༤. དཱི་གྷ་ན་ཁ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༡. ཁ་ན་ནཾ ཁ་ཏཾ, སཱུ་ཀ་ར་སྶ ཁ་ཏཾ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སཱུ་ཀ་ར་ཁ་ཏཱ, སཱུ་ཀ་ར་སྶ ཝཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ པ་ཋ་མཾ ཁ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ སཱུ་ཀ་ར་ཁ་ཏཱ, ཏཱ་ཡ. ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་ཀེ. པཾ་སུ་དྷོ་ཏེཏི དྷོ་ཏ་པཾ་སུ་ཀེ. ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏ་བྦནྟི པ་ཀ་ཏི་བྷཱུ་མི་ཏོ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི སོ་པཱ་ན་ཕ་ལ་ཀེ་ཧི ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ པུ་ན ལེ་ཎ་དྭཱ་རཾ ཀ་ཏི་པ་ཡེ་ཧི ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏ་བྦཾ.
ཋི་ཏ་ཀོ་ཝཱཏི མཱ་ཏུ་ལ་སྶ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ས་གཱ་ར་ཝ་ས་པ་ཏི་སྶ་ཝ་སེ་ན ཋི་ཏ་ཀོ་ཝ. ཀི་ཉྩཱ་པི ས་བྦ-ས་དྡོ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ་ཀོ, ཝ་ཏྠུ་ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་ནུ་རོ་དྷཱི པ་ན ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གོ་ཏི ཏ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ‘‘ས་བྦཾ མེ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡཱ ལོ་ཀེ མ་ནུ་སྶ་ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡོ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡོ, ཏཱ ཨ་ན་ཏྠ་ས་མུ་དཱ་ག་ཏཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ས་མ་ཡ་ཝཱ་དཱི་ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ས་བྦཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཨུ་པ་པ་ཏྟི ན ཧོ་ཏི. ཛ་ལ་བུ་བྦུ་ལ༹་ཀཱ ཝི་ཡ ཧི ཨི་མེ ས་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ས་མ་ཡེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ བྷི་ཛྫ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ས་ནྡྷི ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱཏི ཡེ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ‘‘ས་བྦཾ མེ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཏཾ ཏ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཛཱ་ན་ནྟོ་པི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཀྑ་རེ ཏཱ་ཝ དོ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོཏི པ་དེ་ས་ས་བྦཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ས་བྦ་ས་བྦ་ཝི་ས་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ དོ་སཾ ག་ཎྷ་ནྟོ. ཡ་ཐཱ ལོ་ཀེ ཀེ་ན་ཙི ‘‘ས་བྦཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ མུ་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ན་སྶ ས་བྦ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ མུ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ཨི་མ་སྶ་པི ‘‘ས་བྦཾ མེ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏོ ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟཱ དི་ཊྛི་པི ན་ཀྑ་མ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཨེ་སཱ་པི ཏེ དི་ཊྛི ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན ཀེ་ན་ཙི ‘‘ས་བྦཾ ཝུ་ཏྟཾ མུ་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་ནུ་རོ་དྷི་ནཱི ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི, ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཉྙེ་ས་མེ་ཝ མུ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ཉཱ་ཡཱ་ག་ཏོ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ‘‘ས་བྦཾ མེ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡ་སྶཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ‘‘ས་བྦཾ མེ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ དི་ཊྛིཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཉྙ་མེ་ཝ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ས་བྦཾ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཉཱ་ཡཱ་ག་ཏོ, བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ཝཱ་དཱི་ཝ་རོ སུ་ཁུ་མཱ་ཡ ཨཱ་ཎི་ཡཱ ཐཱུ་ལཾ ཨཱ་ཎིཾ ནཱི་ཧ་ར་ནྟོ ཝི་ཡ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཏ་སྶ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏུཾ ཏ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ཝ་ཏྭཱ ས་དྡ་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ཝ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ དོ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཱ་པི ཁོ ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཨ་ཀྑ་རེ ཏཱ་ཝ དོ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ’’ཏི.
པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ པ་ན ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་བྦཾ མེ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཨ་ཡཾ སོ’’ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་ས་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཨེ་ས དོ་སོ ས་བྦོ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ མ་མ ཝཱ་དེ དོ་ས་མེ་ཝ ཨཱ་རོ་པེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ནི་གུ་ཧི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཨེ་སཱ མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་མྤ་སྶ ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝཱཏི ཡཾ ‘‘ས་བྦཾ མེ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི ག་ཧི་ཏཾ ཝ་ཏྠུ, ཏ་མྤི ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ས་བྦ་ནྟོ་ག་དྷ་དི་ཊྛི མ་ཡ྄ཧ་མྤི དི་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ, ཏཾ མེ ཁ་མེ་ཡྻ་ཝཱ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ‘‘ཨེ་སཱ་པི དི་ཊྛི ཏུ་ཡ྄ཧཾ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི ཡཱ་པི དི་ཊྛི ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ཏཱ གོ་ཏ་མེ་ན, སཱ་པི མ་ཡ྄ཧཾ ན་ཀྑ་མ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་བྦཾ མེ ན་ཀྑ་མ་ཏེ་ཝཱ་ཏི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཏཾ པ་རི་ཧ་རཱ་མཱི་ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཙ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཏ་སྨཱ་པི ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི མ་ཡ྄ཧཾ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨེ་སཱ མེ དི་ཊྛཱི’’ཏི ཡཱ ཋི་ཏི་བྷཱུ་ཏཱ དི་ཊྛི, ཏཱ་ཡ ‘‘ས་བྦཾ མེ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི པ་ནེ་ཏྠ ས་བྦ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན་སྶ ཨེ་སཱ དི་ཊྛི ན མེ ཁ་མ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཡཾ དོ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་སཱཏི དི་ཊྛི. རུ་ཙི་ཏནྟི དི་ཊྛི་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏྭཱ རོ་ཙེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏཾ. ཏེ་ན ཧི དི་ཊྛི་ཨ་ཀྑ་མེ་ན ཨ་རུ་ཙི་ཏེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་ཏི དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ཀྑ་མ་བྷཱ་ཝེ ཏ་ཏོ ཏཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཱ་ཡ ཁ་མེ་ཡྻ རུ་ཙྩེ་ཡྻ ཡ་ཐཱ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་སྶ ཨ་ཀྑ་མ་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ས་བྦཾ ཁ་མ་ཏི རུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ན པ་ནེ་ས ཏཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨེ་ས ‘‘ས་བྦཾ མེ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟོ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱི ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་བྦ་སྶ ཁ་མ་ནཾ རུ་ཙྩ་ནཾ ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏི. ཉཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཀ་ཐཾ ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་སྶཱ་པི ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་ཙྪེ་ད་མེ་ཝ ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི. ས་བྦེ་ས་ཉྷི དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དཾ ཨ་རུ་ཙྩི་ཏྭཱ ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ‘‘ས་བྦཾ མེ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཀེ་སུ ཙ ཨུ་ཙྪི་ནྣེ་སུ ཀུ་ཏོ ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི.
ཏེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན, ཡ་སྨཱ ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩེ ས་ཏྟཱ ཨཱི་དི་སཾ དི་ཊྛིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཏ་སྨཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཛ་ཧ་ན་ཀེ་ན ཝཱ ཙི་ཏྟེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཛ་ཧ་ན་ཀེ་ཧི ཨ་པྤ་ཛ་ཧ་ན་ཀེ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏུཾ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ཏོ…པེ… བ་ཧུ་ཏ་རཱ’’ཏི ཨ་ཝོ་ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཛ་ཧ་ན་ཀེ་སུ ནི་སྶ་ཀྐ’’ནྟི ཡ་ཐཱ ‘‘པ་ཉྩ་སཱི་ལེ་ཧི པ་བྷཱ་ཝ་ནཱ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་ཏ་རཱ’’ཏི. ‘‘བ་ཧཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ བ་ཧཱུ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བ་ཧཱུ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བ་ཧུ་ཏ་རཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘བ་ཧཱུ ཧཱི’’ཏི ན་ཡི་དཾ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀ་ཐཾ ཧི-ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧི-ཀཱ་རོ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟ’’ནྟི. ཨ་ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ ཏཱ་ཝ ཏ་སྶ པ་ཛ་ཧ་ན་ཀཱ་ནཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་པི པ་ར་ཏོ ‘‘བ་ཧུ་ཏ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩཱི་ཡ་ནྟི. མཱུ་ལ་ད་སྶ་ནནྟི ཡེ ཏཱ་དི་སཾ ད་སྶ་ནཾ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནྟི, ཏ་ཛྫཱ་ཏི་ཀ་མེ་ཝ པ་ཙྪཱ ག་ཧི་ཏ་ད་སྶ་ནཾ. ཝི་ཛཱ་ཏི་ཡ་ཉྷི པ་ཋ་མཾ ག་ཧི་ཏ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཡ ཝི་ཛཱ་ཏི་ཡ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཝི་རུ་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ས་ཧ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཨ་ཝི་རུ་དྡྷཾ པ་ན མཱུ་ལ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་ས་ཡཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཾ ཨ་པ་ར་ད་སྶ་ནཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ལ་བྦྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་དཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་གྒཱ་ཧ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀོ, ཨུ་ཙྪེ་ད་གྒཱ་ཧེ་ན པ་ན ས་སྶ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ཏཾ་གཱ་ཧེ་ན ཙ ཨ་ས་སྶ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་པི ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏཾ ཝཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ‘‘ས་སྶ་ཏཾ ཝཱ ཨུ་ཙྪེ་དཾ ཝཱ ན ས་ཀྐཱ ག་ཧེ་ཏུ’’ནྟི ཙ. མཱུ་ལ་ས་སྶ་ཏ་ཉྷི པ་ཋ་མཾ ག་ཧི་ཏཾ. ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦནྟི པ་ཋ་མཾ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་སྶ་ཏ་ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཝ ས་སྶ་ཏཾ, སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ན་མྤི ས་སྶ་ཏཾ, གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་པི ས་སྶ་ཏ་ནྟི ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ན་མྤི གཱ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ‘‘མཱུ་ལེ ས་སྶ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པ་ཋ་མ་གྒཱ་ཧ་སྶ ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཨ་པ་ར་གྒཱ་ཧཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ.
དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ པ་ཋ་མ་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱཏི ‘‘ཡ་དི རཱུ་པཾ ས་སྶ་ཏཾ སི་ཡཱ, ན་ཡི་དཾ ཨཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ ཙ ཁོ ཨི་དཾ རཱུ་པཾ ཨ་ས་སྶ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་བྷི་ཎྷ་པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཊྛེ་ན ཨུ་ད་ཡ་ཝ་ཡ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ ས་ངྑ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཾ, ས་སྶ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ མི་ཙྪཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དོ་སཾ དི་སྭཱ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀནྟི ཏ་སྨཱ པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཊྛེ་ན ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་གྒཱ་ཧ་ཏཱ་ཡ རཱུ་པཾ ན ས་ཎྷཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་མེ་ཝ. ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་མཱ་ན་ཡོ་ག་ཀྑ་མ་ཏྟཱ. ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏཱིཏི པ་ཛ་ཧ་ཏི.
ཏི་སྶོ ལ་དྡྷི་ཡོཏི ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཡོ. ཡ་སྨཱ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཀཱ ཝ་ཊྚེ ར་ཛྫ་ན་སྶ ཨཱ་ས་ནྣཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ཨོ་ལཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་དི་ཊྛཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨི་མེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་སཱ་ར་ཏོ སཱི་སུ་ཀྑི་པ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཝ ཏི་སྶོ ཝི་སེ་ས་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ.
ཨི་དྷ་ལོ་ཀཾ པ་ར་ལོ་ཀ་ཉྩ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ས་སྶ་ཏ་ད་སྶ་ན་སྶ ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ, ཝ་ཊྚཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏི, ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ད་ནྡྷ་ཝི་རཱ་ག་ཏཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དྷ་ལོ་ཀཾ པ་ར་ལོ་ཀ་ཉྩ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཏཱ་སུ ཏཱ་སུ ག་ཏཱི་སུ ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་ས་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི, སུ་ཀ་ཏ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཕ་ལཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ. ཀུ་ས་ལཾ ན ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་མྨཾ, ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཀ་རོ་ནྟོ ན བྷཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ པུ་ཉྙཱ་པུ་ཉྙཱ་ནི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝ་ཊྚཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏི ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏི ཏ་ནྣི་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སཱི་གྷཾ ལ་དྡྷིཾ ཛ་ཧི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི ཝ་ཊྚུ་པ་ཙྪེ་ད་སྶ ཨ་རུ་ཙྩ་ན་ཏོ. ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱི ཧི ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ ཨུ་ཙྪེ་དཾ མ་ཉྙ་ཏི. ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨི་དྷ་ལོ་ཀཾ པ་ར་ལོ་ཀ་ཉྩ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི སུ་ཀ་ཏ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནཾ ཕ་ལཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ཝཱ་དཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱི ས་བྷཱ་ཝ་ནི་ཡ་ཏི་ཡ་དི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏྲཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཧོ་ཏི. སཱི་གྷཾ ད་སྶ་ནཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི ཝ་ཊྚཱ་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ, ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ སོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོཏི བུ་དྡྷོ ཧོ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ. ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ. སཱ་ཝ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱཏི ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀོ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཏེ་ཝི་ཛྫོ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པྤ་ཏྟོ ཝཱ སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ ཨེ་ཝ ཝཱ བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི. ས་བྦ་མི་དཾ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དི་ནོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ་ཀྐ་མ་ནེ ཁི་པྤ་ཝི་རཱ་ག་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༢༠༢. ཀ་ཉྫི་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཨཱ་ར་ནཱ་ལེ༹་ན. ཀ་ཉྫི་ཡ་ས་དི་སེ་ན ཨུ་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ནེ་ན. པཱུ་རི་ཏོཏི པ་རི་པུ་ཎྞ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. སོཏི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ. ཨ་པྤ་ཧཱ་ཡཱཏི ཨ་བྷི་ནྡི་ཏྭཱ. ཝི་གྒ་ཧོ་ཏི ཀ་ལ་ཧོ ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ, མོ་གྷ་མ་ཉྙ་ནྟི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་རུ་དྡྷ་གྒཱ་ཧོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཝི་ཝཱ་དནྟི ཝི་རུ་དྡྷ་ཝཱ་དཾ. ཝི་གྷཱ་ཏནྟི ཝི་རོ་དྷ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཙི་ཏྟ་ཝི་གྷཱ་ཏཾ. ཝི་ཧེ་སནྟི ཝི་གྒ་ཧ་ཝི་ཝཱ་ད་ནི་མི་ཏྟཾ ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཉྩ ཀི་ལ་མ་ཐཾ. ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱཏི ཨེ་ཏཱ་སཾ དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་མྤ་ཏི ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ མ་ཧཱ་དཱི་ན་ཝོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱ.
༢༠༥. ‘‘ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༤༡; སཾ. ནི. ༣.༨) ཀཱ་ཡཾ ཨ་ནྭེ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ཡ་ནྭ་ཡོ, སོ་ཡེ་ཝ, ཏ་སྶ ཝཱ ས་མཱུ་ཧོ ཀཱ་ཡ་ནྭ་ཡ་ཏཱ, ཀཱ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷོ ཀི་ལེ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡཾ…པེ… ཨ་ཏྠོ’’ཏི.
ཨ་ས་མྨི་སྶ་བྷཱ་ཝནྟི ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ. ཏེ་ན ཏཱ་སཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་ག་མཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏཱ་སཾ ཀ་དཱ་ཙི་པི ས་ངྐ་རོ ན་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་རཱུ་པཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཉྙཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་མེ་ཝ ཝི་ག་མཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཝ ཧོ་ནྟི ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་རཱུ་པ་ཏོ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཀཱ་ཙི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཀཱ་ཙི ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ ཝཱ་ཏི. ཙུ་ཎྞ་ཝི་ཙུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ བྷི་ཛྫ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ.
ན ཀེ་ན་ཙི སཾ་ཝ་ད་ཏཱིཏི ཀེ་ན་ཙི པུ་གྒ་ལེ་ན ས་དྡྷིཾ དི་ཊྛི་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ ན ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་སྶ་ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ཝི་ཝ་ད་ཏཱིཏི ཝི་རུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ ཧུ་ཏྭཱ ན ཝི་ཝ་ད་ཏི. པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱཏི ཨུ་ཙྪེ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏ་ཡོ་པི ཝཱ་དཱ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ན ཝོ་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཏེ་ན ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཾ ཨ་ན་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནྟོ ས་ཏྟོ པུ་རི་སོ པུ་གྒ་ལོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝོ་ཧ་ར་ཏི, ན པ་ན ཨི་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ ཝི་ཡ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་རཱ་མ་ས་ནྟོ’’ཏི. ཀ་ཉྩི དྷ་མྨནྟི རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀཾ དྷ་མྨ་མྤི. པ་རཱ་མཱ་ས་གྒཱ་ཧེ་ན ཨ་གྒ་ཎྷ་ནྟོཏི ‘‘ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ, ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་ར་ཏོ ཨཱ་མ་སི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎེ་ན ཨ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ.
ཀ་ཏཱ་ཝཱིཏི ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩོ. སོ ཝ་དེ་ཡྻཱཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཧ་ངྐཱ་ར་མ་མ་ངྐཱ་རེ་སུ ས་བྦ་སོ ས་མུ་ཙྪི་ནྣེ་སུ་པི ཨ་ཧཾ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཝ་དེ་ཡྻ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཧནྟི ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ. མ་མནྟི ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱུ་ཏེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ལོ་ཀ་ནི་རུ་ལ༹ྷེ. ས་མ་ཉྙནྟི ཏ་ཏྠ སུ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ལོ་ཀེ ས་མ་ཉྙཱ ཀུ་ས་ལོ ཝི་དི་ཏྭཱ. ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟེ་ནཱཏི ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ སཱ་ཝ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ དེ་ས་ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟེ་ན ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏ་ཎྷོ ཝི་ཡ ཨ་ནྡྷ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན.
༢༠༦. ས་སྶ་ཏཱ་དཱི་སཱུཏི ས་སྶ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་དཱི་སུ. ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་སྶ་ཏཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡཱཏི ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛིཾ ས་མུ་ད་ཡ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ཏོ ཨ་སྶཱ་ད་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ. པ་ཧཱ་ནནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་དཾ. རཱུ་པ་སྶ པ་ཧཱ་ནནྟི རཱུ་པ་སྶ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ས་ཉྙོ་ཛ་ན་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ནཾ. ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷེ་ན ནི་རུ་དྡྷེ་ཧི ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩི. ‘‘ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩི་པི ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ. སོ་ལ༹་ས པ་ཉྙཱཏི མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་དི་ཀཱ སོ་ལ༹་ས པ་ཉྙཱ. ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོཏི པུ་ཎྞ་ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་ས་ཏཱ, ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནཱ་མ་ནྟི་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་ཏཱ, ས་བྦེ་སཾ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ, ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙ་ཏཱ ཙཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྲི་མཱ་ནི ཨ་ངྒཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
དཱི་གྷ་ན་ཁ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.