་པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་སནྟི ཨི་དཾ ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ‘‘ཏེ་སཾ ས་དྡྷཱ་ཚེ་ད་ཀ་ཝཱ་དཾ ནཱ་མ ཏེ་སཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི.

༦. ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨ་ཉྙཱ་ཎཱ ས་མྨོ་ཧཱཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཨ་ཝི་ཛྫཱཏི ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ. ཨ་ཉྙཱ་ཎེ་ནཱཏི ཨ་ཛཱ་ན་ནེ་ན. ས་མྨོ་ཧེ་ནཱཏི ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནེ་ན མ་ཧཱ་མུ་ལ༹ྷ་ཏཱ་ཡ. སཱ་མཾ་ཡེ་ཝ ཨོ་པ་ཀྐ་མི་ཀཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ཧེ་ཏུ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་དི་ཡ་མཱ་ནཾ – ‘‘ཡཾ་ཀི་ཉྩཱ་ཡཾ…པེ… པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ ས་དྡ་ཧ་ཐ. པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་ཧེ་ཏུ་ཝཱ་ད་ས་ཉྙི་ཏཾ ཝི་པ་ལླཱ་ས་གྒཱ་ཧཾ ག་ཎྷ་ཐ.

༧. དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ཕ་ལཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡ་ཀ’’ནྟི. པ་ཡོ་གེ་ནཱཏི ཀཱ་ཡི་ཀེ་ན པ་ཡོ་གེ་ན ཝཱ ཝཱ་ཙ་སི་ཀེ་ན ཝཱ པ་ཡོ་གེ་ན. པ་དྷཱ་ནེ་ནཱཏི པ་ད་ཧ་ནེ་ན ཙེ་ཏ་སི་ཀེ་ན ཨུ་སྶཱ་ཧ་ནེ་ན. ཨཱ་ས་ནྣེ བྷ་ཝ་ནྟ་རེ ཝི་པཱ་ཙེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, པ་གེ་ཝ དཱུ་རེ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘དུ་ཏི་ཡེ ཝཱ ཏ་ཏི་ཡེ ཝཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཧི་ཏ་ནྟི སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ. སཱ པ་ན ཝི་པཱ་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡ་ཀ’’ནྟི. ཝི་པ་རཱི་ཏནྟི ཨ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡ་ཀཾ. ནི་པྥ་ནྣེཏི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་མྨེ་ན ནི་བྦ་ཏྟེ. ས་མྤ་རཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་སྶཱཏི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་སྶ ཨ་པ་རཱ་པ་རི་ཡ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་སྶ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱིཏི ཀཱ་མཾ པ་རི་པ་ཀྐ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ནྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་མེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཏྠེ་ཏྠ ཨ་ཏི་ས་ཡོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་པ་ཀྐ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་སྶཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ ཀ་ཏཾ, ཏ་ཏོ ས་ཏྟ་དི་ཝ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེ.

ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ པ་རི་པ་ཀྐ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ ས་ཏྟ་དི་ཝ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ནེ. ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཀ་སི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི ཚཱ་ཏ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ. ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་སྶཱུ་རེ བྷ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ་རཱི་ཡི་ཏྠཱ’’ཏི དོ་མ་ན་སྶཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙཾ ཨ་ནུ་མོ་ད་ཏི. ཝི་ཛྫོ་ཏ་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ, ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨི་ད་མྤི ཏ་པྤ་ཀཱ་རོ, མ་མ ཙི་ཏྟ་ཝི་ཀ་པྤ་མ་ཏྟཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ སུ་ཝ་ཎྞ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝཱི་མཾ་ས་ནྟོ ཡ་ཊྛི་ཡཱ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ.

ཝཱ་ལ༹་ཡ་ཀྑ་ས་ཉྩ་ར་ཎ་ཏྟཱ རཱ་ཛ་ག་ཧཱུ་པ་ཙཱ་ར་སྶ ན་ག་རེ ས་ཧ་སྶ་བྷ་ཎྜི་ཀཾ ཙཱ་རེ་སུཾ. ཨུ་པྤ་ནྣ་རཱ་གོ ཙཱུ་ལཱ༹་ཡ ཌཾ་སི. ར་ཉྙོ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱཏི ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ར་ཉྙོ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ. མ་ལླི་ཀཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ དྷ་མྨ་པ་ད་ཝ་ཏྠུ་མྷི (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢.མ་ལླི་ཀཱ་དེ་ཝཱི་ཝ་ཏྠུ) ཨཱ་ག་ཏེ་ན ན་ཡེ་ན ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ.

མ་ར་ཎ་ས་ནྟི་ཀེ་པི ཀ་ཏཾ, པ་གེ་ཝ ཏ་ཏོ པུ་རེ་ཏ་རཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་སུ ཙ ཀ་ཏཾ. ཨི་དྷ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ཝི་པཱ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་མྤ་རཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་མེ་ཝ བྷ་ཝ་ནྟ་རེ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་དྷ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་གུ་ཎོ་ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ, ན ཨི་དྷ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ཝི་པཱ་ཀོ་ཏི ཝི་མུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་རི་པ་ཀྐ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་པ་རི་པ་ཀྐ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ས་བྦ་ལ་ཧུཾ ཕ་ལ་དཱ་ཡི་ཀཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཕ་ལུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡོ་གེ་ན ཀ་མྨ་སྶ པ་རི་པ་ཀྐ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཙ་ཏུ་པྤ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་ཕ་ལ་ཏཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝཱུ་པ་གཾ ཀ་མྨཾ བ་ཧུ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་ཁ་ནྡྷ་ཕ་ལ་ཏྟཱ ཨ་ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝཱུ་པ་གཾ ཀ་མྨཾ ཨ་པྤ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ. ཀེ་ཙི པ་ན, ‘‘ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀ་མྨཾ བ་ཧུ་ཀཱ་ལཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ཕ་ལ་ཏྟཱ བ་ཧུ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ, ཨི་ཏ་རཾ ཨ་པྤ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀ་མྨཾ ཝཱ བ་ཧུ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ, པ་རི་ཏྟ་ཀ་མྨཾ ཨ་པྤ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ས་ཝི་པཱ་ཀཾ ཀ་མྨནྟི པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠཾ, ན ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པཱ་ཀ་མེ་ཝ. ཨ་ཝི་པཱ་ཀཾ ཀ་མྨནྟི པ་ཙྩ་ཡ་ཝེ་ཀ་ལླེ་ན ཝི་པ་ཙྩི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཾ ཨ་ཧོ་སི་ཀ་མྨཱ་དི་བྷེ་དཾ.

༨. དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ་དཱི་ནནྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ད་ས་ནྣཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀྐ་མེ་ན ཀ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཉྙཱ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ནཱ་པཱ་ད་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨཱ་ནི ཏི་ཊྛ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ནི་ག་ཎྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀྐ་མོ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཕ་ལོ’’ཏི. ནི་ག་ཎྛཱ་ནཾ པ་ད་ཧ་ན་སྶ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཡཱ་མ་སྶ ནི་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཝེ་ད་ནོ པ་དྷཱ་ན་ཙྪེ་ད་ཀ་ཝཱ་དོ. པ་རེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི ཡེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ནི་ག་ཎྛཱ་ནཾ ཝཱ་དེ་སུ དོ་སཾ ད་སྶེ་ནྟི. ཏེ་ཧི པ་རེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ན ཧི ལ་ཀྑ་ཎ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ ཝི་ནཱ པ་ར་ཝཱ་དེ་སུ དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཀཱ་ར་ཎཱ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི. ནི་ག་ཎྛཱ་ནཾ ཝཱ་དཱ ཙ ཨ་ནུ་ཝཱ་དཱ ཙཱཏི ནི་ག་ཎྛེ་ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ས་ཀ་ས་ཀ་ས་མ་ཡ་པྤ་ཝེ་དི་ཀཱ ཝཱ་དཱ་ཙེ་ཝ སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་ཝཱ་དཱ ཙ. ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ག་ར་ཧི་ཏ་བྦཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི, ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ དོ་སོ’’ཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱུ་ཧི པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ག་ར་ཧཱ་ར་ཧཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི, པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྶ་ཏྠོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ, ‘‘ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་རེ་ཧི ཝུ་ཏྟེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ས་ཀཱ་ར་ཎཱ ཧུ་ཏྭཱ དོ་ས་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ག་ཎྛཱ་ནཾ ཝཱ་དཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏཾ ཝཱ་དཾ ཨ་པྤ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན སོ་སེ་ནྟཱ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཏྟི་ཝོ་ཧཱ་ར་སུ་ཀྑ་ནེ་ན མི་ལཱ་པེ་ནྟཱ དུ་ཀྐ་ཊ་ཀ་མྨ་ཀཱ་རི་ནོ་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ད་ས གཱ་ར་ཡ྄ཧཱ་པ་དེ་སཱ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི.

༩. ས་ངྒ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏཱུཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཡ་དི་ཙྪཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛི་ཏ་ས་ངྒ་ཏི་ནི་མི་ཏྟཾ. སཱ པ་ན ས་ངྒ་ཏི ནི་ཡ་ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཡ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཱ’’ཏི. ཨ་ཙྪེ་ཛྫ་སུ་ཏྟཱ་ཝུ་ཏ་ཨ་བྷེ་ཛྫ་མ་ཎི ཝི་ཡ ཧི པ་ཊི་ནི་ཡ་ཏ་ཏཱ ནི་ཡ་ཏི་པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི. ཚ་ལ༹་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཧེ་ཏཱུཏི ཀ་ཎྷཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི ནཱི་ལཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི ལོ་ཧི་ཏཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི ཧ་ལི་དྡཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི སུ་ཀྐཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི པ་ར་མ་སུ་ཀྐཱ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི་ཏི ཨི་མཱ་སུ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི་སུ ཛཱ་ཏི་ནི་མི་ཏྟཾ. པཱ་པ་ས་ངྒ་ཏི་ཀཱཏི ནི་ཧཱི་ན་ས་ངྒ་ཏི་ཀཱ.

༡༠. ཨ་ན་དྡྷ་བྷཱུ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷི-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠོ ཨ་དྡྷ-ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ན་དྡྷ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨ་ན་དྷི་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི. ཡ་ཐཱ ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ མ་ཧ་ཏཱ དུ་ཀྑེ་ན ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ ཨ་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘དུ་ཀྑེ་ན ཨ་ན་དྷི་བྷཱུ་ཏོ ནཱ་མ མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་ཙེ་ལ་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༣༩༤) ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཀི་ལ་མ་ཐེ་ན. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ དྷུ་ཏ་ངྒ་དྷ་རཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་སཱ་ས་ན་སྨི་ཉྷི ཝཱི་རི་ཡནྟི ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ས་རཱི་རཾ ཁེ་ད་ནྟ་མྤི ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཉཱ་ཡཱ་ར་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཐེ་རོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏ་མ་ཧཱ་ར་ཀྑི་ཏ་ཏྠེ་རོ. ཏི་སྶོ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ མ་ནུ་སྶ་དེ་ཝ་ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ, སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཝཱ. ཁུ་ར་གྒེ་ཡེ་ཝཱཏི ཁུ་རེ སཱི་ས་གྒེ ཨེ་ཝ, ཁུ་རེ སཱི་ས་གྒ་ཏོ ཨ་པ་ནཱི་ཏེ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཡནྟི, ‘‘ཨི་སྶ་ར་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟོ. ན ས་བྦེ ཨེ་ཝ ས་ཀྐཱ་ར་པུ་བྦ་ཀཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ དཱ་སི་ཀུ་ཙྪི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ར་ཛ་ཏ་མུ་དྡི་ཀནྟི ར་ཛ་ཏ་མ་ཡཾ ཨ་ངྒུ་ལི་མུ་དྡི་ཀཾ. གོ་ར་ཀ་པི་ཡ་ངྒུ་མ་ཏྟེ་ན་པཱིཏི ཀ་པི་ཏྠ་ཚ་ལླི་ཀ་ངྒུ་པུ་པྥ་ག་ནྡྷ་མ་ཏྟེ་ན་པི.

དྷ་མྨེ་ན ཉཱ་ཡེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་སུ་ཁཾ དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ངྒྷ་ཏོ ཝཱ…པེ… པ་ཙྩ་ཡ་སུ་ཁ’’ནྟི. ཨ་མུ་ཙྪི་ཏོཏི ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་ཏཾ ཏ་སྶ ཙ ཕ་ལཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དྷ་མྨི་ཀཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མ་སྶཱཏི ས་མུ་ད་ཡ་སྶ. སོ ཧི པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ས་ནྣོ པ་ཙྩ་ཀྑོ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་ངྑཱ་རནྟི ཡ་ཐཱ་ར་དྡྷཱ་ཡ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཀ་ར་ཎ་ཏོ ས་ངྑཱ་ར་ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ བ་ལ་ཝ་ཝཱི་རི་ཡཾ ཨུ་སྶོ་ལ༹ྷིཾ. པ་ད་ཧ་ཏོཏི པ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟ་སྶ. མ་གྒེ་ན ཝི་རཱ་གོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན དུ་ཀྑ་ནི་དཱ་ན་སྶ ཝི་ར་ཛྫ་ནཱ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ སུ་ཁཱ་པ་ཊི་པ་དཱ ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙཱ ཀ་ཐི་ཏཱ ཨ་ཀ་སི་རེ་ནེ་ཝ སཱི་གྷ་ཏ་རཾ མ་གྒ་པ་ཛཱ་ན་ཏཱ་ཡ བོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ. མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ་ཀཱ་རོཏི ཝཱི་རི་ཡཱུ་པེ་ཀྑ་མཱ་ཧ. ས་ངྑཱ་རཾ ཏ་ཏྠ པ་ད་ཧ་ཏཱིཏི པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་རཾ ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ནི་དཱ་ན་སྶ ཝི་ར་ཛྫ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ ཝི་ར་ཛྫ་ན་ཏྠཾ པ་ད་ཧ་ཏི. ཀ་ཐཾ? མ་གྒ་པྤ་དྷཱ་ནེ་ན ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་པྤ་དྷཱ་ནེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ ཝཱ་ཡཱ་མེ་ན པ་ད་ཧ་ཏི ཝཱ་ཡ་མ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏོཏི ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཨ་ན་ཙྩཱ་ར་དྡྷ་ནཱ་ཏི་སི་ཐི་ལ་ཏཱ་ཡ ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ཏཱ་ཡོ་ཛ་ནེ བྱཱ་པཱ་རཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཙ ནཱ་མེ་ཏྠ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཨེ་ཝཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ པ་ད་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, – ‘‘སོ ཨེ་ཝཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ས་ངྑཱ་རཾ མེ པ་ད་ཧ་ཏོ ས་ངྑཱ་ར་པ་ད་ཧ་ནཱ ཨི་མ་སྶ དུ་ཀྑ་ནི་དཱ་ན་སྶ ཝི་རཱ་གོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏོ མེ ཨུ་པེ་ཀྑ་ནཱ ཨི་མ་སྶ དུ་ཀྑ་ནི་དཱ་ན་སྶ ཝི་རཱ་གོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཙཱ་ཡཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝཱི་མཾ་ས་སྶཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ས་ངྑཱ་ར་པྤ་དྷཱ་ནཱཏི ས་མྨ་ས་ན་པ་དེ་ན སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཁི་པྤ་ཏ་རཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པ་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ ད་སྶི་ཏ་ནྟི སུ་ཁཱ་པ་ཊི་པ་དཱ ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་སྶ་ཙི ནཱ་ཏི་ད་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན་པི དུ་ཀྑ་ནི་དཱ་ན་སྶ ཝི་རཱ་གོ ཧོ་ཏི ཝི་པ་སྶ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶི་ཏཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ཙ་ཏུ་ཏྠཱི་ཡེ་ཝ པ་ཊི་པ་དཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་དཱ་ནི, ‘‘ཡ་སྶ ཧི ཁྭཱ་སྶ…པེ… ཨུ་པེ་ཀྑཾ ཏ་ཏྠ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ་རེ་ཧི ཏཱ་སཾ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏེ་སཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ. ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནི་དཱ་ན་སྶ པ་རི་ཛི་ཎྞཾ ཨི་མེ་ཧི ཝཱ་རེ་ཧི དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ.

༡༡. བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོཏི ས་མྦ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ. བ་ཧ་ལ་ཙྪ་ནྡོཏི བ་ཧ་ལ་ཏ་ཎྷཱ་ཚ་ནྡོ. ཨ་ཏི་ཙ་རི་ཏྭཱཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ. ན་ཊ་ས་ཏྠ་ཝི་དྷི་ནཱ ན་ཙྩ་ན་ཀཱ ན་ཊཱ, ན་ཙྩ་ཀཱ ཨི་ཏ་རེ. སོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ‘‘ཨཱི་དི་སཾ ནཱ་མ ཨི་ཏྠིཾ པ་རི་ཙྩ་ཛི’’ནྟི. ཚི་ཛྫཱཏི དྭི་དྷཱ ཧོ་ཏུ. བྷི་ཛྫཱཏི བྷི་ཛྫ་ཏུ. ‘‘ཚི་ཛྫ ཝཱ བྷི་ཛྫ་ཝཱ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན་པི ཝི་ནཱ་ས་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ཉ་ཏྭཱཏི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཏ་དུ་བྷ་ཡནྟི ས་ངྑཱ་ར་པ་ད་ཧ་ན་ཨུ་པེ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝ་ནཾ.

༡༢. པེ་སེ་ནྟ་སྶཱཏི ཝཱ་ཡ་མ་ནྟ་སྶ. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི དུ་ཀྑཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ནི་ཡྻཱ་ན་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ.

ཨུ་སུ་ཀཱ་རོ ཝི་ཡ ཡོ་གཱི ཏེ་ཛ་ན་སྶ ཝི་ཡ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་ཛུ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. གོ་མུ་ཏྟཝ་ངྐཾ, ཙ་ནྡ་ལེ་ཁཱཀུ་ཊི་ལཾ, ན་ངྒ་ལ་ཀོ་ཊིཛི་མྷཾ ཙི་ཏྟཾ. ཨ་ལཱ་ཏཱ ཝི་ཡ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ཏཱ་པ་ན-པ་རི་ཏཱ་པ་ན་ཏོ. ཀ་ཉྩི་ཀ་ཏེ་ལཾ ཝི་ཡ ས་དྡྷཱ སི་ནེ་ཧ་ན་ཏོ. ན་མ་ན་ད་ཎྜ་ཀོ ཝི་ཡ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟ་སྶ ནཱ་མ་ན་ཏོ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་ཛུ་ཀ་ར་ཎཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཏོ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་ཝ་ཛྫི་ཏཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ པ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཀི་ལེ་ས་ག་ཎ་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ. ཨི་ཏ་རཱ པ་ན པ་ཊི་པ་དཱ ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཏི ཨི་མེ་སཾ དྭི་ནྣཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨི་མཱ་སུ དྭཱི་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་སུ ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙཱ་སུ ཀ་ཐི་ཏཱ་སུ, ཨི་ཏ་རཱ་པི ཀ་ཐི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟི ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ན་ཡེ་ན པ་ཊི་པ་དཱ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ. ས་ཧཱ་ག་མ་ནཱི་ཡཱ་པི ཝཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཝ, ‘‘ན ཧེ་ཝ ཨ་ན་དྡྷ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྠཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་པ་ཊི་པ་དཱ པ་ན ན ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི ཨི་དཾ ས་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཀ་ཐི་ཏ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ནི་ཀྑ་མ་ན་དེ་ས་ནནྟི ནི་ཀྑ་མ་ནུ་པཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

དེ་ཝ་ད་ཧ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༢. པ་ཉྩ་ཏྟ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༡. ཨེ་ཀེཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀ-ས་དྡོ ཨ་ཉྙ་ཏྠོ, ན ག་ཎ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠོ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡཾ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ས་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཏེ་སཾ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ; ཏ་ཏོ ཙ ནེ་སཾ མི་ཙྪཱ་ག་ཧ་ཎ་ཏོ སི་ཐི་ལ་ཀ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཙ་ནེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཱ ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་ཏཱ ཙ དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི. པ་ར་མ་ཏྠ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ ཨ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀ་ཏཱ་ཡ ལེ་སོ་པི ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་བྦ་ཛུ་པ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་སྶ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་ར་ནྟཾ ཀ་པྤེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ནོ, ཏེ ཨེ་ཝ ཨ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀཱ. ཡ་སྨཱ ཏེ་ཧི ཨ་པ་ར་ནྟཾ པུ་རི་མ་ཏ་ར་སི་དྡྷེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཀ་པྤེ་ཧི ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་བ་ལ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་ག་སི་དྡྷེ་ཧི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧེ་ཧི ག་ཎྷ་ནྟི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟི པ་རཱ་མ་ས་ནྟི; ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་པ་ར་ནྟཾ ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་པྤ་ན་ག་ཧ་ཎཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་སེ ཨུ་དྡཱ་ན་ཏོ ས་ངྑེ་པ་ཏོ. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ཙ ཝ་སེ་ན. དི་ཊྚི་ཡཱ ཝཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ཀཱ་ཡ ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་སྶ་ཏཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟ་སྶ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་དྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཨི་དྷ ཨ་པ་ར-ས་དྡོ. རཱུ་པཱ་དི་ཁ་ནྡྷ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཀ་པྤ་ན་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ནྟ-ས་དྡོ བྷཱ་ག་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ཁ་ནྡྷ་ཀོ་ཊྛཱ་ས’’ནྟི. ཀ་པྤེ་ཏྭཱཏི ཙ ཏ་སྨིཾ ཨ་པ་ར་ནྟེ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ནཾ ས་མ་ཏྟ་ནཾ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པ་ན་མཱ་ཧ. ཋི་ཏཱཏི ཏ་སྶཱ ལ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནཾ.

ཨ་ནུ་ག་ཏཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ ཨ་ནུ ག་ཏཱ ཨ་པ་ར་ནྟེ པ་ཝ་ཏྟཱ. ཨཱ་ར་བྦྷཱཏི ཨཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ. ཝི་ས་ཡོ ཧི ཏ་སྶཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་པ་ར་ནྟོ. ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧི སོ ཏ་སྶཱ ཨཱ་ག་མ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡོ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ག་མྨ པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི. ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་པ་དཱ་ནཱིཏི པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་དཱ་ནི, དཱ་སཱ་དཱི་སུ སི་རི་ཝ་ཌྜྷ་ཀཱ་དི་ས་དྡོ ཝི་ཡ ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་དྷི-ས་དྡོ ཨུ་པ་རི་བྷཱ་ཝེ, ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ, ཨུ་པ་རི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་རི པ་ཉྙཱ་པི་ཡ་མཱ་ནཱ ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་དཱི་པ་ཀ་པ་དཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་དི་དཾ, ‘‘ཨ་ཏྟཱ ལོ་ཀོ’’ཏི ཙ, ན རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ པ་ར་མ་ཏྠོ. ཨ་དྷི་ཀ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཡོ་ཏི དི་ཊྛི་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་དྷི་ཀ་ཉྷི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ་སུ ས་སྶ་ཏཱ་དིཾ པ་ཀ་ཏི་ཨཱ་དིཾ དྲ་བྱཱ་དིཾ ཛཱི་ཝཱ་དིཾ ཀཱ་ཡཱ་དི་ཉྩ ཨ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ དི་ཊྛི་ཡོ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི. ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱིཏི, ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ མོ་གྷ་མ་ཉྙ’’ནྟི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟི, ‘‘ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ, ནཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝ་ད་ནྟི. ཨ་བྷི་ཝ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ཛྫཱ་པི ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཝ་ཙ་ནཾ.

ས་ཉྙཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཉྙཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྙཱ་ས་མ་ངྒཱི’’ཏི. ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ རོ་གོ བྷ་ངྒོ་ཏི ཨ་རོ་གོཏི ཨ་རོ་ག་ས་དྡ་སྶ ནི་ཙྩ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. རོ་ག་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་སཱི་སེ་ན ཝཱ ནི་བྦི་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ ནི་ཙྩ་ཏཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རོ་གོ་ཏི ནི་ཙྩོ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱཏི, ‘‘ས་ཉྙཱི ཨ་ཏྟཱ ཨ་རོ་གོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནེ་ན. སོ་ལ༹་ས ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དཱཏི – རཱུ་པཱི་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ, ཨ་རཱུ་པཱི་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ, ཨ་ནྟ་ཝཱ་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ, ཨེ་ཀ་ནྟ་སུ་ཁཱི་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ནྟི – ཨི་མེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན སོ་ལ༹་ས ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དཱ ཀ་ཐི་ཏཱ. ཨི་མེ་སུ་ཡེ་ཝ པུ་རི་མཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དཱ ཨ་ཊྛ ཙ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་ཏྟ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱཏི མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་རུ་པྤ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ས་ཏྟ་སྶ ཨུ་ཙྪེ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱ ཀ་ཐི་ཏཱ. ཨ་ས་ཏོ ཝི་ནཱ་སཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ནི་བ་ནྡྷ་ནོ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏོ་ཏི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶཱ’’ཏི. ཡཱ་ཝཱ་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ ན ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཝི་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ག་ཧ་ཎ་ཏོ ནི་རུ་ད་ཡ་ཝི་ནཱ་སོ ཨི་དྷ ཨུ་ཙྪེ་དོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ཙྪེ་ད’’ནྟི. ཝི་སེ་སེ་ན ནཱ་སོ ཝི་ནཱ་སོ, ཨ་བྷཱ་ཝོ, སོ པ་ན མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ-པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ-ད་སྶ་ན་པ་ཐཱ་ཏི་ཀྐ་མོ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨ་ད་སྶ་ནེ ཧི ནཱ་ས-ས་དྡོ ལོ་ཀེ ནི་རུ་ལ༹ྷོ. བྷ་ཝ་ཝི་ག་མནྟི ས་བྷཱ་ཝཱ་པ་ག་མ་ནཾ ཡོ ཧི ནི་རུ་ད་ཡ་ཝི་ནཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི, ན སོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི.

པ་ཉྩ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ན་ཝཱ་དཱཏི པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་སུ་ཁ་མ་ནུ་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སུ་ཁ་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ཙ དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཝཱ་དཱ. དི་ཊྛ་དྷ་མྨོཏི ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཨུ་པ་ལ་དྡྷ་དྷ་མྨོ. ཏ་ཏྠ ཡོ ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ས་ཡོ, སོ་པི སུ་པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ས་ཡོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ་ཏི པ་ཙྩ་ཀྑ་དྷ་མྨོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ, ‘‘ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཉྙཱི་ཏི ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ས་ནྟནྟི ས་ཉྙཱི ཨ་ས་ཉྙཱི ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙཱི་ཏི ཨི་མེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ, ས་དཱ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ས་སྶ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ཉྙཱི ཨ་ཏྟཱཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི ད་སྶ་ནཱ་ནི. ས་ནྟ་ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀནྟི ས་སྶ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཾ ད་སྶ་ནཾ. ཨི་ཏ་རཱ་ནི དྭེཏི ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་ད-དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ན་ཝཱ་ད་ས་ཉྙི་ཏཱ་ནི དྭེ ད་སྶ་ནཱ་ནི. ཏཱི་ཎི ཧུ་ཏྭཱ པ་ཉྩ ཧོ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ, ‘‘ས་ནྟ་ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ’’ནྟི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་ཉྙཱི་ཏི ཨཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ན ཨུ་དྡྷ་ཊཾ.

༢༢. རཱུ་པཱིཾ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༧༦-༧༧) ཡ་དི རཱུ་པཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི རཱུ་པཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི རཱུ་པ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ས་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ཡ རཱུ་པ་སྶ་པི ཨ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏྟཱ. ན ཧི ས་ཉྙཱི ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཉྙཱ ཨ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༧༦-༧༧) ‘‘ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ས་ཉྙ་ཉྩ་སྶ ས་ཉྙཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ, ‘‘ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་ཐ་ནྟི? ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ – ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི རཱུ་པཱི’’ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ‘‘རུ་པྤ་ན་སཱི་ལོ རཱུ་པཱི’’ཏི. རུ་པྤ་ན་ཉྩེ་ཏྠ རཱུ་པ་ས་རི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པ་སྶ ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝི་སེ་སཱ་པ་ཏྟི, སཱ ཙ ན་ཏྠཱི་ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ པ་རི་ཏྟ་ཝི་པུ་ལ་ཏཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨི་མ་སྶ ཝཱ་ད་སྶ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ས་ངྒ་ཧོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཀཱ་ཡ་བྷེ་ད་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་བྦི་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཏེ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་རོ་གོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི རཱུ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་པི ན དོ་སོ. ཀ་པྤ་ནཱ་སི་དྡྷེ་ན་པི ཧི བྷེ་དེ་ན སཱ་མི་ནི་དྡེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘སི་ལཱ་པུ་ཏྟ་ཀ་སྶ ས་རཱི་ར’’ནྟི. རུ་པྤ་ནཾ ཝཱ རུ་པྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ རཱུ་པཾ, ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི རཱུ་པཱི, ཨ་ཏྟཱ ‘‘རཱུ་པི་ནོ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༡ དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ) ཝི་ཡ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ རཱུ་པ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཉཱ་ཡཱ་ག་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་རཱུ་པིནྟི ཨེ་ཏྟཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ཏྠོ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ས་ནྟ་སུ་ཁུ་མཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏ་སྶ ག་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ལཱ་བྷཱི, ‘‘ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ལཱ་བྷི་ཏ་ཀྐི་ནོ ཋ་པེ་ཏྭཱ, སེ་ས་ཏ་ཀྐཱི ལཱ་བྷི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ. ཨ་ནུ་སྶུ་ཏི་ཏ་ཀྐི་ཀོ་པི སུ་དྡྷ་ཏ་ཀྐི་ཀོ་པི ཝཱ ནི་ར་ངྐུ་ས་ཏྟཱ ཏ་ཀྐ་ན་སྶ ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པ་མྤི ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཀ་དཱ་ཙི་པི ག་ཎྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨུ་བྷོ་པི རཱུ་པཱ་ནི ག་ཎྷཱ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. སུ་དྡྷ་ཏ་ཀྐི་ཀ་སྶ ཨུ་བྷ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ན ཀ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ སཱ་ས་ངྐ་ཝ་ཙ་ནཾ.

ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་ས-པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ-ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ. ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷནྟི ཨི་དཾ ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཾ ཧ་ད་ཡེ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘རཱུ་པིཾ ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ན ཨ་ཏྠེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷཾ བ་ཧི་དྡྷཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. མི་སྶ་ཀ་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ནཱཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ, ‘‘ཨེ་ཀོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི, ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ས་ཉྙ་ཉྩ་སྶ, ‘‘ས་ཉྙཱ’’ཏི ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཡ་ཉྷི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷི་ཏཱ་ཡ ཏཾ་ནི་མི་ཏྟཾ རཱུ་པ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྨཱ, ‘‘རཱུ་པཱི ཨ་རཱུ་པཱི ཙཱ’’ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཛ་ནེ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝཱ་དི་ནོ ཝི་ཡ ཏ་ཀྐ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཝཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ མི་སྶ་ཀ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ, ‘‘རཱུ་པཱི ཙ ཨ་རཱུ་པཱི་ཙ ཨ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཀྐ་གཱ་ཧེ་ནེ་ཝཱཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཝི་ཡ ཙ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ནཱ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཐ་མྦྷ་ཀུ་ཊྚ་ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་ནཾ ས་ངྒྷཱ་ཏོ ཝི་ཡ ནེ་ཝ རཱུ་པཱི, རཱུ་པ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ན ཨ་རཱུ་པཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏ་ཀྐ་གཱ་ཧེ་ན. ལཱ་བྷི་ཝ་སེ་ན་པི ཝཱ ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་དེ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ན་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ཏ་ཏྠ དེ་ས་ཀཱ་ལ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་དཱ ཨི་ཙྪི་ཏཱ; ཨི་དྷ ཀཱ་ལ་ཝ་ཏྠུ བྷེ་ད་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སོ. ཀཱ་ལ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་ད་སྶ པ་ཝ་ཏྟི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཧ ཨ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ; ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་ད་སྶ པ་ན ཝ་ཏྠུ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧ་ཏོ, ‘‘ཨེ་ཀོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཏ་ཀྐ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཏ་ཏྠ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཡ་དི་པི ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷི་ནོ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ན ས་མཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་དེ་ན ས་ཉྙཱ་ནཱ་ན་ཏྟ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཊྛི་པི ས་མཱ་པ་ནྣ་ཀ་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་ཏི; ཏ་ཐཱ་པི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨེ་ཀ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ས་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ, ‘‘པ་ཋ་མ་དི་ཊྛི ས་མཱ་པ་ནྣ་ཀ་ཝཱ་རེ་ན ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ས་མཱ་པ་ནྣ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཨེ་ཀ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷི་ནོ ཨེ་ཝ ཝཱ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་མཱ་པ་ཏྟི བྷེ་དེ་ན ས་ཉྙཱ་བྷེ་ད་ས་མྦྷ་ཝེ་པི བ་ཧི་དྡྷཱ པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་ཉྙཱ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀེ་ན ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱི་ཏི, ‘‘དུ་ཏི་ཡ་དི་ཊྛི ཨ་ས་མཱ་པ་ནྣ་ཀ་ཝཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཀ་སི་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏཾ, ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཀ་སི་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ས་ཉྙི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཊྛི སུ་པྤ་མ་ཏྟེ་ན ཝཱ ས་རཱ་ཝ་མ་ཏྟེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ངྒུ་ཊྛ་པྤ་མཱ་ཎོ ཝཱ ཨ་ཏྟཱ ཡ་ཝ་པྤ་མཱ་ཎོ, ཨ་ཎུ་མ་ཏྟོ ཝཱ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༥༤; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༧༦-༧༧) པ་རི་ཏྟོ ས་ཉྙཱི་ཏི པ་རི་ཏྟ་ས་ཉྙཱི. ཀ་པི་ལ་ཀ་ཎཱ་དཱ་ད་ཡོ (ཝི་བྷ. ཨ་ནུ་ཊཱི. ༡༨༩) ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྦ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་མཱ་ཎོ ས་ཉྙཱི་ཏི ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ས་ཉྙཱིཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨེ་ཏནྟི, ‘‘རཱུ་པིཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དཾ. ཨེ་ཀེ་སནྟི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ. ཨུ་པཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏནྟི ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟཱ་ནཾ. ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་སི་ཎ་མེ་ཀེ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ས་ཉྙཾ…པེ… ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་ཉྙཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་སཱ་ནི ཏཱི་ཎཱི’’ཏི ཨི་དཾ ས་ཉྙཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ཀྐ་མྤི པ་རི་པུ་ཎྞ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ཨ་པ་རེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་དུ་བྷ་ཡནྟི ཏཾ ས་ཉྙཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ. པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི, ‘‘ཙ་ཏ་སྶོ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་རི པ་ཀཱ་སེ་སྶ་ཏི. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི – ‘‘ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ ཨ་ཊྛ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ས་ཏྟ ས་ཉྙཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༢༢). ཨེ་ཏྠཱཏི, ‘‘ཨེ་ཏཾ ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝཱ་ཀྱེ. ས་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི ཏ་ཏྠ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ཏ་དུ་དྡྷཾ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶ་ནེ་ན ཙ བྲཱུ་ཧི་ཏ་ས་དྡྷཱ་དི གུ་ཎ་ཏྟཱ, ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ས་ཀྐུ་ཎ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡེ ས་ཀྐོ་ནྟི, ཏེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ ཝི་སེ་ས་སྶ ཝ་ཏྟུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ. ས་ཀྐོ་ནྟཱ་ན་ཉྩ ནེ་སཾ ཨུ་པཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎ་བ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཏེ་སཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་མཱ་ཎནྟི ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎོ, ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ ཙ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཨ་ན་ནྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཝཱ. ན ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ན་ནྟ་ནྟི པ་ར་མཱ་ན་ནྟ་སྶ པ་མཱ་ཎཾ ཝཱ ག་ཎྷཱ་ཏི. སུ་ཁ་དུ་ཀྑེ་ཧི ཨ་ནི་ཉྫ་ན་ཏོ རཱུ་པ་ཝི་རཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་ས་ཏཱ་ཡ ཙ ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ པ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ཡཾ ནོ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་སི་ཎ་མེ་ཀེཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨེ་ཀེ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི. ཏ་སྶ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་སེ པ་ཝ་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཨ་པ་རེ. ཏ་ཉྷི ཀ་སི་ཎཾ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན, ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་སི་ཎ’’ནྟི, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩ ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཊྛེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉྩཱ་ཏི, ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཀེཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ཏ་ཡི་དནྟི ཡ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ཨི་ད’’ནྟི. དི་ཊྛི་ག་ཏནྟི ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཉྙཱི ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ དི་ཊྛིཾ. དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ ཧི དི་ཊྛི་ག་ཏཾ ‘‘མུ་ཏྟ་ག་ཏཾ (མ. ནི. ༢.༡༡༩; ཨ. ནི. ༩.༡༡), ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ནི. ༤༡) ཝི་ཡ. ག་ནྟ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ག་ཏ་མ་ཏྟཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ, དི་ཊྛི་ཡཱ ག་ཧ་ཎ་མ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དི་ཊྛི་པ་ཀཱ་རོ ཝཱ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ. ལོ་ཀི་ཡཱ ཧི ཝི་དྷ་ཡུ་ཏྟ་ག་ཏ་པ་ཀཱ་ར་ས་དྡེ ས་མཱ་ན་ཏྠེ ཨི་ཙྪ་ནྟི. དི་ཊྛི་པ་ཙྩ་ཡོ དི་ཊྛི་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པི ཧི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱི ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཀོ་ཝི་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི (དྷ. ས. ༡༠༠༧). ཕ་སྶོ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཏ་ད་པི ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༡༨-༡༢༤). ས་ཉྙཱ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྙཱ་ནི་དཱ་ནཱ ཧི པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱ’’ཏི (སུ. ནི. ༨༨༠; མ་ཧཱ་ནི. ༡༠༩). ཝི་ཏ་ཀྐོ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཀྐ་ཉྩ དི་ཊྛཱི་སུ པ་ཀ་པྤ་ཡི་ཏྭཱ, ས་ཙྩཾ མུ་སཱ་ཏི དྭ་ཡ་དྷ་མྨ་མཱ་ཧཱུ’’ཏི (སུ. ནི. ༨༩༢; མ་ཧཱ་ནི. ༡༢༡). ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཏ་སྶེ་ཝཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཚ་ནྣཾ དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ དི་ཊྛི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་སྶ ས་ཙྩ་ཏོ ཐེ་ཏ་ཏོ དི་ཊྛི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༩). དི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎནྟི དི་ཊྛི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༣༠). རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ དི་ཊྛི་ཡཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཨི་ད་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི – ‘‘ཨི་མི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨི་དཾ ནཱ་མ ད་སྶ་ནཾ ག་ཧི་ཏ’’ནྟི. ཨི་མི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡེ་ནཱཏི ཝཱ ཨེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཏ་དེ་ཝཱཏི དི་ཊྛི་ག་ཏ་ཉྩེ་ཝ དི་ཊྛི་པ་ཙྩ་ཡ་ཉྩ. རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ, ‘‘ཡ་དི རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཀཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་མུ་ཏྟི་ཏོ. ཨུ་ཏྟ་མཱ པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཏོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ སེ་ཊྛཱ, སེ་ཊྛ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཱ. ཨ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ཉྙཱ་ཡ ཝི་སུཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཙ ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དེ ཨ་ནོ་ཏ་ར་ཎ་ཏོ, ‘‘ཡ་དི ཨཱ་རུ་པྤ་ས་ཉྙཱ་ན་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན-ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ཉྙཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏ་རེ་ཧི པ་ན དྭཱི་ཧཱིཏི, ‘‘ཡ་དི ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ནཾ, ཡ་དི ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ན’’ནྟི ཨི་མེ་ཧི དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི. ས་མཱ་པ་ནྣ་ཀ་ཝཱ་རོ ཙ ཏ་ཐཱ ཨི་དྷ ཀ་ཐི་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ ཨ་ཊྛ ས་ཉྙཱ ཙ་ཏུ་ཀྐ་དྭ་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ. ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་ཉྙཱི་པ་དཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ས་ཏྟ ས་ཉྙཱ ཧོ་ནྟི ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ས་མཱ་པ་ནྣ་ཀ…པེ… ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི.

ས་ཉྙཱ་ག་ཏནྟི ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ག་ཏཾ, ས་ཉྙཱ་ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཏཾ ཝཱ. ཏ་སྶ པ་ན ཨ་དི་ཊྛི་ག་ཏ་སྶ་པི ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ‘‘ས་དྡྷིཾ དི་ཊྛི་ག་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ ཀ་ཏནྟི ས་ཧ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཏེ་ནེ་ཝ ས་ཧ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཾ; པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་སྶ ཧི ཨུ་པྤཱ་དོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཝ་ཡོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏཾ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་སྶ་ནྟ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱུ་ཏ་ཝི་ཀཱ་རཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ སི་ཡཱ. ན ཙེ་ཏྠ མ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ ནི་ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ ཨ་ན་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦ་ཏོ; ཏེ་ས་མྤི ས་ངྑ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་ཏ་རེ་ཧི ས་མཱ་ན་ཡོ་ག་ཀྑ་མ་ཏཱ་ཡ དུ་ནྣི་ཝཱ་ར་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་སེ་ས་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ མ་གྒ་སྶ་པི ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཨ་ཏྠི ཁོ པ་ན ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ནི་རོ་དྷོ’’ཏི ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝེ་ཏྠ པ་ཊི་ཡོ་ག་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཊཾ ‘‘ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ནི་རོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཱིཏི ཨེ་ཏྠ, – ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏ’’ནྟི སུ་ཏྟ་པ་དཾ (ཨུ་དཱ. ༧༣) ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ནི་བྦཱ་ན་ད་སྶཱིཏི ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦཱ་ན་ད་སྶཱི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨི་ཏ་རཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཏཾ ས་ངྑ་ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ.

༢༣. ཨ་ཊྛ་སུ ཨ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དེ་སཱུཏི ཨི་དཾ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེ (དཱི. ནི. ༡.༧༨-༨༠) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཧེ་ཊྛཱ, ‘‘ས་ཉྙཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཊྛ ཨ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དཱ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝཱ་དཱ ཨེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་ཉྙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ས ན་ཡོ པ་ར་ཏོ ‘‘ཨ་ཊྛ་སུ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དེ་སཱུ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ས་ཉྙཱ་ཡ ས་ཏི ཏཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་གཱ་ཧ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨཱ་བཱ་དྷ་ན་ཊྛེ་ན ས་ཉྙཱ རོ་གོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཀྑ་ཏཱ་སཱུ་ལ་ཡོ་ག་ཏོ ཀི་ལེ་སཱ་སུ་ཙི་པ་གྒྷ་ར་ཎ་ཏོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཛ་རཱ་བྷ་ངྒེ་ཧི ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་པ་ཀྐ་པ་བྷི་ཛྫ་ན་ཏོ ཙ ས་ཉྙཱ ག་ཎྜོ; སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ དོ་ས་དུ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་དོ་ས་ཊྛེ་ན ག་ཎྜོ’’ཏི. པཱི་ལཱ༹་ཛ་ན་ན་ཏོ ཨ་ནྟོ་ཏུ་ད་ན་ཏོ དུ་རུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ས་ཉྙཱ ས་ལླཾ; སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛ་ཊྛེ་ན ས་ལླ’’ནྟི. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎེ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཀུ་ཏོ་ཙི ཨཱ་ག་ཏཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏི’’ནྟི. ག་ཏིནྟི པ་ཝ་ཏྟིཾ. སཱ པ་ན ཏཱ་སུ ཏཱ་སུ ག་ཏཱི་སུ ཝུ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཙུ་ཏི་ཝ་སེ་ན ག་ཏི’’ནྟི; ཝ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ན གྷ་ན་པ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་རཱ་པ་ར’’ནྟི. ཨ་པ་རཱ་པ་ར་ཉྷི པ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ན་ནྡཱུ་པ་སེ་ཙ་ནཾ; ཨི་ཏ་རཾ ཁ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡཾ ཝཱ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཝུ་དྡྷིཾ པ་ཏི་ཊྛཾ མ་ཧ་ནྟ་ཉྩ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི. པ་ཝ་ཌྜྷ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ག་ཏིཾ, ནི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཙུ་ཏིཾ, ཏ་ཏོ ཨ་པ་རཱ་པ་ར་ཉྩ རཱུ་པ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་པ་ཏྟིཾ, ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཌྜྷིཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་རུ་ལ༹ྷིཾ; ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་པུ་ལླ་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཀཱ་མ་ཉྩཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ རཱུ་པཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཙོ་ད་ནཱ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་ཝི་སི་ཊྛ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ སི་ཡཱ; ཝི་སི་ཊྛ་ཝི་ས་ཡཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཙོ་ད་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ན པ་ཉྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཁ་ནྡྷེཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཀེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷེ. ཨ་ཉྙ་ཏྲ རཱུ་པཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི རཱུ་པེ་ན ཝི་ནཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི ན་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. བྷ་ཝ་ཝི་སེ་ས་ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཝི་ནཱ རཱུ་པ་སྶ་པི པ་ཝ་ཏྟི ན་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་པི རཱུ་པཾ, ཨ་ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝེ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི. ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶཱཏི ས་ཉྙཱ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ནི་རོ་དྷཾ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ཏྠི. བྱ་ཉྫ་ན་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡ ཙེ ཨ་ཏྠཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་སཱིཏི ཡ་དི ས་དྡ་ཏྠ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ན ག་ཎྷ་སི ནེ་ཡྻ་ཏྠཾ སུ་ཏྟ་ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་ཋ་མ་ཝཱ་དོ; ས་ཉྙཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་ཉྙཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཀི་ཉྩ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྙཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ས་ཉྙཱི་ཏི པ་ཝ་ཏྟོ དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་དོ; ཏ་ཐཱ ས་ཉྙཱ་ཡ ས་ཧ རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ས་བྦེ ཨེ་ཝ ཝཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟོ ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་དོ; ཏ་ཀྐ་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་དོ. ཏེ་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དེ་པི ཨ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟ་སྶ ས་ཏྟ་སྶ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷཱི་སུ; ས་བྦ་ཏྠ ཝཱ པ་ཊུ་ས་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ་ཡ སུ་ཁུ་མཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཋ་མ་ཝཱ་དོ; ཨ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན སུ་ཁུ་མཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ས་ཉྫཱ་ན་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཙ དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་དཱ་ད་ཡོ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨེ་ཏེ་སཾ ཝཱ་དཱ་ནཾ ས་བྦྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

༢༤. ཡ་ཏྠ ན ས་ཉྙཱ, ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཎ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ས་ཉྙཱ ས་མྨོ་ཧོ’’ཏི, ཨ་ས་ཉྙ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ས་མྨོ་ཧ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ནི་ཡྻ་ནྟཱི་ཏི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཡཱ་ཏི བ་ཧུ་ལཾ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྷ་ནོ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཡ་ས་དྡོ, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི, ཝི་ཛཱ་ན་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་མ་ཏྟེ་ནཱཏི དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པྤ་མཱ་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ས་ཉྙཱ་པ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི, ནི་བྦི་ཀ་པྤ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ས་ཉྙཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ས་མེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ས་ངྑཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟེ་ནཱཏི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ས་ངྑཱ་རཱཏི ཙེ་ཏྠ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཨུ་པ་ས་མྤ་དནྟི ཡེ ས་ཉྙཱ་ཡ, ཨ་ས་ཉྙི་བྷཱ་ཝེ ཙ དོ་སཾ དི་སྭཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝ་ཎྞེ་ནྟཱ་པི རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་མ་ཏྟེ་ན ཏ་སྶ ས་མྤཱ་ད་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷཾ ཨ་དྷི་ག་མཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཏ་སྶ བྱ་ས་ནཾ ཨ་ཀྑཱ་ཡ་ཏི ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ནཱ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝུ་ཊྛཱ་ནནྟི ས་དི་ས་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་པུ་བྦ་ཀཾ པ་རི་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ. ས་མཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཏེ་སཾ ན་ཏྠི ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ས་ངྑཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྑཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ་པི པ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ན ཨ་ཀྑཱ་ཡ་ཏི ཏེ་པི ས་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཏྟ་བྦ་ཏོ. ས་ངྑཱ་རཱ་ནནྟི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཝ་སེ་སཱཏི ཨི་ཏོ པ་རཾ སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི. ཨེ་ཏནྟི ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, པ་ཏྟ་བྦཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཏཱ་དི་ས་ས་ངྑཱ་ར་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཏ་བྦོ་ཧཱ་ར་ཏོ. ས་ངྑ་ཏཾ ས་མེ་ཙྩ ས་མྦྷུ་ཡྻ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཀ་ཏ་ཏྟཱ.

༢༥. ‘‘ཡེ ཏེ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ས་ཏོ ས་ཏྟ་སྶ ཨུ་ཙྪེ་དཾ ཝི་ནཱ་སཾ ཝི་བྷ་ཝཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༢༥) ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ས་བུ་དྡྷི་ཡཾ ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ‘‘ཏ་ཏྲཱ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ཏི ས་ཏྟ་སུ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དེ་སུ བྷུ་མྨ’’ནྟི. ཨུ་དྡྷཾ ས་རནྟི ཨུ་དྡྷཾ ག་ཏཾ ས་ར་ནྟཱ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡྷཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ར་ནྟཱཏི ཡ་ཏྠ པ་ཏྠེ་ནྟི ན ལ་བྷ་ནྟི, ཏཾ ཛཱ་ན་ནྟཱ. ཨཱ་ས་ཏྟིནྟི ཨཱ་སཱི་ས་ནཾ. པེ་ཙྩཱཏི པ་ར་ལོ་ཀེ. ཝཱ་ཎི་ཛཱུ་པ་མཱ ཝི་ཡཱཏི བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཕ་ལ་ཝི་སེ་སཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཏོ. ས་ཀྐཱ་ཡ་སྶ བྷ་ཡཱཏི ས་ནྟོ ཀཱ་ཡོ་ཏི ས་ཀྐཱ་ཡོ, པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ, ཏ་ཏོ བྷཱ་ཡ་ནེ་ན. མཱ ཁཱི་ཡི མཱ པ་རི་ཀྑ་ཡཾ ཨ་ག་མཱ་སི. མཱ ཨོ་སཱི་དི མཱ ཧེ་ཊྛཱ བྷ་སྶི. ཨ་བྦྷནྟི ཨཱ་ཀཱ་སཾ མཱ ཨུ་ནྡྲི་ཡི མཱ བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཏི. ག་དྡུ་ལེ་ན བ་དྡྷོ ག་དྡུ་ལ་བ་དྡྷོ. ད་ལ༹ྷ་ཐ་མྦྷོ ཝི་ཡ ཁཱི་ལོ ཝི་ཡ ཙ ས་ཀྐཱ་ཡོ དུ་མྨོ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏོ. སཱ ཝི་ཡ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ད་ཎྜ་ཀོ ཝི་ཡ དི་ཊྛི ཚེ་ད་ན་ཀ་ར་ཎཱ་ཡ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ར་ཛྫུ ཝི་ཡ ཏ་ཎྷཱ བ་ནྡྷ་ན་ཏོ ཙ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ས་མྦ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘དི་ཊྛི་ད་ཎྜ་ཀེ པ་ཝེ་སི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ར་ཛྫུ་ཡཱ’’ཏི.

༢༦. བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སེ་ན ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན (ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས ཨ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀ་ཝཱ་དཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཏི) ཨུ་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩེ་ཝ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཡ་ཐུ་དྡེ་སཾ ནི་ག་མེ་ནྟོ, ‘‘ཨི་མཱ་ནེ་ཝ པ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨི་མཱ་ནེ་ཝ པ་ཉྩ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱི’’ཏི. ས་ཉྙཱི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དོ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རི བྷཱ་ཛི་ཏཱ་ནི. ཨི་ཏ་རཾ པ་ན དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ནཾ ཀུ་ཧིཾ པ་ཝི་ཊྛཾ? ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་བྷཱ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱ་ཛི་ཏེ་སུ ཝཱ་དེ་སུ ཀ་ཏྠ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ནྟི པུ་ཙྪ་ཏི. ཨུ་དྡེ་སེ པ་ན ས་རཱུ་པ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ, ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ནཾ ཝཱ པ་ནེ་ཀེ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི. ཨི་ཏ་རོ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དེ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དེ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀ་ཏྟ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཧ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁ་ཉྩེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཋ་མོ ཧི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ན་ཝཱ་དོ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དེ ཨ་ནྟོ་ག་དྷོ, ཨི་ཏ་རེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དེ.

༢༧. ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏནྟི ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཁ་ནྡྷ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཾ པུ་བྦ་ནྟཾ. པུ་བྦེ ནི་ཝུ་ཏྠ་དྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡཱ ཀ་པྤ་ནཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཨི་དྷ པུ་བྦ་ས་དྡོ, རཱུ་པཱ་དི་ཁ་ནྡྷ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཉྩ ཀ་པྤ་ནཱ་ཝ་ཏྠུ ན་ཏྠི, ཨ་ནྟ་ས་དྡོ ཙ ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཾ པུ་བྦ་ནྟཾ ཀ་པྤེ་ཏྭཱ’’ཏི. ‘‘ཀ་པྤེ་ཏྭཱ’’ཏི ཙ ཏ་སྨིཾ པུ་བྦ་ནྟེ ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝི་སཱ་ནཾ ས་མ་ཏྠ་ནཾ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པ་ནཾ ཝ་ད་ཏི. སེ་ས་མྤཱིཏི ‘‘པུ་བྦ་ནྟཱ་ནུ་དི་ཊྛཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རནྟི ‘‘ཨ་པ་ར་ནྟཱ་ནུ་དི་ཊྛི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ. ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨི་ཉྩ ཨ་ཏྟཱཏི ཨཱ་ཧི་ཏོ ཨ་ཧཾ་མཱ་ནོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ, ལོ་ཀོཏི ལོ་ཀི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ པུ་ཉྙ་པཱ་པཱ་ནི ཏ་བྦི་པཱ་ཀཱ ཙཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ, ཏཾ ཏཾ ག་ཧ་ཎ་ཝི་སེ་སཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཙ ལོ་ཀོ་ཏི ཙ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི. ས་བྦ་དཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་སྶ་ཏོ. ཨ་མ་རོ ནི་ཙྩོ དྷུ་ཝོཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. མ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་མ་རོ, ཨུ་པྤཱ་དཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ནི་ཙྩོ, ཐི་ར་ཊྛེ་ན ཝི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ན དྷུ་ཝོ, ཡ་ཐཱ་ཧཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ནི་དྡེ་ས་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པཱ་ལཱི༹་ཧི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ཝེ་ད་ནཾ… ས་ཉྙཾ… ས་ངྑཱ་རེ… ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༣༠-༡༣༡) ཨི་མི་སྶཱ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ་ཡ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ‘‘རཱུ་པ་ཝ་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༣༠-༡༣༡) པ་ན པ་ཉྩ་ད་ས་ཝི་དྷཱ་ཡ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷེ, ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཉྙཾ – ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི པ་ཉྙ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀཾ ཁ་ནྡྷཾ, ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཉྙེ ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི པ་ཉྙ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ ‘‘རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཙ ལོ་ཀོ་ཏི ཙ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་སྶ་ཏོ…པེ… དྷུ་ཝོ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ; ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་སྶ་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩོ ཨ་དྷུ་ཝོ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏི ན ཧོ་ཏི པ་རཾ མ་ར་ཎཱ; ནི་ཙྩོ ཙ ཨ་ནི་ཙྩོ ཙ ནེ་ཝ་ནི་ཙྩོ ནཱ་ནི་ཙྩོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི.

ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱཏི ལཱ་བྷཱི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ, ཏ་ཀྐཱི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ. པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎ་ལཱ་བྷཱི ཏི་ཏྠི་ཡོ མ་ནྡ་པ་ཉྙོ ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཉྙོ ད་ས སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀ་པྤཱ་ནི, ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙོ ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀ་པྤཱ་ནི, ན ཏ་ཏོ པ་རཾ. སོ ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ་ཏི ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཀྐཱི པ་ན ཏ་ཀྐ་པ་རི་ཡཱ་ཧ་ཏཾ ཝཱི་མཾ་སཱ་ནུ་ཙ་རི་ཏཾ ས་ཡཾ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ་ཏི ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ལཱ་བྷཱི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ, ཏ་ཀྐཱི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་ཝཱ་དོ ཝི་ཡ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ ཀ་སྨཱ དུ་ཝི་དྷེ་ན ན ཝི་བྷ་ཏྟོ་ཏི ཙེ? པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨེ་ཏྠ ཙ, ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ’’ཏི ཝཱ་དེ ཨ་ཡ་མ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ – ཡ་དི ཧི པ་རེ་ན པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ, ལོ་ཀོ ཝཱ ས་སྶ་ཏོ སི་ཡཱ, ཏ་སྶ ནི་བྦི་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ པུ་རི་མ་རཱུ་པཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཏོ ཀ་སྶ་ཙི ཝི་སེ་སཱ་དྷཱ་ན་སྶ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཧི་ཏ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཧི་ཏེ ཙ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨ་ཏྠཾ ཨུ་པ་དེ་སོ ཨེ་ཝ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནོ སི་ཡཱ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དི་ནོ. ཀ་ཐཾ ཝཱ སོ ཨུ་པ་དེ་སོ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ཏི ཝི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ; ཨེ་ཝ་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ་ཊཱ་ཀཱ་ས་སྶ ཝི་ཡ དཱ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ ཧིཾ་སཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ ཙ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི; ཏ་ཐཱ སུ་ཁ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ནི་བ་ནྡྷོ ཨེ་ཝ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དི་ནོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཀ་མྨ་བ་དྡྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཀུ་ཏོ ཝི་མོ་ཀྑོ. ཨ་ཐ པ་ན དྷ་མྨ་མ་ཏྟཾ ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ་ཝ ཝི་ན་སྶ་ཏི ཙ, ཡ་སྶ ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ ཀི་རི་ཡཱ་དི་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ཝ་དེ་ཡྻ. ཨེ་ཝ་མྤི པུ་རི་མ་རཱུ་པཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ནེ་ན ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་ནྟི ན ས་ཀྐཱ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏུཾ; ཏེ ཝཱ པ་ན་སྶ དྷ་མྨཱ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ ཝཱ སི་ཡུཾ ཨ་ན་ཉྙེ ཝཱ, ཡ་དི ཨ་ཉྙེ, ན ཏཱ་ཧི ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཧི་པི ཀོ་ཙི ཝི་སེ་སོ ཨ་ཏྠི. ཡོ ཧི ཀ་རོ་ཏི པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི ཙ་ཝ་ཏི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི ཙཱ་ཏི ཨི་ཙྪི་ཏཾ. ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཝ་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སོ, ཀི་ཉྩ དྷ་མྨ་ཀ་པྤ་ནཱ་པི ནི་ར་ཏྠ་ཀཱ སི་ཡཱ. ཨ་ཐ ཨ་ན་ཉྙེ, ཨུ་པྤཱ་ད་ཝི་ནཱ་ས་ཝ་ནྟཱི་ཧི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཧི ཨ་ན་ཉྙ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཏཱ་སཾ ཝི་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝི་ནཱ་ས་ས་མྦྷ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཀུ་ཏོ ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་སོ. ཏཱ་ས་མྤི ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཡ ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཏི བ་ནྡྷ་ན་ཝི་མོ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཝ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ; ན ཙེ་ཏྠ ཀོ་ཙི ཝཱ་དཱི དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝེ པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཡུ་ཏྟིཾ ཝ་ཏྟུཾ ས་མ་ཏྠོ ཨ་ཏྠི; ཡུ་ཏྟི་ར་ཧི་ཏ་ཉྩ ཝ་ཙ་ནཾ ན པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་མཱ་རཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ཚ་ཌྜི་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཡཾ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ་ཏི.

ས་ཏྟ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏེ ས་རཱུ་པ་མ་ཏྟ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ ད་སྶི་ཏཱ ཨེ་ཝ, ཏ་ཏྠ དྭེ ཛ་ནཱ ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷ་ནྟི ལཱ་བྷཱི ཙ ཨ་ལཱ་བྷཱི ཙ. ཏ་ཏྠ ལཱ་བྷཱི ནཱ་མ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་ལཱ་བྷཱི དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཙུ་ཏིཾ དི་སྭཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟིཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ. ཡོ ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་མྤི ཙུ་ཏི་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ད་ཊྛུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, པུ་བྦ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཀ་མྨཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝཱ ཨུ་པ་པཱ་ཏཾ ད་ཊྛུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. སོ ‘‘ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ལཱ་བྷཱི – ‘‘ཀོ པ་ར་ལོ་ཀཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཏྟ་ཀོ ཛཱི་ཝ་ཝི་ས་ཡོ, ཡཱ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡ་གོ་ཙ་རོ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ དྷཱི་ཏུ་ཡཱ ཧ་ཏྠ་གྒ་ཎྷ་ན་ཀ་རཱ་ཛཱ ཝི་ཡ ཀཱ་མ་སུ་ཁ་གི་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཝཱ, ‘‘ཡ་ཐཱ རུ་ཀྑ་པ་ཎྞཱ་ནི རུ་ཀྑ་ཏོ པ་ཏི་ཏཱ་ནི ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་བྦེ་པི ས་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་མ་ར་ཎ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི, ཛ་ལ་བུ་བྦུ་ལ༹་ཀཱུ་པ་མཱ ས་ཏྟཱ’’ཏི ཏ་ཀྐ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཨ་རཱུ་པ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ས་ཏྟ་སྶ ཨུ་ཙྪེ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཡུ་ཏྟཾ ཏཱ་ཝ པུ་རི་མེ་སུ ཏཱི་སུ ཝཱ་དེ་སུ ‘‘ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ; པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ཝཱ་དཱ་ནཾ, ན ཡུ་ཏྟཾ ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཝཱ་དེ་སུ, ‘‘ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཨ་རཱུ་པཱི་ནཾ ཀཱ་ཡོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, རཱུ་པ་བྷ་ཝེ པ་ཝ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་པི ཀཱ་ཡ་ཝོ་ཧཱ་ར་མཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀེ་ཧི དི་ཊྛི་ཡོ པ་ཉྙ་ཏྟཱ, ཏ་ཐེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ད་སྶེ་སཱི་ཏི. ཨ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ ཕ་སྶཱ་དི་དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧ་བྷཱུ་ཏེ ཨ་རཱུ་པ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ཡ་ནི་དྡེ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ‘‘ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཝི་བྷ་ཝ་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ཀཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཡུ་ཏྟོ ཨ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ཝཱ་དཱ་ནཾ; ན པ་ན དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ-པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏ-མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ-ས་མུ་ཙྪེ་ད་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ཀ་སྶ པ་ཋ་མ་ཝཱ་ད་སྶ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ’’ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ ཧི དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ཝཱ་དཱ་ནཾ, པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་ཝཱ་ད་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་ཏྟ་རུ་ཏྟ་ར་བྷ་ཝོ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ན་ཏོ ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀ་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཙ ‘‘ནོ ཙ ཁོ, བྷོ, ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ས་མྨཱ ས་མུ་ཙྪི་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཝ མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་མུ་ཙྪེ་ད་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ པ་ཋ་མ་ཝཱ་ད་སྶ་པི ཨ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀ་ཏཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་སྶ་པི པུ་བྦ་ནྟ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཨུ་ཙྪེ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་དྷ པུ་བྦ་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀེ་སུ དེ་ས་ནཱ ག་ཏཱ. ཨེ་ཏེ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀེ་སུ དེ་ས་ནཱ ག་ཏཱ. ཨེ་ཏེ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀེ་སུ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི, ན ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ པ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཱ. ཛ་ལ་བུ་བྦུ་ལ༹་ཀཱུ་པ་མཱ ཧི ས་ཏྟཱ་ཏི ཏ་སྶ ལ་དྡྷི.

ཨི་དྷཱཏི པུ་བྦ་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀེ་སུ. ཨི་དྷེ་ཝ མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཀེ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི ཝི་ན་ཊྛ་ཝི་ནཱ་ས་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཝཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་པ་རཱ་ནཾ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱ་ནཾ ཨ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀེ་སུ ག་ཧ་ཎཾ; པུ་བྦ་ནྟ་ཏོ པ་ན ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨི་དྷེ་ཝ ཨུ་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་པ་རཱ་ནཾ པུ་བྦ་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀེ་སུ ག་ཧ་ཎཾ. ཨི་ཏོ པ་རཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱིཏི པ་ན ཨི་དཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ད་སྶ་ནཾ. ས་ཏྟེ་སུ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཙ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ. སོ པ་ན བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀ-ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་སི་ཀ-མ་ནོ་པ་དོ་སི་ཀ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་དྷཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཏ་ཀྐི་ནོ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ’’ཏི. ‘‘ས་ངྑཱ་རེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཏེ་ཧི ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ནེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏི་ཀ་མ་ཏ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏ་སྶ ཧི ས་སྶ་ཏཱ་བྷི་མ་ཏཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ལ་དྡྷི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ (དཱི. ནི. ༡.༤༩) བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེ – ‘‘ཙི་ཏྟ་ནྟི ཝཱ མ་ནོ་ཏི ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ ནི་ཙྩོ དྷུ་ཝོ ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨོ ས་སྶ་ཏི་ས་མཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཋ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ན ཧི ཡ་སྶ བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཏ་སྶེ་ཝ ནི་ཙྩ་དྷུ་ཝཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནུ་མྨ་ཏྟ་ཀེ་ན ན ས་ཀྐཱ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏུཾ. ཨེ་ཏེ་ན, ‘‘ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་དྷུ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ སི་ཡཱ ནི་ཙྩཱ, སི་ཡཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ, སི་ཡཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟ་སྶ ས་ཏྟ་བྷ་ངྒ་ཝཱ་ད་སྶ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ ཧོ་ཏི.

ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༨) ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ – ཡ་དི, ‘‘ཡེ་ན ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ དྷ་མྨོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ས་བྷཱ་ཝེ་ན སོ དྷ་མྨོ ན་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, སི་ཡཱ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟ་ཝཱ་དོ; ཨ་ཐ ཨ་ཉྙེ་ན, སི་ཡཱ ན ཨ་ནེ་ཀ་ནྟ་ཝཱ་དོ; ན ཙེ་ཏྠ དེ་ས་ནྟ་རཱ་དི་ས་མྦ་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཏྟོ ཝ་ཏྟུཾ ཏ་སྶ ས་བྦ་ལོ་ཀ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཝི་ཝཱ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡེ པ་ན ཝ་ད་ནྟི – ‘‘ཡ་ཐཱ སུ་ཝ་ཎྞ་གྷ་ཊེ མ་ཀུ་ཊེ ཀ་ཏེ གྷ་ཊ་བྷཱ་ཝོ ན་སྶ་ཏི, མ་ཀུ་ཊ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, སུ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ཝོ ཏི་ཊྛ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཀོ་ཙི དྷ་མྨོ ན་སྶ་ཏི, ཀོ་ཙི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ས་བྷཱ་ཝོ པ་ན ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ ཝ་ཏྟ་བྦཱ – ཀིཾ ཏཾ སུ་ཝ་ཎྞཾ, ཡཾ གྷ་ཊེ མ་ཀུ་ཊེ ཙ ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏཾ? ཡ་དི རཱུ་པཱ་དི, སོ ས་དྡོ ཝི་ཡ ཨ་ནི་ཙྩོ, ཨ་ཐ རཱུ་པཱ་དི་ས་མཱུ་ཧོ, ས་མཱུ་ཧོ ནཱ་མ ས་མྨུ་ཏི་མ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ ན་ཏྠི་ཏཱ ནི་ཙྩ་ཏཱ ཝཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཏ་སྶ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་ནྟ་ཝཱ་དོ ན སི་ཡཱ. དྷ་མྨཱ ཙ དྷ་མྨི་ཏོ ཨ་ཉྙེ ཝཱ སི་ཡུཾ ཨ་ན་ཉྙེ ཝཱ. ཡ་དི ཨ་ཉྙེ, ན ཏེ་སཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཱི ཨ་ནི་ཙྩོ ཨ་ཉྙ་ཏྟཱ. ན ཧི རཱུ་པཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ཉྙ་ཏྟཱ, ན ཙ རཱུ་པེ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་དྡོ ཧོ་ཏི; ཀི་ཉྩ དྷ་མྨ་ཀ་པྤ་ནཱ་པི ནི་ར་ཏྠི་ཀཱ སི་ཡཱ དྷ་མྨི་ནོ ནི་ཙྩཱ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཨ་སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཨ་ཐ ཨ་ན་ཉྙེ; ཨུ་པྤཱ་ད་ཝི་ནཱ་ས་ཝ་ནྟེ་ཧི ཨ་ན་ཉྙ་སྶ དྷ་མྨི་ནོ ཏེ་སཾ ཝི་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝི་ནཱ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཀུ་ཏོ ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་སོ, ཏེ་ས་མྤི ཝཱ དྷ་མྨི་ནོ ཝི་ཡ ནི་ཙྩ་ཏཱ་པ་ཏྟི སི་ཡཱ. ཨ་པི་ཙ ནི་ཙྩཱ་ནི་ཙྩ་ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་རཱུ་པོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ ནི་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ རཱུ་པཾ, ཡ་ཐཱ ཝཱ དཱི་པཱ་ད་ཡོ. ན ཧི དཱི་པཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ནི་ཙྩཱ་ནི་ཙྩ་ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ཛཱི་ཝ་སྶ ནི་ཙྩཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ རཱུ་པཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟ་བྷ་ངྒ་སྶ ཝི་ཡ སེ་ས་བྷ་ངྒཱ་ན་མྤི ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ས་ཏྟ་བྷ་ངྒ་ཝཱ་ད་སྶ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི.

ཨེ་ཏྠ ཙ, ‘‘ཨི་སྶ་རོ ནི་ཙྩོ, ཨ་ཉྙེ ས་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་དཱ ས་ཏྟེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ; སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཨི་སྶ་ར་ཝཱ་དཱ་ད་ཡོ. ‘‘པ་ར་མཱ་ཎ་ཝོ ནི་ཙྩཱ དྷུ་ཝཱ, དྭི་ཨ་ཎུ་ཀཱ་ད་ཡོ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་དཱ ས་ངྑཱ་རེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ; སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཀ་ཎཱ་ད་ཝཱ་དཱ་ད་ཡོ. ན་ནུ ཙ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩེ དྷ་མྨཱ ས་སྶ་ཏཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་ས་སྶ་ཏཱ’’ཏི; ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝཱ་དེ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ས་སྶ་ཏ་ཏཱ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷོ ཨེ་ཝ, ཏ་ཡི་དཾ ཀ་ཐཾ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ན་ནྟི, ཀོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ན’’ནྟི? ཨ་ས་སྶ་ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ པ་ན ཀེ་ས་ཉྩི དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཨི་དྷ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ནཾ; ཏེ་ན པ་ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་རེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ན ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷོ ཝི་དཱུ་སི་ཏོ སཾ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ; ཝི་ས་སཾ་ས་ཊྛོ ཝི་ཡ ས་པྤི་མ་ཎྜོ ས་ཀི་ཙྩ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ས་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ་ད་སྶ་ན་པ་ཀྑེ ཋ་པེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ནཱ་ར་ཧ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཙྪི་ཏཱ་པི ཙ་ཀྑུ་ཨཱ་ད་ཡོ ས་མཱ་རོ་པི་ཏ་ཛཱི་ཝ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཝ དི་ཊྛི་ག་ཏི ཀེ་ཧི ག་ཡ྄ཧ་ནྟཱི་ཏི ཏ་ད་ཝ་བོ་དྷ་སྶ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝོ ན ས་ཀྐཱ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེ (དཱི. ནི. ༡.༤༩) – ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནྟི ཝཱ…པེ… ཀཱ་ཡོ་ཏི ཝཱ ཨ་ཡཾ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་ཡ ས་ངྑ་ཏཱ་ཡ ཙ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨེ་ཀ་ཙྩེ དྷ་མྨཱ ས་སྶ་ཏཱ; ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་ས་སྶ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོ ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དོ་པི ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཱ ཙོ་ད་ནཱ ཨ་ནོ་ཀཱ་སཱ ཧོ་ཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ན མ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་མ་རཱ. ཀཱ སཱ? ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི་པི མེ ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༦༢) ན་ཡེ་ན པ་རི་ཡ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་སྶ དི་ཊྛི ཙ ཝཱ་ཙཱ ཙ, ཨ་མ་རཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝི་ཝི་དྷོ ཁེ་པོ་ཏི ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པོ. སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་མ་རཱ་ཏི ཨེ་ཀཱ མ་ཙྪ་ཛཱ་ཏི, སཱ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ན་ནི་མྨུ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་ད་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཝ་མཱ་ནཱ གཱ་ཧཾ ན ག་ཙྪ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཨ་ཡ་མྤི ཝཱ་དོ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ཏི, གཱ་ཧཾ ནཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པོ, སོ ཨེ་ཝ ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པི་ཀོ. སྭཱ་ཡཾ ཝཱ་དོ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཨ་ནུ་ཡོ་ག་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་མོ་ཧ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ་ཏུ་དྷཱ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པི་ཀཱ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི. ན་ནུ ཙེ་ཏྠ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༦༥-༦༦) ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ་པི ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པི་ཀོ ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཀེ དྷ་མྨེ པ་ར་ལོ་ཀ་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་ནི ཙ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ན་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛོ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་ཀྑེ་པ་ན་མ་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶ ཀ་ཐཾ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝོ. ན ཧི ཨ་ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་སྶ ཝི་ཡ པུ་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཝི་ཀྑེ་པ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ན དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་ཏཱ ཡུ་ཏྟཱ་ཏི? ན ཧེ་ཝཾ པུ་ཙྪཱ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ན ཏ་སྶ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་ཏཱ ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་ན. ས་སྶ་ཏ་ཝ་སེ་ན མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛོ་ཡེ་ཝ ཧི མ་ནྡ་བུ་དྡྷི་ཏཱ་ཡ ཀུ་ས་ལཱ་དི་དྷ་མྨེ པ་ར་ལོ་ཀ་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་ནི ཙ, ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་རཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དི་བྷ་ཡེ་ན ཙ ཝི་ཀྑེ་པཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ཝཱ་ད་སྶ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ས་ངྒ་ཧོ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་ཉྙ་པཱ་པཱ་ནཾ, ཏ་བྦི་པཱ་ཀཱ་ན་ཉྩ ཨ་ན་ཝ་བོ་དྷེ་ན, ཨ་ས་དྡ་ཧ་ནེ་ན ཙ, ‘‘ཏ་བྦི་ས་ཡཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་ཀྑེ་པ་ཀ་ར་ཎཾ་ཡེ་ཝ ཡུ་ཏྟཾ སུ་ནྡ་ར་ཉྩཱ’’ཏི, ཁ་ནྟིཾ རུ་ཙིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝེ་ཀཱ ཨེ་སཱ དི་ཊྛི ས་ཏྟ་བྷ་ངྒ་དི་ཊྛི ཝི་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པ་རི་ཡ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་སྶ དི་ཊྛི ཙེ་ཝ ཝཱ་ཙཱ ཙཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༦༡). ཀ་ཐཾ པ་ན་སྶཱ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ས་ངྒ་ཧོ? ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཏོ. ‘‘ན་ཏྠི ཀོ་ཙི དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཝེ་དཱི ཝི་ཝཱ་ད་བ་ཧུ་ལ་ཏྟཱ ལོ་ཀ་སྶ; ‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ’ནྟི པ་ན ས་དྡ་ནྟ་རེ་ན དྷ་མྨེ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནཱ ཨ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལི་ཀཱ ལོ་ཀེ’’ཏི གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ས་སྶ་ཏ་ལེ་སོ་པེ་ཏྠ ལ་བྦྷ་ཏི་ཡེ་ཝ.

ཨ་མ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏྠ ས་བྷཱ་ཝོ ཨོ་སཱ་ན་ནྟི ཨ་ནྟོ, མ་རི་ཡཱ་དོ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ནྟ་ཝཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་པ་རི་ཡ་ནྟོ’’ཏི. ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཀ་སི་ཎ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་དོ ‘‘ཨ་ན་ནྟ་ཝཱ ལོ་ཀོ’’ཏི ཝཱ་དོ. ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་དོ ‘‘ཨ་ནྟ་ཝཱ ཙ ཨ་ན་ནྟ་ཝཱ ཙཱ’’ཏི ཝཱ་དོ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་དོ ‘‘ནེ་ཝ་ནྟ་ཝཱ ནཱ་ན་ནྟ་ཝཱ’’ཏི ཝཱ་དོ. ཨེ་ཏེ ཨེ་ཝ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝཱ་དི་ནོ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེ (དཱི. ནི. ༡.༥༣) – ‘‘ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟི་ཀཱ ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟཾ ལོ་ཀ་སྶ པ་ཉྙ་པེ་ནྟི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝ་ཏྠཱུ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༥༣) ཡུ་ཏྟཾ ཏཱ་ཝ པུ་རི་མཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཝཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནྟ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་ན་ནྟ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟ་ཏྟ་ཉྩ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་ད་ཏྟཱ ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟི་ཀ་ཏྟཾ. པ་ཙྪི་མ་སྶ པ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་ད་ཏྟཱ ཀ་ཐ་མ་ནྟཱ་ན་ནྟི་ཀ་ཏྟ་ནྟི? ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་ད་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ཡ་སྨཱ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝཱ་དོ་པི ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟ་ཝི་ས་ཡོ ཨེ་ཝ ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་པ་རེ ཨཱ་ཧུ – ‘‘ཡ་ཐཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་དེ ས་མྦྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ནྟ་ཝ་ནྟ་ཏཱ ཨ་ན་ནྟ་ཏཱ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཀྐཱི་ཝཱ་དེ་པི ཀཱ་ལ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་ཊི་སེ་དྷེ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཉྙེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ཨ་ནྟ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་པ་ཊི་སེ་དྷེ་ན ཧི ཨ་ན་ནྟ་ཏཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ན་ནྟ་ཏཱ་པ་ཊི་སེ་དྷེ་ན ཙ ཨ་ནྟ་ཝ་ནྟ་ཏཱ, ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟཱ་ན་ཉྩ ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་ད་བྷཱ་ཝོ ཀཱ་ལ་བྷེ་ད་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ལོ་ཀ་ས་ཉྙི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཛྷཱ་ཡཱི་ཧི ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ཨ་ན་ནྟོ ཀ་དཱ་ཙི ས་ཀྑི དི་ཊྛོ ཨ་ནུ་སུ་ཡྻ་ཏི; ཏ་སྨཱ ནེ་ཝ་ནྟ་ཝཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏེ་ཧི ཨེ་ཝ ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ནྟ་ཝཱ ས་ཀྑི དི་ཊྛོ ཨ་ནུ་སུ་ཡྻ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན པ་ན ཨ་ན་ནྟ་ཝཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཨ་ནུ་སྶུ་ཏི་ཏ་ཀྐཱི་ཝ་སེ་ན, ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏི་སྶ་ར་ཏ་ཀྐི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཏ་ཀྐི་ཀོ ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་བྷཱ་ཝ་པུ་བྦ་ཀ་ཏྟཱ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་ཌྜྷི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དི་མ་ཏྟེ ཋ་ཏྭཱ – ‘‘ནེ་ཝ་ནྟ་ཝཱ’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི, ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན པ་ན ‘‘ནཱ་ན་ནྟོ’’ཏི. ན པ་ན ཨ་ནྟ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ན་ནྟ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡ་ཐཱ ཏཾ ‘‘ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙཱི’’ཏི, ཨ་ཝ་སྶ་ཉྩ ཨེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝི་ཀྑེ་པ་པ་ཀྑཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ཛེ་ཡྻ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་དོ. ན ཧི ཨ་ནྟ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ན་ནྟ་ཏཱ་ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཀཱ་རོ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཀྐཱི་ཝཱ་དཱི ཙ ཡུ་ཏྟི་མ་གྒ་ཀོ, ཀཱ་ལ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ན ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ན་ནྟ་ར་ཙ་ཏུ་ཀྐནྟི ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་ཉྙཱི་ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ས་ཉྙཱི་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ.

ཨེ་ཀ་ནྟ་སུ་ཁཱིཏི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ སུ་ཁཱི. ཏཾ པ་ན་སྶ སུ་ཁཾ དུ་ཀྑེ་ན ཨ་ཝོ་མི་སྶཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ར་ནྟ་ར་སུ་ཁཱི’’ཏི. ཨེ་ཀ་ནྟ་སུ་ཁ་མེ་ཝཱཏི ཨི་དཾ སུ་ཁ་བ་ཧུ་ལ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏཱི་ཏཱ་སུ ས་ཏྟ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སཱུཏི ཨི་དཾ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཛཱ་ཏི་སྶ་ར་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝཱཏི སུ་ཁ་ས་མ་ངྒི་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ སུ་ཁ་ས་མ་ངྒཱི’’ཏི ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟ་སྶ ཛཱ་ཏི་སྶ་ར་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཛཱ་ཏི་ཡ་མྤི ཨི་དྷ ཝི་ཡ དུ་ཀྑ་ཕུ་ཊྛ་སྶ ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟ་སྶ.

ས་བྦེ་ས་མྤཱིཏི ལཱ་བྷཱི་ནཾ ཏ་ཀྐཱི་ན་མྤི. ཏ་ཐཱཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ས་བྦེ་ས་མྤཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་དཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ནཱ་མ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་ལཱ༹་རཾ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠི, ཏེ་ན ཝཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཾ. མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་སྶཱཏི མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝེ་ད་ནཱ་བ་ཧུ་ལ་སྶ. མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ་པ་ཏྟ་མེ་ཝ བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟ་སྶ. ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏི་ཀཱཏི ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དི་ནོ ཝུ་ཏྟཱ. པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཧི ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏི་ཀཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ཝཱ་དོ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་ད་ས་མུ་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘དྭེ ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣི་ཀཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ.

༢༨. དི་ཊྛུ་དྡྷཱ་རནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་དུ་དྡྷ་ར་ཎཾ. པ་ཙྩ་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ ཉཱ་ཎནྟི ཨ་པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནི་ཡེ་ཝ ཉཱ་ཎཾ. ཏཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ཀྑ་ཉཱ་ཎ’’ནྟི. སུ་ཝ་ཎྞ་སྶ ཝི་ཡ དོ་སཱ་པ་ག་མེ་ན ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་ག་མེ་ན ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་སུ་དྡྷ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷ་ནྟི ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས’’ནྟི. ཀི་ལེ་ས་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་ག་མ་ཏོ ས་པྤ་བྷཱ་ས་མུ་ཛྫ་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏ་ནྟི པ་བྷ་སྶ་ར’’ནྟི བཱ་ཧི་ར་ས་མ་ཡ་སྨི་མྤི ཧོ་ནྟི ཛྷཱ་ན་སྶ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. མ་ཡ་མི་དཾ ཛཱ་ནཱ་མཱཏི ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙ ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ མོ་གྷ་མ་ཉྙ’’ནྟི ཙ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཎ་བྷཱ་ག་མེ་ཝ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏཾ གཱ་ཧཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ – ‘‘མ་ཡ་མི་དཾ ཨ་ཏྠཾ ཏ་ཏྠ ཛཱ་ནཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧེ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ནྟི་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སེ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ན ཏཾ ཉཱ་ཎཾ, མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མེ་ཏཾ, ཀིཾ པ་ན ཏཾ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ? ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ད་པི…པེ… ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཡཾ ཏཾ དི་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ – ‘‘ཛཱ་ན་ན་མ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཉཱ་ཎ་བྷཱ་ག་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཉཱ་ཎ་མྤི ཧི དི་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ ལཱ་བྷི་ནོ ཨི་ཏ་ར་སྶ ཙ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཏོ. ཨ་ནུ་པཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ན ཨུ་པཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ནུ་པཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནཾ, ཏ་ཏོ. ཨུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་ཏོཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཏེ་ན ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་མཱ་ཧ. ཡ་དི བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེ ཨཱ་ག་ཏཱ ས་བྦཱ་པི དི་ཊྛི་ཡོ ཨི་དྷ ཀ་ཐི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་སུ་ཏྟེ་ན ཨེ་ཀ་ས་དི་ས་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ རཱུ་པཾ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཝེ་ད་ནཱ ས་ཀྐཱ་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་རི་དྷཱ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨི་དྷ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི ཨཱ་ག་ཏཱ. བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལཾ ཀ་ཐི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ དྭཱ་ས་ཊྛི་ཡཱ་པི དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨི་དྷཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་དཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཨ་ཏྟཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་པུ་བྦ་ཀོ, ‘‘ཨ་ཏྟཱ ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཨུ་ཙྪེ་དོ’’ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ.

༣༠. དྭཱ་ས་ཊྛི…པེ… ད་སྶེ་ཏུནྟི ཀ་ཐཾ པ་ནཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡཱ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཀ་སྶ པུ་བྦ་ནྟཱ་པ་ར་ནྟ་དི་ཊྛི་ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ན་ཛོ་ཏ་ན་ཏོ. པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ནཱཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ན. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནི་རོ་དྷཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ན པ་རི་ཧཱི་ན་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ བྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ པ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ཙ ཏ་ཏི་ཡཾ པ་ཊི་ལོ་མ་ན་ཡེ་ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་ད་མི་དཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦནྟི ‘‘པ་ཝི་ཝེ་ཀཱ པཱི་ཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ, ‘‘ནི་རཱ་མི་ས་སུ་ཁ་སྶ་ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཡ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ནི་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཀ་དོ་མ་ན་སྶནྟི ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ས་ཧ་ག་ཏ་དོ་མ་ན་སྶ་མཱ་ཧ. ཏ་ཉྷི ཛྷཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཀ་རཾ. ཀ་མྨ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝོཏི ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ པ་ཏྟོ ཝི་ཡ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝེ ཀ་མྨ་ཀྑ་མ་བྷཱ་ཝོ. སོ་མ་ན་སྶ་ཝི་དྷུ་ར་ཏྟཱ དོ་མ་ན་སྶཾ ཝི་ཡཱ་ཏི དོ་མ་ན་སྶ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི པ་ཝི་ཝེ་ཀཱ པཱི་ཏཱི’’ཏི པུ་ན ཝུ་ཏྟཱ པཱི་ཏི ཛྷཱ་ན་དྭ་ཡ་པཱི་ཏི. ཡཾ ཋཱ་ནཾ ཚཱ་ཡཱ ཛ་ཧ་ཏཱིཏི ཡཾ པ་དེ་སཾ ཨཱ་ཏ་པེ་ན ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ་མཱ་ནཾ ཚཱ་ཡཱ ཛ་ཧ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཏ་པེ ཚཱ་ཡཱ་ཏི པ་དེ་སེ་ན ཨཱ་ཏ་པ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ནཾ བྷཱུ་ཏ་ས་ངྑ་ཏཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ན་ཊྛཱ་ན་མཱ་ཧ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི.

༣༡. ནི་རཱ་མི་སཾ སུ་ཁ་ནྟི ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཾ དཱུ་ར་ས་མུ་སྶཱ་རི་ཏ་ཀཱ་མཱ་མི་ས་ཏྟཱ.

༣༢. ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་ནྟི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝེ་ད་ནཾ, ན ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝེ་ད་ནཾ.

༣༣. ནི་གྒ་ཧ་ཎོཏི མ་མཾ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཀི་ཉྩི་པི ཨ་ག་ཎྷ་ནྟོ. ནི་བྦཱ་ན་སྶ ས་པྤཱ་ཡནྟི ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་སྶ, ནི་བྦཱ་ན་སྶེ་ཝ ཝཱ ཨ་ཝི་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀུ་པཱ་ཡ་ཏཱ་ཡ ས་པྤཱ་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ཀཱ་ར་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ. ཨེ་ཏནྟི ཨེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ. ས་བྦ་ཏྠ ནི་ཀ་ནྟི་ཡཱ ཨ་སུ་ཀྑཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཀ་ཐཾ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་པ་དཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ? ན ཛཱ་ཡ་ཏེ ཝཱ་ཏྱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི པུ་བྦ་ནྟཱ་ནུ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་ཀེ ས་བྦ་སྨིཾ. ཨ་གྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་གཱ་ཧེ་ན ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཡ་ཏྠ ཧི ཏ་ཎྷཱ་གཱ་ཧོ ཝི་མོ་ཙི་ཏོ, ཏ་ཏྠ དི་ཊྛི་མཱ་ན་གྒཱ་ཧཱ སུ་ཀྑཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟི ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏཱ་དི་ས་སྶ ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ ཨེ་ཝ ཨཱ་ས་ནྣེ, ན དཱུ་རེ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨུ་པ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་པ་དཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏ’’ནྟི. ཏཱ་དི་ས་སྶ ཙ ས་ནྟོ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་དྷི་མཱ་ན་པ་ཀྑེ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་མཱ་ནེ་ན ཨུ་པ་ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. ཨི་ད་མེ་ཝ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏི ནི་ཡ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཝི་དྷ་མྤཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་ས་པ་དེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ནེ ས་ཏི སེ་ས་ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ས་མྦྷ་ཝོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷོ་ཏི ཏ་དེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་ཊཾ.

སེ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཝེ་དི་ཏ་བྦེཏི ནི་རོ་དྷ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. དྭི་ནྣཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནནྟི ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ དྭི་ནྣཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ. པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན.

ན གཱ་དྷ་ཏཱིཏི ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི. ཨ་ཏོཏི ཨ་སྨཱ ནི་བྦཱ་ནཱ. ས་རཱཏི ཏ་ཎྷཱ. ས་ངྑཱ་ར་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ནཱཏི ས་ངྑཱ་རེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན.

ཝི་ཉྙཱ་ཎནྟི ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ནི་ད་སྶ་ནཾ ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་གོ་ཙ་རཾ. ཨ་ན་ནྟནྟི ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཾ, ནི་ཙྩ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་ཏོ པ་བྷནྟི ཀི་ལེ་ས་ནྡྷ་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་བྷ་སྶ་རཾ. ‘‘ས་བྦ་ཏོ པ་པ’’ནྟི ཝཱ པཱ་ཋོ, ས་བྦ་ཏོ པ་ཏ་ཏི་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཏི་ཏྠེ་ཧི ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏ་བྦཾ ཨ་མ་ཏ་ས་ར་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ནུ་པཱ་དཱ ཀ་ཉྩི དྷ་མྨཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་མུ་ཙྩ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཝི་མོ་ཀྑོ, ནི་བྦཱ་ནཾ. ཨ་ནུ་པཱ་དཱ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཝི་མོ་ཀྑོ, ཨ་གྒ་མ་གྒོ. ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཝི་མོ་ཀྑ་ནྟི་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཝི་མོ་ཀྑོཏི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

པ་ཉྩ་ཏྟ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༣. ཀི་ནྟི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༤. བྷ་ཝོཏི པ་རི་ཏྟོ. ཨ་བྷ་ཝོཏི མ་ཧ་ནྟོ. ཝུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ ཨ-ཀཱ་རོ, ‘‘སཾ་ཝ་རཱ་སཾ་ཝ་རོ, ཕ་ལཱ་ཕ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་ཧེ་ཏཱུཏི ཁུ་དྡ་ཀ་སྶ མ་ཧ་ནྟ་སྶ ཝཱ བྷ་ཝ་སྶ ཧེ་ཏུ, ཏཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་མཱ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ སུ་ཁཾ ཝེ་དི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

༣༥. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨེ ཨུ་དྡི་སྶ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ཝི་ཝཱ་དོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི. ལོ་ཀི་ཡཱ་པི ཧི བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཡཱ་ཝ ཨ་ཉྙེ་ཧི ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ, ‘‘ཨི་མེ་སུ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠ་ཏོ ནཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ བྷེ་དོ ཧོ་ཏི བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ. ན ཧི ཀཱ་ཡཱ་ད་ཡོ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ, ས་ཏི་ཡེ་ཝ པ་ན བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ་ཏི. བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ནཱ་ནཾ བྷེ་དཾ. ཨི་མི་ནཱ་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཨི་མཱ་ཡ་པི ཡུ་ཏྟི་ཡཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཡུ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ནྟོ – ‘‘ཨ་ཏྠ་ཉྩ བྱ་ཉྫ་ན་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་མཱ་ནེ་ཏྭཱཏི སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་ཏོ ས་མཱ་ནེ་ཏྭཱ, སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་པ་དེ་ཧི ཙ ས་མཱ་ནེ་ཏྭཱ. ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི ཨ་ཉྙ་ཏོ, བྷཱུ་ཏ་ཏོ ཨ་པ་ག་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མི་ཙྪཱ རོ་པི་ཏ་བྷཱ་ཝོཏི ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཋ་པི་ཏ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཏྠ་ཉྩ བྱ་ཉྫ་ན་ཉྩ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏྠ་སྶ ས་དྡ་སྶ ཙ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ.

༣༧. ཨི་དྷ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ས་ཏི་ཡེ་ཝ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ག་ཧི་ཏཱ, ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མེ་ཏི ནཱ་མ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ནཱ་ན་ཏྟ་ནྟི ཏཾ ལི་ངྒ་བྷེ་དེ་ན ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དེ་ན ཙ ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནོ་ཏི ཝཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཏི ཝཱ མི་ཙྪཱ རོ་པེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀནྟི ཨ་ཎུ་མ་ཏྟཾ ས་ལླ་ཧུ་ཀཾ, ན ག་རུ་ཏ་རཾ ཨ་དྷ་ནི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་མྤི དྷ་ནི་ཏཾ གྷོ་ས་ཝ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ རོ་པི་ཏེ ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ནི་བྦུ་ཏིཾ པ་ཏྟུཾ ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.

བྱ་ཉྫ་ན་སྶ མི་ཙྪཱ་རོ་པ་ནཾ ན ཝི་སེ་ས་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་པ་ན་ཏྠཾ, ཙ་ཏུ་སུ མ་གྒེ་སུ པ་ཉྷཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ་ཝ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ. སུ་ཏྟ་ནྟ་བྱ་ཉྫ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི.

༣༨. ཨ་ཐ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་རེ ཝི་ཝཱ་དོ ཀ་སྨཱ ཛཱ་ཏོ? ཡཱ་ཝ་ཏཱ ནེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙེ་ཝ ས་མེ་ཏི བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ཝཱ་དོཏི ཀི་ཉྩཱ་པི ས་མེ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙེ་ཝ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཙ, ས་ཉྙཱ པ་ན ནེ་སཾ ཨ་ཝི་སུ་དྡྷཱ, ཏཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཝི་ཝཱ་དོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཧཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝ་དཱ་མི, ཨ་ཡཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནོ་ཏི ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏེ་སཾ ཉཱ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ, ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི.

༣༩. ན ཙོ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝེ་གཱ་ཡི་ཏ་བྦནྟི སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ ན ཙོ་ད་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཀོ་དྷ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པྥ་རི, ཏ་སྨཱ. ཨ་ནཱ་དཱ་ན་དི་ཊྛཱིཏི ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཨ་ན་བྷི་ནི་ཝི་ས་ན་ཏོ ཨ་ནཱ་དཱ་ན་དི་ཊྛཱི ཨ་ད་ལ༹ྷ་གྒཱ་ཧཱི. པ་ཀྑི་པ་ནྟོ ཝི་ཡཱཏི གི་ལི་ཏྭཱ པ་ཀྑི་པ་ནྟོ ཝི་ཡ.

ཨུ་པ་གྷཱ་ཏོཏི ཙི་ཏྟ་པྤ་གྷཱ་ཏོ ཕ་ར་སུ་པ་གྷཱ་ཏོ ཝི་ཡ. ཝ་ཎ་གྷ་ཊྚི་ཏ་སྶ ཝི་ཡཱཏི ཝ་ཎེ གྷ་ཊྚི་ཏ་སྶ ཝི་ཡ དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི ཙི་ཏྟ་དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི. དྭེ ཝཱ་རེ ཝ་ཏྭཱ་པི ཝི་ས་ཛྫེ་ཏཱིཏི སུ་པྤ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱི ཨེ་ཝཾ པ་གེ་ཝ ཙོ་དི་ཏ་མ་ཏྟེ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི ཙེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀ་ཐ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོཏི ས་ཧ་སཱ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟེ་ན ཙོ་ད་ཀ་སྶ ཝི་ཧེ་སཱ་ཝཱ་དོ ཧུ་ཏྭཱ་པི ཨ་ཀྐོ་དྷ་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝོ.

ཨུ་པེ་ཀྑཱཏི ས་ཀེ་ན ཀ་མྨེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཎཱ. ཨུ་པེ་ཀྑཾ ཨ་ཏི་མ་ཉྙ་ཏི ནཱ་མ ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་ཙཱ་ར་སྶ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཎ་ཏོ.

༤༠. ཝ་ཙ་ན་ས་ཉྩཱ་རོཏི པེ་སུ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནུ་པ་སཾ་ཧཱ་རོ. དི་ཊྛི་པ་ལཱ༹་སོཏི ཡུ་ག་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷི. སཱ པ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནཱ་རཱ་དྷ་ནི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ས་ཏྠུ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནཱ་རཱ་དྷ་ཀ་བྷཱ་ཝོ. ཀ་ལ་ཧོཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཝི་གྒ་ཧོ བྷ་ཎྜ་ན་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གོ.

ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཡེ་ན དྷ་མྨེ་ན ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནེ་ན. ཏ་མེ་ཝ ཧི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི – ‘‘དྷ་མྨོ་ཏི སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘དྷ་མྨ་སྶ ཙཱ་ནུ་དྷ་མྨ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ. དྷ་མྨོཏི ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟཾ བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཡ་ཐཱ ཝི་ཝཱ་དཱ་པ་ནྣཱ ས་ཉྙ་ཏྟིཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི. ཏ་དེ་ཝ བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ནུ་དྷ་མྨོ་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཏྟོ དྷ་མྨོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཏ་དེ་ཝ བྱཱ་ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི. ཀོ་ཙཱིཏི ཡོ ཀོ་ཙི. ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀོ ས་ཀཱ་ར་ཎོ. ཨ་ཉྙ་ཏྠོ ཨ་ཡཾ ཀིཾ ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙོ’’ཏི. ཨ་སྶཱཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཊི་པ་ནྣ་བྷི་ཀྑུ་ནོ, ཏ་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟི ན ཀེ་ན་ཙི ག་ར་ཧ་ཎཱི་ཡཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ ས་བྦཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

ཀི་ནྟི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༤. སཱ་མ་གཱ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༡. དྭེ་དྷི་ཀ་ཛཱ་ཏཱཏི ཛཱ་ཏ་དྭེ་དྷི་ཀཱ ས་ཉྫཱ་ཏ་བྷེ་དཱ. དྭེ་ཛ྄ཛྷ་ཛཱ་ཏཱཏི དུ་ཝི་དྷ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟཱ. བྷ་ཎྜ་ནྟི པ་རི་བྷཱ་ས་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི བྷ་ཎྜ་ནཾ, ཝི་རུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ. ཏནྟི བྷ་ཎྜ་ནཾ. དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡནྟི པཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་ཏུ་ཛྫ་ནྟཱ མུ་ཁ་ས་ཏྟཱི་ཧི. ས་ཧི་ཏཾ མེཏི མ་ཡ྄ཧཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཧི་ཏཾ སི་ལི་ཊྛཾ པུ་བྦཱ་པ་ར་ས་མྦ་ནྡྷཾ ཨ་ཏྠ་ཡུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏ’’ནྟི. ཨ་དྷི་ཙི་ཎྞནྟི ཨཱ་ཙི་ཎྞཾ. ཝི་པ་རཱ་ཝ་ཏྟནྟི ཝི་རོ་དྷ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རཱ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ, པ་རཱ་ཝ་ཏྟཾ དཱུ་སི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན…པེ… ནི་ཝ་ཏྟ’’ནྟི. པ་རི་ཡེ་ས་མཱ་ནོ ཙ་ར, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ སི་ཀྑཱ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཙེ ས་ཀྐོ་སི, ཨི་དཱ་ནི་མེ་ཝ མ་ཡཱ ཝེ་ཋི་ཏ་དོ་སཾ ནི་བྦེ་ཋེ་ཧི. མ་ར་ཎ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་གྷཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན མ་ར་ཎ་མེ་ཝ.

ནཱ་ཊ་པུ་ཏྟ་སྶ ཨི་མེ་ཏི ནཱ་ཊ་པུ་ཏྟི་ཡཱ. ཏེ པ་ན ཏ་སྶ སི་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་སཱུ’’ཏི. པུ་རི་མ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཏོ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ པ་ཊི་ཝཱ་ནཾ, ཏཾ རཱུ་པཾ ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི པ་ཊི་ཝཱ་ན་རཱུ་པཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི. ཀ་ཐ་ནཾ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནཾ. པ་ཝེ་ད་ནཾ ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ བོ་དྷ་ནཾ. ན ཨུ་པ་ས་མཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་པ་ས་མ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་ས་མ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཾ, ཏ་སྨིཾ. ས་མུ་སྶི་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཐཱུ་པཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷི་ནྣ་ཐཱུ་པེ་ཏི བྷི་ནྣ་པ་ཏི་ཊྛེ’’ཏི. ཐཱུ་པོཏི ཝཱ དྷ་མྨ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ས་མུ་སྶི་ཏ་ཊྛེ་ན. སོ ནི་ག་ཎྛ་སྶ ས་མ་ཡེ ཀེ་ཧི་ཙི ཨ་བྷི་ནྣ་ས་མྨ་ཏོ་པི བྷི་ནྣོ ཝི་ན་ཊྛོ་ཡེ་ཝ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི བྷི་ནྣ་ཐཱུ་པོ. སོ ཨེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ནཾ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ, ཏཾ ཨེ་ཏྠ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་ས་ར་ཎོ, ཏ་སྨིཾ བྷི་ནྣ་ཐཱུ་པེ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ར་ཎེཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པྤ་མཱ་ཎནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མུ་ཊྛི ཧུ་ཏྭཱ པ་མཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ. ནཱ་ནཱ་ནཱི་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ནཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ‘‘ཝི་ཝཱ་དོ ན ཨུ་པྤ་ཛྫཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ས་ཏྠཱ ཧི…པེ… ཨ་ཝི་ཝཱ་ད་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཏི་ཊྛཱ ཙ ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ ཙ, ‘‘ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ ཨ་ཡཾ ཝི་ན་ཡོ ཨི་དཾ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན’’ནྟི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ནེ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ, པ་ཉྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ཙ, ཡ་སྨཱ ཏེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཏེ ཨ་ཝ་སྶཱ་ཡ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ ཙ ནི་ཙྪ་ཡཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི སུ་ཏྟ་ནྟ་མ་ཧཱ་པ་དེ་ས་ཏོ ཝི་ན་ཡེ ཀེ་ན་ཙི པུ་ཙྪི་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཉྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན སུ་ཝི་ནི་ཙྪི་ཏ་རཱུ་པོ, ཏ་སྨཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ ཨི་དྷ ས་ཏྠུ ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཏ་སྨཱ ཨུ་ལཱ༹་རཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ བྷཱ་ཛ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༤༢. པ་ཊི་པ་ཝི་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཏོ, ས་ཙྩཾ ཀཱ་རི་ཏ་བྦ་ཏོ པཱ་བྷ་ཏཾ མཱུ་ལ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀ་ཐཱ་པཱ་བྷ་ཏ’’ནྟི, དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ཡ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཝི་ཝཱ་དོ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཏེ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ, ཏེ་སཾ ཏཱ་ཝ སོ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏུ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཀ་ཐ་ནྟི, ཙོ་ད་ནཱ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི པ་རི་ཧཱ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཀོ་ས་མྦ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

༤༣. ཨ་བྷི་ཉྙཱ དེ་སི་ཏཱཏི ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ བོ་དྷི་ཏཱ. པ་ཏི་སྶ་ཡ་མཱ་ན་རཱུ་པཱཏི ཨ་པ་དི་སྶ པ་ཏི་སྶ་ཡ་མཱ་ནཱ ག་རུ་ཀ་ཝ་སེ་ན ནི་སྶ་ཡ་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི, ག་རུ་ཏ་རཾ ནི་སྶ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཝཱ་རེ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནཱིཏི, ‘‘ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཱ’’ཏི, ཨེ་ཝཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི༹་ཡཾ (པ་རི. ༣༣༦) ཨཱ་ས་ངྐ་ར་ཝ་སེ་ན ཋ་པི་ཏཱ་ནི. ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༩, ༤༢, ༤༣) ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ཋ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧི ཏཱ་ནི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི. ཏཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་སཱ་ནི ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ཨ་དྷི་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ནཱ་མཱཏི, ཨི་དཾ གོ་བ་ལཱི་བ་དྡ་ཉཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ ཏེ་ས་མྤི ཨ་དྷི་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ན་ཡོཏི ཏ་སྨིཾ སུ་པྤ་ཛ་ཧ་ནཱ་ཡ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཡཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནོ. ཏཱ་ནཱིཏི པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཱ་ནི. ཡོ ཀོ་ཙཱིཏི བྷི་ཀྑུ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཝཱ. དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ་ཀནྟི ཡཾ ཀི་ཉྩི དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟི་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ. ཏེ་ནཱཏི སུ་པྤ་ཛ་ཧ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན མཱུ་ལཱ་པ་ཏྟི་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ ཨ་ཎུ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ.

པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་གྒནྟི ལོ་ཀི་ཡ་མ་གྒཾ. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་གྒཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཝཱ་དུ་པྤཱ་དེ. ཨོ་བྷཱ་ས་ཉཱ་ཎནྟི ཨོ་བྷཱ་ས་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ. ཏ་ཏྠ པ་ན སོ མ་གྒ་ས་ཉྙི་བྷཱ་ཝེ་ན མ་གྒོ ཙ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ་ཏི སུ་ཏ་ཏྟཱ, ‘‘པ་ཊྛ་མ་མ་གྒོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཝནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་ནྡི་དྡྷཾ ཨ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏཾ པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི.

ཙེ་ཏི་ཡཾ ན དི་ཊྛནྟི ཏ་སྶ ཀ་ཏཾ ཐཱུ་པཾ ཝ་ད་ཏི. ནི་ནྡི་ཡེ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏཾ པཱ་སཾ་སཾ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ མི་ཙྪཱ་ལ་དྡྷིཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ཝོ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ ས་གྒོ་པི མ་གྒོ་པི ཝཱ་རི་ཏོ་ཡེ་ཝཱཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཡོ ནི་ནྡི་ཡཾ པ་སཾ་ས་ཏི, ཏཾ ཝཱ ནི་ནྡ་ཏི ཡོ པ་སཾ་སི་ཡོ;

ཝི་ཙི་ནཱ་ཏི མུ་ཁེ་ན སོ ཀ་ལིཾ, ཀ་ལི་ནཱ ཏེ་ན སུ་ཁཾ ན ཝི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི. (སུ. ནི. ༦༦༣; སཾ. ནི. ༡.༡༨༠-༡༨༡; ཨ. ནི. ༤.༣; ནེ་ཏྟི. ༩༢);

‘‘ཁ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཧི ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཀོ་ཧ་ཉྙ་མྤི དི་སྶ་ཏི; ཨི་ཏ་རེ་སུ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱཏི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ. ‘‘ཨ་ཐ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི སེ་སཾ ནཱ་མ. ‘‘ཨ་མ་ཏཾ ཏེ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི, ཡེ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏིཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༦༠༠) ཝ་ཙ་ནཾ དུ་གྒ་ཧི་ཏཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཝོ ཨ་མ་ཏཾ པ་རི་བྷུ་ཏྟཾ ནཱ་མ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.

༤༤. ཨེ་ཝནྟི ཨཱ་ཀཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཏཾ, ན ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་ཡ་མ་ནཾ. ཏེ་ན ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཙ ཡོ ཝི་ཝཱ་དོ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ག་རུ་སྨིཾ ག་རཱུ་ཏི པ་ཝ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ ག་རུ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཏཾ་ས་ཧ་ཙ་རི་ཏ་ཏྟཱ ག་རུ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ གཱ་ར་ཝཾ, ག་རུ་ཀ་ར་ཎཾ, ཏཾ ཨེ་ཏྠ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་གཱ་ར་ཝོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘གཱ་ར་ཝ་ཝི་ར་ཧི་ཏོ’’ཏི. ག་རུ་སྶ གཱ་ར་ཝ་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་སྶ་ཡ་ནཾ པ་ཏི་སྶོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ནཱི་ཙ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཨ་པྤ་ཏི་སྶོཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་པྤ་ཏི་སྶ་ཡོ ཨ་ནཱི་ཙ་ཝུ་ཏྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ ས་ཏྠ་རི ཨ་གཱ་ར་ཝོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨེ་ཏྠ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏཱི་སུ་ཀཱ་ལེ་སུ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ན ཡཱ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི ས་མུ་དཱ་ཡ་ཀི་ཏྟ་ན་ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ད་སྶ་ནཾ, ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏོ པ་ན ཨ་གཱ་ར་ཝ་སི་དྡྷི ཡ་ཐཱ ཏཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ས་མཱ་དཱ་ནཾ ཏ་བྦི་སེ་སོ བྷེ་དོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི.

ས་ཀྐ་ཙྩཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨཱ་ད་ར་ཝ་སེ་ན ན ག་ཙྪ་ཏི. ས་ངྒྷེ ཀ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི ས་ངྒྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཏ་སྶ, ཡ་ཐཱ ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ དི་ནྣཾ ཨེ་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་པ་རི་པཱུ་ར་ཡ་མཱ་ནོ་ཝ སི་ཀྑཱ་ཡ ཨ་གཱ་ར་ཝོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘སི་ཀྑཱ་ཡ ན པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི’’ཏི (མ. ནི. ༢.༡༣༥). ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་སཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཝི་ཝཱ་ད་མཱུ་ལཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ཏོ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ’’ནྟྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ བ་ཧི་དྡྷཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི.

༤༦. ཚ་ཋཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཚ་མཱུ་ལཱ་ནི. ཡ་ཐཱ ས་མ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཐཱ་ནཾ ཝི་ཝཱ་དཱ་དཱི་སུ ཨ་དྷི་ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝོ, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཝཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཏེ་ཧི ཨ་དྷི་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ…པེ… ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ནཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་དྡ་སྶ ཀ་མྨ་ཏྠ་ཏཾ ཨཱ་ཧ. ས་མ་ཐཱ ཝཱ ས་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ཀ་རཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ནི, ཝི་ཝཱ་དཱ་ད་ཡོ.

ཝི་ཝཱ་དོ ཨུ་པྤ་ནྣ་མ་ཏྟོ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ པ་ར་ཏོ ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཡཾ ཝ་ཏྠུཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཝི་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན མཱུ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་རོ་གོ ཏ་མེ་ཝ ཏ་ད་ཉྙཾ ཝཱ ཝ་ཏྠུཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཌྜྷ་ནྟོ ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི ཝ་ཌྜྷ་ཏི ནཱ་མ, ཨ་ནུ་ཝཱ་དཱ་པ་ཏྟི་ཀི་ཙྩཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཏྭཱ ཝི་ཝཱ་ད་སྶ ཙ ཝ་ཌྜྷ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ནི པ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི ཝ་ཌྜྷ་ནྟོ སོ ཝི་ཝཱ་དོ’’ཏི. ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནནྟི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༣.༣༣༡) ཨུ་ཊྛི་ཏཱ་ནཾ ཨུ་ཊྛི་ཏཱ་ནཾ. ས་མ་ཐ་ཏྠནྟི ས་མ་ན་ཏྠཾ.

ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧི ཝ་ཏྠཱུ་ཧཱིཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཡ་དི མེ བྱཱ་དྷཱི དཱ་ཧེ་ཡྻུཾ. དཱ་ཏ་བྦ་མི་ད་མོ་ས་དྷ’’ནྟི (སཾ. ནི. ཊཱི. ༢.༣.༣༩-༤༢; ཀ་ངྑཱ. ཨ་བྷི. ཊཱི. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཐ་ཝ་ཎྞ་ནཱ), ཏ་སྨཱ ཏེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཝི་ཝ་ད་ནྟཱ, ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧི ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཝི་ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨུ་པ་ཝ་ད་ནཱཏི ཨ་ཀྐོ་སོ. ཙོ་ད་ནཱཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གོ.

ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝ ཝི་ན་ཡ་ན་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡོ. ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་པ་རི་སཱ་ཡ དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་སི་ཀ་ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ར་ཎཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་སི་ཀཱ. ཀཱ་ར་ཀ་ས་ངྒྷ་སྶ སཱ་མ་གྒི་ཝ་སེ་ན ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝོ, ན ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཀཱ་ར་ཀ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ་མ་ཏྟཾ. བྷཱུ་ཏ་ཏཱཏི ཏ་ཙྪ་ཏཱ. ས་ཙྩ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཧི ཨི་དྷ དྷ་མྨ-ས་དྡོ ‘‘དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༩) ཝི་ཡ. ཝི་ནེ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ན་ཡོ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི, ཏ་སྶ ཝི་ན་ཡ་སྶ ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ ཝི་ན་ཡ་ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ. ཝི་ཝཱ་ད་ཝ་ཏྠུ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ ཨ་ཏྠ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ, ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ. ས་ངྒྷ་ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི ས་མྨ་ཏ་པུ་གྒ་ལེ་ཧེ་ཝ ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ.

ནནྟི ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. ‘‘ན ཚ་ནྡཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་རི. ༣༨༣) ཝུ་ཏྟཾ པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. གུ་ལ༹ྷ་ཀཱ་དཱི་སུ ཨ་ལ་ཛྫུ་སྶ་ནྣཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ གུ་ལ༹ྷ་ཀོ ས་ལཱ་ཀ་གྒཱ་ཧོ ཀཱ་ཏ་བྦོ; ལ་ཛྫུ་སྶ་ནྣཱ་ཡ ཝི་ཝ་ཊ་ཀོ, བཱ་ལུ་སྶ་ནྣཱ་ཡ ས་ཀ་ཎྞ་ཛ་པྤ་ཀོ. ཡ་སྶཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ བ་ཧུ་ཏ་རཱ, སཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་སི་ཀཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨེ་ཝཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ཏནྟི ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ རོ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཙྪི་ཏཾ, པ་ཊི་ཀ་མྨཾ པ་ན ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཐེ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ན ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤཾ ཨ་སྶཱ་མ་ཎ་ཀཾ, ས་མ་ཎེ་ཧི ཨ་ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨིཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རེ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ་ས་ཏི. པ་ཊི་ཙ་ར་ཏོཏི པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ནྟ་སྶ. པཱ་པུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ པཱ་པི་ཡོ, པུ་གྒ་ལོ, ཏ་སྶ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀ་མྨཾ ཏ་སྶ་པཱ་པི་ཡ་སི་ཀཾ.

ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝཱུ་པ་ས་མོ ན་ཏྠི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ ཁ་ནྟི་ཡཱ ཝཱ ཝི་ནཱ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ. པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏེ ཨཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཀེ ཀ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ, ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སཾ་ཝ་རེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི, པ་རི་ཝཱ་ས་དཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ར་ཎཾ.

ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པནྟི ‘‘དྭཱི་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཏི་ཧི ཨེ་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ, ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝཱ ས་མ་ཐ་ཝི་ཙཱ་རེ. ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ན་ཡོཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ན་ཡ་མ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

༤༧. ས་ངྑེ་པ་ཏོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ, ན ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝི་ཡ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ. ཏ་ཐཱཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘དྷ་མྨཱ’’ཏི པ་དཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཨི་མི་ནཱ པ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ན་ཝ་ཛྫ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན་ཏྠི ཨ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝོ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་སི་ཏཱ་ཀཱ་རཾ ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཝཱ ཀ་ཐ་ནཾ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ ཨ་ཀ་ཏ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཡོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀནྟི ས་པཱ་ཊི་ཧཱི་རཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཝཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་མྷཱ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི. བྷཱུ་ཏེ་ན…པེ… ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀ་མྨཾ དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ ཀ་ར་ཎ་ཏོ, ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨི་ཏོ པ་རཾ ཨ་དྷ་མྨོ. ཨ་ཡཾ ཝི་ན་ཡོ ནཱ་མ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཧཱ་ན་ཏོ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་ཏོ ཙ. ཨ་ཡཾ ཨ་ཝི་ན་ཡོ ནཱ་མ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཝི་ན་ཡ་ན་ཏོ. ཨ་ཡཾ ཝི་ན་ཡོ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ་ཝི་ན་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ, ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨི་ཏ་རོ ཨ་ཝི་ན་ཡོ. ཝ་ཏྠུ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཝ ས་བྦེ་སཾ ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་པྤ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝ་ཏྠུ་ས་མྤ་ཏྟི…པེ… ཨ་ཡཾ ཝི་ན་ཡོ ནཱ་མཱ’’ཏི, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ཝི་ན་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཏྠུ་ཝི་པ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ན་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ དྷ་མྨོ ཨེ་ཝ ནེ་ཏྟི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་ཏྟ་སྶ ཝི་ཡ ར་ཛྫུ ཨ་སི་ཐི་ལ་པ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨ་ར་ཛྫཱུཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཏཱ་ཝ ད་ས ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐཱ དྷ་མྨོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ. སཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ཧོ་ཏུ དྷ་མྨ་ནེ་ཏྟི, ཡོ ཨི་དྷ ཨི་མི་སྶཱ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ, ‘‘ཚ་ཏྟིཾ་ས བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དྷ་མྨེ་ན ཙ ཝི་ན་ཡེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟོ, སོ ཨེ་ཝ ཝཱ དྷ་མྨ་ནེ་ཏྟི ཧོ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏཱ་ཡ དྷ་མྨ་ནེ་ཏྟི་ཡཱ ས་མེ་ཏི ཏཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ དྷ་མྨ་ནེ་ཏྟི་ཡཱ སཾ་ས་ནྡ་ཏི, ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ཝི་ཝཱ་ད་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏོ དྷ་མྨོ ཙེ ‘‘དྷ་མྨོ’’ཏི, ཨ་དྷ་མྨོ ཙེ ‘‘ཨ་དྷ་མྨོ’’ཏི, ཝི་ན་ཡོ ཙེ ‘‘ཝི་ན་ཡོ’’ཏི, ཨ་ཝི་ན་ཡོ ཙེ ‘‘ཨ་ཝི་ན་ཡོ’’ཏི ནི་ཙྪི་ན་ནྟེ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ ད་སྶི་ཏཾ ཏ་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་ཡོ་སཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ.

༤༨. ཏཾ པ་ནེ་ཏནྟི ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཝཱ་རེ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཏྟེ་པི. དྭཱི་ཧཱིཏི ཡ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏ་ཏྠ ཝཱ་སཱི་ཧི དྭཱི་ཧི་པི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏ་རཱ.

༤༩. ཁ་ནྡྷ་སཱ་མ་ནྟནྟི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མཱི་པཾ. ཨཱ་པ་ཏྟི་སཱ་མ་ནྟཾ ནཱ་མ པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཨཱ་པ་ཏྟི. མེ་ཐུ་ན་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒེ དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི. སེ་སཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་མེ་ཝ.

༥༠. པ་རི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ. ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ད་སྶི་ཏཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ.

༥༢. ཀ་མྨ་སྶ ཝ་ཏྠུ ད་སྶི་ཏཾ ན ས་མ་ཐོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན་ནུ ཙཱ་ཡཾ ས་མ་ཐཱ་དྷི་ཀཱ་རོ་ཏི? ས་ཙྩཾ, ས་མ་ཐ་སྶ པ་ན ཀཱ་ར་ཎེ ད་སྶི་ཏེ ས་མ་ཐོ ད་སྶི་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

༥༣. ཨི་དཾ ཀ་མྨནྟི ‘‘ཨི་དཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ཎྜ་ན་ཛཱ་ཏཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨཾ. ཏི་ཎ་ཝ་ཏྠཱ་ར་ཀ་ས་དི་ས་ཏྟཱཏི ཏཾ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ཏ་བྦོ་ཧཱ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ཡ་ཐཱ – ‘‘ཨེ་ས བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟོ’’ཏི. ཨཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཏི་ཎ་ཝ་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ, ན པ་ན ཏ་སྶ ས་བྦ་སོ ཀ་ར་ཎ་ཝི་དྷཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁ་ནྡྷ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི. གི་ཧཱི་ནཾ ཧཱི་ནེ་ན ཁུཾ་ས་ན་ཝ་མྦྷ་ནཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཏི་ལ་སཾ་གུ་ལི༹་ཀཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི. དྷ་མྨི་ཀ་པ་ཊི་སྶ་ཝེ་སུ ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་པ་ནྣཱ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཨ་སྶཱཏི ཀི་ཙྩཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ. ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝཱུ་པ་ས་མོ ས་ངྒྷ་ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ་དི་ནཱ་ཝ ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ.

༥༤. སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀོ་ས་མྦི་ཡ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༡.༤༩༢) སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཀ་ཐི་ཏཱ, ཨི་དྷ པ་ན ‘‘དི་ཊྛི་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏི’’ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་པ་ཀ་མྨ་སྶ ཨ་པྤ་ཏཱ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ སཱ་ཝ་ཛྫ་བྷཱ་ཝ་སྶ མུ་དུ་ཏི་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཎུ་ནྟི ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫཾ. ཐཱུ་ལ་ནྟི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ’’ནྟི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

སཱ་མ་གཱ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༥. སུ་ན་ཀྑ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥༥. ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒེ་ཧི ཉཱ་ཏ་མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ པ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ ཨ་ཉྙཱ, མ་གྒ་པ་ཉྙཱ. ཏ་སྶ ཕ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ, ཏཾ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་ད་ཡོ ཙ ‘‘ཨ་ཉྙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ’’ནྟི. ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་དེ་ཧི ཀ་ཐི་ཏཱ, ‘‘པ་རི་ཙི་ཎྞཱ མེ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ན ཨེ་ཀ་པ་དེ་ནེ་ཝ. ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ དྷ་མྨོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ མ་ཡཱ’’ཏི མ་ཉྙ་ནཱ་མ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་མཱ་ནོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཨ་པྤ་ཏྟེ པ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

༥༦. ཨི་དཾ ཋཱ་ནནྟི ཨི་དཾ ཨོ་བྷཱ་སཱ་དི་ས་མྨུ་ཏི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་རཾ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཾ. ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཧི ཏཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ དུ་བྦི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ཀཾ ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར’’ནྟི. ཨི་མཾ པ་ཉྷནྟི ཨི་མཾ སུ་ཏྟཾ ག་མྦྷཱི་རཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ. ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཀེ་ཝ་ལཾ པི་ཊ་ཀ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ’’ཏི. ཝི་སེ་ཝ་མཱ་ནཱཏི ཀི་ལེ་ས་ཝི་སེ ཨ་ཝ་མཱ་ནེ་ནྟཱ, སཱ་ས་ན་སྶ ཝཱ ཨ་ནུ་པ་ཀཱ་ར་ཝི་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡེ སེ་ཝ་མཱ་ནཱ. ཨེ་ཝ་མ་སྶཱཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏེ་སཾ ཀ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ ཨ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་སྶ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ ཨ་དེ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཏནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘ཏ་སྶ་པི ཧོ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ.

༥༨. ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་མ་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་མི་སཾ, ལོ་ཀེ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ཨཱ་མི་ས་ནྟི ཨི་དྷ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཏེ་སུ ཝ་ཊྚཱ་མི་ས་བྷཱ་ཝེ་པི ལ་བྷི་ཏེ ཀཱ་མཱ་མི་ས་བྷཱ་ཝོ སི་དྡྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝ་ཊྚཱ་མི་ས་ཀཱ་མཱ་མི་ས་ལོ་ཀཱ་མི་ས་བྷཱུ་ཏེ་སཱུ’’ཏི. ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ ཧི ཝ་ཊྚ་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏོ ཝ་ཊྚཱ་མི་སཾ, ཀཱ་མེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨཱ་མ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཀཱ་མཱ་མི་སཾ, ཡེ་བྷཱུ་ཡྻ་ཏོ ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ ཨཱ་མི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ལོ་ཀཱ་མི་སཾ. ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ས་བྷཱ་གཱཏི ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ནུ་ལོ་མཱ ཀཱ་མ་གུ་ཎ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ. ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཀི་ལེ་སི་ཉྫ་ན་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨི་དྷ ཨཱ་ནེ་ཉྫཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཧི ཧེ་ཊྛི་མཱ་ཧི ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོཏི ལོ་ཀཱ་མི་ས་བྷཱུ་ཏེ་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟོ ཏ་ནྣི་ནྣོ ཏ་གྒ་རུ་ཀོ ཏ་པྤ་བྦྷཱ་རོ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཨེ་ཝཾ ས་དྡྷཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ད་སྶ་ནེ་ན ཏེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ས་ཡེ་ན ཙ. སཱི་སཾ ནི་ཀྑ་ནྟཾ ཧོ་ཏཱིཏི ལཱ་བྷཱ་སཱ་ཡ སཱི་སཾ བ་ཧི ནི་ཀྑ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཨུ་ད་རཾ ཕ་ལི་ཏནྟི ཨ་ཏི་བ་ཧུ་བྷ་ཎྜཾ པ་ཀྑི་པི་ཡ་མཱ་ནཾ པ་སི་བྦ་ཀཾ ཝི་ཡ ལ་དྡྷ་བྦ་སྶ ཨ་ཏི་པ་ཧཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་ད་རཾ ཕཱི་ཏཾ ཧོ་ཏི.

༥༩. ཡ་ཐཱ པུ་རི་མཱ དྭེ ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨ་ནི་ཉྫ་ན་ཏོ ‘‘ཨ་ནི་ཉྫཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏ་རཱ་པི. ཏཾ པ་ཝུ་ཏྟནྟི ལོ་ཀཱ་མི་ས་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝི་ག་ཏཾ.

༦༠. ནི་གྷཾ་སནྟི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀོ ཨ་ཡ’’ནྟི པ་རི་ཙྪེ་ད་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སི་ལེ་སེ་ནཱཏི ཙ་མྨ་ཀཱ་ར་སི་ལེ་སཱ་དི་སི་ལེ་སེ་ན, ཝ་ཛི་ར་ལེ་པ་སི་ལེ་སེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཏཾ བྷི་ནྣནྟི ཨཱ་ནེ་ཉྫ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ བྷི་ནྣཾ ཝི་དྷ་མི་ཏཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཏཱ་སུ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཨ་པེ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན ཨ་ས་མྦ་དྡྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘དྭེ་དྷཱ་བྷི་ནྣཱ སེ་ལཱ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཏཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཙི་ཏྟཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི.

༦༡. ཝ་ནྟནྟི ཚ་ཌྜི་ཏཾ, ཝི་སྶ་ཊྛ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

༦༢. ཨུ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷི་ནོཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཙ མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ནེ་ཝ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི, སེ་ཀྑཱ་ནཾ ཝི་ས་ཡཱ ཧེ་ཊྛི་མཱ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷཱ. ལོ་ཀི་ཡཱ པ་ན ནི་ཀ་ནྟི་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན པ་ཊི་ནི་སྶ་ཊྛཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཧེ་ཊྛཱ…པེ… ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི.

༦༣. ‘‘པ་ཉྩ ཁོ ཨི་མེ, སུ་ན་ཀྑ་ཏྟ, ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་དེ་ས་ནཱ, ‘‘ས་མྨཱ ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟོ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལོ’’ཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན ནི་ཊྛཱ་པི་ཏཱ་ཏི ཏ་ཏོ པ་རཾ, ‘‘ཋཱ་ནཾ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ དེ་ས་ནཱ, ‘‘པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷི་ནོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ, ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཏ་སྶ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷི་ནོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ ཨ་དྷི་མཱ་ནི་ཀོ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷི་ནོ ས་མཱ་ན་ཡོ་ག་ཀྑ་མོ ཨ་པྤ་ཏྟེ པ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ཡ བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ས་མཱ་ན་ཡོ་ག་ཀྑ་མོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷི་མྷི ཀ་ཐི་ཏེ ཨི་ཏ་རོ་པི ཀ་ཐི་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དྭི་ནྣཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནནྟི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷི་ནོ ཨ་དྷི་མཱ་ནི་ཀ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཙ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཡ་ད་གྒེ་ནཱཏི ཡེ་ན བྷཱ་གེ་ན. ཡ་དི་པི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཨ་ས་པྤཱ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ ན ཧོ་ཏི ཏེ་སཾ ས་བྦ་སོ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ. ས་ནྟ་ཝི་ཧཱ་ར་པ་རི་པ་ནྠོ པ་ན སི་ཡཱ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ་པི ཨ་ས་པྤཱ་ཡ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཝི་སཾ ནཱ་མ…པེ… ཝི་ས་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཡ་ཐཱ ཝི་ས་ཛཱ་ན་ནཾ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཝི་ཀཱ་རུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ པ་ན ཏཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་མྤི ཝ་ཏྟུ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་རཱུ་པ་མེ་ཝཱ་ཏི ཏཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ’’ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ཧི ཨ་སཾ་ཝུ་ཏེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཨ་སཱ་རུ་པྤ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡུ་ཏྟ་པ་ཡུ་ཏྟེ་ནེ་ཝཱཏི ས་བྷཱ་གཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨཱ་ལོ་ཀ་ནཱ་དཱི་སུ ཡུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.

༦༤. ཡ་ཏྠ ས་ཡཾ ནི་པ་ཏ་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཝི་པྤ་ས་ནྣ་ཝ་སེ་ན རུ་པྤ་ན་ཏོ, ཝི་ས་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་ས་དོ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. རུ་པྤ་ཏཱིཏི ཀ་ཏྟ་བྦཱ་དི་མུ་ཙྪཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཝི་ཀཱ་རཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ཨ་ནུ་དྡྷཾ་སེ་ཡྻཱཏི ཝི་བཱ་དྷེ་ཡྻ. རཱ་གོ ཧི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ་ཝ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་དེ་ནྟོ ཏཾ ཝི་བཱ་དྷ་ཏི; ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ས་དྡྷཱ་སི་ནེ་ཧ་སྶ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ཝུ་ཌྜྷི་ཡཱ ཝ་མ་ནེ་ན ཙ ཏཾ ཝི་སོ་སེ་ཏི མི་ལཱ་པེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ་སེ་ཡྻ མི་ལཱ་པེ་ཡྻཱ’’ཏི. ས་ག་ཧ་ཎ་སེ་སནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཝི་སཾ སཱ་ཝ་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཨ་ལཾ ན ས་མ་ཏྠ་ནྟི ཨ་ན་ལཾ. སཱུ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ སུ་ཀ-ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝཱི་ཧི་སུ་ཀཱ་དི ཙ སཱུ་ཀ’’ནྟི.

ས་ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ས་ལླུ་དྡྷཱ་རོ ཝི་ཡ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཝི་ས་དོ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ མ་ཧཱ་ན་ཏྠུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ. ཨ་ས་པྤཱ་ཡ…པེ… ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཀཱ་ལོ ད་ཊྛ་བྦོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. མ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨཱ་ཡུ་ནོ ཨ་པེ་ཏ་ཏྟཱ. མ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ དུ་ཀྑཾ ཝི་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཡུ་ནོ ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ན་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨོ་པ་མྨ་སཾ་ས་ནྡ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ས་ལླུ་དྡྷཱ་རོ ཝི་ཡ པ་ཧཱི་ནོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཝི་ས་དོ་སོ; ས་པྤཱ་ཡ…པེ… སུ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཀཱ་ལོ, ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན ཝ་ཎེ པུ་ཐུ་ཏྟཾ ན ག་ཏེ མ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ སི་ཀྑཱ་ཡ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ, མ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་དུ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ་ཡ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ན་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

༦༥. ས་ཏི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ‘‘ཨ་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི ན ཝི་སེ་སི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཏི པ་ཉྙཱ་ག་ཏི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཉྙཱ ཙེ་ཏྠ ལོ་ཀི་ཡཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི.

ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ བ་ལནྟི ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་མེ་སུ དི་བྦ་ས་དི་སེ་སུ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ མ་ན་ཙྪ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ན་མ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ སུ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཀཱ་རི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བ་ལཾ ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘སཾ་ཝུ་ཏ་ཀཱ་རཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ཨ་སཾ་ཝ་ར་སྶ ཨ་སཾ་ཝ་རོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་བ་ལེ་ན ཙ་ཀྑཱ་དི་དྭཱ་རཱ་ནི སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ད་སྶ་ནཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི. ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི ‘‘ཨུ་པ་དྷི དུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཨུ་པ་དྷཱི་ཡ་ཏི དུ་ཀྑཾ ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཨུ་པ་དྷཱི, ཀི་ལེ་སཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀི་ལེ་སུ་པ་དྷི་པ་ཧཱ་ནཱ ནི་རུ་པ་དྷཱི’’ཏི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨུ་པཱ་དཱི་ཡ་ཏི དུ་ཀྑཾ ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཀི་ལེ་སཱ ‘‘ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ནི་རུ་པཱ་དཱ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨུ་པ་དྷཱི ས་མྨ་དེ་ཝ ཁཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྟཱ་ཏི ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡོ, ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་པ་དྷཱི་ནཾ ས་ངྑ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ནི་བྦཱ་ནེ’’ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་མུ་ཏྟོ. ཀཱ་མུ་པ་དྷི་སྨིཾ ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་རི་སྶ་ཏཱིཏི ‘‘ཀཱ་མེ་སེ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་སྶ་ཏི; ཀཱ་ཡཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རོ ཏཱ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏུ, ཏ་ཐཱ ཙི་ཏྟཾ ཝཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི་ཏི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

སུ་ན་ཀྑ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༦. ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་པྤཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༦༦. ཁ་ཎ་པ་བྷ་ངྒུ་ཏཱ་ཡ ན ནི་ཙྩཱ ན དྷུ་ཝཱ་ཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ན ཨི་ཙྩཱ ན ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦཱ་ཏི་པི ཨ་ནི་ཙྩཱ. སོ ཙཱ་ཡཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏྠོ ཨུ་ད་ཡ་ཝ་ཡ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཊྛེ་ན ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ; ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་ན་སྶ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ ཙ ཏུ་ཙྪཱ་དི་ཏཱ དྭི་ནྣ་མྤི ཀཱ་མཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ་པི ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མཱ་པཱི’’ཏི. རི་ཏྟཱ ཝི་ཝི་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ ནི་ཙྩ་སཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་ཧི ཝི་སུཾ་བྷཱུ་ཏཱ. ཡ་ཐཱ པ་ན ས་བྦ་སོ ས་བྷཱ་ཝ་ར་ཧི་ཏ་མཱ་ཀཱ་སཾ ‘‘ཏུ་ཙྪཾ རི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ. ཨེ་ཏེ པ་ན ཀེ་ཝ་ལཾ ནི་ཙྩ་སཱ་རཱ་དི་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏུ་ཙྪཱ རི་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ན ཧི ཏུ་ཙྪ་མུ་ཊྛི ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨི་དཾ ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ ལོ་ཀི་ཡ་ཀ་ཐཱ ན ལ་ངྒྷི་ཏ་བྦཱ.

མུ་སཱ་ཏི ཨི་ཏྟ་ར་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ན དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མུ་སཱ་ཏི ནཱ་ས་ན་ཀཱ’’ཏི. ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཊྛེ་ན ཝཱ མུ་སཱ. ཨེ་ཏེ ཧི ཨ་སུ་བྷཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ་པི བཱ་ལཱ་ནཾ སུ་བྷཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱ སུ་བྷཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཏྟེ ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ་ནྟི. ན་སྶ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱཏི ཁ་ཎ་བྷ་ངྒ་ཏྟཱ ཨི་ཏྟ་ར་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ དི་སྶ་མཱ་ནཱ ཝི་ཡ་པི ཧུ་ཏྭཱ ཨ་པ་ཉྙཱ་ཡ་ན་ཀ་པ་ཀ་ཏི་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁེ་ཏྟཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. དྷ་མྨ་ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ‘‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༩༨) ཝི་ཡ པ་ཀ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཏ་ཐཱ ས་བྷཱ་ཝ་ས་དྡོ ཙཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. མོ་ས་དྷ་མྨཱཏི མོ་ས་ན་པ་ཀ་ཏི་ཀཱ, ཀུ་ས་ལ་བྷ་ཎྜ་ཧ་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མཱ་ཡཱ་ཀ་ཏནྟི མཱ་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏཾ ཨུ་ད་ཀཱ་དི་མ་ཎི་ཨཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན མཱ་ཡཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པི་ཏཾ; མཱ་ཡཱ་ཀ་ཏཾ ཝི་ཡ མཱ་ཡཱ་ཀ་ཏཾ ཨ་ཉྙ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙ་ཀྑུ་པ་ཐེ ཨེ་ཝ ཀ་ཏ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ, ན ཏ་ཏོ པ་ར་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ད་སྶ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏ་སྶེ་ཝ ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཡི་དཾ ས་མྦ་ར་ཝི་ཛྫཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.

ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་མཱ་ནཾ མཱ་ཡཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན་པི པ་ཀཱ་རེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ ནི་ཙྩཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ ཝི་པ་ལླཱ་ས་ས་ཧ་ག་ཏ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. བཱ་ལཱ་ནཾ ལཱ་པ་ན་ཏོཏི ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཧེ་ཏུ་ཏོ. མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ཋ་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝཱ ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ ཀཱ་མཱ་ཏི མཱ་ནུ་ས་ཀཱ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ’’ཏི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ‘‘ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ཏི ཏེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ དི་ཊྛ་དྷ་མྨཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཨེ་ཏཱ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ. ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀེ ཀཱ་མེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་ཉྙཱ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ. ཏེ ས་མེ་ཙྩ དྷཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཎཱ་ཏི དྷེ་ཡྻཾ, ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ. མཱ་ར་སྶ དྷེ་ཡྻ་ནྟི མཱ་ར་དྷེ་ཡྻཾ ཏ་སྶ ཨི་སྶ་རི་ཡ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ག་ཧི་ཏནྟི ཝི་ས་ཡ་ཝི་ས་ཡཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཾ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ནཱ་མ ‘‘ཨི་དཾ མ་ཡ྄ཧ’’ནྟི ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན པ་རི་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཾ; ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ན ག་ཧ་ཎཾ བྷཱ་ག་སོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨུ་བྷ་ཡ་སྶ་པི པ་ན ཏ་ཎྷཱ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ, ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཏཾ ག་ཧི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. མཱ་རོཏི ཀི་ལེ་ས་མཱ་རོ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཀི་ལེ་ས་མཱ་རོ, ཏ་ད་གྒེ་ན དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་རོ་པི ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སཾ ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི དྷ་མྨ་མུ་ཁེ་ན པུ་གྒ་ལ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ.

ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ ཧི པུ་གྒ་ལཱ ཀཱ་མཱ་དྷི་མུ་ཏྟཱ མཱ་ར་སྶ ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ‘‘མཱ་ར་དྷེ་ཡྻ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ མཱ་ར་སྶ ནི་ཝཱ་པ་གོ་ཙ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི་པི ཏེ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཡ་ཐཱ ཙོ་ལ༹་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ནི་ཝ་པ་ཏཱི་ཏི ནི་ཝཱ་པོ, སོ ཨེ་ཝ བཱི་ཛ་ནྟི ནི་ཝཱ་པ་བཱི་ཛཾ. ཏེཏི ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ པ་དེ་སེ.

མ་ན་སི བྷ་ཝཱ་ཏི མཱ་ན་སཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ’’ཏི. ཏེ པ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ལོ་ཧི་ཏ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ པུ་བྦོ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་རོ་དྷཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཝི་རོ་དྷོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘མ་མཱ་ཡི་ཏེ ཝ་ཏྠུ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་དྷཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་དྷཱཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དྷཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷུ་ཏྟཱ་ཝཱི ཨ་སྶ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༠) ཝི་ཡ. ཀཱ་མ་ལོ་ཀནྟི ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀཾ, ཡ་ཏྠ ཝཱ ལོ་ཀེ ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ཝ་ནྟཾ ལོ་ཀཾ. ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱཏི ཛྷཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ. པ་རི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏྟཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧི པ་རི་ཏོ ཁ་ཎྜི་ཏཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ནཱཏི པ་རི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན. པ་མཱ་ཎ་ནྟི་པི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་མེ་ཝ པཱ་པ་ཀཱ་ནཾ པ་མཱ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཛ་ཧ་ན་ཏོ. ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ ནཱ་མ མ་ཧ་གྒ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར’’ནྟི. ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མྤི སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, པ་གེ་ཝ པ་རི་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི…པེ… ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སྶེ་ཝེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི. ཨེ་ཏ་སྶ ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ’’ནྟི པ་ད་སྶ ཝ་སེ་ན.

ཏ་མེ་ཝ པ་ཊི་པ་དནྟི ཏ་མེ་ཝ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དི་པ་ཧཱ་ནཱ་ཝ་ཧཾ ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་པ་དཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ ཏ་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཏ་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ ཝཱ ས་ཏི ཙི་ཏྟཾ པ་ས་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཝཱ…པེ… ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཝཱ’’ཏི. ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་ས་མྤ་སཱ་དོཏི ‘‘ཨ་ཛྫེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ; ‘‘ཨ་ཛྫེ་ཝ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་བྷཱུ་ཏོ ས་མྤ་སཱ་དོ. པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ས་མྤ་སཱ་དོཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཝཱ ཨ་དྷི་ག་མ་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་མྤ་སཱ་དོ. པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་པི ཧི ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་ལུ་སི་ཡཱ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ སུ་པྤ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ‘‘ས་མྤ་སཱ་དོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. པ་ཙྩ་ཡཱཏི ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ. ས་བྦ་ཐཱཏི ས་མུ་ད་ཡ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ཏོ ཨ་སྶཱ་ད་ཏོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏོ་ཏི ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཨཱ་སཱཏི ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་སཱི་ས་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་སཱ ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི, ཨ་དྷི་མོ་ཀྑཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི.

པཱ་ད་ཀནྟི པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ཀི་ལེ་སཱ ས་ནྣི་སཱི་ད་ནྟཱིཏི ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ ཀི་ལེ་སཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱུ་པ་ས་མ་ནྟི. ས་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ཝ་ཧཱ ས་ཏི ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི. ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏནྟི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་མ་ཏཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ཨི་མེ དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཀ་ར་སཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི, བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཾ ཝི་བྷཱུ་ཏཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. ལེ་པ་པི་ཎྜེཏི སི་ལེ་ས་པི་ཎྜེ ལ་གྒ་མཱ་ནོ ཝི་ཡ ཨ་པྤི་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི. ཨ་ཡནྟི ཨ་ཡཾ དུ་ཝི་དྷོ་པི ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་ས་མྤ་སཱ་དོ ནཱ་མ. ཏ་སྨིཾ ས་མྤ་སཱ་དེ ས་ཏཱིཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎེ, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཝཱ ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་ས་མྤ་སཱ་དེ ས་ཏི. ཡོ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཝཱ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཝཱ, ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཝི་པྤ་ས་ནྣཾ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཨ་ཡཾ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ས་མྤ་སཱ་དོ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཨི་དྷཱ་མི་པྤེ་ཏ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་མ་ཏྠ་ནཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ཡ. ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་སྶཱཏི ས་དྡ་ཧ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པ་ཛྫ་ན་སྶ. ཨུ་པ་ཙཱ་རནྟི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝཱཏི ཨི་དཱ་ནི་མེ་ཝ. ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ ཝཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཝཱ. ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི. ཨི་དཾ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ ནཱ་མ ཨ་གྒ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣཱ ཧོ་ཏི, ཨ་གྒ་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ ཨེ་ཝ ཏ་ད་ཏྠཾ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི ཝི་ཀ་པྤ་ནྟ་ར་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ནཱ་མ པཱ་སཱ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ས་མཱ་ནཱི་ཏ་ད་བྦ་ས་མྦྷཱ་རཱ་ཝ་ཡ་ཝེ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟེ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ན པ་ཧོ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་ད་མི་ད་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཏཾ ཨ་ན་བྷི་ས་མྦྷུ་ཎ་ནྟོ ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ ཝཱ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཾ ཝཱ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ ཝཱ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་སྶ་པི ཧེ་ཏུ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ.

ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡ ཝཱ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ཏི, ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ ཝཱ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མེ ཨ་ཡཾ ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་ཡོ. ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཙི་ཏྟཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏི. ཀི་ཙྩནྟི པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀི་ཙྩཾ. ཏ་ཏོཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཏོ. ཨོ་ས་ཀྐི་ཏ་མཱ་ན་སོཏི སཾ་ཀུ་ཙི་ཏ་ཙི་ཏྟོ. ཨ་ནྟ་རཱ ན ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ན ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཝ་ན་མ་ཧིཾ་སཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཝ་ཏོ ཨོ་ས་ཀྐ་ནྟ་སྶ ས་ས་གོ་དྷཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ ཨི་མ་སྶ་པི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཝ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨོ་ས་ཀྐི་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་པ་མཾ ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ན་ཉྩ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི.

ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ནོ ཡནྟི ནི་པཱ་ཏོ, ཀ་ར་ཎེ ཝཱ ཨེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཏ་སྶ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ཏཾ ཝཱ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏཾ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཾ. ཝི་ཉྙཱ་ཎནྟི ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཉྫཱུ་པ་གཾ. ཡ་ཐཱ ཀུ་ས་ལཾ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་བྷཱ་ཝཾ, ཨེ་ཝཾ ཏཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མྤི ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏཾ ཨ་སྶ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཀཱ་དི་ས་མེ་ཝ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཀེ་ཙཱིཏི ཨ་བྷ་ཡ་གི་རི་ཝཱ་སི་ནོ. ཀུ་ས་ལ་ཝི་ཉྙཱ་ཎནྟི ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མྤི ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ ཝི་ཡ ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ནྣཱ་མ་ཀ་མེ་ཝཱཏི ཀུ་ས་ལཾ ཝི་ཡ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ནཱ་མ་ཀ་མེ་ཝ སི་ཡཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་རི་མ་ཝི་ཀ་པྤེ ‘‘ཨཱ་ནེ་ཉྫཱུ་པ་ག’’ནྟི ཏཾ་ས་དི་ས་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏཾ་ས་མ་ཉྙ་ཏཱ. སོ པ་ནཱ་ཡ་མ་ཏྠོཏི ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ཝི་པཱ་ཀ་ཀཱ་ལེ་པི ཏཾ་ནཱ་མ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་སྶཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠོ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཨེ་ཏྠ ཧི ཨཱ་ནེ་ཉྫཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཧེ་ཏུ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ‘‘ཨཱ་ནེ་ཉྫཱུ་པ་གཾ ཧོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏཾ་ནཱ་མ་ཀ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ དཱི་པི་ཏཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶཱ་པཱིཏི ཨ་པིས་དྡེ་ན ཨ་གྒ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ་པི ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ས་མཱ་དྷི་ཝ་སེ་ན ཨོ་ས་ཀྐ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱཏི ‘‘ཝི་པུ་ལེ་ན མ་ཧ་གྒ་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’’ནྟི ས་མ་ཐ་ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ.

༦༧. ཨ་ཡ་ཉྷི བྷི་ཀྑཱུཏི ཡཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡཱ་ནེ་ཉྫ་ས་པྤཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ ཝུ་ཏྟོ. པ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་ཏ་རོཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘དྭི་ནྣ་མྤི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ས་མྨ་ས་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཧེ་ཊྛི་མ་སྶ ཧི ‘‘ཡེ ཙ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ ཀཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ རཱུ་པ་ས་དྡ་ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ནེ་ཝ རཱུ་པ་མུ་ཁེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཀ་ཏོ, ཨི་མ་སྶ པ་ན ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཀ་ལ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀཱ་ར་ཎ་བ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པ་མེ་ཝ པ་ཋ་མཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི; སོ པ་ཙྪཱ ཉཱ་ཎེ ཝི་པུ་ལཾ ག་ཙྪ་ནྟེ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ དྷ་མྨཾ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. རཱུ་པ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནེ་ནཱཏི རཱུ་པ་ཝི་རཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་བྦ་སོ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ ཏ་ཏི་ཡཱ་ནེ་ཉྫཱ་དཱི་སུ.

པ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་ཏ་རོཏི པ་ཉྙུ་ཏྟ་རོ. ཏི་ཎྞ་མྤི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱཏི ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ ས་བྦ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏི་ཎྞཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏི་དྷཱ ཝུ་ཏྟེ ས་མྨ་ས་ནཱུ་པ་ག་དྷ་མྨེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ, ‘‘ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ས་མྨ་ས་ཏི ཡ་ཐཱ – ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི ས་མུ་ད་ཡ་དྷ་མྨཾ, ས་བྦཾ ཏཾ ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༡.༢༩༨; སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༦; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༤, ༧, ༨; ཏི་སྶ་མེ་ཏྟེ་ཡྻ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༡༠, ༡༡; པ་ཊི. མ. ༢.༣༠). ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཀཱ་མ་རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་བྷེ་ད་ཏོ ཨ་ཊྛ ཨེ་ཀེ་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ…པེ… ཝ་སེ་ན ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཱ’’ཏི, དི་ཊྛཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏུཾ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ཡ གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཋཱ་ཏུ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཀཱ་མ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནེ་ནཱཏི ཨི་དཾ ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཊི་པ་དཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཝུ་ཏྟཾ. རཱུ་པ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནཾ ཧི་སྶ ཨཱ་ས་ནྣཾ, ཏ་ཏོ་པི ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ, ཏཾ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ས་ཧེ་ཝ ས་བྦེ ཏཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨོ་ས་ཀྐ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ.

༦༨. ཨི་དྷ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙཱཏི ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷེ་ན, ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཀྑ་ཎེ པ་ན ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན་པི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ པ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ཏ་པྤ་ཀ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏི་ཏྟི་ཀ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏ་མེ་ཝ པ་ཊི་པ་དནྟི ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝ་ན་མཱ་ཧ. ས་མཱ་དྷི་ཝ་སེ་ན ཨོ་ས་ཀྐ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ ཏ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཡ་ཏྠེ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.

ཨི་དྷ ཨ་ཏྟ་ནོཏི དྭི་ཀོ་ཊི་ཀ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་དནྟི ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟ་ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. ས་ཏི ས་མ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཾ སུ་ཉྙ་ཏཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཨི་དྷ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘དུ་ཏི་ཡཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨོ་ས་ཀྐ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི.

༧༠. ཏ་ཏི་ཡཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཨ་ཏྟ་ནོཏི ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊི་ཀ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ སུ་ཉྙ་ཏཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་རེ. ཀྭ་ཙཱིཏི ཀ་ཏྠ་ཙི ཋཱ་ནེ, ཀཱ་ལེ, དྷ་མྨེ ཝཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀྭ་ཙཱིཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ, བ་ཧི་དྡྷཱ ཝཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟཱ་ནནྟི ས་ཀ་ཏྟཱ་ནཾ. ‘‘ཨ་ཡཾ ཁོ, བྷོ བྲ་ཧྨཱ…པེ… ཝ་སཱི པི་ཏཱ བྷཱུ་ཏ་བྷ་བྱཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༤༢) པ་ར་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཀ་སྶ་ཙི ཀི་ཉྩ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ན པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀ་སྶ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་ར་སྶཱཏི ‘‘པ་རཱ པ་ཛཱ’’ཏི ‘‘པ་རོ པུ་རི་སོ’’ཏི ཙ ཨེ་ཝཾ ག་ཧི་ཏ་སྶ. ན ཙ མ་མ ཀྭ་ཙ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ མ་མ-ས་དྡོ ཨ་ཊྛཱ་ན་པ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་མ་ས་དྡཾ ཏཱ་ཝ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི. པ་ར་སྶ ཙཱཏི ཨ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ, ‘‘པ་རོ པུ་རི་སོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི མ་མ་ཏྠཱ་ཡ ས་ཛི་ཏོ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ ས་བྦཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ཙྩ་དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་ཝ་སེ་ན པ་རཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ, ཏ་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཉྩ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ན པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ན ཙ ཀྭ་ཙ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ ནཱ་ཧཾ ཀྭ་ཙ་ནཱིཏི ས་ཀ་ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝཾ པ་སྶ་ཏི. ན ཀ་སྶ་ཙི ཀི་ཉྩ་ན་ཏ་སྨིནྟི ས་ཀ་ཨ་ཏྟ་ནོ ཨེ་ཝ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ན་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཾ པ་སྶ་ཏི. ན ཙ, མ་མཱཏི ཨེ་ཏཾ དྭ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ས་ངྑྱཾ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཏྠཱིཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ. ‘‘ན ཙ ཀྭ་ཙ་ནི པ་ར་སྶ ཨ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི པ་ར་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝཾ པ་སྶ་ཏི, ‘‘ཏ་སྶ པ་ར་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ མ་མ ཀི་སྨི་ཉྩི ཀི་ཉྩ་ན་ཏཱ ན ཙ་ཏྠཱི’’ཏི པ་ར་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ན་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཾ པ་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ བ་ཧི་དྡྷཱ ཙ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡ་སུ་ཉྙ་ཏཱ སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་པུ་ཉྫ་ཏཱ ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊི་ཀ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནེ་ན དི་ཊྛཱ ཧོ་ཏི. ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་དནྟི ཨི་དྷཱ་པི ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨོ་ས་ཀྐ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊི་ཀ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཙ་སྶ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ.

ཨི་དྷ ཨ་ཏྟ་ནོཏི ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མཱ་ཧ. ས་བྦ་ས་ཉྙཱཏི རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ ཧེ་ཊྛི་མཱ ཏི་སྶོ ཨ་རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ས་ཉྙཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི པ་ན ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཨཱ་ག་ཏཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙཱ་ད་ཡོ ཨ་པི ས་ཉྙཱ་ཏི ཨ་པ་རེ. ཏནྟི ས་མྨུ་ཏི་མ་ཏྟཾ ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་དི་ནི་རོ་དྷ་སྶ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ས་མཱ་དྷི་ཝ་སེ་ན ཨོ་ས་ཀྐ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་མ་ཐ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

༧༡. པུ་བྦེ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚནྟི པུ་རི་མ་ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་སྨིཾ མོ་ཧོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ ས་ངྑཱ་རཱ ནི་ཀ་ནྟི་ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ ཙེ་ཏ་ནཱ བྷ་ཝོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏོ ས་པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཀ་མྨ་པྤ་བ་ནྡྷོ. ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ཏཾ ཨ་སྶཱཏི ན ཙེ་ཏི་ཏཾ པ་ཀ་པྤི་ཏཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ཕ་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ ཝི་པཱ་ཀ་པྤ་བ་ནྡྷོ ན་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནི་པྥ་ནྣ་ཏྟཱ. ས་ཙེ ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ཏཾ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཡ་དི ཙེ་ཏི་ཏཾ པ་ཀ་པྤི་ཏཾ ན སི་ཡཱ. ཡཾ ཨ་ཏྠཱིཏི ཡཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཀཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷཱུ་ཏ’’ནྟི. ཏ་ཉྷི པ་ཙྩ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ‘‘བྷཱུ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏཾ པ་ཛ་ཧཱ་མཱིཏི ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ་པཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧཱ་མི པ་རི་ཙྩ་ཛཱ་མི.

པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱིཏི ས་ཧ པ་རི་ཀ་པྤ་ནེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྠེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡེ་ཡྻཱ’’ཏི. པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡེ་ཡྻ ནུ ཁོཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, སོ ཨེ་ཝ་ཏྠོ. ན ཀི་ཉྩི ཀ་ཐི་ཏནྟི ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ཉཱ་ཎུ་ཏྟ་ར་སྶེ་ཝ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་རཱུ་པ་ཏོ ན ཀི་ཉྩི ཀ་ཐི་ཏཾ, ན་ཡེ་ན པ་ན་སྶ ཝི་སེ་སཾ ཉཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏྟཱ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀི་ར ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཨི་མི་སྶཾ་ཡེ་ཝ པ་རི་ས་ཏི ནི་སི་ནྣོ ཨཱ་ན་ནྡོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་སྶ་ཏི, ཨི་མི་ནཱ པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ ཏ་མ་ཏྠཾ དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨོ་ས་ཀྐ་ནཱ་ཡ ཙ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ བྷི་ནྣ་ར་ས་དེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི པུ་ཙྪི་ཏཱ. ཏ་སྨི་ཉྷི ཨ་ས་ཏི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣེ་སཱ དེ་ས་ནཱ, ན ཙ བུ་དྡྷཱ་ཙི་ཎྞཱ བྷི་ནྣ་ར་ས་དེ་ས་ནཱ་ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི་སྶི་ཏནྟི ཏ་ནྣི་སྶི་ཏཾ. ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ. ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཙ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ. ན པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་པྤ་ཛ་ཧ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘དྷ་མྨཱ་པི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ, པ་གེ་ཝ ཨ་དྷ་མྨཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༤༠). ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སེ་ཊྛནྟི ཨི་དཾ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷ་ཝ་སྶ ས་བྦ་བྷ་ཝ་གྒ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་པ་རཾ, ན པ་ན ཨ་རི་ཡ་བྷ་ཝ་གྒ་སྶ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སེ་ཊྛ་ཏཱ་པ་ཊི་སེ་དྷ་པ་རཾ.

༧༣. ནི་སྶཱ་ཡཱཏི བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ནཱ་མ དྷ་མྨཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ནཱ་མ ནི་སྶཱ་ཡ ཨོ་གྷ་ནི་ཏྠ་ར་ཎཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ; ཨ་ཧོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་མེ་ཏཾ, ཨ་ཧོ ཨ་བྦྷུ་ཏ་མེ་ཏ་ནྟི.

ན་ཝ་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ ས་མ་ཐ་ཡཱ་ནི་ཀ་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ, ཨི་དྷ ཙ ཀ་སྶ་ཙི་པི པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ་ཏི སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ’’ཏི. ན་ཝ་ནྣ་མྤི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ས་མྨ་ས་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨེ་པི ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ལ་དྡྷེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་མྨ་ས་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ; ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཾ ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་རི་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ས་ཀྐཱ་ཡོ’’ཏི.

ཨེ་ཏཾ ཨ་མ་ཏནྟི ཨ་མ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་མ་ཏ་ར་སཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཏཾ ཨ་མ་ཏཾ ས་ནྟཾ, ཨེ་ཏཾ པ་ཎཱི་ཏ’’ནྟི. ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ཀི་ཉྩི་པི ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་པི ཨ་ནུ་པཱ་དཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་མོ་ཀྑོ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏྠ སུ་ཏྟེ ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཏི་ཎྞཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནནྟི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་བྷེ་དེ་ན ཏི་ཝི་དྷཱ་ནཾ. པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ ཨོ་ས་ཀྐ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ཨོ་ད་ཧི་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ. སུ་ཀ་ཐི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ.

ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་པྤཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༧. ག་ཎ་ཀ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༧༤. ཡ་ཐཱ ཧེ་ཊྛི་མ་སོ་པཱ་ན་ཕ་ལ་ཀཾ ཨོ་རོ་ཧ་ནྟ་སྶ པ་ཙྪི་མཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ནྟ་སྶ པ་ཋ་མཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཡཱ་ཝ པ་ཙྪི་མ་སོ་པཱ་ན་ཀ་ལེ༹་ཝ་རཱ་ཏི ཡཱ་ཝ པ་ཋ་མ་སོ་པཱ་ན་ཕ་ལ་ཀཱ’’ཏི. ཝ་ཏྠུཾ སོ་དྷེ་ཏྭཱཏི ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛྫཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་ནཱ པཱ་སཱ་ད་ཝ་ཏྠུ་ནོ སོ་དྷ་ན་ཝི་དྷིཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི པཱ་སཱ་ད་ཀ་ར་ཎེ. ས་ཏྟ་དྷཱ བྷི་ནྣ་སྶ ཝཱ་ལ་གྒ་སྶ ཨཾ་སུ་ཀོ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཀོ ཝཱ་ལ་ཝེ་དྷི ནཱ་མ. ཋཱ་ན་ས་མྤཱ་ད་ནནྟི ཝེ་སཱ་ཁ་མ་ཎྜ་ལཱ་དཱི་ནཾ ས་མྤཱ་ད་ནཾ. མུ་ཊྛི་ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨུ་སུ་མུ་ཊྛི་ཀ་ར་ཎ་ཛི་ཡཱ་གཱ་ཧ་ཛི་ཡཱ་ཝི་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་ཧི. ཨེ་ཝཾ ག་ཎཱ་པེ་མཱཏི ཨེ་ཀཾ ནཱ་མ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ, དྭེ དུ་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རི, ཏཱི་ཎི ཏི་ཀཱ་ནི ན་ཝ, ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ་ཏུ་ཀྐཱ་ནི སོ་ལ༹་སཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཝཾ ག་ཎ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པེ་མ.

༧༥. ཀེ་རཱ་ཊི་ཀཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ས་མ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་ཀ་ར་ཎ་མཱ་ཡཱ་སཱ་ཋེ་ཡྻེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཏཾ ད་མ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧེ་ཏུ་པི ནཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི, ཨ་ཡ་མ་སྶ ཛཱ་ཏི་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝོ.

༧༦. ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཱ་ཧི ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ས་ཏ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རི་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནེ་ཧི ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ཏྠཱ་ཡ. ན་ནུ ཙ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟཱ ཙ, ཀ་ཐཾ ཏ་སྶ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ པ་ཡོ་ག་སཱ་དྷ་ནཱི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཏ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རཱིཏི ས་ཏ་ཏཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རི་བ་ཧུ་ལཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ནོ་ས་ཏ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རི་ནོ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པྤེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི ཨ་ནཱ་ཙི་ཎྞ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.