༢. ར་ཊྛ་པཱ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༩༣. ཐཱུ་ལ་མེ་ཝ ཐུ་ལླཾ, ཐུ་ལླཱ ཝི་པུ་ལཱ མ་ཧ་ནྟཱ ཀོ་ཊྛཱ ཛཱ་ཏཱ ཨི་མ་སྶཱ་ཏི ཐུ་ལླ་ཀོ་ཊྛི་ཀནྟི ཨོ་ད་ན་པཱུ་པ་པ་ཧཱུ་ཏ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ནི་ག་མོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཐུ་ལླ་ཀོ་ཊྛནྟི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨི་ཀ-ས་དྡེ་ན པ་ད་ཝ་ཌྜྷ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
༢༩༤. ར་ཊྛ་པཱ་ལོཏི ཨི་དཾ ཏ་སྶ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ ནཱ་མཾ. པ་ཝེ་ཎི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ཀུ་ལ་ཝཾ་སཱ་ནུ་ག་ཏ་ནྟི ས་མུ་དཱ་ག་མ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་སྨཱ ར་ཊྛ་པཱ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུནྟི ཝི་ནཱ་ས་ན་ཏོ པུ་བྦེ ཡཱ་དི་སཾ, ཏ་ཐེ་ཝ ས་མྨ་དེ་ཝ དྷཱ་རེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ. ས་དྡྷཱཏི ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ས་དྡྷཱ་ཡ ས་མྤ་ནྣཱ. སཱ་མ་ཎེ་རཾ དི་སྭཱཏི སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པི་ཡ་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ.
ས་ཧ ར་ཉྙཱ་ཏི ས་རཱ་ཛི་ཀཾ, ར་ཉྙཱ ས་དྡྷིཾ རཱ་ཛ་པ་རི་སཾ. ཙཱ་ཏུ་ཝ་ཎྞནྟི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་དི་ཙ་ཏུ་ཝ་ཎྞ་ས་མུ་དཱ་ཡཾ. པོ་སེ་ཏུནྟི ཝ་དྡྷེ་ཏུཾ དཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཎྷི་ཏུཾ. ཡཾ ཀུ་ལཾ. པ་ཧོ་སྶ་ཏཱིཏི ས་ཀྑི་སྶ་ཏི.
ཏེ་ན ཏེ་ན མེ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཏོཏི ‘‘ཀཱ་མཱ ནཱ་མེ་ཏེ ཨ་ནི་ཙྩཱ དུ་ཀྑཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཱ, ཨ་ཊྛི་ཀ་ངྐ་ལཱུ་པ་མཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༣༤; པཱ་ཙི. ༤༡༧; མ་ཧཱ་ནི. ༣, ༦) ཙ ཨཱ་དི་ནཱ ཡེ་ན ཡེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཨོ་ཀཱ་རཾ སཾ་ཀི་ལེ་སཾ, ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ནེ་ཀྑ་མྨེ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ གུ་ཎཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨཾ དེ་སི་ཏཾ ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་མི, ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཏོ ཝཱི་མཾ་ས་ནྟ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི ཨ་དྷི་སཱི་ལཱ་དི་སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧཾ སེ་ཊྛ་ཙ་རི་ཡཾ. ཨ་ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཨ་ཁ་ཎྜཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ཉྷེ་ཏཾ. ཀ་ཉྩི་པི སི་ཀྑེ་ཀ་དེ་སཾ ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ནྟ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ. ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟ་མྤི སཾ་ཀི་ལེ་ས་མ་ལཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཝི་སུ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ནྟ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་ངྑཾ ཝི་ཡ ལི་ཁི་ཏ་ནྟི ས་ངྑ་ལི་ཁི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ལི་ཁི་ཏ་ས་ངྑ་ས་དི་ས’’ནྟི. དཱ་ཋི་ཀཱ་པི མ་སྶུ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘མ་སྶུ’’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་ཏྟ་རཱ་དྷ་ར་མ་སྶུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀ་སཱ་ཡེ་ན ར་ཏྟཱ་ནི ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནི. ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ པུ་ཏྟཾ ན པ་བྦཱ་ཛེ་ཏི ‘‘མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ལོ་ཀི་ཡ་མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཙི་ཏྟ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ མཱ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི སུ་དྡྷོ་ད་ན་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་སྶ ཏ་ཐཱ ཝ་རོ དི་ནྣོ.
༢༩༥. པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཏོ པི་ཡོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱི་ཏི་ཛ་ན་ཀོ’’ཏི. མ་ན་སྶ ཨ་པྤཱ་ཡ་ན་ཏོ མ་ནཱ་པོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀོ’’ཏི. སུ་ཁེ་དྷི་ཏོ ཏ་རུ་ཎ་དཱ་ར་ཀ་ཀཱ་ལེ. ཏ་ཏོ པ་ར་ཉྩ ས་པྤི་ཁཱི་རཱ་དི་སཱ་དུ་ར་ས་མ་ནུ་ཉྙ་བྷོ་ཛ་ནཱ་དི་ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཁ་པ་རི་བྷ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ད་ལ༹ྷ་བྷ་ཏྟི་ཀ་དྷཱ་ཏི་ཛ་ནཱ་དི་པ་རི་ཛ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙེ་ཝ པ་རི་ཙྪ་ད་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨུ་ལཱ༹་ར་པ་ཎཱི་ཏ་སུ་ཁ་པ་ཙྩ་ཡཱུ་པ་ཧཱ་རེ་ཧི ཙ སུ་ཁེ་དྷི་ཏོ, ཨ་ཀི་ཙྪེ་ནེ་ཝ དུ་ཀྑ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཝི་ནོ་ད་ནེ་ན སུ་ཁ་པ་རི་བྷ་ཏོ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ སུ་ཁེ་དྷི་ཏོ, བཱ་ཧི་ར་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཁ་པ་རི་བྷ་ཏོ. ཀ་སྶ་ཙཱིཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཀི་ཉྩཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཀ་ལ་བྷཱ་གཾ དུ་ཀྑ་སྶ ན ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེཏི ན་ནུ མ་ཡཾ ར་ཊྛ་པཱ་ལ མ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཀེ་ན་ཙི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཨ་པྤ་ཏཱི་ཀཱ་རེ་ན མ་ར་ཎེ་ན་པི ཏ་ཡཱ ཨ་ཀཱ་མ་ཀཱ་པི ཝི་ནཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི. ཡེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཀིཾ པ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀིནྟི ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ན པ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི.
༢༩༦. པ་རི་ཙཱ་རེ་ཧཱིཏི པ་རི་ཏོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཝི་ས་ཡེ་སུ ཙཱ་རེ་ཧི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཨུ་པ་ནེ་ཧཱི’’ཏི. པ་རི་ཙཱ་རེ་ཧཱིཏི ཝཱ སུ་ཁཱུ་པ་ཀ་ར་ཎེ་ཧི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཙཱ་རེ་ཧི, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཙ་ར་ཎཾ ཀཱ་རེ་ཧི. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཡ་སྨཱ ལ་ལ༹་ནྟོ ཀཱི་ལ༹་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ལ་ལཱ༹’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་ཙྩ་དཱ་ནཾ དཱ་ནཾ ནཱ་མ, ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སཱ་དཱི་སུ དཱ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་དཱ་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ. པ་ཝེ་ཎཱི་ར་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ དཱི་ཡ་མཱ་ནཾ དཱ་ནཾ ནཱ་མ, ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ དཱི་ཡ་མཱ་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ. པ་ཙུ་ར་ཛ་ན་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཝཱ ནཱ་ཏི་ཨུ་ལཱ༹་རཾ དཱ་ནཾ ནཱ་མ, ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏི་ཨུ་ལཱ༹་རཾ པ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཨུ་དྡ་སྶེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨུ་དྡྷཾ ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ. ཀུ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཏེ ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ? པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༢༩༩. བ་ལཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ བ་ལ་གྒ་ཧ་ཎཾ ནཱ་མ ཀཱ་ཡ་བ་ལ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་བ་ལཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོཏི ཡ་ཐཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀོ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ནེ་ཡྻོ, ན ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ, ན ཙ ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ, ཏ་སྨཱ. ཙི་རེ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏོ དྭཱ་ད་ས་མེ ཝ་སྶེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ན ཙི་ར་སྶེ་ཝཱ’’ཏི, ཏཾ ས་ཊྛི ཝ་སྶཱ་ནི ཏ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་མྤི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་རི་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
ས་ཏྟ་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀ་སྶཱཏི ས་ཏྟ་ག་བྦྷ་ནྟ་ར་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀ་སཱི་སེ་ན ག་བྦྷ་ནྟ་རཱ་ནི ཝ་ད་ཏི. པ་ཧ་རཱ་པེ་ཏཱིཏི ཝ་ཡོ་ཝུ་ཌྜྷཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀ་པྤཱ་པ་ནཱ་དི་ནཱ ཨ་ལ་ངྐཱ་རཱ་པེ་ཏི. ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཉཱ་ཏི་ས་དི་སཱི དཱ་སཱི ཉཱ་ཏི་དཱ་སཱི. པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ལ་ཀྑི་ཏ་བྦོ དོ་སོ ཝཱ ཨ་བྷི་དོ་སོ, སོ་ཝ ཨཱ་བྷི་དོ་སི་ཀོ, ཨ་བྷི་དོ་སཾ ཝཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ཀཱ་ལཾ ག་ཏོ པ་ཏྟོ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ་ཏི ཨཱ་བྷི་དོ་སི་ཀོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ར་ཏྟཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པ་རི་བྷོ་གཱ་ར་ཧོ པཱུ་ཏི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ཨ་རི་ཡ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རེ་ན. ཨ་རི་ཡཱ ཧི མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ བྷ་གི་ནི་ཝཱ་དེ་ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟི. ནི་སྶ་ཊྛ་པ་རི་གྒ་ཧནྟི པ་རི་ཙྩ་ཏྟཱ་ལ་ཡཾ. ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ནི་ར་པེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དྷ པ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་པ་རི་བྷོ་གཱ་ར་ཧ་ཏྟཱ་ཝ ཝ་ཏྠུ་ནོ. ནི་མཱི་ཡ་ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ནི་མི་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་ས་ལླ་ཀྑི་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་རཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སཱི’’ཏི.
༣༠༠. གྷ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱཏི གེ་ཧ་སཱ་མི་ནི་ཡཱ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ནྟོ་གེ་ཧཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ. ཨཱ་ལ་པ་ནེཏི དཱ་སི་ཛ་ན་སྶ ཨཱ་ལ་པ་ནེ. བ་ཧི ནི་ཀྑ་མ་ནྟཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ནྟོ་གེ་ཧ་ཏོ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མ་ནྟི་ཡོ. གྷ་རེ་སུ སཱ་ལཱ ཧོ་ནྟཱིཏི གྷ་རེ་སུ ཨེ་ཀ་མ་ནྟེ བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཱ ཧོ་ནྟི པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཱ སུ་སཾ་ཝི་ཧི་ཏ་དྭཱ་ར་བ་ནྡྷཱ སུ་ས་མྨ་ཊྛ་ཝཱ་ལི་ཀ་ངྒ་ཎཱ.
ཨ་ནོ་ཀ་པྤ་ནཾ ཨ་ས་དྡ་ཧ་ནཾ. ཨ་མ་རི་ས་ནཾ ཨ་ས་ཧ་ནཾ. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གོ, ཨ་ཏྠོ པ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལི་ཀོ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ཀྑ་མྤཱི’’ཏི. ཨ་རི་ཡི་དྡྷི་ཡནྟི ‘‘པ་ཊི་ཀཱུ་ལེ ཨ་པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༥.༡༤༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ཨ་རི་ཡི་དྡྷི་ཡཾ.
པཱུ་ཏི་ཀུ་མྨཱ་སོ ཚ་ཌྜ་ནཱི་ཡ་དྷ་མྨོ ཏ་སྶ གེ་ཧ་ཏོ ལ་དྡྷོ་པི ན དཱ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀོ དཱ་སི་ཛ་ནེ་ན དི་ནྣོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ནེ་ཝ དཱ་ནཾ ཨ་ལ་ཏྠ་མྷཱ’’ཏི. ‘‘ཨི་མེ་ཧི མུ་ཎྜ་ཀེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་ཏྠུ་ན་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ལ་དྡྷ་མེ་ཝ, ཏ་སྶ པ་ན ཨུ་ཛུ་ཀ་ཕཱ་སུ་ས་མཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ལ་དྡྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་ཊི་ས་ནྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་མྤི ན ཨ་ལ་ཏྠ་མྷཱ’’ཏི. ‘‘ནེ་ཝ དཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི པ་ཙྩཱ་སཱི་སཱ་ཡ ཨ་ཀྑ་ནྟི་ཡཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ པ་ཙུ་ར་ཛ་ནོ མ་ཉྙེ་ཡྻཱ་ཏི ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་མ་སྶ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཀ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཏྟི་ཀཱ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣནྟི སི་པྤི་ཀཱ་ཚ་དཱ་ཧི ཚ་ནྣཾ.
ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཨེ་ཀཱ་ས་ནི་ཀ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨི་དཾ བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐ་ན་མ་ཏྟཾ ཐེ་ར་སྶ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. མུ་དུ་ཀ་སྶ་པི ཧི ཨེ་ཀཱ་ས་ནི་ཀ་སྶ ཡཱ་ཡ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཀི་ཉྩི་མ་ཏྟཾ བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཏྟཾ, ཝ་ཏྟ་སཱི་སེ་ན་པི ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ པུ་ན བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ཏི་པི་ཊ་ཀ་ཙཱུ་ལཱ༹་བྷ་ཡ་ཏྠེ་རོ ‘‘ཨཱ་ས་ནཾ ཝཱ ར་ཀྑེ་ཡྻ བྷོ་ཛ་ནཾ ཝཱ’’ཏི. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ས་པ་དཱ་ན་ཙཱ་རི་ཀོཏི པུ་ར་ཏོ པ་ཙྪ་ཏོ ཙ ཨཱ་ཧ་ཊ་བྷི་ཀྑ་མྤི ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ བ་ཧི་དྭཱ་རེ ཋ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་མེ་ཝ ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཐེ་ར་སྶ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ བྷི་ཀྑཾ ནཱ་མ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མཱ་ཏུ ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཎྜི་ཏཱ ཧི མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནཾ ཝཱ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཧཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ དྷུ་ཏ་ངྒ་སུ་དྡྷི་ཀཱ ན བྷ་ཝ་ནྟི.
༣༠༡. པ་ཡུ་ཏྟནྟི ཝ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན པ་ཡོ་ཛི་ཏཾ, ཏ་དྡྷི་ཏ་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ‘‘པི་ཏཱ་མ་ཧཾ དྷ་ནཾ ལ་དྡྷཱ, སུ་ཁཾ ཛཱི་ཝ་ཏི ས་ཉྩ་ཡོ’’ཏི. ཛེ་ཊྛ་ཀི་ཏྠི་ཡོཏི པ་དྷཱ་ནི་ཏྠི་ཡོ. ཨི་ཏོཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཀུ་ལེ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཏོ. ཨ་ཉྙ་ཏོཏི ཨི་མ་སྶ དི་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཀུ་ལེ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཏོ.
༣༠༢. ཙི་ཏྟ་ཝི་ཙི་ཏྟནྟི ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ ཙེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་རཱུ་པེ་ན ཨ་ལ་ངྐཱ་རཱ་དི་ནཱ ཙ ཙི་ཏྟི་ཏ་ཉྩེ་ཝ ཝི་ཙི་ཏྟི་ཏ་ཉྩ. ཝ་ཎ་ཀཱ་ཡནྟི ཝ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཀཱ་ཡཾ. ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨུ་སྶི་ཏནྟི ཧེ་ཊྛི་མ་ཀཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཨུ་པ་རི ཙ ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ. ནི་ཙྩཱ་ཏུ་རནྟི ཨ་བྷི་ཎྷ་པྤ་ཊི་པཱི་ལི༹་ཏཾ, ས་དཱ དུ་ཀྑི་ཏཾ ཝཱ. བ་ཧུ་ས་ངྐ་པྤནྟི རཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བྷི་ཛ་ནེ་ཧི ཧཱ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ལཱ་ས་ཝ་སེ་ན, ཨཱ་མི་ས་ཝ་སེ་ན ཙ སོ་ཎ་སི་ངྒཱ་ལཱ་དཱི་ཧི བ་ཧཱུ་ཧི ས་ངྐ་པྤེ་ཏ་བྦཾ. ཋི་ཏཱིཏི ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ ན་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘བྷི་ཛྫ་ན་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ ནི་ཡ་ཏཱ’’ཏི, པ་རི་སྶ་ཝ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི ཙེ་ཝ ཝི་ནཱ་ས་པ་ཏྟི ཙ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏ་མྤཱིཏི ག་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏ་མྤི. རཱུ་པནྟི ས་རཱི་རཾ.
ཨ་ལ་ཏྟ་ཀ་ཀ་ཏཱཏི པི་ཎྜི་ཨ་ལ་ཏྟ་ཀེ་ན སུ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ལ་ཏྟ་ཀེ་ན ར་ཉྫི་ཏཱ’’ཏི. ཙུ་ཎྞ་ཀ་མ་ཀྑི་ཏནྟི དོ་ས་ནཱི་ཧ་ར་ཎེ་ཧི ཏཱ་པ་ད་ཧ་ནཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་མུ་ཁཾ གོ་རོ་ཙ་ནཱ་དཱི་ཧི ཨོ་བྷཱ་ས་ན་ཀ་ཙུ་ཎྞེ་ཧི མ་ཀྑི་ཏཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱ་ས་པ་ཀ་ཀྐེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ར་སོ་ད་ཀེ་ནཱཏི ས་ར་ལ་ནི་ཡྻཱ་ས་ར་ས་མི་སྶེ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ན. ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ན་པ་རི་ཝ་ཏྟེ ཀ་ཏྭཱཏི ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ན་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ན་ཏེ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཊྛ་པ་ད་ཀ་ར་ཙ་ནཱ་ཡཱཏི བྷི་ཏྟི་ཀཱུ་ཊ་དྡྷ་ཙ་ནྡཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་པ་ད་ཀ་ར་ཙ་ནཱ་ཡ.
ཝི་ར་ཝ་མཱ་ནེཏི ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ལཱ་ཡ་ཏི, ག་ཎྷ ག་ཎྷཱ’’ཏི ཝི་ར་ཝ་མཱ་ནེ. ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞ་ཨོ་རོ་དྷེ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
༣༠༣. ཨུ་སྶི་ཏཱ་ཡ ཨུ་སྶི་ཏཱ་ཡཱཏི ཀུ་ལ་ཝི་བྷ་ཝ་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་གྒ་ཏཱ་ཡ ཨུ་གྒ་ཏཱ་ཡ. ཨ་བྷི་ལ་ཀྑི་ཏོ ཨུ་ལཱ༹་ར་བྷཱ་ཝེ་ན.
༣༠༤. པ་རི་ཛུ་ཉྙཱ་ནཱིཏི པ་རི་ཧཱ་ནཱ་ནི. ཡེ བྱཱ་དྷི་ནཱ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ ས་ཏྟཱ ཛི་ཎྞ་ཀ་པྤཱ ཝ་ཡོ་ཧཱ་ནི་ས་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ‘‘ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཝ་ཡོ་ཝུ་ཌྜྷོ, ན སཱི་ལཱ་དི་ཝུ་ཌྜྷོ. མ་ཧ་ཏྟཾ ལཱ་ཏི ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི མ་ཧ་ལླ་ཀོ, ཛཱ་ཏི་ཡཱ མ་ཧ་ལླ་ཀོ, ན ཝི་བྷ་ཝཱ་དི་ནཱ་ཏི ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ལླ་ཀོ. དྭ་ཏྟི་རཱ་ཛ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཀཱ་ལཾ ག་ཏོ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཨ་དྡྷ་ག་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཙ པ་ཋ་མ་ཝ་ཡཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏཱི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ’’ཏི. ཛི་ཎྞཱ་དི་པ་དེ་ཧི པ་ཋ་མ་ཝ་ཡ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་ཡ་སྶ བོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟ་ཏཱ་ཝི་སི་ཊྛོ ཝ་ཡ-ས་དྡོ ཨོ་སཱ་ན་ཝ་ཡ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ’’ཏི.
‘‘ཨ་པྤི་ཙྪོ, ཨ་པྤ་ཌཾ་ས་མ་ཀ་ས་ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པ་ས་རཱི་ས་པ་ས་མྥ་སྶོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡༠.༡༡) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨ་པྤ-ས་དྡོ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷོ་ཏི ཨ་རོ་གོ, ཨ་པྤཱ་ཏ་ངྐོ་ཏི ནི་དྡུ་ཀྑོ’’ཏི. ཨ་པྤ་ཏྠོ ཝཱ ཨི་དྷ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་པྤ-ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘ཡོ ཧི, ག་ཧ་པ་ཏི, ཨི་མཾ པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ མུ་ཧུ་ཏྟ་མྤི ཨཱ་རོ་གྱཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནེ་ཡྻ ཀི་མ་ཉྙ་ཏྲ བཱ་ལྱཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༡) སུ་ཏྟ་པ་དཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཝི་པ་ཙྩ་ནཾ ཝི་པཱ་ཀོ, སོ ཨེ་ཝ ཝེ་པཱ་ཀོ. ས་མོ ཝེ་པཱ་ཀོ ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་མ་ཝེ་པཱ་ཀི་ནཱི, ཏཱ་ཡ. ཏེ་ནེ་ཝ ས་མ་ཝེ་པཱ་ཀི་ནི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦ་མྤི ས་མྨ་དེ་ཝ ག་ཎྷཱ་ཏི དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ག་ཧ་ཎཱི. ག་ཧ་ཎི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཧི ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཏྟ་ཨཱ་ཧཱ་རོ ས་མྨ་དེ་ཝ ཛཱི་ར་ནྟོ ས་རཱི་རེ ཏི་ཊྛ་ཏི, ནོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ བྷུ་ཏྟ་བྷུ་ཏྟོ ཨཱ་ཧཱ་རོ ཛཱི་ར་ཏི ག་ཧ་ཎི་ཡཱ ཏི་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏ་ཐེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི བྷུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི ག་ཧ་ཎི་ཡཱ མ་ནྡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བྷ་ཏྟ་ཙྪ་ནྡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ་ཝ བྷུ་ཏྟ་ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ ས་མྨཱ པ་རི་ཎཱ་མཾ ག་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ས་མ་ཝེ་པཱ་ཀི་ནི་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ. པ་ཏྟཱ་ནཾ བྷོ་གཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑི་ཡ་མཱ་ནཾ ན ས་ཧ་སཱ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཀྑ་ཡཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན, ཏ་ཐཱ ཉཱ་ཏ་ཡོ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ནཱ’’ཏི. ཚཱ་ཏ་ཀ་བྷ་ཡཱ་དི་ནཱཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན བྱཱ་དྷི་བྷ་ཡཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
༣༠༥. ཨུ་དྡེ་ས་སཱི་སེ་ན ནི་དྡེ་སོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨ་ནི་དྡེ་སཱ ཨུ་དྡི་ཊྛཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཝཱ ཡེ དྷ་མྨཱ ཨུ་དྡི་སི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ‘‘ཨུ་དྡེ་སཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏེ་ཝ དྷ་མྨཱ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ནི་དྡེ་སཱ་ཏི ‘‘དྷ་མྨ་ནི་དྡེ་སཱ ཨུ་དྡི་ཊྛཱ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡེ དྷ་མྨཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་དྡྷཾ དེ་སེ་སྶ་ནྟི, ཏེ དྷ་མྨཱ ཏ་ཐེ་ཝ ནི་སྶེ་ས་ཏོ དེ་སེ་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་ས་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏྠ་ནྟ་ར་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ས་ནྟི་ཀེ. ཨ་དྡྷུ་ཝོ་ཏི ནི་དྡྷུ་ཝོ ན ཐི་རོ, ཨ་ནི་ཙྩོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྷུ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ར་ཧི་ཏོ’’ཏི, ཨ་ཛཱ་ཏཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ས་ངྑ་ཏ་དྷུ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་ཝི་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ནཱི་ཡྻ་ཏཱིཏི ཝཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ན ལོ་ཀོ ས་མྨཱ ནཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་དྡྷུ་ཝོ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏཱ་ཡི་ཏུནྟི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་བྱ་ས་ན་ཏོ ར་ཀྑི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠེ་ན ཨི་སྶ་རེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝི་ར་ཧི་ཏོཏི. ‘‘ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ ཨི་ཏོ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ མོ་ཙེ་སྶཱ་མི, ཛ་རཱ་བྱཱ་དྷི་མ་ར་ཎཱ་ནཾ ཏཾ ཨ་དྷི་བྷ་ཝི་ཏུཾ ན ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ས་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་སྶ་ར་ཎཾ, ལོ་ཀ་སྶ སུ་ཁ་སྶ དཱ་ཏཱ ཧི་ཏ་སྶ ཝི་དྷཱ་ཏཱ ཀོ་ཙི ཨི་སྶ་རོ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་བྷི་སྶ་རོ་ཏི ཨ་ས་ར་ཎོ’’ཏི. ནི་སྶ་ཀོ མ་མཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་བྷ་ཎྜ་ཝི་ར་ཧི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝ་སེ ཛཱ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་ཛི་ཏོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཡ དཱ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༣༠༦. ཧ་ཏྠི་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཧ་ཏྠི་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཝཱ ཧ་ཏྠི་སི་པྤཾ ‘‘ཧ་ཏྠཱི’’ཏི ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཧ་ཏྠི་སྨི་ནྟི ཧ་ཏྠི་སི་པྤེ’’ཏི, སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཨཱུ་རུ་བ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨཱུ་རུ་བ་ལཱིཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱུ་རུ་བ་ལ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི, ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ནྣཾ པ་ར་སེ་ནཾ བྷི་ནྡ་ཏོ བྷི་ནྣཾ ས་ཀ་སེ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ར་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཡ་ཏོ. བཱ་ཧུ་བ་ལཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཡ་སྶ ཧི ཕ་ལ་ཀ་ཉྩ ཨཱ་ཝུ་དྷ་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠོ ཝ་ཏྟ་བྦོ, ཨི་དྷ པ་ན པ་ར་ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ ར་ཛྫཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏུཾ བཱ་ཧུ་བ་ལ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨཱུ་རུ་བ་ལཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི བཱ་ཧུ་བ་ལཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཝཾ ‘‘བཱ་ཧུ་བ་ལཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱུ་རུ་བ་ལཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཨཱ་ཧི་ཏོ ཨ་ཧཾ་མཱ་ནོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྟཱ, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ལཾ ས་མ་ཏྠོ ཨ་ཏྟཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ལ་མ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ཏྠ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི.
པ་རི་ཡོ་དྷཱ་ཡཱཏི ཝཱ པ་རི་ཏོ ཨཱ་ར་ཀྑཾ ཨོ་ད་ཧི་ཏྭཱ. ‘‘སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟེ ཁོ, བྷོ ར་ཊྛ་པཱ་ལ, ཨི་མ་སྨིཾ རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ ཧ་ཏྠི་ཀཱ་ཡཱ་པི…པེ… ཝ་ཏྟི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་ད་མྤི སོ རཱ་ཛཱ ཨུ་པ་རི དྷ་མྨུ་དྡེ་ས་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨཱ་ཧ་ར་ནྟོ ཨཱ་ཧ.
ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ནུ པ་ཙྪཱ གཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐ་ནཾ ཨ་ནུ་གཱི་ཏི. ཏཱ པ་ན གཱ་ཐཱ དྷ་མྨུ་དྡེ་སཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ནུ་པུ་བྦིཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་གཱི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ དྷ་མྨུ་དྡེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ་གཱི་ཏི’’ནྟི.
༣༠༧. ཨེ་ཀནྟི ཨེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ. ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མཱ ཝི་ས་ཡ་བྷེ་དེ་ན བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ.
སཱ་ག་ར་ནྟེ་ནཱཏི སཱ་ག་ར་པ་རི་ཡ་ནྟེ་ན.
ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱཏི སོ་ཙ་ནེ ནི་པཱ་ཏོ, ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ པཱ་པཾ ཀ་ཏཾ མ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཨ་མ་རཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཧཱུཏི ཀ་ཐེ་ནྟི. མ་ཏཾ ཨུ་དྡི་སྶ ‘‘ཨ་མྷ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ སོ་ཀ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་མ་ར’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཝོ་སཱ་ནནྟི ནི་ཊྛཾ, པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སཱ་ཝཱཏི པ་ཉྙཱ ཨེ་ཝ. དྷ་ན་ཏོཏི ས་བྦ་དྷ་ན་ཏོ. ཨུ་ཏྟ་མ་ཏ་རཱ སེ་ཊྛཱ, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཛཱི་ཝིཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་མཱ་ཧུ སེ་ཊྛ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦; སུ. ནི. ༡༨༤).
ཏེ་སུ པཱ་པཾ ཀ་རོ་ནྟེ་སུ ས་ཏྟེ་སུ, ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་ར་མྤ་རཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ. སཾ་སཱ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱཏི བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ སཾ་སཱ་ར་སྶ ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཧེ་ཏུཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ པ་ར་ལོ་ཀཾ ཨུ་པེ་ཏི, པ་ར་ལོ་ཀཾ ཨུ་པེ་ནྟོ་ཝ བ་ཧུ་ཝི་དྷ་དུ་ཀྑ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ག་བྦྷ་ཉྩ ཨུ་པེ་ཏི. ཏཱ་དི་ས་སྶཱཏི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶ ག་བྦྷ་ཝཱ་ས་དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་པྤ་པ་ཉྙ་སྶ ཨ་ཉྙོ ཨ་པྤ་པ་ཉྙོ ཙ ཨ་བྷི་ས་དྡ་ཧ་ནྟོ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ནྟི པ་ཏྟི་ཡཱ་ཡ་ནྟོ.
‘‘པཱ་པ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏཱ་དི་ས་སྶ པ་ར་ལོ་ཀོ ནཱ་མ དུ་གྒ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ར་མྷི ཨ་པཱ་ཡ་ལོ་ཀེ’’ཏི.
ཝི་ཝི་དྷ་རཱུ་པེ་ནཱཏི རཱུ་པ་ས་དྡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏྠ་པི པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན བ་ཧུ་ཝི་དྷ་རཱུ་པེ་ན.
སཱ་མ་ཉྙ་མེ་ཝཱཏི ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ སེ་ཡྻོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨཱ་དི་ཏོ དྭཱི་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི ཙ་ཏུ་ཏྠོ དྷ་མྨུ་དྡེ་སོ ཨ་ནུ་གཱི་ཏོ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཏ་ཏི་ཡོ. པ་ཉྩ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ དུ་ཏི་ཡོ. ཚ་ཊྛ་གཱ་ཐཱ་ཡ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡཱ. ས་ཏྟ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ཋ་མོ དྷ་མྨུ་དྡེ་སོ ཨ་ནུ་གཱི་ཏོ, ཨ་ཊྛ་མཱ་དཱི་ཧི པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟཱི་སུ ཀཱ་མེ་སུ ནེ་ཀྑ་མྨེ ཙ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནི་སཾ་སཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་བྦ་ཛྫ་ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ར་མ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨུ་དྡེ་སཾ ནི་ག་མེ་ཏི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཱ པ་ན གཱ་ཐཱ དྷ་མྨུ་དྡེ་སཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ནུ་པུ་བྦིཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་གཱི་ཏཱ’’ཏི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ར་ཊྛ་པཱ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.